ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.49.1
ततो रामस्य तत्कर्म श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः ।
विस्मयं परमं गत्वा प्रत्युवाच जनार्दनम् ॥ १२.४९.१ ॥
ਫਿਰ ਰਾਮ ਦਾ ਉਹ ਕਰਮ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਟਿਰ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
12.49.2
अहो रामस्य वार्ष्णेय शक्रस्येव महात्मनः ।
विक्रमो वसुधा येन क्रोधान्निःक्षत्रिया कृता ॥ १२.४९.२ ॥
ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ! ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
12.49.3
गोभिः समुद्रेण तथा गोलाङ्गूलर्क्षवानरैः ।
गुप्ता रामभयोद्विग्नाः क्षत्रियाणां कुलोद्वहाः ॥ १२.४९.३ ॥
ਗਾਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਗੋਲਾਂਗੂਲ, ਰਿੱਛਾਂ ਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਪਾਏ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ, ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਕੁਲ ਦੇ ਵਾਰਸ।
12.49.4
अहो धन्यो नृलोकोऽयं समाग्याश्च नरा भुवि ।
यत्र कर्मेदृशं धर्म्यं द्विजाग्र्यैः कृतमच्युत ॥ १२.४९.४ ॥
ਆਹਾ! ਇਹ ਮਨੁੱਖ-ਲੋਕ ਧੰਨ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਧਰਮਸੰਗਤ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਹੇ ਅਚਯੁਤ।
12.49.5
कथयन्तौ कथां तात तावच्युतयुधिष्ठिरौ ।
जग्मतुर्यत्र गाङ्गेयः शरतल्पगतः प्रभुः ॥ १२.४९.५ ॥
ਹੇ ਤਾਤ! ਕਥਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਅਚਯੁਤ ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਿਰ, ਉੱਥੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ-ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਸਨ।
12.49.6
ततस्ते ददृशुर्भीष्मं शरप्रस्तरशायिनम् ।
स्वरश्मिमालासंवीतं सायंसूर्यसमप्रभम् ॥ १२.४९.६ ॥
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ, ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ।
12.49.7
उपास्यमानं मुनिभिर्देवैरिव शतक्रतुम् ।
देशे परमधर्मिष्ठे नदीमोघवतीमनु ॥ १२.४९.७ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਮੁਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ, ਪਰਮ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਓਘਵਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ।
12.49.8
दूरादेव तमालोक्य कृष्णो राजा च धर्मजः ।
चत्वारः पाण्डवाश्चैव ते च शारद्वतादयः ॥ १२.४९.८ ॥
ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ, ਚਾਰ ਪਾਂਡਵ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰਦ੍ਵਤ ਆਦਿ।
12.49.9
अवम्कन्द्याथ वाहेभ्यः संयम्य प्रचलं मनः ।
एकीकृत्येन्द्रियग्राममुपतम्थुर्महामुनीन् ॥ १२.४९.९ ॥
ਵਾਹਨਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਕੇ, ਚੰਚਲ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਮੁਨੀਆਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ।
12.49.10
अभिवाद्य तु गोविन्दः सात्यकिस्ते च पार्थिवाः ।
व्यासादीस्तानृपीन्पश्चाद्गाङ्गेयमुपतस्थिरे ॥ १२.४९.१० ॥
ਗੋਵਿੰਦ, ਸਾਤਯਕੀ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਵਿਆਸ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਗਾਂਗੇਯ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ।
12.49.11
तपोवृद्धि ततः पृष्ट्वा गाङ्गेयं यदुपुङ्गवः ।
परिवार्य ततः सर्वे निपेदुः पुरुषर्षभाः ॥ १२.४९.११ ॥
ਫਿਰ ਯਦੂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਗਾਂਗੇਯ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਵਾਧੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ; ਫਿਰ ਸਭ ਪੁਰਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ।
12.49.12
ततो निशाम्य गाङ्गेयं शाम्यमानमिवानलम् ।
किंचिद्दीनमना भीष्ममितिहोवाच केशवः ॥ १२.४९.१२ ॥
ਫਿਰ ਗਾਂਗੇਯ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਰਹੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੁਝ ਉਦਾਸ ਮਨ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ।
12.49.13
कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि प्रसन्नानि यथापुरम् ।
कच्चिन्न व्याकुला चैव बुद्धिस्ते वदतां वर ॥ १२.४९.१३ ॥
ਕੀ ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗਿਆਨ-ਇੰਦਰੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ? ਹੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੀ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਵਿਆਕੁਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ?
