મહાભારત · અધ્યાય 12.48
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.48.1
शृणु कौन्तेय रामस्य प्रभावो यो मया श्रुतः ।
महर्षीणां कथयतां कारणं तस्य जन्म च ॥ १२.४८.१ ॥
હે કૌંતેય, મહર્ષિઓ કહેતા હતા ત્યારે મેં સાંભળેલો રામનો પ્રભાવ અને તેના જન્મનું કારણ સાંભળ.
12.48.2
यथा च जामदग्न्येन कोटिशः क्षत्रिया हताः ।
उद्भूता राजवंशेषु ये भूयो भारते हताः ॥ १२.४८.२ ॥
જમદગ્નિના પુત્રે કરોડો ક્ષત્રિયોને હણ્યા, અને રાજવંશોમાં જન્મીને ફરી ભારત-યુદ્ધમાં મરાયેલા.
12.48.3
जह्नोरजस्तु तनयो बलाकाश्चस्तु तत्सुतः ।
कुशिको नाम धर्मज्ञस्तस्य पुत्रो महीपते ॥ १२.४८.३ ॥
જહ્નુનો પુત્ર અજ; તેનો પુત્ર બલાક; તેનો પુત્ર ધર્મજ્ઞ કુશિક. હે મહીપતિ, તેનો પુત્ર (ગાધિ).
12.48.4
अग्र्यं तपः समातिष्ठत्सहस्राक्षसमो भुवि ।
पुत्रं लभेयमजितं त्रिलोकेश्वरमित्युत ॥ १२.४८.४ ॥
પૃથ્વી પર સહસ્રાક્ષ જેવો તે શ્રેષ્ઠ તપ કરવા લાગ્યો, 'મને અજેય અને ત્રિલોકનો સ્વામી એવો પુત્ર મળો' એમ વિચારીને.
12.48.5
तमुग्रतपसं दृष्ट्वा सहस्राक्षः पुरंदरः ।
समर्थं पुत्रजनने स्वयमेवैत्य भारत ॥ १२.४८.५ ॥
હે ભારત, તે ઉગ્ર તપસ્વીને જોઈને સહસ્રાક્ષ પુરંદર ઇન્દ્ર, પુત્ર ઉત્પન્ન કરવા તે સમર્થ છે એમ જાણીને પોતે જ આવીને...
12.48.6
पुत्रत्वमगमद्राजंस्तस्य लोकेश्वरेश्वरः ।
गाधिर्नामाभवत्पुत्रः कौशिकः पाकशासनः ॥ १२.४८.६ ॥
હે રાજન, લોકેશ્વરોના ઈશ્વર તેના પુત્ર તરીકે જન્મ્યા. તે ગાધિ નામે કૌશિક, પાકશાસન (ઇન્દ્ર) પુત્ર થયા.
12.48.7
तस्य कन्याऽभवद्राजन्नाम्ना सत्यवती प्रभो ।
तां गाधिर्भृगुपुत्राय ऋचीकाय ददौ प्रभुः ॥ १२.४८.७ ॥
હે રાજન, તેને સત્યવતી નામની પુત્રી જન્મી, હે પ્રભુ. સમર્થ ગાધિએ તેને ભૃગુના પુત્ર ઋચીકને આપી.
12.48.8
ततस्तया हि कौन्तेय भार्गवः कुरुनदनः ।
पुत्रार्थं श्रपयामास चरुं गाधेस्तथैव च ॥ १२.४८.८ ॥
પછી, હે કૌન્તેય, કુરુવંશના આનંદ ભાર્ગવે તેના દ્વારા પુત્રપ્રાપ્તિ માટે ચરુ રંધાવ્યો, અને ગાધિ માટે પણ એમ જ.
12.48.9
आहूय चाह तां भार्यामृचीको भार्गवस्तदा ।
उपयोज्यश्चरुरयं त्वया मात्राऽप्ययं तव ॥ १२.४८.९ ॥
ત્યારે ભાર્ગવ ઋચીકે પત્નીને બોલાવીને કહ્યું, "આ ચરુ તારે ખાવો, અને આ તારી માતાએ પણ ખાવો."
12.48.10
तस्या जनिष्यते पुत्रो दीप्तिमान्क्षत्रियर्षभः ।
अजय्यः क्षत्रियैर्लोके क्षत्रियर्षभसूदनः ॥ १२.४८.१० ॥
તેને તેજસ્વી પુત્ર જન્મશે, જે ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ હશે; જગતમાં ક્ષત્રિયોથી અજેય અને ક્ષત્રિય શ્રેષ્ઠોનો સંહારક હશે.
12.48.11
तवापि पुत्रं कल्याणि धृतिमन्तं शमात्मकम् ।
तपोन्वितं द्विजश्रेष्ठं चरुरेष विधास्यति ॥ १२.४८.११ ॥
હે કલ્યાણી, તારા માટે પણ આ ચરુ ધૈર્યવાન, શાંતસ્વભાવી, તપોયુક્ત અને દ્વિજશ્રેષ્ઠ પુત્ર ઉત્પન્ન કરશે.
12.48.12
इत्येवमुक्त्वा तां भार्यां सर्चीको भृगुनन्दनः ।
तपस्यभिरतः श्रीमाञ्जगामारण्यमेव हि ॥ १२.४८.१२ ॥
આ રીતે પત્નીને કહીને, તપમાં રત ભૃગુનંદન શ્રીમાન ઋચીક વનમાં ચાલ્યો ગયો.
12.48.13
एतस्मिन्नेव काले तु तीर्थयात्रापरो नृपः ।
गाधिः सदारः संप्राप्त ऋचीकस्याश्रमं प्रति ॥ १२.४८.१३ ॥
એ જ સમયે તીર્થયાત્રામાં રત રાજા ગાધિ પત્ની સાથે ઋચીકના આશ્રમે પહોંચ્યા.
