มหาภารตะ · อัธยายะ 12.49
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.49.1
ततो रामस्य तत्कर्म श्रुत्वा राजा युधिष्ठिरः ।
विस्मयं परमं गत्वा प्रत्युवाच जनार्दनम् ॥ १२.४९.१ ॥
ครั้นนั้น พระเจ้ายุธิษฐิระได้ฟังกรรมนั้นของพระราม ก็เกิดความอัศจรรย์ใจยิ่งนัก จึงทูลตอบพระชนารทนะ
12.49.2
अहो रामस्य वार्ष्णेय शक्रस्येव महात्मनः ।
विक्रमो वसुधा येन क्रोधान्निःक्षत्रिया कृता ॥ १२.४९.२ ॥
โอ้ ผู้สืบเชื้อสายวฤษณิเอ๋ย วีรกรรมของพระรามผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ ประดุจวีรกรรมของพระอินทร์ เพราะด้วยความโกรธ พระองค์ได้ทำให้แผ่นดินปลอดจากกษัตริย์
12.49.3
गोभिः समुद्रेण तथा गोलाङ्गूलर्क्षवानरैः ।
गुप्ता रामभयोद्विग्नाः क्षत्रियाणां कुलोद्वहाः ॥ १२.४९.३ ॥
บรรดาผู้ที่สืบเชื้อสายกษัตริย์ ซึ่งหวาดกลัวพระรามจนขวัญหาย ได้รับการคุ้มครองจากวัว จากมหาสมุทร และจากชนเผ่าโคลางคูละ หมี และลิงเช่นกัน
12.49.4
अहो धन्यो नृलोकोऽयं समाग्याश्च नरा भुवि ।
यत्र कर्मेदृशं धर्म्यं द्विजाग्र्यैः कृतमच्युत ॥ १२.४९.४ ॥
โอ้ โลกมนุษย์นี้ช่างเป็นสิริมงคลเสียนี่กระไร และผู้คนบนพื้นพิภพนี้ก็ช่างโชคดี ที่พราหมณ์ผู้ประเสริฐทั้งหลายได้กระทำกรรมอันชอบธรรมเช่นนี้ ข้าแต่พระอัจยุตะ
12.49.5
कथयन्तौ कथां तात तावच्युतयुधिष्ठिरौ ।
जग्मतुर्यत्र गाङ्गेयः शरतल्पगतः प्रभुः ॥ १२.४९.५ ॥
ลูกรัก ทั้งสองพระองค์คือพระอัจยุตะและพระยุธิษฐิระ สนทนากันด้วยเรื่องราวต่าง ๆ แล้วเสด็จไปยังที่ที่พระคงคาบุตรผู้เป็นเจ้านอนอยู่บนเตียงลูกศร
12.49.6
ततस्ते ददृशुर्भीष्मं शरप्रस्तरशायिनम् ।
स्वरश्मिमालासंवीतं सायंसूर्यसमप्रभम् ॥ १२.४९.६ ॥
ครั้นนั้น ทั้งสองได้เห็นภีษมะนอนอยู่บนเตียงลูกศร ถูกห่อหุ้มด้วยมาลัยแห่งรัศมีของพระองค์เอง มีความเรืองรองดุจดวงอาทิตย์ยามเย็น
12.49.7
उपास्यमानं मुनिभिर्देवैरिव शतक्रतुम् ।
देशे परमधर्मिष्ठे नदीमोघवतीमनु ॥ १२.४९.७ ॥
มีฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ล้อมรอบปรนนิบัติ เหมือนพระอินทร์ที่เทวดาล้อมรอบ ณ สถานที่แห่งความชอบธรรมอย่างยิ่ง ริมแม่น้ำโอฆวตี
12.49.8
दूरादेव तमालोक्य कृष्णो राजा च धर्मजः ।
चत्वारः पाण्डवाश्चैव ते च शारद्वतादयः ॥ १२.४९.८ ॥
