Mahābhārata · Adhyāya 12.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.56.1
नित्योद्युक्तेन वै राज्ञा भवितव्यं युधिष्ठिर ।
प्रशस्यते न राजा हि नारीवोद्यमवर्जितः ॥ १२.५६.१ ॥
Yudhiṣṭhira, un rey debe estar siempre dispuesto a actuar. Un rey sin esfuerzo no es alabado; es como una mujer.
12.56.2
भगवानुशना चाह श्लोकमत्र विशांपते ।
तदिहैकमना राजन्गदतस्तं निबोध मे ॥ १२.५६.२ ॥
Señor de los pueblos, el venerable Uśanas dijo aquí un verso. Rey, escúchame con la mente atenta mientras lo recito.
12.56.3
द्वाविमौ ग्रसते भूमिः सर्पो बिलशयानिव ।
राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ १२.५६.३ ॥
La tierra devora a estos dos, como una serpiente que yace en su madriguera: el rey que no se opone y el brahmán que no viaja al extranjero.
12.56.4
तदेतन्नरशार्दूल हृदि त्वं कर्तुमर्हसि ।
सन्धेयानभिसन्धत्स्व विरोध्यांश्च विरोधय ॥ १२.५६.४ ॥
Por tanto, tigre entre los hombres, debes guardar esto en el corazón: haz la paz con quienes pueden ser pacificados, y opón resistencia a quienes deben ser combatidos.
12.56.5
सप्ताङ्गस्य च राज्यस्य विपरीतं य आचरेत् ।
गुरुर्वा यदि वा मित्रं प्रतिहन्तव्य एव सः ॥ १२.५६.५ ॥
Quien actúe contra el reino de siete miembros, sea maestro o amigo, debe ser sin duda derribado.
12.56.6
मरुत्तेन हि राज्ञा वै गीतः श्लोकः पुरातनः ।
राज्याधिकारे राजेन्द्र बृहस्पतिमतः पुरा ॥ १२.५६.६ ॥
Rey de reyes, en tiempos antiguos el rey Marutta cantó este antiguo verso sobre la autoridad real, según la enseñanza de Bṛhaspati.
12.56.7
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते ॥ १२.५६.७ ॥
Incluso a un maestro, si es arrogante, ignora lo que debe y no debe hacerse y se ha desviado del buen camino, se prescribe abandonarlo.
12.56.8
बाहोः पुत्रेण राज्ञा च सगरेण च धीमता ।
असमञ्जः सुतो ज्येष्ठस्त्यक्तः पौरहितैषिणा ॥ १२.५६.८ ॥
Sagara, el sabio rey, hijo de Bāhu, deseando un sacerdote, abandonó a su hijo mayor Asamañja.
12.56.9
असमञ्जः सरय्वां स पौराणां बालकान्नृप ।
न्यमज्जयदतः पित्रा निर्भर्त्स्य स विवासितः ॥ १२.५६.९ ॥
Oh rey, Asamañja ahogó a los niños de los ciudadanos en el Sarayū. Por eso su padre lo reprendió y lo desterró.
12.56.10
ऋषिणोद्दालकेनापि श्वेतकेतुर्महातपाः ।
मिथ्या विप्रानुपचरन्सन्त्यक्तो दयितः सुतः ॥ १२.५६.१० ॥
También el sabio Uddālaka abandonó a su amado hijo, el gran asceta Śvetaketu, pues servía falsamente a los brahmanes.
12.56.11
लोकरञ्जनमेवात्र राज्ञां धर्मः सनातनः ।
सत्यस्य रक्षणं चैव व्यवहारस्य चार्जवम् ॥ १२.५६.११ ॥
Aquí, el deber eterno de los reyes es precisamente complacer al pueblo, proteger la verdad y la rectitud en la conducta.
12.56.12
न हिंस्यात्परवित्तानि देयं काले च दापयेत् ।
विक्रान्तः सत्यवाक्क्षान्तो नृपो न चलते पथः ॥ १२.५६.१२ ॥
Un rey no debe dañar la riqueza ajena, y debe hacer que lo debido se entregue a tiempo. El rey valiente, veraz y paciente no se desvía del camino.