12.48.14
चरुद्वयं गृहीत्वा तु राजन्सत्यवती तदा ।
भर्त्रा दत्तं प्रसन्नेन मात्रे हृष्टा न्यवेदयत् ॥ १२.४८.१४ ॥
રાજન, ત્યારે સત્યવતીએ પતિએ પ્રસન્ન થઈને આપેલા બે ચરુ લઈ આનંદથી માતાને અર્પણ કર્યા.
12.48.15
माता तु तस्याः कौन्तेय दुहित्रे स्वं चरुं ददौ ।
तस्याश्ररुमथाज्ञातमात्मसंस्थं चकार ह ॥ १२.४८.१५ ॥
હે કૌન્તેય, માતાએ પોતાનો ચરુ પુત્રીને આપ્યો; અને તેણીએ અજાણતાં તે ચરુને પોતાની અંદર સ્થાપ્યો.
12.48.16
अथ सत्यवती गर्भं क्षत्रियान्तकरं तदा ।
धारयामास दीप्तेन वपुषा घोरदर्शनम् ॥ १२.४८.१६ ॥
ત્યારે સત્યવતીએ ક્ષત્રિયોનો વિનાશ કરનાર ગર્ભ ધારણ કર્યો; તે તેજસ્વી શરીરથી ભયંકર દેખાતો હતો.
12.48.17
तामृचीकस्तदा दृष्ट्वा ध्यानयोगेन भारत ।
अब्रवीद्भृगुशार्दूलः स्वां भार्यां देवरूपिणीम् ॥ १२.४८.१७ ॥
હે ભારત, ત્યારે ભૃગુવંશના શ્રેષ્ઠ ઋચીકે ધ્યાનયોગથી તેને જોઈ, દેવરૂપિણી પોતાની પત્નીને કહ્યું.
12.48.18
मात्राऽसि व्यंसिता भद्रे चरुव्यत्यासहेतुना ।
तस्माज्जनिष्यते पुत्रः क्रूरकर्माऽत्यमर्षणः।
जनयिष्यति माता ते ब्रह्मभूतं तपोधनम् ॥ १२.४८.१८ ॥
હે કલ્યાણી, ચરુની અદલાબદલીને કારણે તારી માતાએ તને છેતરી છે; તેથી ક્રૂરકર્મી, અતિ અસહિષ્ણુ પુત્ર જન્મશે, અને તારી માતા બ્રહ્મસ્વરૂપ, તપોધન પુત્રને જન્મ આપશે.
12.48.19
विश्वं हि ब्रह्म सुमहच्चरौ तव समाहितम् ।
क्षत्रवीर्यं च सकलं तव मात्रे समर्पितम् ॥ १२.४८.१९ ॥
બ્રહ્મની સમગ્ર મહાન શક્તિ તારા ચરુમાં સ્થાપિત છે, અને ક્ષત્રિયવીર્ય પણ સંપૂર્ણપણે તારી માતાને સમર્પિત છે.
12.48.20
विपर्ययेण ते भद्रे नैतदेवं भविष्यति ।
मातुस्ते ब्राह्मणो भूयात्तव च क्षत्रियः सुतः ॥ १२.४८.२० ॥
હે કલ્યાણી, ઊલટું થઈને આ આ રીતે નહીં થાય; તારી માતાનો પુત્ર બ્રાહ્મણ થાય અને તારો પુત્ર ક્ષત્રિય થાય.
12.48.21
सैवमुक्ता महाभागा भर्त्रा सत्यवती तदा ।
पपात शिरसा तस्मै वेपन्ती चाब्रवीदिदम् ॥ १२.४८.२१ ॥
પતિએ આમ કહ્યું ત્યારે મહાભાગા સત્યવતી કંપતી તેમના ચરણોમાં માથું નમાવીને પડી અને આ બોલી.
12.48.22
नार्होऽसि भगवन्नद्य वक्तुमेवंविधं वचः ।
ब्राह्मणापशदं पुत्रं प्राप्स्यसीति हि मां प्रभो ॥ १२.४८.२२ ॥
હે ભગવન્, આજે તમારે આવી વાત કહેવી યોગ્ય નથી; હે પ્રભુ, બ્રાહ્મણને અયોગ્ય એવો નીચ પુત્ર મને મળશે એમ.
12.48.23
नैष संकल्पितः कामो मया भद्रे तथा त्वयि ।
उग्रकर्मा भवेत्पुत्रश्चरुव्यत्यासहेतुना ॥ १२.४८.२३ ॥
હે કલ્યાણી, મેં તારા માટે આવો સંકલ્પ કર્યો ન હતો; ચરુઓની અદલાબદલીને કારણે પુત્ર ઉગ્રકર્મા થશે એવો.
12.48.24
इच्छँल्लोकानपि मुने सृजेथाः किं पुनः सुतम् ।
शमात्मकमृजुं पुत्रं दातुमर्हसि मे प्रभो ॥ १२.४८.२४ ॥
હે મુનિ, તમે ઇચ્છો તો લોકોનું સર્જન પણ કરી શકો; તો પછી પુત્રની શી વાત? હે પ્રભુ, શાંત સ્વભાવનો, ઋજુ પુત્ર મને આપવો તમને યોગ્ય છે.
12.48.25
नोक्तपूर्वं मया भद्रे स्वैरेष्वप्यनृतं वचः ।
किमुताग्निं समाधाय मन्त्रवच्चरुसाधने ॥ १२.४८.२५ ॥
હે ભદ્રે, મેં મજાકમાં પણ ક્યારેય અસત્ય વચન કહ્યું નથી; મંત્રાનુસાર અગ્નિ પ્રગટાવી ચરુસાધનમાં તે કેવી રીતે કહું?