ครั้นเห็นภีษมะแต่ไกล กฤษณะและพระยุธิษฐิระผู้เกิดจากธรรม ปาณฑพทั้งสี่ และศารทวัตและคนอื่น ๆ ก็ได้เห็นท่านด้วย
12.49.9
अवम्कन्द्याथ वाहेभ्यः संयम्य प्रचलं मनः ।
एकीकृत्येन्द्रियग्राममुपतम्थुर्महामुनीन् ॥ १२.४९.९ ॥
ทั้งหมดลงจากพาหนะ สำรวมใจที่กระวนกระวาย รวบรวมอินทรีย์ทั้งหลายไว้เป็นหนึ่ง แล้วเข้าไปเฝ้าฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่
12.49.10
अभिवाद्य तु गोविन्दः सात्यकिस्ते च पार्थिवाः ।
व्यासादीस्तानृपीन्पश्चाद्गाङ्गेयमुपतस्थिरे ॥ १२.४९.१० ॥
ครั้นถวายการคารวะแล้ว โควินทะ สาตยากิ และกษัตริย์เหล่านั้น จึงเข้าไปเฝ้าพระคงคาบุตร หลังจากถวายความนอบน้อมแด่วยาสะและฤๅษีอื่น ๆ
12.49.11
तपोवृद्धि ततः पृष्ट्वा गाङ्गेयं यदुपुङ्गवः ।
परिवार्य ततः सर्वे निपेदुः पुरुषर्षभाः ॥ १२.४९.११ ॥
ครั้นนั้น ยาทวผู้ประเสริฐสุดทูลถามพระคงคาบุตรถึงความเจริญแห่งตบะของท่าน แล้วทุกพระองค์ซึ่งเป็นวีรบุรุษจึงล้อมรอบและนั่งลง
12.49.12
ततो निशाम्य गाङ्गेयं शाम्यमानमिवानलम् ।
किंचिद्दीनमना भीष्ममितिहोवाच केशवः ॥ १२.४९.१२ ॥
ครั้นนั้น เมื่อเห็นพระคงคาบุตรดุจไฟที่กำลังดับลง เกศวะมีจิตใจค่อนข้างหดหู่ จึงตรัสกับภีษมะดังนี้
12.49.13
कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि प्रसन्नानि यथापुरम् ।
कच्चिन्न व्याकुला चैव बुद्धिस्ते वदतां वर ॥ १२.४९.१३ ॥
ปัญญาทั้งหลายของท่านยังแจ่มใสเหมือนแต่ก่อนหรือไม่ และจิตใจของท่าน ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ผู้กล่าว ยังไม่สับสนหรอกหรือ
12.49.14
शराभिघातदुःखार्तं कच्चिद्गात्रं न दूयते ।
मानसादपि दुःखाद्धि शारीरं बलवत्तरम् ॥ १२.४९.१४ ॥
ร่างกายของท่านที่ทนทุกข์ทรมานจากบาดแผลของลูกศรไม่เจ็บปวดบ้างหรือ เพราะความทุกข์ทางกายย่อมรุนแรงกว่าความทุกข์ทางใจอย่างแน่นอน
12.49.15
वरदानात्पितुः कामं छन्दमृत्युरसि प्रभो ।
शन्तनोर्धर्मनित्यस्य न त्वेतदिह कारणम् ॥ १२.४९.१५ ॥
ข้าแต่พระองค์ผู้เป็นเจ้า ด้วยพรที่พระบิดาของท่าน พระศานตนุผู้ยึดมั่นในธรรมอยู่เสมอ ได้ประทานไว้ ท่านจึงมีความตายตามความปรารถนา แต่นี่มิใช่เหตุแห่งเรื่องนี้
12.49.16
सुमूक्ष्मोऽपि तु देहे वै शल्यो जनयते रुजम् ।
