महाभारत · अध्याय 12.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.51.1
ततः कृष्णस्य तद्वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम् ।
श्रुत्वा शान्तनवः कृष्णं प्रत्युवाच कृताञ्जलिः ॥ १२.५१.१ ॥
तेव्हा धर्म आणि अर्थ यांनी युक्त असलेले, हितकारक असे कृष्णाचे ते वचन ऐकून शंतनूचा पुत्र भीष्म हात जोडून कृष्णाला म्हणाला.
12.51.2
लोकनाथ महाबाहो शिव नारायणाच्युत ।
तव वाक्यमुपश्रुत्य हर्षेणास्मि परिप्लुतः ॥ १२.५१.२ ॥
हे लोकनाथा, महाबाहो, शिवा, नारायणा, अच्युता! तुझे वचन ऐकून मी आनंदाने भारावून गेलो आहे.
12.51.3
किंचाहमभिधास्यामि वाक्पते तव सन्निधौ ।
यदा वाचोगतं सर्वं तव वाचि समाहितम् ॥ १२.५१.३ ॥
हे वाक्पते! तुझ्या सान्निध्यात मी जे काही बोलेन, वाणीत जे जे आहे ते सर्व तुझ्या वाणीत एकवटलेले आहे.
12.51.4
यच्च किंचित्कृतं लोके कर्तव्यं क्रियते च यत् ।
त्वत्तस्तन्निः सृतं देव लोके बुद्धिमतो हिते ॥ १२.५१.४ ॥
हे देवा! जगात जे काही केले गेले, जे करायचे आहे आणि जे केले जात आहे, ते सर्व तुझ्यापासूनच निघाले आहे; या जगात बुद्धिमानांच्या हितासाठी.
12.51.5
कथयेद्देवलोकं यो देवराजसमीपतः ।
धर्मकामार्थमोक्षाणां सोऽर्थं ब्रूयात्तवाग्रतः ॥ १२.५१.५ ॥
जो देवराजाजवळ देवलोकाचे वर्णन करतो, त्याने तुझ्यासमोर धर्म, काम, अर्थ आणि मोक्ष यांचा अर्थ सांगावा.
12.51.6
शराभितापाद्व्यथितं मनो मे मधुसूदन ।
गात्राणि चावसीदन्ति न च बुद्धिः प्रसीदति ॥ १२.५१.६ ॥
हे मधुसूदना! बाणांच्या तापाने माझे मन व्यथित झाले आहे; माझे अवयव शिथिल होत आहेत, आणि बुद्धी प्रसन्न होत नाही.
12.51.7
न च मे प्रतिभा काचिदस्ति किंचित्प्रभाषितुम् ।
पीड्यमानस्य गोविन्द विपानलसमैः शरैः ॥ १२.५१.७ ॥
हे गोविंदा, विषाग्नीसम बाणांनी पीडित झालेल्या मला काहीही बोलण्याची शक्ती उरलेली नाही.
12.51.8
बलं मे प्रजहातीव प्राणाः सत्वरयन्ति च ।
मर्माणि परितप्यन्ति भ्रान्तचित्तस्तथा ह्यहम् ॥ १२.५१.८ ॥
माझे बल जणू मला सोडून जात आहे, प्राण वेगाने निघत आहेत, माझी मर्मस्थाने तापत आहेत, माझे चित्त भ्रमित आहे.
12.51.9
दौर्बल्यात्सज्जते वाङ्भे स कथं वक्तुमुत्सहे ।
साधु मे त्वं प्रसीदस्व दाशार्हकुलवर्धन ॥ १२.५१.९ ॥
दुर्बलतेमुळे माझी वाणी अडखळते, मी कसे बोलू शकेन? हे दाशार्हकुलवर्धना, माझ्यावर कृपा करा.
12.51.10
तत्क्षमस्व महाबाहो न ब्रूयां किंचिदच्युत ।
त्वत्सन्निधौ च सीदेद्धि वाचस्पतिरपि ब्रुवन् ॥ १२.५१.१० ॥
म्हणून हे महाबाहो, क्षमा करा; हे अच्युता, मी काहीही बोलणार नाही; तुमच्या सान्निध्यात वाचस्पतीही बोलताना खचेल.
12.51.11
न दिशः संप्रजानामि नाकाशं न च मेदिनीम् ।
केवलं तव वीर्येण तिष्ठामि मधुसूदन ॥ १२.५१.११ ॥
मला दिशा, आकाश किंवा पृथ्वी ओळखू येत नाहीत; हे मधुसूदना, केवळ तुमच्या सामर्थ्यानेच मी उभा आहे.
12.51.12
स्वयमेव भवांस्तस्माद्धर्मराजस्य यद्धितम् ।
तद्ब्रवीत्वाशु सर्वेषामागमानां त्वमागमः ॥ १२.५१.१२ ॥
म्हणून तुम्हीच धर्मराजाला जे हितकर ते लवकर सांगा; तुम्हीच सर्व आगमांचे प्रमाण आहात.