12.49.14
शराभिघातदुःखार्तं कच्चिद्गात्रं न दूयते ।
मानसादपि दुःखाद्धि शारीरं बलवत्तरम् ॥ १२.४९.१४ ॥
ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਚੋਟ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਕੀ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਭੋਗ ਰਿਹਾ? ਮਾਨਸਿਕ ਦੁੱਖ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਸਰੀਰਕ ਦੁੱਖ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.49.15
वरदानात्पितुः कामं छन्दमृत्युरसि प्रभो ।
शन्तनोर्धर्मनित्यस्य न त्वेतदिह कारणम् ॥ १२.४९.१५ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ੰਤਨੂ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਕਾਰਨ ਤੂੰ ਇੱਛਾ-ਮੌਤ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਇਹ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.49.16
सुमूक्ष्मोऽपि तु देहे वै शल्यो जनयते रुजम् ।
किंपुनः शरसंघातैश्चितस्य तव पार्थिव ॥ १२.४९.१६ ॥
ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਕੰਡਾ ਵੀ ਪੀੜ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ!
12.49.17
कामं नैतत्तवाख्येयं प्राणिनां प्रभवाप्ययौ ।
भवानुपदिशेच्छ्रेयो देवानामपि भारत ॥ १२.४९.१७ ॥
ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਲਯ ਬਾਰੇ ਤੈਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਯ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ।
12.49.18
यच्च भूतं भविष्यं च भवच्च पुरुषर्षभ ।
सर्वं तज्ज्ञानवृद्धस्य तव पाणाविवाहितम् ॥ १२.४९.१८ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਬੀਤਿਆ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।
12.49.19
संसारस्येह भूतानां धर्मस्य च फलोदयः ।
विदितस्ते महाप्राज्ञ त्वं हि धर्ममयो निधिः ॥ १२.४९.१९ ॥
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਉਦੈ ਤੈਨੂੰ ਗਿਆਤ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ; ਤੂੰ ਤਾਂ ਧਰਮਮਈ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਹੈਂ।
12.49.20
त्व हि राज्ये स्थितं स्फीते समग्राङ्गमरोगिणम् ।
स्त्रीसहस्रैः परिवृतं पश्यामीवोर्ध्वरेतसम् ॥ १२.४९.२० ॥
ਤੂੰ ਸੰਪੰਨ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਰੋਗਰਹਿਤ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਊਰਧ੍ਵਰੇਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
12.49.21
ऋते शान्तनवाद्भीष्मात्रिषु लोकेषु पार्थिवम् ।
सत्यधर्मान्महावीर्याच्छूराद्धर्मैकतत्परात् ॥ १२.४९.२१ ॥
ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਧਰਮ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਬਲੀ, ਸੂਰਮਾ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਨਹੀਂ।
12.49.22
मृत्युमावार्य तपसा शरसंस्तरशायिनः ।
त्रिवर्गप्रभवं कंचिन्न च तातानुशुश्रुम ॥ १२.४९.२२ ॥
ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੌਤ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਵਰਗ ਦਾ ਮੂਲ ਕੁਝ ਵੀ, ਹੇ ਤਾਤ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ।
12.49.23
सत्ये तपसि दाने च यज्ञाधिकरणे तथा ।
धनुर्वेदे च वेदे च नित्यं चैवान्ववेक्षणे ॥ १२.४९.२३ ॥
ਸੱਚ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਯੱਗ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਿਵੇਂ, ਧਨੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਦੀ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਵੀ।
12.49.24
अनृशंसं शुचिं दान्तं सर्वभूतहिते रतम् ।
महारथं त्वत्सदृशं न कंचिदनुशुश्रुम ॥ १२.४९.२४ ॥
ਦਿਆਲੂ, ਪਵਿੱਤਰ, ਦਾਂਤ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਮਹਾਰਥੀ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ।
12.49.25
त्वं हि देवान्सगन्धर्वानसुरान्यक्षराक्षसान् ।
शक्तस्त्वेकरथेनैव विजेतुं नात्र संशयः ॥ १२.४९.२५ ॥
ਗੰਧਰਵਾਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਇਕੱਲੇ ਇੱਕ ਹੀ ਰਥ ਨਾਲ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
12.49.26
स त्वं भीष्म महाबाहो वसूनां वासवोपमः ।
नित्यं विप्रैः समाख्यातो नवमोऽनवमो गुणैः ॥ १२.४९.२६ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਭੀਸ਼ਮ, ਤੁਸੀਂ ਵਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਹੋ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੌਵਾਂ ਵਸੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ।
