મહાભારત · અધ્યાય 12.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.51.1
ततः कृष्णस्य तद्वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम् ।
श्रुत्वा शान्तनवः कृष्णं प्रत्युवाच कृताञ्जलिः ॥ १२.५१.१ ॥
ત્યારે ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત, હિતકારી કૃષ્ણનું તે વચન સાંભળીને શાંતનુના પુત્ર ભીષ્મે હાથ જોડીને કૃષ્ણને ઉત્તર આપ્યો.
12.51.2
लोकनाथ महाबाहो शिव नारायणाच्युत ।
तव वाक्यमुपश्रुत्य हर्षेणास्मि परिप्लुतः ॥ १२.५१.२ ॥
હે લોકનાથ, મહાબાહુ, શિવ, નારાયણ, અચ્યુત! તમારું વચન સાંભળીને હું હર્ષથી ભરાઈ ગયો છું.
12.51.3
किंचाहमभिधास्यामि वाक्पते तव सन्निधौ ।
यदा वाचोगतं सर्वं तव वाचि समाहितम् ॥ १२.५१.३ ॥
હે વાક્પતિ! તમારી સમક્ષ હું જે કંઈ કહીશ, વાણીમાં જે કંઈ છે તે બધું તમારી વાણીમાં સમાયેલું છે.
12.51.4
यच्च किंचित्कृतं लोके कर्तव्यं क्रियते च यत् ।
त्वत्तस्तन्निः सृतं देव लोके बुद्धिमतो हिते ॥ १२.५१.४ ॥
હે દેવ! જગતમાં જે કંઈ કરાયું, જે કરવું જોઈએ અને જે કરાય છે, તે બધું તમારામાંથી જ નીકળ્યું છે; આ જગતમાં બુદ્ધિમાનોના હિત માટે.
12.51.5
कथयेद्देवलोकं यो देवराजसमीपतः ।
धर्मकामार्थमोक्षाणां सोऽर्थं ब्रूयात्तवाग्रतः ॥ १२.५१.५ ॥
જે દેવરાજની સમીપે દેવલોકનું વર્ણન કરે, તેણે તમારી સામે ધર્મ, કામ, અર્થ અને મોક્ષનો અર્થ કહેવો.
12.51.6
शराभितापाद्व्यथितं मनो मे मधुसूदन ।
गात्राणि चावसीदन्ति न च बुद्धिः प्रसीदति ॥ १२.५१.६ ॥
હે મધુસૂદન! બાણોના તાપથી મારું મન વ્યથિત છે; મારાં અંગો શિથિલ થાય છે, અને બુદ્ધિ પ્રસન્ન થતી નથી.
12.51.7
न च मे प्रतिभा काचिदस्ति किंचित्प्रभाषितुम् ।
पीड्यमानस्य गोविन्द विपानलसमैः शरैः ॥ १२.५१.७ ॥
હે ગોવિંદ, વિષાગ્નિ સમાન બાણોથી પીડાતા મારામાં કંઈ પણ બોલવાની શક્તિ નથી.
12.51.8
बलं मे प्रजहातीव प्राणाः सत्वरयन्ति च ।
मर्माणि परितप्यन्ति भ्रान्तचित्तस्तथा ह्यहम् ॥ १२.५१.८ ॥
મારું બળ જાણે મને છોડી રહ્યું છે, પ્રાણ ઝડપથી નીકળી રહ્યા છે, મારાં મર્મો બળી રહ્યાં છે, મારું ચિત્ત ભ્રમિત છે.
12.51.9
दौर्बल्यात्सज्जते वाङ्भे स कथं वक्तुमुत्सहे ।
साधु मे त्वं प्रसीदस्व दाशार्हकुलवर्धन ॥ १२.५१.९ ॥
નિર્બળતાને કારણે મારી વાણી અટકે છે, હું કેવી રીતે બોલી શકું? હે દાશાર્હકુળવર્ધન, મારા પર પ્રસન્ન થાઓ.