12.56.13
गुप्तमन्त्रो जितक्रोधः शास्त्रार्थकृतनिश्चयः ।
धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च सततं रतः ॥ १२.५६.१३ ॥
Un rey cuyo consejo se mantiene en secreto, que ha vencido la ira, firmemente resuelto en el sentido de las escrituras, y siempre dedicado a dharma, artha, kāma y mokṣa.
12.56.14
त्रय्या संवृतमन्त्रश्च राजा भवितुर्महति ।
वृजिनं च नरेन्द्राणां नान्यच्चारक्षणात्परम् ॥ १२.५६.१४ ॥
Solo un rey cuyo consejo está protegido por las tres Vedas merece ser rey; para los reyes no hay nada superior a la protección.
12.56.15
चातुर्वर्ण्यस्य धर्माश्च रक्षितव्या महीक्षिता ।
धर्मसंकररक्षा च राज्ञां धर्मः सनातनः ॥ १२.५६.१५ ॥
El gobernante de la tierra debe proteger los deberes de los cuatro órdenes sociales; proteger contra la mezcla de deberes es el dharma eterno de los reyes.
12.56.16
न विश्वसेच्च नृपतिर्न चात्यर्थं च विश्वसेत् ।
षाङ्गुण्यगुणदोषांश्च नित्यं बुद्ध्याऽवलोकयेत् ॥ १२.५६.१६ ॥
Un rey no debe confiar, ni confiar en exceso; debe examinar siempre con su intelecto las virtudes y defectos de los seis medios de la política.
12.56.17
अच्छिद्रदर्शी नृपतिर्नित्यमेव प्रशस्यते ।
त्रिवर्गे विदितार्थश्च युक्ताचारपथश्च यः ॥ १२.५६.१७ ॥
Un rey que siempre busca defectos es siempre alabado; aquel que conoce el fin dentro de los tres objetivos y sigue el camino de la conducta justa.
12.56.18
कोशस्योपार्जनरतिर्यमवैश्रवणोपमः ।
वेत्ता च दशवर्गस्य स्थानवृद्धिक्षयात्मनः ॥ १२.५६.१८ ॥
Quien se complace en acumular el tesoro, semejante a Yama y a Vaiśravaṇa (Kubera), conocedor de las diez clases, y cuya naturaleza conoce el ascenso y la caída de la posición.
12.56.19
अभृतानां भवेद्भर्ता भृतानामन्ववेक्षकः ।
नृपतिः सुभुखश्च स्यात्स्मितपूर्वाभिभाषिता ॥ १२.५६.१९ ॥
El rey debe ser sustentador de los desamparados y supervisor de los que están bajo su amparo; debe tener un rostro agradable y hablar primero con una sonrisa.
12.56.20
उपासिता … जिततन्द्रिरलोलुपः ।
सतां वृत्ते स्थितमतिः सतां ह्याचारदर्शनः ॥ १२.५६.२० ॥
Se debe servir a quien ha vencido la pereza, está libre de avaricia, tiene la mente firme en la conducta de los buenos y observa el comportamiento de los buenos…
12.56.21
न चाददीत वित्तानि सतां हस्तात्कदाचन ।
असभ्द्यश्च समादाय सभ्द्यस्तु प्रतिपादयेत् ॥ १२.५६.२१ ॥
Nunca se debe tomar riqueza de manos de los buenos; habiéndola tomado de los indignos, debe entregarla a los dignos.
12.56.22
स्वयं प्रहर्ता दाता च वश्यात्मा वश्यसाधनः ।
काले दाता च भोक्ता च शुद्धाचारस्तथैव च ॥ १२.५६.२२ ॥
Debe ser él mismo un golpeador y un dador, dueño de sí mismo y con sus medios bajo control; debe dar en el momento oportuno y disfrutar, y también ser de conducta pura.
12.56.23
शूरान्भक्तानसंहार्यान्कुले जातानरोगिणः ।
शिष्टाञ्शिष्टाभिसंबन्धान्मानिनोऽनवमानिनः ॥ १२.५६.२३ ॥
Héroes, leales, firmes, nacidos en buenas familias, libres de enfermedad, disciplinados, relacionados con los disciplinados, orgullosos y dignos, que no deshonran a otros.