12.48.26
दृष्टमेतत्पुरा भद्रे ज्ञातं च तपसा मया ।
ब्रह्मभूतं हि सकलं पितुस्तव कुलं भवेत् ॥ १२.४८.२६ ॥
હે ભદ્રે, આ મેં પહેલેથી જોયું છે અને તપથી જાણ્યું છે; તારા પિતાનું આખું કુળ બ્રહ્મભૂત થશે.
12.48.27
काममेवं भवेत्पौत्रो मामैवं तनयः प्रभो ।
शमात्मकमृजुं पुत्रं लभेयं जपतां वर ॥ १२.४८.२७ ॥
તમારી ઇચ્છા પ્રમાણે જ થાઓ; પૌત્ર પણ તેવો હો. મારો પુત્ર પણ તેવો હો. હે પ્રભુ, જપ કરનારાઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું શાંત સ્વભાવ અને સરળ પુત્ર પામું.
12.48.28
पुत्रे नास्ति विशेषो मे पौत्रे च वरवर्णिनि ।
यथा त्वयोक्तं वचनं तथा भद्रे भविष्यति ॥ १२.४८.२८ ॥
હે શ્રેષ્ઠ વર્ણવાળી, મારા માટે પુત્ર અને પૌત્રમાં કોઈ ભેદ નથી. હે ભદ્રે, તેં જે વચન કહ્યું છે તેમ જ થશે.
12.48.29
ततः सत्यवती पुत्रं जनयामास भार्गवम् ।
तपस्यभिरतं शान्तं जमदग्निं यतव्रतम् ॥ १२.४८.२९ ॥
પછી સત્યવતીએ ભાર્ગવ પુત્રને જન્મ આપ્યો; તપમાં રત, શાંત અને વ્રતનિષ્ઠ જમદગ્નિને.
12.48.30
विश्वामित्रं च दायादं गाधिः कुशिकनन्दनः ।
प्राप ब्रह्मर्षिसमितं विश्वेन ब्रह्मणा युतम् ॥ १२.४८.३० ॥
કુશિકના આનંદ પુત્ર ગાધિએ બ્રહ્મર્ષિઓની સભા જેવા, સંપૂર્ણ બ્રહ્મતેજથી યુક્ત વિશ્વામિત્રને વારસ રૂપે પ્રાપ્ત કર્યો.
12.48.31
ऋचीको जनयामास जमदग्निं तपोनिधिम् ।
सोऽपि पुत्रं ह्यजनयज्जमदग्निः सुदारुणम् ॥ १२.४८.३१ ॥
ઋચીકે તપોનિધિ જમદગ્નિને જન્મ આપ્યો. જમદગ્નિએ પણ અત્યંત ભયંકર પુત્રને જન્મ આપ્યો.
12.48.32
सर्वविद्यान्तगं श्रेष्ठं धनुर्वेदस्य पारगम् ।
रामं क्षत्रियहन्तारं प्रदीप्तमिव पावकम् ॥ १२.४८.३२ ॥
સર્વ વિદ્યાઓમાં પારંગત, ધનુર્વેદમાં શ્રેષ્ઠ, ક્ષત્રિયોનો સંહારક રામ, પ્રજ્વલિત અગ્નિ સમાન.
12.48.33
तेषयित्वा महादेवं पर्वते गन्धमादने ।
अस्त्राणि वरयामास परशुं चातितेजसम् ॥ १२.४८.३३ ॥
ગંધમાદન પર્વત પર મહાદેવને પ્રસન્ન કરી તેમણે અસ્ત્રો અને અતિ તેજસ્વી પરશુ વરદાનરૂપે મેળવ્યાં.
12.48.34
स तेनाकुण्ठधारेण ज्वलितानलवर्चसा ।
कुठारेणाप्रमेयेण लोकेष्वप्रतिमोऽभवत् ॥ १२.४८.३४ ॥
અકુંઠિત ધારવાળા, પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવા તેજવાળા એ અપ્રમેય કુઠારથી તે જગતમાં અપ્રતિમ બન્યો.
12.48.35
एतस्मिन्नेव काले तु कृतवीर्यात्मजो बली ।
अर्जुनो नाम तेजस्वी क्षत्रियो हैहयाधिपः ॥ १२.४८.३५ ॥
એ જ સમયે કૃતવીર્યનો બળવાન, તેજસ્વી પુત્ર અર્જુન નામનો ક્ષત્રિય હૈહયોનો અધિપતિ હતો.
12.48.36
दत्तात्रेयप्रसादेन राजा बाहुसहस्रवान् ।
चक्रवर्ती महातेजा विप्राणामाश्वमेधिके ॥ १२.४८.३६ ॥
દત્તાત્રેયની કૃપાથી હજાર બાહુવાળો એ રાજા, ચક્રવર્તી અને મહાતેજસ્વી હતો; બ્રાહ્મણોના અશ્વમેધમાં (દાતા).
12.48.37
ददौ स पृथिवीं सर्वां सप्तद्वीपां सपर्वताम् ।
सबाह्वस्त्रबलेनाजौ जित्वा परमधर्मवित् ॥ १२.४८.३७ ॥
તેણે પોતાના ભુજબળ અને અસ્ત્રબળથી યુદ્ધમાં જીતીને સાત દ્વીપો અને પર્વતો સહિત સમગ્ર પૃથ્વી દાનમાં આપી; તે પરમ ધર્મને જાણનારો હતો.
