महाभारत · अध्याय 12.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.40.1
प्रकृतीनां च तद्वाक्यं देशकालोपबृंहितम् ।
श्रुत्वा युधिष्ठिरो राजाऽथोत्तरं प्रत्यभाषत ॥ १२.४०.१ ॥
प्रजेच्या (मंत्र्यांच्या) त्या वचनाला—देश व काल यांना साजेसे—ऐकून राजा युधिष्ठिराने तेव्हा उत्तर दिले.
12.40.2
धन्याः पाण्डुसुता नूनं येषां ब्राह्मणपुङ्गवाः ।
तथ्यान्वाप्यथवाऽतथ्यान्गुणानाहुः समागताः ॥ १२.४०.२ ॥
पांडुचे पुत्र खरोखर धन्य आहेत; येथे जमलेले श्रेष्ठ ब्राह्मण त्यांच्यासाठी खऱ्या किंवा खोट्या गुणांचे वर्णन करत आहेत.
12.40.3
अनुग्राह्या वयं नूनं भवतामिति मे मतिः ।
यदेवं गुणसंपन्नानस्मान्ब्रूथ विमत्सराः ॥ १२.४०.३ ॥
आम्ही निश्चितच तुमच्या अनुग्रहास पात्र आहोत असे माझे मत आहे; मत्सरहीन असलेले तुम्ही आम्हाला असे गुणसंपन्न म्हणता.
12.40.4
धृतराष्ट्रो महाराजः पिता नो दैवतं परम् ।
शासनेऽस्य प्रिये चैव स्थेयं मत्प्रियकाङ्क्षिभिः ॥ १२.४०.४ ॥
महाराज धृतराष्ट्र आमचे पिता आणि परम दैवत आहेत; माझे हित इच्छिणाऱ्यांनी त्यांच्या आज्ञेत आणि त्यांना प्रिय असलेल्या गोष्टीतच राहिले पाहिजे.
12.40.5
एतदर्थं हि जीवामि कृत्वा ज्ञातिवधं महत् ।
अस्य शुश्रूषणं कार्यं मया नित्यमतन्द्रिणा ॥ १२.४०.५ ॥
यासाठीच मी जिवंत आहे, मोठा ज्ञातिवध करूनही; त्यांची सेवा मी सदैव आळस न करता केली पाहिजे.
12.40.6
यदि चाहमनुग्राह्यो भवतां सुहृदां तथा ।
धृतरा यथापूर्वं वृत्तिं वर्तितुमर्हथ ॥ १२.४०.६ ॥
तुम्ही हितचिंतक जर मला अनुग्रहास पात्र मानत असाल, तर धृतराष्ट्राने पूर्वीप्रमाणे आपला जीवनक्रम चालवावा.
12.40.7
एष नाथो हि जगतो भवतां च मया सह ।
अस्य प्रसादे पृथिवी पाण्डवाः सर्व एव च ॥ १२.४०.७ ॥
हेच जगताचे आणि तुमचे माझ्यासह असलेले नाथ आहेत. यांच्या कृपेने पृथ्वी आणि सर्व पाण्डव (सुरक्षित आहेत).
12.40.8
एतन्मनसि कर्तव्यं भवद्भिर्वचनं मम ।
अनुज्ञाप्याथ तान्राजा यथेष्टं गम्यतामिति ॥ १२.४०.८ ॥
माझे हे वचन तुम्ही मनात ठेवावे. राजाने त्यांना परवानगी देऊन, इच्छेनुसार जाण्यास सांगावे.
12.40.9
पौरजानपदान्सर्वान्विसृज्य कुरुनन्दनः ।
यौवराज्येन कौन्तेयं भीमसेनमयोजयत् ॥ १२.४०.९ ॥
कुरुवंशाचा आनंद (युधिष्ठिर) नगरवासी आणि ग्रामवासी सर्वांना निरोप देऊन, कुन्तीपुत्र भीमसेनाला युवराजपदावर नेमले.
