ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.56.1
नित्योद्युक्तेन वै राज्ञा भवितव्यं युधिष्ठिर ।
प्रशस्यते न राजा हि नारीवोद्यमवर्जितः ॥ १२.५६.१ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ରାଜା ସର୍ବଦା ଉଦ୍ୟମଶୀଳ ରହିବା ଉଚିତ। ଉଦ୍ୟମହୀନ ରାଜା ନାରୀ ପରି; ସେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.56.2
भगवानुशना चाह श्लोकमत्र विशांपते ।
तदिहैकमना राजन्गदतस्तं निबोध मे ॥ १२.५६.२ ॥
ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଭଗବାନ ଉଶନସ ଏଠାରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ କହିଥିଲେ। ହେ ରାଜନ, ଏକାଗ୍ର ମନରେ ମୁଁ କହୁଥିବା ତାହା ଶୁଣ।
12.56.3
द्वाविमौ ग्रसते भूमिः सर्पो बिलशयानिव ।
राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ १२.५६.३ ॥
ପୃଥିବୀ ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କରେ, ଗର୍ତ୍ତରେ ଶୟନକାରୀ ସର୍ପ ପରି: ଯେଉଁ ରାଜା ବିରୋଧ କରେ ନାହିଁ ଓ ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଦେଶ ଯାଏ ନାହିଁ।
12.56.4
तदेतन्नरशार्दूल हृदि त्वं कर्तुमर्हसि ।
सन्धेयानभिसन्धत्स्व विरोध्यांश्च विरोधय ॥ १२.५६.४ ॥
ଅତଏବ, ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ, ଏହା ତୁମେ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କର: ଯେଉଁମାନଙ୍କ ସହ ସନ୍ଧି ସମ୍ଭବ ସେମାନଙ୍କ ସହ ସନ୍ଧି କର, ଏବଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ବିରୋଧ କରିବାକୁ ହେବ ସେମାନଙ୍କ ବିରୋଧ କର।
12.56.5
सप्ताङ्गस्य च राज्यस्य विपरीतं य आचरेत् ।
गुरुर्वा यदि वा मित्रं प्रतिहन्तव्य एव सः ॥ १२.५६.५ ॥
ସପ୍ତାଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯେ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ଗୁରୁ ହେଉ କି ମିତ୍ର, ତାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରତିହତ କରିବା ଉଚିତ।
12.56.6
मरुत्तेन हि राज्ञा वै गीतः श्लोकः पुरातनः ।
राज्याधिकारे राजेन्द्र बृहस्पतिमतः पुरा ॥ १२.५६.६ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ପୂର୍ବେ ମରୁତ୍ତ ରାଜା ରାଜ୍ୟାଧିକାର ବିଷୟରେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ।
12.56.7
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते ॥ १२.५६.७ ॥
ଅହଂକାରୀ, କାର୍ଯ୍ୟାକାର୍ଯ୍ୟ ନ ଜାଣୁଥିବା ଏବଂ କୁପଥରେ ପଡ଼ିଥିବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବାର ବିଧି ଅଛି।
12.56.8
बाहोः पुत्रेण राज्ञा च सगरेण च धीमता ।
असमञ्जः सुतो ज्येष्ठस्त्यक्तः पौरहितैषिणा ॥ १२.५६.८ ॥
ବାହୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ସଗର ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରି ନିଜ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଅସମଞ୍ଜଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।
12.56.9
असमञ्जः सरय्वां स पौराणां बालकान्नृप ।
न्यमज्जयदतः पित्रा निर्भर्त्स्य स विवासितः ॥ १२.५६.९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଅସମଞ୍ଜ ସରଯୂ ନଦୀରେ ନଗରବାସୀଙ୍କ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ବୁଡ଼ାଇ ଦେଇଥିଲା। ତେଣୁ ପିତା ତାକୁ ଭର୍ତ୍ସନା କରି ନିର୍ବାସିତ କଲେ।
