महाभारत · अध्याय 12.38

12.38.1

ततस्तत्र तु राजानं तिष्ठन्ते भ्रातृभिः सह ।
उवाच देवकीपुत्रः सर्वदर्शी जनार्दनः ॥ १२.३८.१ ॥

तेव्हा तेथे बंधूंसह उभ्या असलेल्या राजाला देवकीपुत्र, सर्वदर्शी जनार्दन म्हणाले.

ब्राह्मणास्तात लोकेऽस्मिन्नर्चनीयाः सदा मम ।
एते भूमिचरा देवा वाग्विषाः सुप्रसादकाः ॥ १२.३८.२ ॥

प्रिया, या जगात ब्राह्मण नेहमी माझ्यासाठी पूजनीय आहेत. हे पृथ्वीवर संचार करणारे देव आहेत; वाणी हेच त्यांचे विष आहे; ते सहज प्रसन्न होतात.

पुरा कृतयुगे राजंश्चार्वाको नाम राक्षसः ।
तपस्तेपे महाबाहो बदर्यां बहुवार्षिकम् ॥ १२.३८.३ ॥

पूर्वी कृतयुगात, हे राजा, चार्वाक नावाचा एक राक्षस होता. हे महाबाहो, त्याने बदरीत अनेक वर्षे तपश्चर्या केली.

वरेण च्छन्द्यमानश्च ब्रह्मणा च पुनः पुनः ।
अभयं सर्वभूतेभ्यो वरयामास भारत ॥ १२.३८.४ ॥

ब्रह्मदेवांनी वारंवार वर मागण्यास सांगितले असता, हे भारता, त्याने सर्व भूतांपासून अभयाचा वर मागितला.

द्विजावमानादन्यत्र प्रादाद्वरमनुत्तमम् ।
अभयं सर्वभूतेभ्यो ददौ तस्मै जगत्पतिः ॥ १२.३८.५ ॥

द्विजांचा अपमान वगळता त्याला सर्वोत्तम वर दिला गेला. जगत्पतीने त्याला सर्व भूतांपासून अभय दिले.

स तु लब्धवरः पापो देवानमितविक्रमः ।
राक्षसस्तापयामास तीव्रकर्मा महाबलः ॥ १२.३८.६ ॥

वर मिळाल्यावर तो पापी, अमित पराक्रमी राक्षस देवांना त्रास देऊ लागला. तीव्र कर्म करणारा तो महाबलवान असे करू लागला.

ततो देवाः समेताश्च ब्रह्माणमिदमब्रुवन् ।
वधाय रक्षसस्तस्य बलविप्रकृतास्तदा ॥ १२.३८.७ ॥

तेव्हा देव एकत्र जमून ब्रह्मदेवाला म्हणाले, त्या राक्षसाच्या वधासाठी, कारण त्याच्या बलाने ते तेव्हा पीडित झाले होते.

तानुवाच ततो देवो विहितं तत्र वै मया ।
यथाऽस्य भविता मृत्युरचिरणेति भारत ॥ १२.३८.८ ॥

तेव्हा तो देव त्यांना म्हणाला, ‘हे भारता, त्याचा मृत्यू लवकरच कसा होईल, हे मी आधीच ठरवून ठेवले आहे.’

राजा दुर्योधनो नाम सखाऽस्य भविता नृषु ।
तस्य स्नेहावबद्धोऽसौ ब्राह्मणानवमंस्यते ॥ १२.३८.९ ॥

‘मनुष्यांमध्ये दुर्योधन नावाचा राजा त्याचा मित्र होईल; त्याच्या स्नेहबंधनाने बांधला गेलेला तो ब्राह्मणांचा अपमान करील.’

तत्रैनं रुषिता विप्रा विप्रकारप्रधर्षिताः ।
धक्ष्यन्ति वाग्बलाः पापं ततो नाशं गमिष्यति ॥ १२.३८.१० ॥

‘तेथे ब्राह्मणांचा अपमान झाल्यामुळे संतप्त झालेले ब्राह्मण वाणीच्या बळाने त्या पाप्याला जाळतील; तेव्हा तो नाश पावेल.’

स एष निहतः शेते ब्रह्मदण्डेन राक्षसः ।
चार्वाको नृपतिश्रेष्ठ मा शुचो भरतर्षभ ॥ १२.३८.११ ॥

‘तो हा राक्षस चार्वाक ब्रह्मदंडाने मारला जाऊन पडला आहे. हे नृपश्रेष्ठा, हे भरतर्षभा, शोक करू नकोस.’

हतास्ते क्षत्रधर्मेण ज्ञातयस्तव पार्थिव ।
स्वर्गताश्च महात्मानो वीराः क्षत्रियपुङ्गवाः ॥ १२.३८.१२ ॥

‘हे पार्थिवा, तुझे नातेवाईक क्षत्रियधर्मानुसार मारले गेले आहेत; ते महात्मे, वीर, क्षत्रियांमधील श्रेष्ठ, स्वर्गाला गेले आहेत.’

स त्वमातिष्ठ कार्याणि मा ते भूद्वुद्धिरन्यथा ।
शत्रूञ्जहि प्रजा रक्ष द्विजांश्च परिपूजय ॥ १२.३८.१३ ॥

तू आपली कर्तव्ये स्वीकार; तुझी बुद्धी अन्यथा होऊ नये. शत्रूंचा संहार कर, प्रजेचे रक्षण कर आणि द्विजांचा यथोचित सन्मान कर.