Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 12.39

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

12.39.1

ततः कुन्तीसुतो राजा गतमन्युर्गतज्वरः ।
काञ्चने प्राड्भुखो हृष्टो न्यषीदत्परमासने ॥ १२.३९.१ ॥

तब कुन्ती के पुत्र राजा, क्रोध और ज्वर से मुक्त होकर, प्रसन्न मन से पूर्वमुख स्वर्णमय परम आसन पर बैठे।

12.39.2

तमेवाभिमुखौ पीठे प्रदीप्ते काञ्चने शुभे ।
सात्यकिर्वासुदेवश्च निषीदतुररिंदमौ ॥ १२.३९.२ ॥

उन्हीं के सामने, जगमगाते सुन्दर स्वर्णमय आसनों पर सात्यकि और वासुदेव, शत्रुओं का दमन करने वाले दोनों, बैठ गए।

12.39.3

मध्ये कृत्वा तु राजानं भीमसेनार्जुनावुभौ ।
निषीदतुर्महात्मानौ श्लक्ष्णयोर्मणिपीठयोः ॥ १२.३९.३ ॥

राजा को बीच में रखकर भीमसेन और अर्जुन, दोनों महात्मा, चिकने मणिमय आसनों पर बैठ गए।

12.39.4

दान्ते शय्यासने शुभ्रे जाम्बूनदविभूषिते ।
पृथाऽपि सहदेवेन सहास्ते नकुलेन च ॥ १२.३९.४ ॥

दन्त-निर्मित, श्वेत, जाम्बूनद-सोने से सजे शय्यासनों पर पृथा भी सहदेव और नकुल के साथ बैठी थीं।

12.39.5

सुधर्मा विदुरो धौम्यो धृतराष्ट्रश्च कौरवः ।
निषेदुर्ज्वलनाकारेष्वासनेषु पृथक्पृथक् ॥ १२.३९.५ ॥

सुधर्मा, विदुर, धौम्य और कौरव धृतराष्ट्र अग्नि के समान दीप्त आसनों पर अलग-अलग बैठ गए।

12.39.6

युयुत्सुः सञ्जयश्चैव गान्धारी च यशस्विनी ।
धृतराष्ट्रो यतो राजा ततः सर्वे समाविशन् ॥ १२.३९.६ ॥

युयुत्सु, सञ्जय तथा यशस्विनी गान्धारी भी, जहाँ धृतराष्ट्र राजा बैठे थे वहीं, सब बैठ गए।

12.39.7

तत्रोपविष्टो धर्मात्मा श्वेताः सुमनसोऽस्पृशत् ।
स्वस्तिकानक्षतान्भूमिं सुवर्णं रजतं मणीन् ॥ १२.३९.७ ॥

वहाँ बैठे धर्मात्मा ने श्वेत पुष्पों, स्वस्तिक चिह्नों, अक्षत अन्नों, भूमि, सोने, चाँदी और मणियों को छुआ।

12.39.8

ततः प्रकृतयः सर्वाः पुरस्कृत्य पुरोहितम् ।
ददृशुर्धर्मराजानमादाय बहुमङ्गलम् ॥ १२.३९.८ ॥

फिर सारी प्रजाएँ पुरोहित को आगे करके अनेक मंगल वस्तुएँ लिए धर्मराज को देखने लगीं।

12.39.9

पृथिवीं च सुवर्णं च रत्नानि विविधानि च ।
आभिषेचनिकं भाण्डं सर्वसंभारसंभृतम् ॥ १२.३९.९ ॥

पृथ्वी, सोना, विविध रत्न और अभिषेक के सारे उपकरणों से भरा पात्र।

12.39.10

काञ्चनौदुम्बरास्तत्र राजताः पृथिवीमयाः ।
पूर्णकुम्भाः सुमनसो लाजा बर्हीषि गोरसाः ॥ १२.३९.१० ॥

वहाँ सोने और गूलर की लकड़ी के, चाँदी के और मिट्टी के भरे कलश, पुष्प, लाजा, कुशा और दुग्ध-पदार्थ।

12.39.11

शमीपिप्पलपालाशसमिधो मधुसर्पिषी ।
स्रुव औदुम्बरः शङ्खस्तथा हेमविभूषितः ॥ १२.३९.११ ॥

शमी, पीपल और पलाश की समिधाएँ, मधु और घृत, गूलर की स्रुवा और स्वर्णभूषित शंख।

12.39.12

दाशार्हेणाभ्यनुज्ञातस्तत्र धौम्यः पुरोहितः ।
प्रागुदक्प्रवणे वेदीं लक्षणेनोपलिख्य च ॥ १२.३९.१२ ॥

दाशार्ह (कृष्ण) की अनुमति से वहाँ पुरोहित धौम्य ने पूर्व-उत्तर की ओर ढलान वाली वेदी को चिह्न से रेखांकित किया।

12.39.13

व्याघ्रचर्मोत्तरे शुक्ले सर्वतोभद्र आसने ।
दृढपादप्रतिष्ठाने हुताशनसमत्विपि ॥ १२.३९.१३ ॥