किंपुनः शरसंघातैश्चितस्य तव पार्थिव ॥ १२.४९.१६ ॥
แม้หนามเพียงเล็กน้อยที่ฝังอยู่ในร่างกายก็ทำให้เกิดความเจ็บปวด ข้าแต่กษัตริย์ ร่างกายของท่านที่ถูกลูกศรนับไม่ถ้วนทิ่มแทงอยู่ จะยิ่งเจ็บปวดเพียงใดเล่า
12.49.17
कामं नैतत्तवाख्येयं प्राणिनां प्रभवाप्ययौ ।
भवानुपदिशेच्छ्रेयो देवानामपि भारत ॥ १२.४९.१७ ॥
แม้ท่านจะไม่จำเป็นต้องเล่าถึงการกำเนิดและการดับของสรรพสัตว์ ข้าแต่พระภารตะ ท่านก็ยังอาจชี้แนะแม้แก่เทวดาถึงสิ่งที่เป็นความดีได้
12.49.18
यच्च भूतं भविष्यं च भवच्च पुरुषर्षभ ।
सर्वं तज्ज्ञानवृद्धस्य तव पाणाविवाहितम् ॥ १२.४९.१८ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ สิ่งที่ล่วงไปแล้ว สิ่งที่จะมีในอนาคต และสิ่งที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน ทั้งหมดนั้นอยู่ในฝ่ามือของท่าน ผู้มีความรู้อันสูงส่ง ดุจวางอยู่ที่นั่นเอง
12.49.19
संसारस्येह भूतानां धर्मस्य च फलोदयः ।
विदितस्ते महाप्राज्ञ त्वं हि धर्ममयो निधिः ॥ १२.४९.१९ ॥
ผลแห่งธรรมและการเกิดขึ้นของความเป็นไปในสังสารวัฏสำหรับสรรพสัตว์ในโลกนี้ ท่านทรงรู้แจ้งแล้ว ข้าแต่ผู้มีปัญญายิ่งใหญ่ ท่านเป็นขุมทรัพย์ที่ประกอบด้วยธรรมอย่างแท้จริง
12.49.20
त्व हि राज्ये स्थितं स्फीते समग्राङ्गमरोगिणम् ।
स्त्रीसहस्रैः परिवृतं पश्यामीवोर्ध्वरेतसम् ॥ १२.४९.२० ॥
เพราะข้าพเจ้าเห็นท่านประทับอยู่ในแคว้นที่รุ่งเรือง มีอวัยวะครบถ้วนและไม่มีโรค ล้อมรอบด้วยนางนับพัน เหมือนผู้มีน้ำอสุจิไหลขึ้นสู่เบื้องบน
12.49.21
ऋते शान्तनवाद्भीष्मात्रिषु लोकेषु पार्थिवम् ।
सत्यधर्मान्महावीर्याच्छूराद्धर्मैकतत्परात् ॥ १२.४९.२१ ॥
นอกจากภีษมะ บุตรของศานตนุ ไม่มีกษัตริย์องค์ใดในสามโลกที่ซื่อตรงต่อธรรม มีวีรภาพอันยิ่งใหญ่ กล้าหาญ และมุ่งมั่นต่อธรรมแต่เพียงอย่างเดียว
12.49.22
मृत्युमावार्य तपसा शरसंस्तरशायिनः ।
त्रिवर्गप्रभवं कंचिन्न च तातानुशुश्रुम ॥ १२.४९.२२ ॥
ท่านได้ยับยั้งความตายด้วยตบะ นอนอยู่บนเตียงแห่งลูกศร ข้าแต่ลูกรัก จากท่าน เราไม่เคยได้ยินสิ่งใดที่เป็นต้นกำเนิดของจตุรพรรคแห่งชีวิตเลย
12.49.23
सत्ये तपसि दाने च यज्ञाधिकरणे तथा ।
धनुर्वेदे च वेदे च नित्यं चैवान्ववेक्षणे ॥ १२.४९.२३ ॥