12.48.38
तृषितेन च कौन्तेय भिक्षितश्चित्रभानुना ।
सहस्त्रबाहुर्विक्रान्तः प्रादाद्भिक्षामथाग्नये ॥ १२.४८.३८ ॥
હે કૌંતેય, તરસ્યા ચિત્રભાનુ (અગ્નિ)એ ભિક્ષા માગી; ત્યારે પરાક્રમી સહસ્રબાહુએ અગ્નિને ભિક્ષા આપી.
12.48.39
ग्रामान्पुराणि राष्ट्राणि घोषांश्चैव तु वीर्यवान् ।
जज्वाल तस्य वाणेद्धचित्रभानुर्दिधक्षया ॥ १२.४८.३९ ॥
વીરના બાણથી પ્રજ્વલિત થયેલો ચિત્રભાનુ (અગ્નિ) બાળવાની ઇચ્છાથી ગામો, નગરો, રાષ્ટ્રો અને ગોવાળોની વસાહતોને પણ સળગાવવા લાગ્યો.
12.48.40
स तस्य पुरुषेन्द्रस्य प्रभावेण महौजसः ।
ददाह कार्तवीर्यस्य शैलानपि धरामपि ॥ १२.४८.४० ॥
તે મહાતેજસ્વી પુરુષેન્દ્ર કાર્તવીર્યના પ્રભાવથી તેણે પર્વતોને અને પૃથ્વીને પણ બાળી નાખ્યાં.
12.48.41
स शून्यमाश्रमारण्यमापवस्य महात्मनः ।
ददाह पवनेनेद्धश्चित्रभानुः सहैहयः ॥ १२.४८.४१ ॥
પવનથી પ્રજ્વલિત ચિત્રભાનુ (અગ્નિ)એ હૈહયો સાથે મહાત્મા આપવનું સૂનું આશ્રમારણ્ય બાળી નાખ્યું.
12.48.42
आपवस्तं ततो रोषाच्छशापार्जुनमच्युत ।
दग्धे श्रमे महाबाहो कार्तवीर्येण वीर्यवान् ॥ १२.४८.४२ ॥
હે અચ્યુત! ત્યારે આપવે ક્રોધથી અર્જુનને શાપ આપ્યો, કારણ કે કાર્તવીર્યથી આશ્રમ બળી ગયો હતો. હે મહાબાહો, તે પરાક્રમીએ એમ કર્યું.
12.48.43
त्वया न वर्जितं यस्मान्ममेदं हि महद्वनम् ।
दग्धं तस्माद्रणे रामो बाहूंस्ते च्छेत्स्यतेऽर्जुन ॥ १२.४८.४३ ॥
તેં મારું આ મહાન વન છોડ્યું નહીં, તેને બાળ્યું; તેથી હે અર્જુન, યુદ્ધમાં રામ તારા બાહુ કાપશે.
12.48.44
अर्जुनस्तु महातेजा बली नित्यं शमात्मकः ।
ब्रह्मण्यश्च शरण्यश्च दाता शूरश्च भारत।
नाचिन्तयत्तदा शापं तेन दत्तं महात्मना ॥ १२.४८.४४ ॥
પરંતુ મહાતેજસ્વી, બળવાન, સદા શાંતસ્વભાવી, બ્રાહ્મણભક્ત, શરણ્ય, દાતા અને શૂર અર્જુને, હે ભારત, તે મહાત્માએ આપેલા શાપનો ત્યારે વિચાર ન કર્યો.
12.48.45
तस्य पुत्राः सुबलिनः शापेनासन्पितुर्वधे ।
निमित्तमवलिप्ता वै नृशंसाश्चैव नित्यदा ॥ १२.४८.४५ ॥
તેના અતિ બળવાન પુત્રો તે શાપને કારણે પિતાના વધમાં નિમિત્ત બન્યા; તેઓ સદા અભિમાની અને ક્રૂર હતા.
12.48.46
जमदग्नेस्तु धेन्वास्ते वत्समानिन्युरच्युत ।
अज्ञातं कार्तवीर्यस्य हैहयेन्द्रस्य धीमतः ॥ १२.४८.४६ ॥
હે અચ્યુત, જમદગ્નિની ગાયનું વાછરડું તારા (પુત્રોએ) લઈ લીધું; બુદ્ધિમાન હૈહયેન્દ્ર કાર્તવીર્યને આ ખબર ન હતી.
12.48.47
तन्निमित्तमभूद्युद्धं जामदग्नेर्महात्मनः ।
ततोऽर्जुनस्य बाहून्स चिच्छेद रुषितोऽनघ ॥ १२.४८.४७ ॥
તે કારણે મહાત્મા જમદગ્નિના પુત્ર સાથે યુદ્ધ થયું; ત્યારે ક્રોધે ભરાઈ તેણે અર્જુનના બાહુ કાપ્યા, હે નિષ્પાપ.
12.48.48
तं भ्रमन्तं ततो वत्सं जामदग्न्यः स्वमाश्रमम् ।
प्रत्यानयत राजेन्द्र तेषामन्तः पुरात्प्रभुः ॥ १२.४८.४८ ॥
પછી જમદગ્નિના પુત્રે ભટકતા તે વાછરડાને પાછું લાવીને પોતાના આશ્રમે પહોંચાડ્યું; હે રાજેન્દ્ર, તે પ્રભુએ તેમના અંતઃપુરમાંથી તેને લાવ્યું.