12.56.24
विद्याविदो लोकविदः परलोकान्ववेक्षकान् ।
धर्मे च निरतान्साधूनचलानचलानिव। ॥ १२.५६.२४ ॥
A los conocedores de la ciencia, los conocedores del mundo, los que miran hacia el otro mundo, los dedicados al dharma: a los buenos, inquebrantables como montañas.
12.56.25
सहायान्सततं कुर्याद्राजा भूतिपरिष्कृतान् ।
तैश्च तुल्यो भवेद्भोगैश्छत्रमात्राज्ञयाऽधिकः ॥ १२.५६.२५ ॥
El rey debe tener siempre auxiliares adornados de prosperidad. En los placeres puede ser igual a ellos, pero solo en el parasol y en el mando debe ser superior.
12.56.26
प्रत्यक्षा च परोक्षा च वृत्तिश्चास्य भवेत्समा ।
एवं कुर्वन्नरेन्द्रो हि न खेदमिह विन्दति ॥ १२.५६.२६ ॥
Su conducta debe ser la misma en lo público y en lo oculto. El rey que así actúa no encuentra aflicción aquí.
12.56.27
सर्वाभिशङ्की नृपतिर्यश्च सर्वहरो भवेत् ।
स क्षिप्रमनृर्जुर्लुब्धः स्वजनेनैव बाध्यते ॥ १२.५६.२७ ॥
El rey que sospecha de todos y lo arrebata todo, siendo tortuoso y codicioso, pronto es oprimido por su propio pueblo.
12.56.28
शुचिस्तु पृथिवीपालो लोकस्यानुग्रहे रतः ।
न पतत्यरिभिर्ग्रस्तः पतितश्चाधितिष्ठति ॥ १२.५६.२८ ॥
El protector de la tierra, puro y devoto del bienestar del pueblo, no cae aunque sea atrapado por sus enemigos, y si cae, se levanta de nuevo.
12.56.29
अक्रोधनो ह्यव्यसनी मृदुदण्डो जितेन्द्रियः ।
राजा भवति भूतानां विश्वास्यो हिमवानिव ॥ १२.५६.२९ ॥
Un rey libre de ira y de vicios, suave en el castigo y dueño de sus sentidos, se vuelve digno de confianza para los seres, como el Himālaya.
12.56.30
प्राज्ञो न्यायगुणोपेतः पररन्ध्रेषु लालसः ।
सुदर्शः सर्ववर्णानां नयापनयवित्तथा ॥ १२.५६.३० ॥
Un rey sabio, dotado de las virtudes de la justicia, atento a los puntos débiles de sus enemigos, accesible a todas las castas y conocedor de la buena y la mala política (debe ser así).
12.56.31
क्षिप्रकारी जितक्रोधः सुप्रसादो महामनाः ।
अरोगप्रकृतिर्युक्तः क्रियावानविकत्थनः ॥ १२.५६.३१ ॥
Quien actúa con rapidez, ha vencido la ira, es muy benévolo, de gran ánimo, de naturaleza sana, disciplinado, diligente en sus deberes y no se jacta.
12.56.32
आरब्धान्येव कार्याणि न पर्यवसितान्यपि ।
यस्य राज्ञः प्रदृश्यन्ते स राजा राजसत्तमः ॥ १२.५६.३२ ॥
El rey cuyas empresas, aunque iniciadas, se ven aun sin estar terminadas, ese es el mejor de los reyes.
12.56.33
पुत्रा इव पितुर्गेहे विषये यस्य मानवाः ।
निर्भया विचरिष्यन्ति स राजा राजसत्तमः ॥ १२.५६.३३ ॥
El rey en cuyo reino los hombres se moverán sin temor, como hijos en la casa de su padre, ese es el mejor de los reyes.
12.56.34
अगूढविभवा यस्य पौरा राष्ट्रनिवासिनः ।
नयापनयवेत्तारः स राजा राजसत्तमः ॥ १२.५६.३४ ॥
El rey cuyos ciudadanos y habitantes del reino, cuya riqueza no está oculta, conocen la buena y la mala política, ese es el mejor de los reyes.
