ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.56.1
नित्योद्युक्तेन वै राज्ञा भवितव्यं युधिष्ठिर ।
प्रशस्यते न राजा हि नारीवोद्यमवर्जितः ॥ १२.५६.१ ॥
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ರಾಜನು ಯಾವಾಗಲೂ ಉದ್ಯುಕ್ತನಾಗಿರಬೇಕು. ಉದ್ಯಮವಿಲ್ಲದ ರಾಜನು ಸ್ತ್ರೀಯಂತೆ; ಅವನು ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರನಲ್ಲ.
12.56.2
भगवानुशना चाह श्लोकमत्र विशांपते ।
तदिहैकमना राजन्गदतस्तं निबोध मे ॥ १२.५६.२ ॥
ಪ್ರಜಾಪತಿಯೇ, ಭಗವಾನ್ ಉಶನನು ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದನು. ರಾಜನೇ, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ನಾನು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳು.
12.56.3
द्वाविमौ ग्रसते भूमिः सर्पो बिलशयानिव ।
राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ १२.५६.३ ॥
ಭೂಮಿ ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ, ಹುತ್ತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಹಾವಿನಂತೆ: ವಿರೋಧಿಸದ ರಾಜನನ್ನೂ, ಪರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನೂ.
12.56.4
तदेतन्नरशार्दूल हृदि त्वं कर्तुमर्हसि ।
सन्धेयानभिसन्धत्स्व विरोध्यांश्च विरोधय ॥ १२.५६.४ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ, ನರಶಾರ್ದೂಲನೇ, ಇದನ್ನು ನೀನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು: ಸಂಧಿ ಮಾಡಬಹುದಾದವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡು, ವಿರೋಧಿಸಬೇಕಾದವರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸು.
12.56.5
सप्ताङ्गस्य च राज्यस्य विपरीतं य आचरेत् ।
गुरुर्वा यदि वा मित्रं प्रतिहन्तव्य एव सः ॥ १२.५६.५ ॥
ಸಪ್ತಾಂಗ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು, ಅವನು ಗುರುವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಮಿತ್ರನಾಗಿದ್ದರೂ, ಅವನನ್ನು ಖಂಡಿತ ಎದುರಿಸಿ ಹೊಡೆಯಬೇಕು.
12.56.6
मरुत्तेन हि राज्ञा वै गीतः श्लोकः पुरातनः ।
राज्याधिकारे राजेन्द्र बृहस्पतिमतः पुरा ॥ १२.५६.६ ॥
ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ಹಿಂದೆ ಮರುತ್ತ ರಾಜನು ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಮತದಂತೆ ಈ ಪುರಾತನ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಹಾಡಿದನು.
12.56.7
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते ॥ १२.५६.७ ॥
ಅಹಂಕಾರಿಯಾಗಿ, ಕಾರ್ಯಾಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ಕುಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದ ಗುರುವನ್ನೂ ಬಿಡುವುದೇ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
12.56.8
बाहोः पुत्रेण राज्ञा च सगरेण च धीमता ।
असमञ्जः सुतो ज्येष्ठस्त्यक्तः पौरहितैषिणा ॥ १२.५६.८ ॥
ಬಾಹುವಿನ ಪುತ್ರನೂ ಬುದ್ಧಿವಂತ ರಾಜ ಸಗರನೂ, ಪುರೋಹಿತನನ್ನು ಬಯಸಿ, ತಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಮಗ ಅಸಮಂಜನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರು.
12.56.9
असमञ्जः सरय्वां स पौराणां बालकान्नृप ।
न्यमज्जयदतः पित्रा निर्भर्त्स्य स विवासितः ॥ १२.५६.९ ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಅಸಮಂಜನು ಸರಯೂ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಪುರಜನರ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ತಂದೆ ಅವನನ್ನು ಗದರಿಸಿ ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡಿದನು.
12.56.10
ऋषिणोद्दालकेनापि श्वेतकेतुर्महातपाः ।
मिथ्या विप्रानुपचरन्सन्त्यक्तो दयितः सुतः ॥ १२.५६.१० ॥
ಋಷಿ ಉದ್ದಾಲಕನೂ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಶ್ವೇತಕೇತುವನ್ನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಮೋಸದಿಂದ ಸೇವಿಸಿದುದಕ್ಕಾಗಿ, ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಮಗನಾಗಿದ್ದರೂ ತ್ಯಜಿಸಿದನು.