12.48.49
अर्जुनस्य सुतास्ते तु संभूयाबुद्धयस्तदा ।
गत्वाऽऽश्रममसंबुद्धा जमदग्नेर्महात्मनः।
अपातयन्त भल्लाग्रैः शिरः कायान्नराधिप ॥ १२.४८.४९ ॥
અર્જુનના તે પુત્રો એકત્ર થઈને બુદ્ધિહીન બન્યા. હે નરાધિપ, અજાણતાં તેઓ મહાત્મા જમદગ્નિના આશ્રમે ગયા અને ભલ્લોના અગ્રભાગોથી તેમનું મસ્તક શરીરથી કાપી નાખ્યું.
12.48.50
समित्कुशार्थं रामस्य निर्यातस्य यशस्विनः ।
प्रत्यक्षं राममातुश्च तथैवाश्रमवासिनाम् ॥ १२.४८.५० ॥
યશસ્વી રામ સમિધ અને કુશ ઘાસ લેવા બહાર ગયા ત્યારે, રામની માતા અને આશ્રમવાસીઓની સામે જ આ બન્યું.
12.48.51
श्रुत्वा रामस्तमर्थं च क्रुद्धः कालानलोपमः ।
धनुर्वेदेऽद्वितीयो हि दिव्यास्त्रैः समलंकृतः ॥ १२.४८.५१ ॥
તે સાંભળીને રામ કાલાગ્નિ જેવા ક્રોધિત થયા. ધનુર્વેદમાં અદ્વિતીય, દિવ્ય અસ્ત્રોથી અલંકૃત રામે એ વાત સાંભળી.
12.48.52
चन्द्रबिम्बार्धसंकाशं परशुं गृह्य भार्गवः ।
ततः पितृवधामर्षाद्रामः परममन्युमान्।
निःक्षत्रियां प्रतिश्रुत्य महीं शस्त्रमगृह्णत ॥ १२.४८.५२ ॥
અર્ધચંદ્રબિંબ જેવો ચમકતો પરશુ લઈને ભાર્ગવ રામે, પિતાની હત્યાના અસહ્ય ક્રોધ અને મહાશોકથી, પૃથ્વીને ક્ષત્રિયવિહીન કરવાની પ્રતિજ્ઞા કરીને શસ્ત્ર ધારણ કર્યું.
12.48.53
ततः स भृगुशार्दूलः कार्तवीर्यस्य वीर्यवान् ।
विक्रम्य निजघानाशु पुत्रान्पौत्रांश्च सर्वशः ॥ १२.४८.५३ ॥
ત્યારે ભૃગુવંશના સિંહ તેમણે, કાર્તવીર્યના પરાક્રમી શત્રુ બનીને, આક્રમણ કરીને તરત જ તેના બધા પુત્રો અને પૌત્રોને મારી નાખ્યા.
12.48.54
स हैहयसहस्राणि हत्वा परममन्युमान् ।
महीं सागरपर्यन्तां चकार रुधिरोक्षिताम् ॥ १२.४८.५४ ॥
તેમણે અત્યંત ક્રોધે હૈહયોના હજારોને મારીને, સમુદ્ર સુધી ફેલાયેલી પૃથ્વીને લોહીથી ભીંજવી દીધી.
12.48.55
स तथा सुमहातेजाः कृत्वा निःक्षत्रियां महीम् ।
कृपया परयाऽऽविष्टो वनमेव जगाम ह ॥ १२.४८.५५ ॥
તે અત્યંત તેજસ્વી પૃથ્વીને ક્ષત્રિયવિહોણી કરીને પરમ કરુણાથી ભરાઈ વનમાં જ ચાલ્યા ગયા.
12.48.56
ततो वर्षसहस्रेषु समतीतेषु केषुचित् ।
कोपं संप्राप्तवांस्तत्र प्रकृत्या कोपनः प्रभुः ॥ १२.४८.५६ ॥
પછી કેટલાંક હજાર વર્ષ વીતી ગયા પછી, સ્વભાવે ક્રોધી તે પ્રભુ ત્યાં ક્રોધને પ્રાપ્ત થયા.
12.48.57
विश्वामित्रस्य पौत्रस्तु रैभ्यपुत्रो महातपाः ।
परावसुर्महाराज क्षिप्त्वाऽऽह जनसंसदि ॥ १२.४८.५७ ॥
વિશ્વામિત્રનો પૌત્ર અને રૈભ્યનો પુત્ર મહાતપસ્વી પરાવસુ, હે મહારાજ, જનસભામાં (તેમને) ધિક્કારીને બોલ્યો.
12.48.58
ये ते ययातिपतने यज्ञे सन्तः समागताः ।
प्रतर्दनप्रभृतयो राम किं क्षत्रिया न ते ॥ १२.४८.५८ ॥
યયાતિના પતન સમયે યજ્ઞમાં એકઠા થયેલા જે સજ્જનો, પ્રતર્દન વગેરે — હે રામ, શું તેઓ ક્ષત્રિયો ન હતા?
12.48.59
मिथ्याप्रतिज्ञो राम त्वं कत्थसे जनसंसदि ।
भयात्क्षत्रियवीराणां पर्वतं समुपाश्रितः ॥ १२.४८.५९ ॥
હે રામ, ખોટી પ્રતિજ્ઞા કરનાર, તું જનસભામાં બડાઈ હાંકે છે; ક્ષત્રિય વીરોના ભયથી તેં પર્વતનો આશ્રય લીધો હતો.
12.48.60
सा पुनः क्षत्रियशतैः पृथिवी सर्वतः स्तृता ।
परावसोर्वचः श्रुत्वा शस्त्रं जग्राह भार्गवः ॥ १२.४८.६० ॥
ફરી સેંકડો ક્ષત્રિયોથી તે પૃથ્વી ચોતરફ છવાઈ ગઈ. પરાવસુનું વચન સાંભળીને ભાર્ગવે શસ્ત્ર ઉપાડ્યું.