12.49.27
अहं च त्वाऽभिजानामि स्वयं पुरुषसत्तम ।
त्रिदशेष्वपि विख्यातस्त्वं शक्त्या पुरुषोत्तमः ॥ १२.४९.२७ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਆਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ; ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ ਹੋ।
12.49.28
मनुष्येषु मनुष्येन्द्र न दृष्टो न च मे श्रुतः ।
भवतो हि गुणैस्तुल्यः पृथिव्यां पुरुषः क्वचित् ॥ १२.४९.२८ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਮੈਂ ਨਾ ਕਦੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਸੁਣਿਆ; ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.49.29
त्वं हि सर्वगुणै राजन्देवानप्यतिरिच्यसे ॥ १२.४९.२९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋ।
12.49.30
तपसा हि भवाञ्शक्तः स्रष्टुं लोकांश्चराचरान् ।
किंपुनश्चात्मनो लोकानुत्तमानुत्तमैर्गुणैः ॥ १२.४९.३० ॥
ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਚਰ-ਅਚਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਚਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ; ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿਣਾ।
12.49.31
तदस्य तप्यमानस्य ज्ञातीनां संक्षयेन वै ।
ज्येष्ठस्य पाण्डुपुत्रस्य शोकं भीष्म व्यपानुद ॥ १२.४९.३१ ॥
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਤਪਦੇ ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰ ਜੇਠੇ ਦਾ ਸੋਗ, ਹੇ ਭੀਸ਼ਮ, ਤੁਸੀਂ ਦੂਰ ਕੀਤਾ।
12.49.32
ये हि धर्माः समाख्याताश्चातुर्वर्ण्यस्य भारत ।
चातुराश्रम्यसंयुक्ताः सर्वे ते विदितास्तव ॥ १२.४९.३२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਜੋ ਧਰਮ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹਨ।
12.49.33
चातुर्विद्ये च ये प्रोक्ताश्चातुर्होत्रे च भारत ।
योगे साङ्ख्ये च नियता ये च धर्माः सनातनाः ॥ १२.४९.३३ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਚਾਰ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਹੋਤਾਵਾਂ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਹੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਤੇ ਸਾਂਖਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਜੋ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹਨ।
12.49.34
चातुर्वर्ण्यस्य यश्चोक्तो धर्मो न स्म विरुध्यते ।
सेव्यमानः सवैयाख्यो गाङ्गेय विदितस्तव ॥ १२.४९.३४ ॥
ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਜੋ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਸ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸਹਿਤ, ਹੇ ਗਾਂਗੇਯ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ।
12.49.35
प्रतिलोमप्रसूतानां म्लेच्छानां चैव यः स्मृतः ।
देशजातिकुलानां च जानीषे धर्मलक्षणम्। ॥ १२.४९.३५ ॥
ਪ੍ਰਤਿਲੋਮ ਜਨਮੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਮਲੇਚ੍ਛਾਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਦੇਸ਼, ਜਾਤ ਤੇ ਕੁਲਾਂ ਦਾ ਜੋ ਧਰਮ-ਲੱਛਣ ਸਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।
12.49.36
वेदोक्तो यश्च शिष्टोक्तः सदैव विदितस्तव ।
प्रवृत्तश्च निवृत्तश्च स चापि विदितस्तव ॥ १२.४९.३६ ॥
ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਜੋ, ਉਹ ਸਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਅਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ।
12.49.37
इतिहासपुराणार्थाः कार्त्स्न्येन विदितास्तव ।
धर्मशास्त्रं च सकलं नित्यं मनसि ते स्थितम् ॥ १२.४९.३७ ॥
ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਰਥ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹਨ; ਸਮੁੱਚਾ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
12.49.38
ये च केचन लोकेऽस्मिन्नर्थाः संशयकारकाः ।
तेषां छेत्ता नास्ति लोके त्वदन्यः पुरुषर्षभः ॥ १२.४९.३८ ॥
ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
12.49.39
स पाण्डवेयस्य मनःसमुत्थितं ।
नरेन्द्र शोकं व्यपकर्ष मेधया।
भवद्विधा ह्युत्तमबुद्धिर्विस्तरा ।
विमुह्यमानस्य जनस्य शान्तये ॥ १२.४९.३९ ॥
ਹੇ ਨਰੇਂਦਰ, ਪਾਂਡਵ ਵੰਸ਼ੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠਿਆ ਸ਼ੋਕ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਉੱਤਮ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਹੀ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।