มหาภารตะ · อัธยายะ 12.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.51.1
ततः कृष्णस्य तद्वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम् ।
श्रुत्वा शान्तनवः कृष्णं प्रत्युवाच कृताञ्जलिः ॥ १२.५१.१ ॥
จากนั้น เมื่อได้ฟังถ้อยคำของพระกฤษณะ ซึ่งประกอบด้วยธรรมและทรัพย์และเป็นประโยชน์ บุตรแห่งศานตนุ คือภีษมะ ประนมมือ ได้กล่าวตอบพระกฤษณะ
12.51.2
लोकनाथ महाबाहो शिव नारायणाच्युत ।
तव वाक्यमुपश्रुत्य हर्षेणास्मि परिप्लुतः ॥ १२.५१.२ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นใหญ่แห่งโลก ผู้มีพระพาหาแข็งแรง พระศิวะ พระนารายณ์ อจยุต เมื่อได้ฟังพระดำรัสของพระองค์แล้ว ข้าพเจ้าก็ปลาบปลื้มด้วยความยินดียิ่งนัก
12.51.3
किंचाहमभिधास्यामि वाक्पते तव सन्निधौ ।
यदा वाचोगतं सर्वं तव वाचि समाहितम् ॥ १२.५१.३ ॥
และสิ่งใดที่ข้าพเจ้าจะกล่าวในที่เฉพาะพระพักตร์ของพระองค์ ข้าแต่เจ้าแห่งถ้อยคำ สิ่งทั้งปวงที่อยู่ในวาจาก็ถูกประมวลไว้ในวาจาของพระองค์
12.51.4
यच्च किंचित्कृतं लोके कर्तव्यं क्रियते च यत् ।
त्वत्तस्तन्निः सृतं देव लोके बुद्धिमतो हिते ॥ १२.५१.४ ॥
ข้าแต่พระเจ้า สิ่งใดที่ได้กระทำแล้วในโลก สิ่งใดที่ควรกระทำ และสิ่งใดที่กำลังกระทำอยู่ ทั้งหมดนั้นได้เกิดขึ้นจากพระองค์ เพื่อประโยชน์แก่ผู้มีปัญญาในโลกนี้
12.51.5
कथयेद्देवलोकं यो देवराजसमीपतः ।
धर्मकामार्थमोक्षाणां सोऽर्थं ब्रूयात्तवाग्रतः ॥ १२.५१.५ ॥
ผู้ใดพรรณนาโลกของเทพเจ้า ณ ที่ใกล้พระราชาแห่งเทวดา ขอให้ผู้นั้นกล่าวความหมายของธรรม กาม อรรถ และโมกษะ ต่อหน้าพระองค์
12.51.6
शराभितापाद्व्यथितं मनो मे मधुसूदन ।
गात्राणि चावसीदन्ति न च बुद्धिः प्रसीदति ॥ १२.५१.६ ॥
ข้าแต่มธุสูทนะ ใจของข้าพเจ้าเป็นทุกข์เพราะความเจ็บปวดจากลูกศร อวัยวะทั้งหลายของข้าพเจ้ากำลังทรุดลง และปัญญาของข้าพเจ้าก็ไม่กระจ่าง
12.51.7
न च मे प्रतिभा काचिदस्ति किंचित्प्रभाषितुम् ।
पीड्यमानस्य गोविन्द विपानलसमैः शरैः ॥ १२.५१.७ ॥
ข้าพเจ้าไม่มีพลังแห่งการพูดแม้แต่น้อยที่จะกล่าวอะไรได้ ข้าแต่โควินทะ ข้าพเจ้าผู้ถูกทรมานด้วยลูกศรดุจไฟพิษ
12.51.8
बलं मे प्रजहातीव प्राणाः सत्वरयन्ति च ।
मर्माणि परितप्यन्ति भ्रान्तचित्तस्तथा ह्यहम् ॥ १२.५१.८ ॥
กำลังของข้าพเจ้าดูเหมือนจะจากไปแล้ว ลมปราณของข้าพเจ้ากำลังรีบเร่งออกไป จุดสำคัญในร่างกายของข้าพเจ้าแผดเผา และจิตของข้าพเจ้าก็สับสนเช่นนั้นจริง
12.51.9
दौर्बल्यात्सज्जते वाङ्भे स कथं वक्तुमुत्सहे ।