ในความสัตย์ ในตบะ และในการให้ทาน ในเรื่องของยัญ ในวิชาธนุรเวท ในพระเวท และในการพิจารณาอยู่เป็นนิจ ก็เป็นเช่นนั้น
12.49.24
अनृशंसं शुचिं दान्तं सर्वभूतहिते रतम् ।
महारथं त्वत्सदृशं न कंचिदनुशुश्रुम ॥ १२.४९.२४ ॥
ผู้อ่อนโยน บริสุทธิ์ ข่มใจได้ ยินดีในความเกื้อกูลแก่สรรพสัตว์ เป็นมหารถีเช่นท่าน เราไม่เคยได้ยินถึงผู้ใดเลย
12.49.25
त्वं हि देवान्सगन्धर्वानसुरान्यक्षराक्षसान् ।
शक्तस्त्वेकरथेनैव विजेतुं नात्र संशयः ॥ १२.४९.२५ ॥
ท่านผู้เดียว ด้วยรถศึกคันเดียว ย่อมสามารถพิชิตเทพพร้อมด้วยคนธรรพ์ อสูร ยักษ์ และรากษส ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
12.49.26
स त्वं भीष्म महाबाहो वसूनां वासवोपमः ।
नित्यं विप्रैः समाख्यातो नवमोऽनवमो गुणैः ॥ १२.४९.२६ ॥
ข้าแต่ภีษมะ ผู้มีแขนทรงพลัง ท่านเปรียบเหมือนพระอินทร์ในหมู่วสุ พราหมณ์ทั้งหลายกล่าวถึงท่านอยู่เสมอว่าเป็นวสุองค์ที่เก้า ผู้ไม่ด้อยกว่าใดในคุณธรรม
12.49.27
अहं च त्वाऽभिजानामि स्वयं पुरुषसत्तम ।
त्रिदशेष्वपि विख्यातस्त्वं शक्त्या पुरुषोत्तमः ॥ १२.४९.२७ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ เราเองก็รู้จักท่าน ท่านเป็นที่โด่งดังแม้ในหมู่เทพ และในพลังนั้น ท่านคือบุรุษผู้สูงสุด
12.49.28
मनुष्येषु मनुष्येन्द्र न दृष्टो न च मे श्रुतः ।
भवतो हि गुणैस्तुल्यः पृथिव्यां पुरुषः क्वचित् ॥ १२.४९.२८ ॥
ข้าแต่จอมมนุษย์ ในหมู่มนุษย์ เราไม่เคยเห็นหรือได้ยินใคร เพราะในคุณธรรมบนแผ่นดินนี้ ไม่มีบุรุษใดเสมอท่านเลย
12.49.29
त्वं हि सर्वगुणै राजन्देवानप्यतिरिच्यसे ॥ १२.४९.२९ ॥
ข้าแต่พระราชา ท่านเหนือกว่าแม้เหล่าเทพ ในคุณธรรมทั้งปวง
12.49.30
तपसा हि भवाञ्शक्तः स्रष्टुं लोकांश्चराचरान् ।
किंपुनश्चात्मनो लोकानुत्तमानुत्तमैर्गुणैः ॥ १२.४९.३० ॥
ท่านผู้เดียวด้วยตบะ ย่อมสามารถสร้างโลกทั้งที่เคลื่อนที่และไม่เคลื่อนที่ได้ จะกล่าวไปไยถึงโลกอันสูงสุดของท่านเอง ด้วยคุณธรรมอันสูงสุด
12.49.31
तदस्य तप्यमानस्य ज्ञातीनां संक्षयेन वै ।
ज्येष्ठस्य पाण्डुपुत्रस्य शोकं भीष्म व्यपानुद ॥ १२.४९.३१ ॥
ครั้นเมื่อบุตรคนโตของปาณฑุผู้นั้นเร่าร้อนด้วยความพินาศของญาติ ข้าแต่ภีษมะ ท่านได้ขจัดความโศกของเขาไป
12.49.32