12.51.13
कथं त्वयि स्थिते कृष्णे शाश्वते लोककर्तरि ।
प्रब्रूयान्मद्विधः कश्चिद्गुरौ शिष्य इव स्थिते ॥ १२.५१.१३ ॥
हे कृष्णा, शाश्वत लोककर्ता असा तू येथे उपस्थित असताना, गुरूसमोर उभ्या असलेल्या शिष्याप्रमाणे माझ्यासारखा कोणी कसे बोलेल?
12.51.14
उपपन्नमिदं वाक्यं कौरवाणां धुरन्धरे ।
महावीर्ये महासत्वे स्थिरे सर्वार्थदर्शिनि ॥ १२.५१.१४ ॥
कौरवांचे धुरंधर, महापराक्रमी, महासत्त्वशाली, स्थिर, सर्वार्थदर्शी, आपले हे वाक्य योग्यच आहे.
12.51.15
यच्च मामात्थ गाङ्गेय बाणघातरुजं प्रति ।
गृहाणात्र वरं भीष्म मत्प्रसादकृतं प्रभो ॥ १२.५१.१५ ॥
हे गाङ्गेया, बाणांच्या घावाच्या वेदनेबद्दल आपण माझ्याशी जे म्हटले, त्याबदल हे भीष्मा, हे प्रभो, माझ्या कृपेने दिलेला वर येथे स्वीकारा.
12.51.16
न ते ग्लानिर्न ते मूर्च्छा न तापो न च ते रुजा ।
प्रभविष्यन्ति गाङ्गेय क्षुत्पिपासे न चाप्युत ॥ १२.५१.१६ ॥
हे गाङ्गेया, तुम्हाला थकवा येणार नाही, मूर्च्छा येणार नाही, ताप येणार नाही, तुमची वेदना तुम्हाला वश करणार नाही; भूक आणि तहानही तुम्हाला त्रास देणार नाहीत.
12.51.17
ज्ञानानि च समग्राणि प्रतिभास्यन्ति तेऽनघ ।
न च ते क्वचिदासत्तिर्बुद्धेः प्रादुर्भविष्यति ॥ १२.५१.१७ ॥
हे निष्पापा, तुम्हाला सर्व ज्ञाने स्पष्टपणे प्रकाशित होतील, आणि तुमच्या बुद्धीत कुठेही आसक्ती निर्माण होणार नाही.
12.51.18
सत्वस्थं च मनो नित्यं तव भीष्म भविष्यति ।
रजस्तमोभ्यां निर्मुक्तं घनैर्मुक्त इवोडुराट् ॥ १२.५१.१८ ॥
हे भीष्मा, तुमचे मन सदैव सत्त्वात स्थिर राहील, रजस् आणि तमस् यांपासून मुक्त, ढगांतून मुक्त झालेल्या चंद्राप्रमाणे.
12.51.19
यद्यच्च धर्मसंयुक्तमर्थयुक्तमथापि च ।
चिन्तयिष्यसि तत्राग्र्या बुद्धिस्तव भविष्यति ॥ १२.५१.१९ ॥
धर्मयुक्त असो वा अर्थयुक्त असो, अथवा तू जे काही चिंतन करशील, त्यात तुझी बुद्धी श्रेष्ठ होईल.
12.51.20
इमं च राजशार्दूल भूतग्रामं चतुर्विधम् ।
चक्षुर्दिव्यं समाश्रित्य द्रक्ष्यस्यमितविक्रम ॥ १२.५१.२० ॥
हे राजशार्दूला, दिव्य चक्षूचा आश्रय घेऊन तू हा चतुर्विध भूतसमूह पाहशील, हे अमितविक्रमा.
12.51.21
चतुर्विधं प्रजाजालं संयुक्तो ज्ञानचक्षुषा ।
भीष्म द्रक्ष्यसि तत्त्वेन जले मीन इवामले ॥ १२.५१.२१ ॥
ज्ञानचक्षूने युक्त होऊन, हे भीष्मा, तू चतुर्विध प्रजाजाल तत्त्वतः पाहशील, जसा निर्मल पाण्यात मासा दिसतो.
12.51.22
ततस्ते व्याससहिताः सर्व एव महर्षयः ।
ऋग्यजुःसामसहितैर्वचोभिः कृष्णमार्चयन् ॥ १२.५१.२२ ॥
नंतर व्यासांसह ते सर्व महर्षी ऋक्, यजुः, साम यांच्या वचनांनी कृष्णाची पूजा करू लागले.
12.51.23
ततः सर्वार्तवं दिव्यं पुष्पवर्षं न भस्तलात् ।
पपात यत्र वार्ष्णेयः सगाङ्गेयः सपाण्डवः ॥ १२.५१.२३ ॥
नंतर आकाशातून सर्व ऋतूंची दिव्य पुष्पवृष्टी झाली; जिथे वार्ष्णेय, गांगेय आणि पांडव होते तिथे.