12.51.10
तत्क्षमस्व महाबाहो न ब्रूयां किंचिदच्युत ।
त्वत्सन्निधौ च सीदेद्धि वाचस्पतिरपि ब्रुवन् ॥ १२.५१.१० ॥
તેથી હે મહાબાહુ, ક્ષમા કરો; હે અચ્યુત, હું કંઈ કહીશ નહીં; તમારી સમીપે વાચસ્પતિ પણ બોલતાં થાકી જાય.
12.51.11
न दिशः संप्रजानामि नाकाशं न च मेदिनीम् ।
केवलं तव वीर्येण तिष्ठामि मधुसूदन ॥ १२.५१.११ ॥
મને દિશાઓ, આકાશ કે પૃથ્વી સમજાતાં નથી; હે મધુસૂદન, કેવળ તમારા બળથી હું ટકી રહ્યો છું.
12.51.12
स्वयमेव भवांस्तस्माद्धर्मराजस्य यद्धितम् ।
तद्ब्रवीत्वाशु सर्वेषामागमानां त्वमागमः ॥ १२.५१.१२ ॥
તેથી તમે જ ધર્મરાજને જે હિતકર હોય તે ઝડપથી કહો; તમે જ સર્વ આગમોનું પ્રમાણ છો.
12.51.13
कथं त्वयि स्थिते कृष्णे शाश्वते लोककर्तरि ।
प्रब्रूयान्मद्विधः कश्चिद्गुरौ शिष्य इव स्थिते ॥ १२.५१.१३ ॥
હે કૃષ્ણ, શાશ્વત લોકકર્તા તમે અહીં હાજર હો ત્યારે, ગુરુ સામે ઊભેલા શિષ્યની જેમ મારા જેવો કોઈ કેવી રીતે બોલે?
12.51.14
उपपन्नमिदं वाक्यं कौरवाणां धुरन्धरे ।
महावीर्ये महासत्वे स्थिरे सर्वार्थदर्शिनि ॥ १२.५१.१४ ॥
કૌરવોના ધુરંધર, મહાપરાક્રમી, મહાસત્ત્વશાળી, સ્થિર, સર્વાર્થદર્શી, તમારું આ વચન યોગ્ય જ છે.
12.51.15
यच्च मामात्थ गाङ्गेय बाणघातरुजं प्रति ।
गृहाणात्र वरं भीष्म मत्प्रसादकृतं प्रभो ॥ १२.५१.१५ ॥
હે ગાંગેય, બાણના ઘાની પીડા વિશે તમે મને જે કહ્યું, તેના બદલામાં હે ભીષ્મ, હે પ્રભુ, મારી કૃપાથી અપાયેલો વર અહીં સ્વીકારો.
12.51.16
न ते ग्लानिर्न ते मूर्च्छा न तापो न च ते रुजा ।
प्रभविष्यन्ति गाङ्गेय क्षुत्पिपासे न चाप्युत ॥ १२.५१.१६ ॥
હે ગાંગેય, તમને થાક નહીં લાગે, મૂર્છા નહીં આવે, તાપ નહીં થાય, તમારી પીડા તમને વશ નહીં કરે; ભૂખ અને તરસ પણ તમને સતાવશે નહીં.
12.51.17
ज्ञानानि च समग्राणि प्रतिभास्यन्ति तेऽनघ ।
न च ते क्वचिदासत्तिर्बुद्धेः प्रादुर्भविष्यति ॥ १२.५१.१७ ॥
હે નિષ્પાપ, તમારી સામે સમગ્ર જ્ઞાન પ્રકાશિત થશે, અને તમારી બુદ્ધિમાં ક્યાંય આસક્તિ ઉત્પન્ન થશે નહીં.
12.51.18
सत्वस्थं च मनो नित्यं तव भीष्म भविष्यति ।
रजस्तमोभ्यां निर्मुक्तं घनैर्मुक्त इवोडुराट् ॥ १२.५१.१८ ॥
હે ભીષ્મ, તમારું મન સદા સત્ત્વમાં સ્થિર રહેશે, રજસ અને તમસથી મુક્ત, વાદળોમાંથી મુક્ત થયેલા ચંદ્રની જેમ.