साधु मे त्वं प्रसीदस्व दाशार्हकुलवर्धन ॥ १२.५१.९ ॥
วาจาของข้าพเจ้าติดขัดเพราะความอ่อนแอ ข้าพเจ้าจะกล้ากล่าวได้อย่างไร ข้าแต่ผู้เพิ่มพูนวงศ์ของทาศารหะ ขอพระองค์โปรดเมตตาข้าพเจ้าด้วยเถิด
12.51.10
तत्क्षमस्व महाबाहो न ब्रूयां किंचिदच्युत ।
त्वत्सन्निधौ च सीदेद्धि वाचस्पतिरपि ब्रुवन् ॥ १२.५१.१० ॥
เพราะฉะนั้น ข้าแต่ผู้มีพระพาหาแข็งแรง ขอพระองค์โปรดอภัยให้ข้าพเจ้า ข้าแต่อจยุต ข้าพเจ้าจะไม่กล่าวสิ่งใดเลย เพราะแม้แต่วาจัสปติก็ยังจะติดขัดเมื่ออยู่ต่อหน้าพระองค์
12.51.11
न दिशः संप्रजानामि नाकाशं न च मेदिनीम् ।
केवलं तव वीर्येण तिष्ठामि मधुसूदन ॥ १२.५१.११ ॥
ข้าพเจ้าไม่รับรู้ทิศทั้งหลาย ไม่รับรู้ท้องฟ้า และไม่รับรู้แผ่นดิน ข้าแต่มธุสูทนะ ข้าพเจ้าดำรงอยู่ได้ด้วยพลังของพระองค์เท่านั้น
12.51.12
स्वयमेव भवांस्तस्माद्धर्मराजस्य यद्धितम् ।
तद्ब्रवीत्वाशु सर्वेषामागमानां त्वमागमः ॥ १२.५१.१२ ॥
ฉะนั้น ขอพระองค์เองจงรีบกล่าวสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่พระธรรมราช เพราะพระองค์เป็นหลักฐานแห่งคัมภีร์ทั้งปวง
12.51.13
कथं त्वयि स्थिते कृष्णे शाश्वते लोककर्तरि ।
प्रब्रूयान्मद्विधः कश्चिद्गुरौ शिष्य इव स्थिते ॥ १२.५१.१३ ॥
ข้าแต่พระกฤษณะ เมื่อพระองค์ผู้เป็นนิรันดร์และผู้สร้างโลกทรงดำรงอยู่ จะมีผู้ใดเหมือนข้าพเจ้าเล่าที่กล้ากล่าว ดุจศิษย์ที่ยืนอยู่ต่อหน้าอาจารย์
12.51.14
उपपन्नमिदं वाक्यं कौरवाणां धुरन्धरे ।
महावीर्ये महासत्वे स्थिरे सर्वार्थदर्शिनि ॥ १२.५१.१४ ॥
ถ้อยคำของพระองค์นี้เหมาะสมแล้ว ข้าแต่ผู้เป็นยอดของเการพ ผู้มีวีรภาพอันยิ่งใหญ่และความกล้าหาญอันยิ่งใหญ่ มั่นคง และเห็นประโยชน์ทั้งปวง
12.51.15
यच्च मामात्थ गाङ्गेय बाणघातरुजं प्रति ।
गृहाणात्र वरं भीष्म मत्प्रसादकृतं प्रभो ॥ १२.५१.१५ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งคงคา ข้าแต่ภีษมะ ข้าแต่เจ้าผู้เป็นใหญ่ สำหรับสิ่งที่พระองค์ตรัสกับข้าพเจ้าเกี่ยวกับความเจ็บปวดจากบาดแผลลูกศร ขอพระองค์รับพรประการหนึ่งที่เกิดจากความโปรดปรานของข้าพเจ้าไว้ที่นี่เถิด
12.51.16
न ते ग्लानिर्न ते मूर्च्छा न तापो न च ते रुजा ।
प्रभविष्यन्ति गाङ्गेय क्षुत्पिपासे न चाप्युत ॥ १२.५१.१६ ॥
ข้าแต่บุตรแห่งคงคา ความเหนื่อยล้าจะไม่เกิดแก่พระองค์ ความสลบไสลก็จะไม่เกิด ความร้อนรุ่มก็จะไม่เกิด และความเจ็บปวดก็จะไม่ครอบงำพระองค์ ความหิวและความกระหายก็จะไม่ครอบงำเช่นกัน
12.51.17