12.51.24
वादित्राणि च सर्वाणि जगुश्चाप्सरसां गणाः ।
न चाहितमनिष्टं च किंचित्तत्र व्यदृश्यत ॥ १२.५१.२४ ॥
सर्व वाद्ये वाजली, अप्सरांचे गण गायले; तिथे कोणतेही वैर किंवा अशुभ दिसले नाही.
12.51.25
ववौ शिवः सुखो वायुः सर्वगन्धवहः शुचिः ।
शान्तायां दिशिशन्ताश्च प्रावदन्मृगपक्षिणः ॥ १२.५१.२५ ॥
शांत दिशेत शुभ, सुखद, सर्व गंध वाहणारा पवित्र वारा वाहिला; शांत झालेले मृग आणि पक्षी बोलू लागले.
12.51.26
ततो मुहूर्ताद्भगवान्सहस्रांशुर्दिवाकरः ।
दहन्वनमिवैकान्ते प्रतीच्यां प्रत्यदृश्यत ॥ १२.५१.२६ ॥
नंतर क्षणभरानंतर सहस्ररश्मी भगवान दिवाकर सूर्य पश्चिम दिशेला, एकांतात वन जाळत असल्यासारखा दिसला.
12.51.27
ततो महर्षयः सर्वे समुत्थाय जनार्दनम् ।
भीष्ममामन्त्रयांचक्रू राजानं च युधिष्ठिरम् ॥ १२.५१.२७ ॥
नंतर सर्व महर्षी उठून जनार्दन, भीष्म आणि राजा युधिष्ठिर यांचा निरोप घेऊ लागले.
12.51.28
ततः प्रणाममकरोत्केशवः सहपाण्डवः ।
सात्यकिः स़ञ्जयश्चैव स च शारद्वतः कृपः ॥ १२.५१.२८ ॥
नंतर केशवाने पांडवांसह प्रणाम केला; सात्यकी, संजय आणि शारद्वत कृप यांनीही प्रणाम केला.
12.51.29
ततस्ते धर्मनिरताः सम्यक् तैरभिपूजिताः ।
श्वः समेष्याम इत्युक्त्वा यथेष्टं त्वरिता ययुः ॥ १२.५१.२९ ॥
नंतर धर्मनिरत ते त्यांच्याकडून चांगला सन्मान मिळवून, 'उद्या पुन्हा भेटू' असे म्हणून इच्छेनुसार घाईने निघून गेले.
12.51.30
तथैवामन्त्र्य गाङ्गेयं केशवः पाण्डवास्तथा ।
प्रदक्षिणमुपावृत्य रथानारुरुहुः शुभान् ॥ १२.५१.३० ॥
त्याचप्रमाणे गांगेय भीष्मांचा निरोप घेऊन केशव आणि पांडव प्रदक्षिणा घालून सुंदर रथांवर चढले.
12.51.31
ततो रथैः काञ्चनचित्रकूबरै ।
र्महीधराभैः समदैश्च दन्तिभिः।
हयैः सुपर्णैरिव चाशुगामिभिः ।
पदातिभिश्चात्तशरासनादिभिः ॥ १२.५१.३१ ॥
मग सोनेरी चित्रविचित्र कूबरांच्या रथांनी, पर्वतासारख्या मदमत्त हत्तींनी, गरुडासारख्या वेगवान घोड्यांनी आणि धनुष्यबाण धारण करणाऱ्या पायदळांनी.
12.51.32
ययौ रथानां पुरतो हि सा चमू ।
स्तथैव पश्चादतिमात्रसारिणी।
पुरश्च पश्चाच्च यथा महानदी ।
तमृक्षवन्तं गिरिमेत्य नर्मदा ॥ १२.५१.३२ ॥
ती सेना रथांच्या पुढे आणि तशीच मागे अतिशय पसरत चालली; जशी महानदी पुढे-मागे वाहते, आणि नर्मदा ऋक्षवान पर्वतापर्यंत पोहोचते.
12.51.33
ततः पुरस्ताद्भगवान्निशाकरः ।
समुत्थितस्तामभिहर्षयंश्चमूम्।
दिवाकरापीतरसा महौषधीः ।
पुनः स्वकेनैव गुणेन योजयन् ॥ १२.५१.३३ ॥
मग पूर्वेस भगवान चंद्र उगवला; त्या सेनेला आनंदित करत, सूर्याने रस प्यालेल्या महौषधींना आपल्याच गुणाने पुन्हा युक्त करत.
12.51.34
ततः पुरं सुरपुरसंमितद्युति ।
प्रविश्य ते यदुवृषपाण्डवास्तदा।
यथोचितान्भवनवरान्समाविशन् ।
श्रमान्विता मृगपतयो गुहा इव ॥ १२.५१.३४ ॥
मग देवनगरीसारख्या तेजस्वी त्या नगरात प्रवेश करून यदुश्रेष्ठ आणि पांडव योग्य अशा श्रेष्ठ भवनांत शिरले; थकलेले सिंह गुहेत शिरावेत तसे.