12.51.19
यद्यच्च धर्मसंयुक्तमर्थयुक्तमथापि च ।
चिन्तयिष्यसि तत्राग्र्या बुद्धिस्तव भविष्यति ॥ १२.५१.१९ ॥
ધર્મથી યુક્ત જે કંઈ હોય, અર્થથી યુક્ત હોય, અથવા તું જે કંઈ વિચારીશ, તેમાં તારી બુદ્ધિ શ્રેષ્ઠ થશે.
12.51.20
इमं च राजशार्दूल भूतग्रामं चतुर्विधम् ।
चक्षुर्दिव्यं समाश्रित्य द्रक्ष्यस्यमितविक्रम ॥ १२.५१.२० ॥
હે રાજશાર્દૂલ, દિવ્ય ચક્ષુનો આશ્રય લઈને તું આ ચાર પ્રકારના ભૂતસમૂહને જોઈશ, હે અમિતવિક્રમ.
12.51.21
चतुर्विधं प्रजाजालं संयुक्तो ज्ञानचक्षुषा ।
भीष्म द्रक्ष्यसि तत्त्वेन जले मीन इवामले ॥ १२.५१.२१ ॥
જ્ઞાનચક્ષુથી યુક્ત થઈને, હે ભીષ્મ, તું ચાર પ્રકારના પ્રજાજાલને તત્ત્વતઃ જોઈશ, જેમ નિર્મળ જળમાં માછલી દેખાય.
12.51.22
ततस्ते व्याससहिताः सर्व एव महर्षयः ।
ऋग्यजुःसामसहितैर्वचोभिः कृष्णमार्चयन् ॥ १२.५१.२२ ॥
ત્યારે વ્યાસ સહિત તે સર્વ મહર્ષિઓ ઋક્, યજુ, સામના વચનોથી કૃષ્ણની પૂજા કરવા લાગ્યા.
12.51.23
ततः सर्वार्तवं दिव्यं पुष्पवर्षं न भस्तलात् ।
पपात यत्र वार्ष्णेयः सगाङ्गेयः सपाण्डवः ॥ १२.५१.२३ ॥
ત્યારે આકાશથી સર્વ ઋતુઓના દિવ્ય પુષ્પોની વર્ષા થઈ, જ્યાં વાર્ષ્ણેય, ગાંગેય અને પાંડવો હતા ત્યાં.
12.51.24
वादित्राणि च सर्वाणि जगुश्चाप्सरसां गणाः ।
न चाहितमनिष्टं च किंचित्तत्र व्यदृश्यत ॥ १२.५१.२४ ॥
સર્વ વાજિંત્રો વાગ્યાં, અપ્સરાઓના ગણ ગાયાં; ત્યાં કોઈ શત્રુભાવ કે અશુભ કંઈ જોવા ન મળ્યું.
12.51.25
ववौ शिवः सुखो वायुः सर्वगन्धवहः शुचिः ।
शान्तायां दिशिशन्ताश्च प्रावदन्मृगपक्षिणः ॥ १२.५१.२५ ॥
શાંત દિશામાં શુભ, સુખદ, સર્વ સુગંધ વહન કરતો પવિત્ર પવન વાયો; શાંત થયેલાં મૃગો અને પક્ષીઓ બોલવા લાગ્યાં.
12.51.26
ततो मुहूर्ताद्भगवान्सहस्रांशुर्दिवाकरः ।
दहन्वनमिवैकान्ते प्रतीच्यां प्रत्यदृश्यत ॥ १२.५१.२६ ॥
પછી ક્ષણવાર બાદ સહસ્રકિરણ ભગવાન દિવાકર સૂર્ય પશ્ચિમ દિશામાં, એકાંતમાં વનને બાળતા હોય તેમ દેખાયા.