ये हि धर्माः समाख्याताश्चातुर्वर्ण्यस्य भारत ।
चातुराश्रम्यसंयुक्ताः सर्वे ते विदितास्तव ॥ १२.४९.३२ ॥
ข้าแต่ภารตะ ธรรมทั้งหลายที่ได้ประกาศไว้สำหรับวรรณะทั้งสี่ และเกี่ยวเนื่องกับอาศรมทั้งสี่ ท่านรู้ทั้งหมด
12.49.33
चातुर्विद्ये च ये प्रोक्ताश्चातुर्होत्रे च भारत ।
योगे साङ्ख्ये च नियता ये च धर्माः सनातनाः ॥ १२.४९.३३ ॥
ข้าแต่ภารตะ ธรรมที่สอนไว้ในไตรเวท และในยัญของโหตฤทั้งสี่ รวมทั้งธรรมนิรันดร์ที่มั่นคงในโยคะและสางขยะ
12.49.34
चातुर्वर्ण्यस्य यश्चोक्तो धर्मो न स्म विरुध्यते ।
सेव्यमानः सवैयाख्यो गाङ्गेय विदितस्तव ॥ १२.४९.३४ ॥
ธรรมที่กล่าวไว้สำหรับวรรณะทั้งสี่ ย่อมไม่ขัดแย้งกันเอง เมื่อปฏิบัติพร้อมทั้งคำอธิบาย ข้าแต่บุตรแห่งคงคา ท่านย่อมรู้ดี
12.49.35
प्रतिलोमप्रसूतानां म्लेच्छानां चैव यः स्मृतः ।
देशजातिकुलानां च जानीषे धर्मलक्षणम्। ॥ १२.४९.३५ ॥
ลักษณะแห่งธรรมที่จดจำไว้สำหรับผู้เกิดจากการสมรสผิดลำดับวรรณะ สำหรับมิลักขะ และสำหรับถิ่น ชาติ และตระกูลต่าง ๆ ท่านก็รู้
12.49.36
वेदोक्तो यश्च शिष्टोक्तः सदैव विदितस्तव ।
प्रवृत्तश्च निवृत्तश्च स चापि विदितस्तव ॥ १२.४९.३६ ॥
สิ่งที่สอนไว้ในพระเวท และสิ่งที่ผู้รู้กล่าวไว้ ท่านรู้อยู่เสมอ ทั้งการดำเนินชีวิตแบบกระทำและแบบสละ ท่านก็รู้เช่นกัน
12.49.37
इतिहासपुराणार्थाः कार्त्स्न्येन विदितास्तव ।
धर्मशास्त्रं च सकलं नित्यं मनसि ते स्थितम् ॥ १२.४९.३७ ॥
ความหมายของอิติหาสะและปุราณะ ท่านรู้ทั้งหมด และธรรมศาสตร์ทั้งสิ้นก็ประดิษฐานอยู่ในใจของท่านเป็นนิจ
12.49.38
ये च केचन लोकेऽस्मिन्नर्थाः संशयकारकाः ।
तेषां छेत्ता नास्ति लोके त्वदन्यः पुरुषर्षभः ॥ १२.४९.३८ ॥
ในโลกนี้ ข้อความใดที่ก่อให้เกิดความสงสัย ไม่มีผู้ใดในโลกที่จะตัดข้อสงสัยนั้นได้ นอกจากท่าน ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ
12.49.39
स पाण्डवेयस्य मनःसमुत्थितं ।
नरेन्द्र शोकं व्यपकर्ष मेधया।
भवद्विधा ह्युत्तमबुद्धिर्विस्तरा ।
विमुह्यमानस्य जनस्य शान्तये ॥ १२.४९.३९ ॥
ข้าแต่จอมมนุษย์ ขอท่านจงขจัดความโศกที่เกิดขึ้นในใจของบุตรแห่งปาณฑุด้วยปัญญาของท่าน ผู้มีปัญญาอันประเสริฐเช่นท่านมีอยู่เพื่อความสงบแก่ผู้คนที่กำลังหลงงมงาย