12.48.61
ततो ये क्षत्रिया राजञ्शतशस्तेन वर्जिताः ।
ते विवृद्धा महावीर्याः पृथिवीपतयोऽभवन् ॥ १२.४८.६१ ॥
હે રાજન, તેના દ્વારા સેંકડોમાં છોડાયેલા તે ક્ષત્રિયો ફરી વધીને મહાપરાક્રમી પૃથ્વીપતિ બન્યા.
12.48.62
स पुनस्ताञ्जघानाशु बालानपि नराधिप ।
गर्भस्थैस्तु मही व्याप्ता पुनरेवाभवत्तदा ॥ १२.४८.६२ ॥
તેણે ફરી ઝડપથી તેમને, હે નરાધિપ, બાળકોને પણ મારી નાખ્યા. ત્યારે પૃથ્વી ગર્ભસ્થોથી ફરી ભરાઈ ગઈ.
12.48.63
जातंजातं स गर्भं तु पुनरेव जघान ह ।
अरक्षंश्च सुतान्कांश्चित्तदा क्षत्रिययोषितः ॥ १२.४८.६३ ॥
જન્મેલા દરેક ગર્ભને તે ફરી મારી નાખતો. ત્યારે ક્ષત્રિય સ્ત્રીઓ પોતાના કેટલાક પુત્રોનું રક્ષણ કરી શકતી નહોતી.
12.48.64
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं कृत्वा निःक्षत्रियां प्रभुः ।
दक्षिणामश्वमेधान्ते कश्यपायाददत्ततः ॥ १२.४८.६४ ॥
એકવીસ વાર પૃથ્વીને ક્ષત્રિયરહિત કરીને તે પ્રભુએ અશ્વમેધના અંતે કશ્યપને દક્ષિણા રૂપે આપી.
12.48.65
स क्षत्रियाणां शेषार्थं करेणोद्दिश्य कश्यपः ।
स्रुक्प्रग्रहवता राजंस्ततो वाक्यमथाब्रवीत् ॥ १२.४८.६५ ॥
હે રાજન, ક્ષત્રિયોના શેષ માટે હાથથી નિર્દેશ કરીને, સ્રુક ધરેલા કશ્યપે પછી વચન કહ્યું.
12.48.66
गच्छ पारं समुद्रस्य दक्षिणस्य महामुने ।
न ते मद्विषये राम वस्तव्यमिह कर्हिचित् ॥ १२.४८.६६ ॥
હે મહામુનિ, દક્ષિણ સમુદ્રના પેલે પાર જાઓ. હે રામ, મારા આ રાજ્યમાં તમારે ક્યારેય રહેવું ન જોઈએ.
12.48.67
पृथिवी दक्षिणा दत्ता वाजिमेधे मम त्वया ।
पुनरस्याः पृथिव्या हि दत्त्वा दातुमनीश्वरः ॥ १२.४८.६७ ॥
તમે મારા અશ્વમેધ યજ્ઞમાં આ પૃથ્વી દક્ષિણા રૂપે આપી હતી. આ પૃથ્વી એકવાર આપ્યા પછી, તેને ફરીથી દાન કરવાનો અધિકાર તમારી પાસે નથી.
12.48.68
ततः शूर्पाकरं देशं सागरस्तस्य निर्ममे ।
संत्रासाज्जामदग्न्यस्य सोऽपरान्तमहीतलम् ॥ १२.४८.६८ ॥
પછી સાગરે તેમના માટે શૂર્પાકર દેશ રચ્યો. જામદગ્ન્ય (પરશુરામ)ના ભયથી તેણે પશ્ચિમી સીમાની ભૂમિ બનાવી.
12.48.69
कश्यपस्तां महाराज प्रतिगृह्य वसुंधराम् ।
कृत्वा ब्राह्मणसंस्थां वै प्रविष्टः सुमहद्वनम् ॥ १२.४८.६९ ॥
હે મહારાજ, કશ્યપે તે વસુંધરાને સ્વીકારી, તેને બ્રાહ્મણોનું નિવાસસ્થાન બનાવ્યું અને પછી અત્યંત વિશાળ વનમાં પ્રવેશ કર્યો.
12.48.70
ततः शूद्राश्च वैश्याश्च यथा स्वैरप्रचारिणः ।
अवर्तन्त द्विजाग्र्याणां दारेषु भरतर्षभ ॥ १२.४८.७० ॥
પછી શૂદ્રો અને વૈશ્યો પણ પોતાની ઇચ્છા મુજબ સ્વેચ્છાએ વર્તવા લાગ્યા, હે ભરતર્ષભ; શ્રેષ્ઠ દ્વિજોની પત્નીઓ પ્રત્યે પણ તેઓ એવું જ વર્તન કરવા લાગ્યા.
12.48.71
अराजके जीवलोके दुर्बला बलवत्तरैः ।
वध्यन्ते न हि वित्तेषु प्रभुत्वं कस्यचित्तदा ॥ १२.४८.७१ ॥
રાજા વિનાના જીવલોકમાં નિર્બળો બળવાનો દ્વારા મરાય છે; ત્યારે સંપત્તિ પર કોઈનું પ્રભુત્વ રહેતું નથી.
12.48.72
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शृद्राश्चोत्पथगामिनः ।
परस्परं समाश्रित्य घातयन्त्यपथस्थिताः ॥ १२.४८.७२ ॥
બ્રાહ્મણો, ક્ષત્રિયો, વૈશ્યો અને શૂદ્રો ઉન્માર્ગે ચાલનારા થઈ, એકબીજાનો આશ્રય લઈ, સન્માર્ગથી દૂર રહીને એકબીજાને મારી નાખે છે.