12.56.11
लोकरञ्जनमेवात्र राज्ञां धर्मः सनातनः ।
सत्यस्य रक्षणं चैव व्यवहारस्य चार्जवम् ॥ १२.५६.११ ॥
ಇಲ್ಲಿ ರಾಜರ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ ಲೋಕರಂಜನೆಯೇ; ಸತ್ಯದ ರಕ್ಷಣೆಯೂ, ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಋಜುತ್ವವೂ ಆಗಿದೆ.
12.56.12
न हिंस्यात्परवित्तानि देयं काले च दापयेत् ।
विक्रान्तः सत्यवाक्क्षान्तो नृपो न चलते पथः ॥ १२.५६.१२ ॥
ರಾಜನು ಇತರರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಬಾರದು; ಕೊಡಬೇಕಾದುದನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊಡಿಸಬೇಕು. ಪರಾಕ್ರಮಿ, ಸತ್ಯವಾದಿ, ಕ್ಷಮಾಶೀಲ ರಾಜನು ದಾರಿತಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ.
12.56.13
गुप्तमन्त्रो जितक्रोधः शास्त्रार्थकृतनिश्चयः ।
धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च सततं रतः ॥ १२.५६.१३ ॥
ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆ ಮಾಡುವವನು, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಗೆದ್ದವನು, ಶಾಸ್ತ್ರಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ದೃಢ ನಿಶ್ಚಯವುಳ್ಳವನು, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ, ಮೋಕ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿರತನಾದವನು.
12.56.14
त्रय्या संवृतमन्त्रश्च राजा भवितुर्महति ।
वृजिनं च नरेन्द्राणां नान्यच्चारक्षणात्परम् ॥ १२.५६.१४ ॥
ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿತ ಮಂತ್ರಣೆಯುಳ್ಳ ರಾಜನೇ ರಾಜನಾಗಲು ಅರ್ಹ. ರಾಜರಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದುದು ಮತ್ತೇನೂ ಇಲ್ಲ.
12.56.15
चातुर्वर्ण्यस्य धर्माश्च रक्षितव्या महीक्षिता ।
धर्मसंकररक्षा च राज्ञां धर्मः सनातनः ॥ १२.५६.१५ ॥
ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ರಾಜನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಧರ್ಮಸಂಕರದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವುದೇ ರಾಜರ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ.
12.56.16
न विश्वसेच्च नृपतिर्न चात्यर्थं च विश्वसेत् ।
षाङ्गुण्यगुणदोषांश्च नित्यं बुद्ध्याऽवलोकयेत् ॥ १२.५६.१६ ॥
ರಾಜನು ನಂಬಬಾರದು, ಅತಿಯಾಗಿ ನಂಬಬಾರದು. ಷಾಡ್ಗುಣ್ಯದ ಗುಣ-ದೋಷಗಳನ್ನು ಸದಾ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.
12.56.17
अच्छिद्रदर्शी नृपतिर्नित्यमेव प्रशस्यते ।
त्रिवर्गे विदितार्थश्च युक्ताचारपथश्च यः ॥ १२.५६.१७ ॥
ಯಾವಾಗಲೂ ದೋಷಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ರಾಜನೇ ಸದಾ ಪ್ರಶಂಸಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ತ್ರಿವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದು ಯುಕ್ತ ಆಚಾರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನು.
12.56.18
कोशस्योपार्जनरतिर्यमवैश्रवणोपमः ।
वेत्ता च दशवर्गस्य स्थानवृद्धिक्षयात्मनः ॥ १२.५६.१८ ॥
ಭಂಡಾರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನು, ಯಮ ಮತ್ತು ಕುಬೇರರಿಗೆ ಸಮಾನನಾದವನು, ದಶವರ್ಗವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ಸ್ಥಾನದ ಏಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯದ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳವನು.
12.56.19
अभृतानां भवेद्भर्ता भृतानामन्ववेक्षकः ।
नृपतिः सुभुखश्च स्यात्स्मितपूर्वाभिभाषिता ॥ १२.५६.१९ ॥
ರಾಜನು ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದವರನ್ನು ಸಲಹುವವನಾಗಿರಬೇಕು, ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದವರನ್ನು ಮೇಲ್ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವವನಾಗಿರಬೇಕು; ಮುಖ ಪ್ರಸನ್ನವಾಗಿದ್ದು ನಗುವಿನೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವವನಾಗಿರಬೇಕು.
12.56.20
उपासिता … जिततन्द्रिरलोलुपः ।
सतां वृत्ते स्थितमतिः सतां ह्याचारदर्शनः ॥ १२.५६.२० ॥
ಸೋಮಾರಿತನವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು, ಲೋಭವಿಲ್ಲದವನು, ಸಜ್ಜನರ ನಡತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು, ಸಜ್ಜನರ ಆಚಾರವನ್ನು ಗಮನಿಸುವವನು—ಅಂಥವನನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು…
12.56.21
न चाददीत वित्तानि सतां हस्तात्कदाचन ।
असभ्द्यश्च समादाय सभ्द्यस्तु प्रतिपादयेत् ॥ १२.५६.२१ ॥
ಸಜ್ಜನರ ಕೈಯಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಧನವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು; ದುರ್ಜನರಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಸಜ್ಜನರಿಗೇ ಕೊಡಬೇಕು.
12.56.22
स्वयं प्रहर्ता दाता च वश्यात्मा वश्यसाधनः ।
काले दाता च भोक्ता च शुद्धाचारस्तथैव च ॥ १२.५६.२२ ॥
ತಾನೇ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡುವವನೂ ದಾನಿಯೂ, ಆತ್ಮವಶನೂ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡವನೂ ಆಗಿರಬೇಕು; ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ದಾನಮಾಡುವವನೂ ಅನುಭವಿಸುವವನೂ, ಶುದ್ಧ ಆಚಾರವುಳ್ಳವನೂ ಆಗಿರಬೇಕು.
12.56.23
शूरान्भक्तानसंहार्यान्कुले जातानरोगिणः ।
शिष्टाञ्शिष्टाभिसंबन्धान्मानिनोऽनवमानिनः ॥ १२.५६.२३ ॥
ಶೂರರು, ಭಕ್ತರು, ಬಿಡಲಾಗದವರು, ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು, ರೋಗರಹಿತರು, ಶಿಷ್ಟರು, ಶಿಷ್ಟರೊಡನೆ ಸಂಬಂಧವುಳ್ಳವರು, ಆತ್ಮಗೌರವವುಳ್ಳವರು, ಇತರರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸದವರು.
12.56.24
विद्याविदो लोकविदः परलोकान्ववेक्षकान् ।
धर्मे च निरतान्साधूनचलानचलानिव। ॥ १२.५६.२४ ॥
ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಬಲ್ಲವರು, ಲೋಕವನ್ನು ಬಲ್ಲವರು, ಪರಲೋಕವನ್ನು ಗಮನಿಸುವವರು, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು, ಪರ್ವತದಂತೆ ಅಚಲರಾದ ಸಾಧುಗಳು.
12.56.25
सहायान्सततं कुर्याद्राजा भूतिपरिष्कृतान् ।
तैश्च तुल्यो भवेद्भोगैश्छत्रमात्राज्ञयाऽधिकः ॥ १२.५६.२५ ॥
ರಾಜನು ಯಾವಾಗಲೂ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾದ ಸಹಾಯಕರನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಸಮನಾಗಿರಬಹುದು, ಆದರೆ ಛತ್ರ ಮತ್ತು ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರಿಗಿಂತ ಅಧಿಕನಾಗಿರಬೇಕು.
12.56.26
प्रत्यक्षा च परोक्षा च वृत्तिश्चास्य भवेत्समा ।
एवं कुर्वन्नरेन्द्रो हि न खेदमिह विन्दति ॥ १२.५६.२६ ॥
ಅವನ ನಡತೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದಲ್ಲೂ ಪರೋಕ್ಷದಲ್ಲೂ ಸಮಾನವಾಗಿರಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡುವ ರಾಜನು ಇಲ್ಲಿ ದುಃಖವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ.
12.56.27
सर्वाभिशङ्की नृपतिर्यश्च सर्वहरो भवेत् ।
स क्षिप्रमनृर्जुर्लुब्धः स्वजनेनैव बाध्यते ॥ १२.५६.२७ ॥
ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಂದೇಹಿಸುವ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ರಾಜನು, ಕುಟಿಲನೂ ಲೋಭಿಯೂ ಆದರೆ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಸ್ವಜನರಿಂದಲೇ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.56.28
शुचिस्तु पृथिवीपालो लोकस्यानुग्रहे रतः ।
न पतत्यरिभिर्ग्रस्तः पतितश्चाधितिष्ठति ॥ १२.५६.२८ ॥
ಶುದ್ಧನೂ, ಜನರ ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿ ನಿರತನೂ ಆದ ಭೂಪಾಲಕನು ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ; ಬಿದ್ದರೂ ಮತ್ತೆ ಏಳುತ್ತಾನೆ.