ज्ञानानि च समग्राणि प्रतिभास्यन्ति तेऽनघ ।
न च ते क्वचिदासत्तिर्बुद्धेः प्रादुर्भविष्यति ॥ १२.५१.१७ ॥
ข้าแต่ผู้ไร้บาป ความรู้ทั้งปวงที่สมบูรณ์จะปรากฏแก่พระองค์ และความยึดติดจะไม่เกิดขึ้นในปัญญาของพระองค์เลย
12.51.18
सत्वस्थं च मनो नित्यं तव भीष्म भविष्यति ।
रजस्तमोभ्यां निर्मुक्तं घनैर्मुक्त इवोडुराट् ॥ १२.५१.१८ ॥
ข้าแต่ภีษมะ จิตของพระองค์จะดำรงอยู่ในสัตตวะเสมอ พ้นจากราชสิกะและตมัส ดุจพระจันทร์ที่หลุดพ้นจากเมฆ
12.51.19
यद्यच्च धर्मसंयुक्तमर्थयुक्तमथापि च ।
चिन्तयिष्यसि तत्राग्र्या बुद्धिस्तव भविष्यति ॥ १२.५१.१९ ॥
สิ่งใดก็ตามที่ประกอบด้วยธรรมและเกี่ยวข้องกับอรรถ หรือแม้สิ่งที่พระองค์จะพิจารณา ในสิ่งนั้นปัญญาของพระองค์จะเป็นเลิศ
12.51.20
इमं च राजशार्दूल भूतग्रामं चतुर्विधम् ।
चक्षुर्दिव्यं समाश्रित्य द्रक्ष्यस्यमितविक्रम ॥ १२.५१.२० ॥
ข้าแต่ราชสีห์แห่งกษัตริย์ เมื่อพระองค์อาศัยทิพยจักษุ พระองค์จะเห็นหมู่สัตว์ทั้งสี่ประเภทนี้ ข้าแต่ผู้มีวิกรมอันหาประมาณมิได้
12.51.21
चतुर्विधं प्रजाजालं संयुक्तो ज्ञानचक्षुषा ।
भीष्म द्रक्ष्यसि तत्त्वेन जले मीन इवामले ॥ १२.५१.२१ ॥
ภีษมะ ท่านจะได้เห็นกลุ่มสัตว์สี่ประเภทนี้โดยแท้จริง ด้วยดวงตาแห่งปัญญาที่ท่านประกอบอยู่ ดุจปลาในน้ำใส
12.51.22
ततस्ते व्याससहिताः सर्व एव महर्षयः ।
ऋग्यजुःसामसहितैर्वचोभिः कृष्णमार्चयन् ॥ १२.५१.२२ ॥
ครั้งนั้น ฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ทั้งหมด พร้อมด้วยท่านวยาส ได้บูชาพระกฤษณะด้วยถ้อยคำที่ประกอบด้วยฤคเวท ยชุรเวท และสามเวท
12.51.23
ततः सर्वार्तवं दिव्यं पुष्पवर्षं न भस्तलात् ।
पपात यत्र वार्ष्णेयः सगाङ्गेयः सपाण्डवः ॥ १२.५१.२३ ॥
แล้วจากท้องฟ้า ฝนดอกไม้ทิพย์ของทุกฤดูได้ตกลงมา ณ ที่ซึ่งพระวารษเณยะ บุตรแห่งคงคา และปาณฑพอยู่
12.51.24
वादित्राणि च सर्वाणि जगुश्चाप्सरसां गणाः ।
न चाहितमनिष्टं च किंचित्तत्र व्यदृश्यत ॥ १२.५१.२४ ॥
เครื่องดนตรีทั้งปวงบรรเลงขึ้น และหมู่อัปสรขับร้อง ที่นั่นไม่ปรากฏสิ่งใดที่เป็นภัยหรืออัปมงคลเลย
12.51.25
ववौ शिवः सुखो वायुः सर्वगन्धवहः शुचिः ।
शान्तायां दिशिशन्ताश्च प्रावदन्मृगपक्षिणः ॥ १२.५१.२५ ॥
ลมเย็นสบาย เป็นมงคล พัดมาอย่างบริสุทธิ์ นำกลิ่นหอมทุกชนิด ในทิศที่สงบ บรรดาเนื้และนกก็เริ่มร้องขึ้น
12.51.26
ततो मुहूर्ताद्भगवान्सहस्रांशुर्दिवाकरः ।
दहन्वनमिवैकान्ते प्रतीच्यां प्रत्यदृश्यत ॥ १२.५१.२६ ॥