12.51.27
ततो महर्षयः सर्वे समुत्थाय जनार्दनम् ।
भीष्ममामन्त्रयांचक्रू राजानं च युधिष्ठिरम् ॥ १२.५१.२७ ॥
પછી સર્વ મહર્ષિઓ ઊભા થઈ જનાર્દન, ભીષ્મ અને રાજા યુધિષ્ઠિરથી વિદાય માગવા લાગ્યા.
12.51.28
ततः प्रणाममकरोत्केशवः सहपाण्डवः ।
सात्यकिः स़ञ्जयश्चैव स च शारद्वतः कृपः ॥ १२.५१.२८ ॥
પછી કેશવે પાંડવો સહિત પ્રણામ કર્યા; સાત્યકિ, સંજય અને શારદ્વત કૃપે પણ પ્રણામ કર્યા.
12.51.29
ततस्ते धर्मनिरताः सम्यक् तैरभिपूजिताः ।
श्वः समेष्याम इत्युक्त्वा यथेष्टं त्वरिता ययुः ॥ १२.५१.२९ ॥
પછી ધર્મનિરત તેઓ તેમનાથી સારી રીતે સન્માનિત થઈ, 'કાલે ફરી મળીશું' કહીને ઇચ્છા મુજબ ઝડપથી ચાલ્યા ગયા.
12.51.30
तथैवामन्त्र्य गाङ्गेयं केशवः पाण्डवास्तथा ।
प्रदक्षिणमुपावृत्य रथानारुरुहुः शुभान् ॥ १२.५१.३० ॥
તેવી જ રીતે ગાંગેય ભીષ્મથી વિદાય લઈ, કેશવ અને પાંડવો પ્રદક્ષિણા કરીને સુંદર રથો પર ચઢ્યા.
12.51.31
ततो रथैः काञ्चनचित्रकूबरै ।
र्महीधराभैः समदैश्च दन्तिभिः।
हयैः सुपर्णैरिव चाशुगामिभिः ।
पदातिभिश्चात्तशरासनादिभिः ॥ १२.५१.३१ ॥
પછી સોનેરી ચિત્રિત કૂબરવાળા રથો, પર્વત જેવા મદમસ્ત હાથીઓ, ગરુડ જેવા વેગવાન ઘોડાઓ અને ધનુષ્ય આદિ ધારણ કરેલા પાયદળ સાથે.
12.51.32
ययौ रथानां पुरतो हि सा चमू ।
स्तथैव पश्चादतिमात्रसारिणी।
पुरश्च पश्चाच्च यथा महानदी ।
तमृक्षवन्तं गिरिमेत्य नर्मदा ॥ १२.५१.३२ ॥
તે સેના રથોની આગળ અને એમ જ પાછળ અતિશય વિસ્તરીને ચાલી; જેમ મહાનદી આગળ-પાછળ વહે છે અને નર્મદા ઋક્ષવાન પર્વત સુધી પહોંચે છે.
12.51.33
ततः पुरस्ताद्भगवान्निशाकरः ।
समुत्थितस्तामभिहर्षयंश्चमूम्।
दिवाकरापीतरसा महौषधीः ।
पुनः स्वकेनैव गुणेन योजयन् ॥ १२.५१.३३ ॥
પછી પૂર્વમાં ભગવાન ચંદ્ર ઉદય પામ્યા; તે સેનાને હર્ષિત કરતા, સૂર્યે જેનો રસ પી લીધો હતો તે મહૌષધિઓને પોતાના ગુણથી ફરી જોડતા.
12.51.34
ततः पुरं सुरपुरसंमितद्युति ।
प्रविश्य ते यदुवृषपाण्डवास्तदा।
यथोचितान्भवनवरान्समाविशन् ।
श्रमान्विता मृगपतयो गुहा इव ॥ १२.५१.३४ ॥
પછી દેવનગરી સમાન તેજવાળા તે નગરમાં પ્રવેશીને યદુશ્રેષ્ઠ અને પાંડવો પોતાને યોગ્ય શ્રેષ્ઠ ભવનોમાં પ્રવેશ્યા; થાકેલા સિંહો ગુફાઓમાં પ્રવેશે તેમ.