12.56.10
ऋषिणोद्दालकेनापि श्वेतकेतुर्महातपाः ।
मिथ्या विप्रानुपचरन्सन्त्यक्तो दयितः सुतः ॥ १२.५६.१० ॥
ଋଷି ଉଦ୍ଦାଳକ ମଧ୍ୟ ମହାତପସ୍ବୀ ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟାରେ ସେବା କରିବାରୁ, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ।
12.56.11
लोकरञ्जनमेवात्र राज्ञां धर्मः सनातनः ।
सत्यस्य रक्षणं चैव व्यवहारस्य चार्जवम् ॥ १२.५६.११ ॥
ଏଠାରେ ରାଜାମାନଙ୍କର ସନାତନ ଧର୍ମ ହେଉଛି ଲୋକରଞ୍ଜନ; ସତ୍ୟର ରକ୍ଷଣ ଓ ବ୍ୟବହାରରେ ସରଳତା।
12.56.12
न हिंस्यात्परवित्तानि देयं काले च दापयेत् ।
विक्रान्तः सत्यवाक्क्षान्तो नृपो न चलते पथः ॥ १२.५६.१२ ॥
ରାଜା ଅନ୍ୟର ଧନ ହିଂସା ନ କରିବେ; ଦେୟ ବସ୍ତୁ ଯଥାସମୟରେ ଦେଇ ଦେବେ। ପରାକ୍ରମୀ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ କ୍ଷମାଶୀଳ ରାଜା ପଥରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
12.56.13
गुप्तमन्त्रो जितक्रोधः शास्त्रार्थकृतनिश्चयः ।
धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च सततं रतः ॥ १२.५६.१३ ॥
ଯାହାର ମନ୍ତ୍ରଣା ଗୁପ୍ତ, ଯିଏ କ୍ରୋଧକୁ ଜିତିଛି, ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥରେ ଯାହାର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି, ଏବଂ ଯିଏ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷରେ ସର୍ବଦା ନିରତ।
12.56.14
त्रय्या संवृतमन्त्रश्च राजा भवितुर्महति ।
वृजिनं च नरेन्द्राणां नान्यच्चारक्षणात्परम् ॥ १२.५६.१४ ॥
ତ୍ରୟୀ ବିଦ୍ୟାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ମନ୍ତ୍ରଣାଯୁକ୍ତ ରାଜା ହିଁ ରାଜା ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ଷଣଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
12.56.15
चातुर्वर्ण्यस्य धर्माश्च रक्षितव्या महीक्षिता ।
धर्मसंकररक्षा च राज्ञां धर्मः सनातनः ॥ १२.५६.१५ ॥
ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଧର୍ମକୁ ରାଜା ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ। ଧର୍ମସଂକର ଠାରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ରାଜାମାନଙ୍କର ସନାତନ ଧର୍ମ।
12.56.16
न विश्वसेच्च नृपतिर्न चात्यर्थं च विश्वसेत् ।
षाङ्गुण्यगुणदोषांश्च नित्यं बुद्ध्याऽवलोकयेत् ॥ १२.५६.१६ ॥
ରାଜା ବିଶ୍ୱାସ କରିବେ ନାହିଁ, ଅତ୍ୟଧିକ ବିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ। ଷାଡ୍ଗୁଣ୍ୟର ଗୁଣ-ଦୋଷକୁ ସର୍ବଦା ବୁଦ୍ଧିରେ ପରଖିବେ।
12.56.17
अच्छिद्रदर्शी नृपतिर्नित्यमेव प्रशस्यते ।
त्रिवर्गे विदितार्थश्च युक्ताचारपथश्च यः ॥ १२.५६.१७ ॥
ଯେ ରାଜା ସର୍ବଦା ଦୋଷ ଖୋଜନ୍ତି, ସେ ହିଁ ସର୍ବଦା ପ୍ରଶଂସିତ; ତ୍ରିବର୍ଗରେ ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି ଏବଂ ଯୁକ୍ତ ଆଚାର-ପଥରେ ଚଳନ୍ତି ଯେ।
12.56.18
कोशस्योपार्जनरतिर्यमवैश्रवणोपमः ।
वेत्ता च दशवर्गस्य स्थानवृद्धिक्षयात्मनः ॥ १२.५६.१८ ॥