12.56.35
स्वधर्मनिरता यस्य जना विषयवासिनः ।
असङ्घातरता दान्ताः पाल्यमाना यथाविधि ॥ १२.५६.३५ ॥
El rey cuyos súbditos del reino se dedican a su propio deber, no gustan de facciones, son dominados a sí mismos y están protegidos según la norma, ese es el mejor de los reyes.
12.56.36
वश्या यत्ता विनीताश्च न च सङ्घर्षशीलिनः ।
विषये दानरुचयो नरा यस्य स पार्थिवः ॥ १२.५६.३६ ॥
El rey en cuyo reino los hombres son obedientes, vigilantes, humildes, no pendencieros por naturaleza y dispuestos a dar, ese es el soberano.
12.56.37
न यस्य कूटं कपटं न माया न च मत्सरः ।
विषये भूमिपालस्य तस्य धर्मः सनातनः ॥ १२.५६.३७ ॥
Aquel protector de la tierra en cuyo reino no hay engaño, ni fraude, ni ilusión, ni envidia, su dharma es eterno.
12.56.38
यः सत्करोति ज्ञानानि श्रेयान्परहिते रतः ।
सतां वर्त्मानुगस्त्यागी स राजा स्वर्गमर्हति ॥ १२.५६.३८ ॥
Aquel rey que honra a los sabios, es el mejor, se deleita en el bien ajeno, sigue el camino de los justos y es generoso, merece el cielo.
12.56.39
यस्य चाराश्च मन्त्राश्च नित्यं चैव कृताकृताः ।
न ज्ञायन्ते हि रिपुभिः स राजा राज्यमर्हति ॥ १२.५६.३९ ॥
Aquel rey cuyos espías y consejos, lo hecho y lo no hecho, nunca son conocidos por los enemigos, merece el reino.
12.56.40
श्लोकद्वयं पुरा गीतं भार्गवेण महात्मना ।
आख्याते राजचरिते नृपतिं प्रति भारत ॥ १२.५६.४० ॥
Oh Bhārata, estos dos versos fueron cantados en otro tiempo por el magnánimo Bhārgava, al narrar la conducta de los reyes, acerca del monarca.
12.56.41
राजानं प्रथमं विन्देत्ततो भार्यां ततो धनम् ।
राजन्यसति लोकेऽस्मिन्कुतो भार्या कुतो धनं ॥ १२.५६.४१ ॥
Primero se debe obtener un rey, luego una esposa, luego riqueza. Si en este mundo no hay rey, ¿cómo habrá esposa y cómo riqueza?
12.56.42
तद्राज्ये राज्यकामानां नान्यो धर्मः सनातनः ।
ऋते रक्षां तु विस्पष्टां रक्षा लोकस्य धारिणी ॥ १२.५६.४२ ॥
En ese reino, para quienes desean gobernar, no hay otro dharma eterno que la protección. Solo la protección clara sostiene el mundo.
12.56.43
प्राचेतसेन मनुना श्लोकौ चेमावुदाहृतौ ।
राजधर्मेषु राजेन्द्र ताविहैकमनाः शृणु ॥ १२.५६.४३ ॥
Manu, hijo de Pracetas, ha proclamado estos dos versos sobre los deberes de los reyes. Oh señor de reyes, escúchalos con mente unificada.
12.56.44
षडेतान्पुरुषो जह्याद्भिन्नां नावमिवार्णवे ।
अप्रवक्तारमाचार्यमनधीयानमृत्विजम् ॥ १२.५६.४४ ॥
Un hombre debe abandonar a estos seis como se abandona un bote roto en el océano: al maestro que no enseña y al sacerdote oficiante que no estudia.
12.56.45
अरक्षितारं राजानं भार्यां चाप्रियवादिनीम् ।
ग्रामकामं च गोपालं वनकामं च नापितम् ॥ १२.५६.४५ ॥
un rey que no protege, una esposa que habla con aspereza, un pastor que desea la aldea y un barbero que desea el bosque—