बाघ की खाल से ढके, श्वेत सर्वतोभद्र आसन पर, जिसके पाये दृढ़ता से जमे थे और जो अग्नि के समान तेजस्वी था।

12.39.14

उपवेश्य महात्मानं कृष्णां च द्रुपदात्मजाम् ।
जुहाव पावकं धीमान्विधिमन्त्रपुरस्कृतम् ॥ १२.३९.१४ ॥

महात्मा (युधिष्ठिर) और द्रुपद की पुत्री कृष्णा (द्रौपदी) को बिठाकर बुद्धिमान (धौम्य) ने विधि और मंत्रों के साथ अग्नि में आहुति दी।

12.39.15

तत उत्थाय दाशार्हः शङ्खमादाय पूरितम् ।
अभ्यषिञ्चत्पतिं पृथ्व्याः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम्।
धृतराष्ट्रश्च राजर्षिः सर्वाः प्रकृतयस्तथा ॥ १२.३९.१५ ॥

फिर दाशार्ह (कृष्ण) ने उठकर जल से भरा शंख लेकर कुन्ती-पुत्र युधिष्ठिर का पृथ्वी के स्वामी के रूप में अभिषेक किया। राजर्षि धृतराष्ट्र और सभी प्रजाजनों ने भी (यही किया)।

12.39.16

अनुज्ञातोऽथ कृष्णेन भ्रातृभिः सह पाण्डवः ।
पाञ्चजन्याभिषिक्तश्च राजाऽमृतमुखोऽभवत् ॥ १२.३९.१६ ॥

फिर कृष्ण की अनुमति से पाण्डव भाइयों के साथ, पांचजन्य शंख से अभिषिक्त होकर, राजा अमृत-मुख (शुभ मुख वाले) हो गए।

12.39.17

ततोऽनुवादयामासुः पणवानकदुन्दुभीन् ॥ १२.३९.१७ ॥

फिर उन्होंने पणव, आनक और दुन्दुभि (ढोल-नगाड़े) बजवाए।

12.39.18

धर्मराजोऽपि तत्सर्वं प्रतिजग्राह धर्मतः ।
पूजयामास तांश्चापि विधिवद्भूरिदक्षिणः ॥ १२.३९.१८ ॥

धर्मराज (युधिष्ठिर) ने भी वह सब धर्मानुसार स्वीकार किया और विधिपूर्वक उन सबका आदर किया, बहुत दक्षिणा देकर।

12.39.19

ततो निष्कसहस्रेण ब्राह्मणान्स्वस्त्यवाचयन् ।
वेदाध्ययनसंपन्नान्धृतिशीलसमन्वितान् ॥ १२.३९.१९ ॥

तब हज़ार निष्कों से उन्होंने ब्राह्मणों से स्वस्ति-वाचन करवाया, जो वेदाध्ययन में सम्पन्न और धैर्य तथा शील से युक्त थे।

12.39.20

ते प्रीता ब्राह्मणा राजन्स्वस्त्यूचुर्जयमेव च ।
हंसा इव च नर्दन्तः प्रशशंसुर्युधिष्ठिरम् ॥ १२.३९.२० ॥

हे राजन्, वे प्रसन्न ब्राह्मण स्वस्ति और विजय का आशीर्वाद देते हुए हंसों की तरह गरजते हुए युधिष्ठिर की प्रशंसा करने लगे।

12.39.21

युधिष्ठिर महाबाहो दिष्ट्या जयसि पाण्डव ।
दिष्ट्या स्वधर्मं प्राप्तोऽसि विक्रमेण महाद्युते ॥ १२.३९.२१ ॥

हे महाबाहु युधिष्ठिर, हे पाण्डव, सौभाग्य से तुम जीत गए हो; सौभाग्य से, हे महातेजस्वी, तुमने पराक्रम से अपना धर्म प्राप्त कर लिया है।

12.39.22

दिष्ट्या गाण्डीवधन्वा च भीमसेनश्च पाण्डवः ।
त्वं चापि कुशली राजन्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ ॥ १२.३९.२२ ॥

सौभाग्य से गाण्डीव धनुर्धर (अर्जुन) और पाण्डुपुत्र भीमसेन, हे राजन, तुम भी कुशल हो, और माद्री के दोनों पाण्डुपुत्र भी।

12.39.23

मुक्ता वीरक्षयात्तस्मात्संग्रामाद्विजितद्विषः ।
क्षिप्रमुत्तरकार्याणि कुरु सर्वाणि भारत ॥ १२.३९.२३ ॥

उस संग्राम से, जिसमें वीरों का संहार हुआ, तुम मुक्त हो गए हो और शत्रुओं को जीत लिया है। हे भरतवंशी, शीघ्र ही सभी उत्तरकार्य सम्पन्न करो।

12.39.24

ततः प्रीत्याऽर्चितः सद्भिर्धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
प्रतिपेदे महद्राज्यं सुहृद्भिः सह भारत ॥ १२.३९.२४ ॥

तब सज्जनों द्वारा प्रसन्नता से सम्मानित धर्मराज युधिष्ठिर ने, हे भरतवंशी, अपने सुहृदों के साथ विशाल राज्य प्राप्त किया।