12.48.73
स्वधर्मं ब्राह्मणास्त्यक्त्वा पाषण्डत्वं समाश्रिताः ।
चौरिकानृतमायाश्च सर्वे चैव प्रकुर्वते ॥ १२.४८.७३ ॥
બ્રાહ્મણો સ્વધર્મ છોડીને પાખંડનો આશ્રય લે છે; ચોરી, અસત્ય અને કપટ સૌ કોઈ કરે છે.
12.48.74
स्वधर्मस्थान्द्विजान्हत्वा तथाऽऽश्रमनिवासिनः ।
वैश्याः सत्पथसंस्थाश्च शूद्रा ये चैव धार्मिकाः ॥ १२.४८.७४ ॥
સ્વધર્મમાં સ્થિત દ્વિજોને અને આશ્રમોમાં વસતા લોકોને મારીને, સત્પથ પર રહેલા વૈશ્યો અને ધાર્મિક શૂદ્રોને પણ (મારે છે).
12.48.75
तान्सर्वान्घातयन्ति स्म दुराचाराः सुनिर्भयाः ।
यज्ञाध्ययनशीलांश्च आश्रमस्थांस्तपस्विनिः ॥ १२.४८.७५ ॥
દુરાચારી અને સંપૂર્ણ નિર્ભય લોકો તે સૌને મારે છે—યજ્ઞ અને અધ્યયનમાં રત, આશ્રમોમાં રહેલા અને તપસ્વીઓને.
12.48.76
गोबालवृद्धनारीणां नाशं कुर्वन्ति चापरे ।
आन्वीक्षकी त्रयी वार्ता न च नीतिः प्रवर्तते ॥ १२.४८.७६ ॥
બીજા ગાયો, બાળકો, વૃદ્ધો અને સ્ત્રીઓનો નાશ કરે છે; આન્વીક્ષિકી, ત્રયી, વાર્તા પ્રવર્તતી નથી, અને નીતિ પણ ચાલતી નથી.
12.48.77
व्रात्यतां समनुप्राप्ता बहवो हि द्विजातयः ।
अधरोत्तरापचारेण म्लेच्छभूताश्च सर्वशः ॥ १२.४८.७७ ॥
ઘણા દ્વિજો વ્રાત્યતા પામ્યા છે; ઊંચ-નીચના વિપરીત આચરણથી તેઓ સંપૂર્ણપણે મ્લેચ્છ બની ગયા છે.
12.48.78
ततः कालेन पृथिवी पीड्यमाना दुरात्मभिः ।
विपर्ययेण तेनाशु प्रविवेश पसातलम्।
अरक्ष्यमाणा विधिवत्क्षत्रियैर्धर्मरक्षिभिः ॥ १२.४८.७८ ॥
પછી સમય જતાં, દુરાત્માઓથી પીડિત થયેલી પૃથ્વી તે વિપર્યયને કારણે શીઘ્ર પાતાળમાં પ્રવેશી ગઈ—ધર્મરક્ષક ક્ષત્રિયો દ્વારા વિધિપૂર્વક રક્ષિત ન થવાને કારણે.
12.48.79
तां दृष्ट्वा द्रवतीं तत्र संत्रासात्स महामनाः ।
ऊरुणा धारयामास कश्यपः पृथिवीं ततः।
निमज्जन्तीं ततो राजंस्तेनोर्वीति मही स्मृता ॥ १२.४८.७९ ॥
તેને ભાગતી જોઈને મહામનાં કશ્યપે ભયથી પોતાની જાંઘ વડે તેને ટેકો આપ્યો. હે રાજન, તે ડૂબતી હતી ત્યારે તેથી પૃથ્વીને 'ઊર્વી' કહેવામાં આવે છે.
12.48.80
रक्षणार्थं समुद्दिश्य ययाचे पृथिवी तदा ।
प्रसाद्य कश्यपं देवी क्षत्रियान्बाहुशालिनः ॥ १२.४८.८० ॥
ત્યારે રક્ષણ માટે ઉદ્દેશ રાખીને, પૃથ્વીદેવીએ કશ્યપને પ્રસન્ન કરીને બાહુશાલી ક્ષત્રિયોની યાચના કરી.
12.48.81
सन्ति ब्रह्मन्मया गुप्ताः स्त्रीषु क्षत्रियपुङ्गवाः ।
हैहयानां कुले जातास्ते संरक्षन्तु मां मुने ॥ १२.४८.८१ ॥
હે બ્રાહ્મણ, મારા દ્વારા રક્ષિત, સ્ત્રીઓ વચ્ચે છુપાયેલા ક્ષત્રિય-શ્રેષ્ઠો છે; તેઓ હૈહય કુળમાં જન્મ્યા છે. હે મુનિ, તેઓ મારું રક્ષણ કરે.
12.48.82
अस्ति पौरवदायादो विदूरथसुतः प्रभो ।
ऋक्षैः संवर्धितो विप्र ऋक्षवत्यथ पर्वते ॥ १२.४८.८२ ॥
હે પ્રભુ, પૌરવ વંશનો એક વારસ છે, વિદૂરથનો પુત્ર. હે વિપ્ર, તે ઋક્ષવત પર્વત પર રીંછોથી ઉછેરાયો હતો.
12.48.83
तथाऽनुकम्पमानेन यज्वनाथामितौजसा ।
पराशरेण दायादः सौदासस्याभिरक्षितः ॥ १२.४८.८३ ॥
તેવી જ રીતે, દયાળુ, યજ્ઞ કરનારા, અમિત તેજસ્વી પરાશરે સૌદાસના વારસનું રક્ષણ કર્યું.