12.40.10
मन्त्रे च निश्चये चैव षाङ्गुण्यस्य च चिन्तने ।
विदुरं बुद्धिसंपन्नं प्रीतिमान्स समादिशत् ॥ १२.४०.१० ॥
मंत्रणा, निश्चय आणि षाड्गुण्य (सहा नीती) यांच्या विचारात बुद्धिमान विदुराला त्यांनी प्रेमाने नेमले.
12.40.11
कृताकृतपरिज्ञाने तथाऽऽयव्ययचिन्तने ।
संजयं योजयामास वृद्धं सर्वगुणैर्युतम् ॥ १२.४०.११ ॥
केलेले आणि न केलेले जाणण्यात व उत्पन्न-खर्चाच्या विचारात सर्व गुणांनी युक्त वृद्ध संजयाला त्यांनी नेमले.
12.40.12
बलस्य परिमाणे च भक्तवेतनयोस्तथा ।
नकुलं व्यादिशद्राजा कर्मणां चान्ववेक्षणे ॥ १२.४०.१२ ॥
सैन्याच्या परिमाणात, भत्ता व वेतनात आणि कामांच्या देखरेखीत राजाने नकुलाला आज्ञा दिली.
12.40.13
परचक्रोपरोधे च दृप्तानां चावमर्दने ।
युधिष्ठिरो महाराज फल्गुनं व्यादिदेश ह ॥ १२.४०.१३ ॥
शत्रुसैन्याच्या वेढ्यात आणि गर्विष्ठांच्या दमनात महाराज युधिष्ठिरांनी फल्गुनाला (अर्जुनाला) नियुक्त केले.
12.40.14
द्विजानां देवकार्येषु कार्येष्वन्येषु चैव ह ।
धौम्यं पुरोधसां श्रेष्ठं नित्यमेव समादिशत् ॥ १२.४०.१४ ॥
देवकार्यांत आणि इतर कार्यांत ब्राह्मणांसाठी, पुरोहितांमध्ये श्रेष्ठ धौम्यांना त्याने सदैव नियुक्त केले.
12.40.15
सहदेवं समीपस्थं नित्यमेव समादिशत् ।
तने गोप्यो हि नृपतिः सर्वावस्थो विशांपते ॥ १२.४०.१५ ॥
जवळ उभ्या असलेल्या सहदेवाला त्याने सदैव नियुक्त केले; हे प्रजापती, राजा सर्व परिस्थितीत संरक्षणाच्या कार्यासाठी नियुक्ती करतो.
12.40.16
यान्यानमन्यद्योग्यांश्च येषु येष्विह कर्मसु ।
तांस्तांस्तेष्वेव युयुजे प्रीयमाणो महीपतिः ॥ १२.४०.१६ ॥
जे जे योग्य होते आणि येथे जी जी कार्ये करण्यास पात्र होते, त्यांना त्या त्या कार्यातच प्रसन्न होऊन राजाने नियुक्त केले.
12.40.17
विदुरं संजयं चैव युयुत्सुं च महामतिम् ।
अब्रवीत्परवीरघ्नो धर्मात्मा धर्मवत्सलः ॥ १२.४०.१७ ॥
विदुर, संजय आणि महामती युयुत्सु यांना शत्रुवीरांचा संहारक, धर्मात्मा, धर्मप्रिय असा तो म्हणाला.
12.40.18
उत्थायोत्थाय तत्कार्यमस्य राज्ञः पितुर्मम ।
सर्वं भवद्भिः कर्तव्यमप्रमत्तैर्यथा मम ॥ १२.४०.१८ ॥
वारंवार उठून, या राजाचे आणि माझ्या पित्याचे ते सर्व कार्य माझ्याप्रमाणेच सावधपणे तुम्ही केले पाहिजे.
12.40.19
पौरजानपदानां च यानि कार्याणि नित्यशः ।
राजानं समनुज्ञाप्य तानि कार्याणि धर्मतः ॥ १२.४०.१९ ॥
नगरवासी आणि जनपदवासी यांची जी नित्याची कार्ये असतील, ती राजाची अनुमती घेऊन धर्मानुसार करावीत.