ଭଣ୍ଡାର ସଞ୍ଚୟରେ ରତ, ଯମ ଓ କୁବେରଙ୍କ ସମାନ, ଦଶବର୍ଗ ଜାଣୁଥିବା, ସ୍ଥାନର ବୃଦ୍ଧି ଓ କ୍ଷୟ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା।
12.56.19
अभृतानां भवेद्भर्ता भृतानामन्ववेक्षकः ।
नृपतिः सुभुखश्च स्यात्स्मितपूर्वाभिभाषिता ॥ १२.५६.१९ ॥
ରାଜା ଆଶ୍ରୟହୀନମାନଙ୍କର ପୋଷକ ଏବଂ ଆଶ୍ରିତମାନଙ୍କର ତତ୍ତ୍ୱାବଧାୟକ ହେବେ; ମୁଖ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ହସି ହସି କଥା କହିବେ।
12.56.20
उपासिता … जिततन्द्रिरलोलुपः ।
सतां वृत्ते स्थितमतिः सतां ह्याचारदर्शनः ॥ १२.५६.२० ॥
ଆଳସ୍ୟ ଜୟ କରିଥିବା, ଲୋଭରହିତ, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଆଚରଣରେ ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧି, ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଆଚାର ଦେଖୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ…
12.56.21
न चाददीत वित्तानि सतां हस्तात्कदाचन ।
असभ्द्यश्च समादाय सभ्द्यस्तु प्रतिपादयेत् ॥ १२.५६.२१ ॥
ସଜ୍ଜନଙ୍କ ହାତରୁ କେବେ ହେଁ ଧନ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅସଜ୍ଜନଙ୍କଠାରୁ ନେଇ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ହିଁ ଦେବା ଉଚିତ।
12.56.22
स्वयं प्रहर्ता दाता च वश्यात्मा वश्यसाधनः ।
काले दाता च भोक्ता च शुद्धाचारस्तथैव च ॥ १२.५६.२२ ॥
ନିଜେ ପ୍ରହାର କରୁଥିବା ଓ ଦାତା, ଆତ୍ମସଂଯମୀ ଓ ସାଧନଗୁଡ଼ିକୁ ବଶରେ ରଖୁଥିବା ହେବେ; ଯଥାସମୟରେ ଦାନ କରିବା ଓ ଭୋଗ କରିବା ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଆଚାରବାନ ହେବେ।
12.56.23
शूरान्भक्तानसंहार्यान्कुले जातानरोगिणः ।
शिष्टाञ्शिष्टाभिसंबन्धान्मानिनोऽनवमानिनः ॥ १२.५६.२३ ॥
ବୀର, ଭକ୍ତ, ଅଟଳ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମିତ, ରୋଗରହିତ, ଶିଷ୍ଟ, ଶିଷ୍ଟଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧ ଥିବା, ଆତ୍ମସମ୍ମାନୀ ଓ ଅପମାନ ନକରୁଥିବା ଲୋକ।
12.56.24
विद्याविदो लोकविदः परलोकान्ववेक्षकान् ।
धर्मे च निरतान्साधूनचलानचलानिव। ॥ १२.५६.२४ ॥
ବିଦ୍ୟା ଜାଣିଥିବା, ଲୋକ ଜାଣିଥିବା, ପରଲୋକ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖୁଥିବା, ଧର୍ମରେ ନିରତ, ପର୍ବତ ପରି ଅଚଳ ସାଧୁ।
12.56.25
सहायान्सततं कुर्याद्राजा भूतिपरिष्कृतान् ।
तैश्च तुल्यो भवेद्भोगैश्छत्रमात्राज्ञयाऽधिकः ॥ १२.५६.२५ ॥
ରାଜା ସର୍ବଦା ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ସୁଶୋଭିତ ସହାୟକମାନଙ୍କୁ ରଖିବା ଉଚିତ। ଭୋଗରେ ସେ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଛତ୍ର ଓ ଆଜ୍ଞାରେ କେବଳ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ରହିବା ଉଚିତ।
12.56.26
प्रत्यक्षा च परोक्षा च वृत्तिश्चास्य भवेत्समा ।
एवं कुर्वन्नरेन्द्रो हि न खेदमिह विन्दति ॥ १२.५६.२६ ॥
ତାଙ୍କର ଆଚରଣ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷରେ ସମାନ ହେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କରୁଥିବା ରାଜା ଏଠାରେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
12.56.27
सर्वाभिशङ्की नृपतिर्यश्च सर्वहरो भवेत् ।
स क्षिप्रमनृर्जुर्लुब्धः स्वजनेनैव बाध्यते ॥ १२.५६.२७ ॥