12.48.84
सर्वकर्माणि कुरुते शूद्रवत्तस्य स द्विजः ।
सर्वकर्मेत्यभिख्यातः स मां रक्षतु पार्थिवः ॥ १२.४८.८४ ॥
તે દ્વિજ તેના માટે શૂદ્રની જેમ બધા કામ કરે છે. 'સર્વકર્મા' નામે પ્રખ્યાત તે રાજા મારું રક્ષણ કરે.
12.48.85
शिबिपुत्रो महातेजा गोपतिर्नाम नामतः ।
वने संवर्धितो गोभिः सोऽभिरक्षतु मां मुने ॥ १२.४८.८५ ॥
શિબિનો પુત્ર, મહાતેજસ્વી, નામે ગોપતિ; વનમાં ગાયોથી પોષાયેલો — તે મારું રક્ષણ કરે, હે મુનિ.
12.48.86
प्रतर्दनस्य पुत्रस्तु वत्सो नाम महाबलः ।
वत्सैः संवर्धितो गोष्ठे स मां रक्षतु पार्थिवः ॥ १२.४८.८६ ॥
પ્રતર્દનનો પુત્ર વત્સ નામે મહાબલી, ગોશાળામાં વાછરડાંઓથી પોષાયેલો — તે રાજા મારું રક્ષણ કરે.
12.48.87
दधिवाहनपुत्रस्तु पौत्रो दिविरथस्य च ।
अङ्गः स गौतमेनासीद्गङ्गाकूलेऽभिरक्षितः ॥ १२.४८.८७ ॥
દધિવાહનનો પુત્ર અને દિવિરથનો પૌત્ર અંગ; ગૌતમ દ્વારા ગંગાના કિનારે રક્ષાયેલો.
12.48.88
बृहद्रथो महातेजा भूरिभूतिपरिष्कृतः ।
गोलाङ्गूलैर्महाभागो गृध्रकूटेऽभिरक्षितः ॥ १२.४८.८८ ॥
મહાતેજસ્વી બૃહદ્રથ, અપાર વૈભવથી શોભિત, મહાભાગ્યવાન — ગૃધ્રકૂટ પર ગોલાંગૂલો દ્વારા રક્ષાયેલો.
12.48.89
मरुत्तस्यान्ववाये च रक्षिताः क्षत्रियात्मजाः ।
मरुत्पतिसमा वीर्ये समुद्रेणाभिरक्षिताः ॥ १२.४८.८९ ॥
મરુત્તના વંશમાં રક્ષાયેલા ક્ષત્રિયપુત્રો, વીર્યમાં ઇન્દ્ર સમાન — સમુદ્ર દ્વારા રક્ષાયેલા.
12.48.90
एते क्षत्रियदायादास्तत्रतत्र परिश्रुताः ।
व्योकारहेमकारादिजातिं नित्यं समाश्रिताः ॥ १२.४८.९० ॥
આ ક્ષત્રિય વારસદારો અહીં-ત્યાં પ્રસિદ્ધ છે; તેઓ સદા વ્યોમકાર, હેમકાર વગેરે જાતિઓનો આશ્રય લે છે.
12.48.91
यदि मामभिरक्षन्ति ततः स्थास्यामि निश्चला ।
एतेषां पितरश्चैव तथैव च पितामहाः ॥ १२.४८.९१ ॥
જો આ લોકો મારી રક્ષા કરે, તો હું અચળ રહીશ. આમના પિતાઓ અને એ જ રીતે પિતામહો પણ.
12.48.92
मदर्थं निहता युद्धे रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
तेषामपचितिश्चैव मया कार्या महामुने ॥ १२.४८.९२ ॥
મારા માટે યુદ્ધમાં અથાક કર્મ કરનાર રામ વડે તેઓ માર્યા ગયા. હે મહામુનિ, તેમના પ્રત્યે સન્માન અને પ્રાયશ્ચિત્ત મારે જ કરવાં જોઈએ.
12.48.93
न ह्यहं कामये नित्यमतिक्रान्तेन रक्षणम् ।
वर्तमानेन वर्तेयं तत्क्षिप्रं संविधीयताम् ॥ १२.४८.९३ ॥
ભૂતકાળથી થયેલું રક્ષણ હું હંમેશાં ઇચ્છતી નથી. વર્તમાનથી હું ટકી રહું, માટે તે ઝડપથી ગોઠવો.
12.48.94
ततः पृथिव्या निर्दिष्टांस्तान्समानीय कश्यपः ।
अभ्यषिञ्चन्महीपालान्क्षत्रियान्वीर्यसंमतान् ॥ १२.४८.९४ ॥
પછી પૃથ્વી વડે સૂચવાયેલાઓને ભેગા કરી, કશ્યપે પરાક્રમ માટે માન્ય ક્ષત્રિય મહીપાલોનો અભિષેક કર્યો.
12.48.95
तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च येषां वंशाः प्रतिष्ठिताः ।
एवमेतत्पुरावृत्तं यन्मां पृच्छसि पाण्डव ॥ १२.४८.९५ ॥
તેમના પુત્રો અને પૌત્રો, જેમના વંશો સ્થાપિત થયા. હે પાંડવ, તું મને જે પ્રાચીન વૃત્તાંત પૂછે છે તે આવી જ રીતે છે.
12.48.96
एवं ब्रुवंस्तं च यदुप्रवीरो ।
युधिष्ठिरं धर्मभृतां वरिष्ठम्।
रथेन तेनाशु ययौ यथाऽर्को ।
विशन्प्रभाभिर्भगवांस्त्रिलोकीम् ॥ १२.४८.९६ ॥
આ રીતે બોલતા યદુવીર ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિર પાસે તે રથે ઝડપથી ગયા; જેમ સૂર્ય પોતાના પ્રકાશથી ત્રણ લોકમાં પ્રવેશે છે.