ครั้นผ่านไปครู่หนึ่ง พระอาทิตย์ผู้รุ่งโรจน์มีพันรัศมี ผู้ทำให้วันสว่าง ปรากฏขึ้นทางทิศตะวันตก ดุจเผาป่าใหญ่ในที่เปลี่ยว
12.51.27
ततो महर्षयः सर्वे समुत्थाय जनार्दनम् ।
भीष्ममामन्त्रयांचक्रू राजानं च युधिष्ठिरम् ॥ १२.५१.२७ ॥
ครั้นนั้น มหาฤๅษีทั้งปวงลุกขึ้น แล้วกราบลาพระชนารทนะ ลาภีษมะ และลาพระเจ้าแผ่นดินยุธิษฐิระ
12.51.28
ततः प्रणाममकरोत्केशवः सहपाण्डवः ।
सात्यकिः स़ञ्जयश्चैव स च शारद्वतः कृपः ॥ १२.५१.२८ ॥
แล้วพระเกศวะพร้อมด้วยปาณฑพก็ถวายความเคารพ สาตยากิ สัญชัย และกฤปะบุตรแห่งศารทวัต ก็เช่นเดียวกัน
12.51.29
ततस्ते धर्मनिरताः सम्यक् तैरभिपूजिताः ।
श्वः समेष्याम इत्युक्त्वा यथेष्टं त्वरिता ययुः ॥ १२.५१.२९ ॥
ครั้นนั้น บรรดาผู้ยืนหยัดในธรรม ซึ่งท่านทั้งหลายได้บูชาอย่างดีแล้ว กล่าวว่า พรุ่งนี้เราจะพบกันอีก แล้วก็รีบจากไปตามความประสงค์
12.51.30
तथैवामन्त्र्य गाङ्गेयं केशवः पाण्डवास्तथा ।
प्रदक्षिणमुपावृत्य रथानारुरुहुः शुभान् ॥ १२.५१.३० ॥
เช่นเดียวกัน พระเกศวะและปาณฑพทั้งหลายกราบลาพระคงคาเทยะ แล้วเดินวนขวารอบท่าน แล้วขึ้นสู่รถรบอันงดงาม
12.51.31
ततो रथैः काञ्चनचित्रकूबरै ।
र्महीधराभैः समदैश्च दन्तिभिः।
हयैः सुपर्णैरिव चाशुगामिभिः ।
पदातिभिश्चात्तशरासनादिभिः ॥ १२.५१.३१ ॥
ครั้นนั้น ด้วยรถรบมีคันทวยทองและลวดลายงดงาม ด้วยช้างตกมันดุจภูเขา ด้วยม้าเร็วดุจครุฑ และด้วยพลเดินเท้าถือธนูและอาวุธอื่น ๆ
12.51.32
ययौ रथानां पुरतो हि सा चमू ।
स्तथैव पश्चादतिमात्रसारिणी।
पुरश्च पश्चाच्च यथा महानदी ।
तमृक्षवन्तं गिरिमेत्य नर्मदा ॥ १२.५१.३२ ॥
กองทัพนั้นเคลื่อนไปข้างหน้ารถรบ และขยายยาวไกลไปข้างหลังเช่นกัน ดุจแม่น้ำใหญ่ไหลไปทั้งข้างหน้าและข้างหลัง ดุจแม่น้ำนรมทาไปถึงภูเขาฤกษวัต
12.51.33
ततः पुरस्ताद्भगवान्निशाकरः ।
समुत्थितस्तामभिहर्षयंश्चमूम्।
दिवाकरापीतरसा महौषधीः ।
पुनः स्वकेनैव गुणेन योजयन् ॥ १२.५१.३३ ॥
ครั้นนั้น พระจันทร์ผู้ทรงพระคุณ ขึ้นจากทิศตะวันออก ทำให้กองทัพนั้นชื่นบาน และฟื้นฟูสมุนไพรอันยิ่งใหญ่ ซึ่งพระอาทิตย์ได้ดื่มน้ำหวานไปแล้ว ให้กลับคืนดังเดิมด้วยคุณสมบัติของพระองค์เอง
12.51.34
ततः पुरं सुरपुरसंमितद्युति ।
प्रविश्य ते यदुवृषपाण्डवास्तदा।
यथोचितान्भवनवरान्समाविशन् ।
श्रमान्विता मृगपतयो गुहा इव ॥ १२.५१.३४ ॥
ครั้นนั้น บรรดาวีรบุรุษแห่งยาทพและปาณฑพ เสด็จเข้าสู่นครที่มีความรุ่งเรืองเทียบเท่าเมืองของเทพ แล้วเข้าไปยังที่พักอันงดงามที่สมควรแก่ตน ด้วยความอ่อนล้า ดุจราชสีห์เข้าถ้ำ