ଯେଉଁ ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି ଓ ସବୁକିଛି ଛଡ଼ାଇ ନିଅନ୍ତି, ସେ କୁଟିଳ ଓ ଲୋଭୀ ରାଜା ଶୀଘ୍ର ନିଜ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି।
12.56.28
शुचिस्तु पृथिवीपालो लोकस्यानुग्रहे रतः ।
न पतत्यरिभिर्ग्रस्तः पतितश्चाधितिष्ठति ॥ १२.५६.२८ ॥
ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଲୋକକଲ୍ୟାଣରେ ନିରତ ପୃଥିବୀପାଳ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ; ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ଉଠନ୍ତି।
12.56.29
अक्रोधनो ह्यव्यसनी मृदुदण्डो जितेन्द्रियः ।
राजा भवति भूतानां विश्वास्यो हिमवानिव ॥ १२.५६.२९ ॥
କ୍ରୋଧରହିତ, ବ୍ୟସନରହିତ, କୋମଳ ଦଣ୍ଡଦାତା ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ରାଜା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହିମାଳୟ ପରି ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
12.56.30
प्राज्ञो न्यायगुणोपेतः पररन्ध्रेषु लालसः ।
सुदर्शः सर्ववर्णानां नयापनयवित्तथा ॥ १२.५६.३० ॥
ପ୍ରାଜ୍ଞ, ନ୍ୟାୟଗୁଣଯୁକ୍ତ, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଦୁର୍ବଳ ସ୍ଥାନରେ ଲାଳସା ରଖୁଥିବା, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଲଭ ଓ ନୀତି-ଅନୀତି ଜାଣୁଥିବା ରାଜା (ଏପରି ହେବା ଉଚିତ)।
12.56.31
क्षिप्रकारी जितक्रोधः सुप्रसादो महामनाः ।
अरोगप्रकृतिर्युक्तः क्रियावानविकत्थनः ॥ १२.५६.३१ ॥
ଯିଏ ଶୀଘ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, କ୍ରୋଧ ଜିତିଛି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ, ଉଦାରମନା, ସୁସ୍ଥ ସ୍ୱଭାବ, ସଂଯମୀ, କର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଆତ୍ମପ୍ରଶଂସା ନ କରେ।
12.56.32
आरब्धान्येव कार्याणि न पर्यवसितान्यपि ।
यस्य राज्ञः प्रदृश्यन्ते स राजा राजसत्तमः ॥ १२.५६.३२ ॥
ଯାହାର ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସମାପ୍ତ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ରାଜା ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.56.33
पुत्रा इव पितुर्गेहे विषये यस्य मानवाः ।
निर्भया विचरिष्यन्ति स राजा राजसत्तमः ॥ १२.५६.३३ ॥
ଯାହାର ରାଜ୍ୟରେ ଲୋକେ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପରି ନିର୍ଭୟରେ ବିଚରଣ କରିବେ, ସେ ରାଜା ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.56.34
अगूढविभवा यस्य पौरा राष्ट्रनिवासिनः ।
नयापनयवेत्तारः स राजा राजसत्तमः ॥ १२.५६.३४ ॥
ଯାହାର ନଗରବାସୀ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରବାସୀ, ଯାହାଙ୍କ ବୈଭବ ଲୁଚି ରହେ ନାହିଁ, ନୀତି ଓ ଅନୀତି ଜାଣନ୍ତି, ସେ ରାଜା ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.56.35
स्वधर्मनिरता यस्य जना विषयवासिनः ।
असङ्घातरता दान्ताः पाल्यमाना यथाविधि ॥ १२.५६.३५ ॥
ଯାହାର ରାଜ୍ୟର ଲୋକେ ନିଜ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିରତ, ଦଳବନ୍ଧତାରେ ଆସକ୍ତି ନଥିବା, ସଂଯମୀ ଓ ବିଧିପୂର୍ବକ ରକ୍ଷିତ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
12.56.36