12.56.29
अक्रोधनो ह्यव्यसनी मृदुदण्डो जितेन्द्रियः ।
राजा भवति भूतानां विश्वास्यो हिमवानिव ॥ १२.५६.२९ ॥
ಕ್ರೋಧರಹಿತನೂ, ದುರ್ವ್ಯಸನರಹಿತನೂ, ಮೃದುದಂಡ ನೀಡುವವನೂ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನೂ ಆದ ರಾಜನು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹಿಮವಂತನಂತೆ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.56.30
प्राज्ञो न्यायगुणोपेतः पररन्ध्रेषु लालसः ।
सुदर्शः सर्ववर्णानां नयापनयवित्तथा ॥ १२.५६.३० ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತನೂ, ನ್ಯಾಯಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವನೂ, ಶತ್ರುಗಳ ದೌರ್ಬಲ್ಯದ ಮೇಲೆ ದೃಷ್ಟಿ ಇಡುವವನೂ, ಎಲ್ಲ ವರ್ಣದವರಿಗೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಕಾಣಸಿಗುವವನೂ, ನೀತಿ ಅನೀತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವನೂ ಆಗಿರಬೇಕು.
12.56.31
क्षिप्रकारी जितक्रोधः सुप्रसादो महामनाः ।
अरोगप्रकृतिर्युक्तः क्रियावानविकत्थनः ॥ १२.५६.३१ ॥
ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವವನು, ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಗೆದ್ದವನು, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನಮನಸ್ಕನು, ಉದಾರಹೃದಯನು, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಸ್ವಭಾವವುಳ್ಳವನು, ಸಂಯಮಿ, ಕರ್ಮನಿಷ್ಠನು, ಆತ್ಮಸ್ತುತಿ ಮಾಡದವನು.
12.56.32
आरब्धान्येव कार्याणि न पर्यवसितान्यपि ।
यस्य राज्ञः प्रदृश्यन्ते स राजा राजसत्तमः ॥ १२.५६.३२ ॥
ಯಾವ ರಾಜನ ಆರಂಭಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳು ಪೂರ್ಣವಾಗದಿದ್ದರೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆಯೋ, ಅವನೇ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.
12.56.33
पुत्रा इव पितुर्गेहे विषये यस्य मानवाः ।
निर्भया विचरिष्यन्ति स राजा राजसत्तमः ॥ १२.५६.३३ ॥
ಯಾವ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನರು ತಂದೆಯ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವನೇ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.
12.56.34
अगूढविभवा यस्य पौरा राष्ट्रनिवासिनः ।
नयापनयवेत्तारः स राजा राजसत्तमः ॥ १२.५६.३४ ॥
ಯಾವ ರಾಜನ ನಗರವಾಸಿಗಳು ಮತ್ತು ರಾಷ್ಟ್ರನಿವಾಸಿಗಳು ಮರೆಮಾಡದ ವೈಭವವುಳ್ಳವರಾಗಿ, ನೀತಿ-ಅನೀತಿಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವರಾಗಿರುವರೋ, ಅವನೇ ರಾಜರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.
12.56.35
स्वधर्मनिरता यस्य जना विषयवासिनः ।
असङ्घातरता दान्ताः पाल्यमाना यथाविधि ॥ १२.५६.३५ ॥
ಯಾವ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯದ ಜನರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ಗುಂಪುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಸಂಯಮಿಗಳಾಗಿ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ರಕ್ಷಿತರಾಗಿರುವರೋ, ಅವನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜ.
12.56.36
वश्या यत्ता विनीताश्च न च सङ्घर्षशीलिनः ।
विषये दानरुचयो नरा यस्य स पार्थिवः ॥ १२.५६.३६ ॥
ಯಾವ ರಾಜನ ರಾಜ್ಯದ ಜನರು ವಿಧೇಯರಾಗಿ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯುಳ್ಳವರಾಗಿ, ವಿನಯಶೀಲರಾಗಿ, ಜಗಳಗಂಟರಲ್ಲದೆ, ದಾನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯುಳ್ಳವರಾಗಿರುವರೋ, ಅವನೇ ರಾಜ.