वश्या यत्ता विनीताश्च न च सङ्घर्षशीलिनः ।
विषये दानरुचयो नरा यस्य स पार्थिवः ॥ १२.५६.३६ ॥
ଯାହାର ରାଜ୍ୟର ଲୋକେ ବଶୀଭୂତ, ସାବଧାନ, ବିନୀତ, ଝଗଡ଼ାଳୁ ସ୍ୱଭାବ ନଥିବା ଓ ଦାନରେ ରୁଚି ରଖନ୍ତି, ସେ ରାଜା।
12.56.37
न यस्य कूटं कपटं न माया न च मत्सरः ।
विषये भूमिपालस्य तस्य धर्मः सनातनः ॥ १२.५६.३७ ॥
ଯାହାର ରାଜ୍ୟରେ କୂଟ, କପଟ, ମାୟା କିମ୍ବା ମତ୍ସର ନାହିଁ, ସେହି ଭୂପାଳଙ୍କ ଧର୍ମ ସନାତନ।
12.56.38
यः सत्करोति ज्ञानानि श्रेयान्परहिते रतः ।
सतां वर्त्मानुगस्त्यागी स राजा स्वर्गमर्हति ॥ १२.५६.३८ ॥
ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରହିତରେ ରତ, ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ପଥାନୁସାରୀ ଓ ତ୍ୟାଗୀ, ସେ ରାଜା ସ୍ବର୍ଗର ଯୋଗ୍ୟ।
12.56.39
यस्य चाराश्च मन्त्राश्च नित्यं चैव कृताकृताः ।
न ज्ञायन्ते हि रिपुभिः स राजा राज्यमर्हति ॥ १२.५६.३९ ॥
ଯାହାର ଚର ଓ ମନ୍ତ୍ରଣା ସର୍ବଦା ଶତ୍ରୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କରାଯାଇଥିବା ଓ ନ କରାଯାଇଥିବା କଥା, ସେହି ରାଜା ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ।
12.56.40
श्लोकद्वयं पुरा गीतं भार्गवेण महात्मना ।
आख्याते राजचरिते नृपतिं प्रति भारत ॥ १२.५६.४० ॥
ହେ ଭାରତ, ରାଜଚରିତ କହିବା ସମୟରେ ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବ ରାଜା ବିଷୟରେ ପୂର୍ବେ ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ।
12.56.41
राजानं प्रथमं विन्देत्ततो भार्यां ततो धनम् ।
राजन्यसति लोकेऽस्मिन्कुतो भार्या कुतो धनं ॥ १२.५६.४१ ॥
ପ୍ରଥମେ ରାଜାଙ୍କୁ ପାଇବା ଉଚିତ, ତା'ପରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ତା'ପରେ ଧନ। ଏହି ଲୋକରେ ରାଜା ନଥିଲେ ଭାର୍ଯ୍ୟା କୁଆଡ଼େ ଓ ଧନ କୁଆଡ଼େ?
12.56.42
तद्राज्ये राज्यकामानां नान्यो धर्मः सनातनः ।
ऋते रक्षां तु विस्पष्टां रक्षा लोकस्य धारिणी ॥ १२.५६.४२ ॥
ସେହି ରାଜ୍ୟରେ ରାଜ୍ୟ ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ରକ୍ଷା ବିନା ଅନ୍ୟ ସନାତନ ଧର୍ମ ନାହିଁ। ସ୍ପଷ୍ଟ ରକ୍ଷା ହିଁ ଲୋକକୁ ଧାରଣ କରେ।
12.56.43
प्राचेतसेन मनुना श्लोकौ चेमावुदाहृतौ ।
राजधर्मेषु राजेन्द्र ताविहैकमनाः शृणु ॥ १२.५६.४३ ॥
ପ୍ରାଚେତସ ମନୁ ରାଜଧର୍ମ ବିଷୟରେ ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ଲୋକ କହିଛନ୍ତି। ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏକାଗ୍ରମନରେ ତାହା ଶୁଣ।
12.56.44
षडेतान्पुरुषो जह्याद्भिन्नां नावमिवार्णवे ।
अप्रवक्तारमाचार्यमनधीयानमृत्विजम् ॥ १२.५६.४४ ॥
ମଣିଷ ଏହି ଛଅ ଜଣଙ୍କୁ ସମୁଦ୍ରରେ ଭାଙ୍ଗା ଡଙ୍ଗା ପରି ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ: ନ ଶିଖାଉଥିବା ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନ ପଢ଼ୁଥିବା ଋତ୍ବିଜ୍ଙ୍କୁ।
12.56.45
अरक्षितारं राजानं भार्यां चाप्रियवादिनीम् ।
ग्रामकामं च गोपालं वनकामं च नापितम् ॥ १२.५६.४५ ॥
ଯେ ରାଜା ରକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ, ଯେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପ୍ରିୟ କଥା କହେ, ଯେ ଗୋପାଳ ଗ୍ରାମ ଚାହେଁ, ଏବଂ ଯେ ନାପିତ ବନ ଚାହେଁ—