12.56.37
न यस्य कूटं कपटं न माया न च मत्सरः ।
विषये भूमिपालस्य तस्य धर्मः सनातनः ॥ १२.५६.३७ ॥
ಯಾರ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಟಿಲತೆ, ಕಪಟ, ಮಾಯೆ, ಮತ್ಸರ ಇಲ್ಲವೋ, ಆ ಭೂಪಾಲನ ಧರ್ಮ ಸನಾತನವಾದುದು.
12.56.38
यः सत्करोति ज्ञानानि श्रेयान्परहिते रतः ।
सतां वर्त्मानुगस्त्यागी स राजा स्वर्गमर्हति ॥ १२.५६.३८ ॥
ಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುವ, ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ, ಪರಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದ, ಸತ್ಪುರುಷರ ದಾರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ, ತ್ಯಾಗಿಯಾದ ರಾಜ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಅರ್ಹ.
12.56.39
यस्य चाराश्च मन्त्राश्च नित्यं चैव कृताकृताः ।
न ज्ञायन्ते हि रिपुभिः स राजा राज्यमर्हति ॥ १२.५६.३९ ॥
ಯಾರ ಗೂಢಚಾರರು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಗಳು ಸದಾ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯದೆ, ಮಾಡಿದ್ದು ಮತ್ತು ಮಾಡದಿದ್ದು ಗೊತ್ತಾಗದೆ ಇರುತ್ತವೆಯೋ, ಆ ರಾಜ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅರ್ಹ.
12.56.40
श्लोकद्वयं पुरा गीतं भार्गवेण महात्मना ।
आख्याते राजचरिते नृपतिं प्रति भारत ॥ १२.५६.४० ॥
ಭಾರತ, ರಾಜಚರಿತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಮಹಾತ್ಮ ಭಾರ್ಗವರು ರಾಜನ ಕುರಿತು ಹಿಂದೆ ಈ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು.
12.56.41
राजानं प्रथमं विन्देत्ततो भार्यां ततो धनम् ।
राजन्यसति लोकेऽस्मिन्कुतो भार्या कुतो धनं ॥ १२.५६.४१ ॥
ಮೊದಲು ರಾಜನನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು, ನಂತರ ಹೆಂಡತಿ, ನಂತರ ಧನ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ರಾಜನಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹೆಂಡತಿ ಎಲ್ಲಿ, ಧನ ಎಲ್ಲಿ?
12.56.42
तद्राज्ये राज्यकामानां नान्यो धर्मः सनातनः ।
ऋते रक्षां तु विस्पष्टां रक्षा लोकस्य धारिणी ॥ १२.५६.४२ ॥
ಆ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ರಕ್ಷಣೆಗಿಂತ ಬೇರೆ ಸನಾತನ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ. ಸ್ಪಷ್ಟ ರಕ್ಷಣೆಯೇ ಲೋಕವನ್ನು ಧರಿಸುವದು.
12.56.43
प्राचेतसेन मनुना श्लोकौ चेमावुदाहृतौ ।
राजधर्मेषु राजेन्द्र ताविहैकमनाः शृणु ॥ १२.५६.४३ ॥
ಪ್ರಾಚೇತಸ ಮನು ರಾಜಧರ್ಮಗಳ ಕುರಿತು ಈ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ರಾಜೇಂದ್ರನೇ, ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇಳು.
12.56.44
षडेतान्पुरुषो जह्याद्भिन्नां नावमिवार्णवे ।
अप्रवक्तारमाचार्यमनधीयानमृत्विजम् ॥ १२.५६.४४ ॥
ಒಬ್ಬನು ಈ ಆರು ಮಂದಿಯನ್ನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುರಿದ ದೋಣಿಯನ್ನು ಬಿಡುವಂತೆ ಬಿಡಬೇಕು: ಬೋಧಿಸದ ಆಚಾರ್ಯನನ್ನು, ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡದ ಋತ್ವಿಜನನ್ನು.
12.56.45
अरक्षितारं राजानं भार्यां चाप्रियवादिनीम् ।
ग्रामकामं च गोपालं वनकामं च नापितम् ॥ १२.५६.४५ ॥
ರಕ್ಷಿಸದ ರಾಜ, ಅಪ್ರಿಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವ ಪತ್ನಿ, ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಬಯಸುವ ಗೋಪಾಲ, ಅರಣ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವ ಕ್ಷೌರಿಕ—