മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.56.1
नित्योद्युक्तेन वै राज्ञा भवितव्यं युधिष्ठिर ।
प्रशस्यते न राजा हि नारीवोद्यमवर्जितः ॥ १२.५६.१ ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, രാജാവ് എപ്പോഴും പ്രയത്നശീലനായിരിക്കണം. പ്രയത്നമില്ലാത്ത രാജാവ് സ്ത്രീക്ക് തുല്യനാണ്; അവൻ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
12.56.2
भगवानुशना चाह श्लोकमत्र विशांपते ।
तदिहैकमना राजन्गदतस्तं निबोध मे ॥ १२.५६.२ ॥
ജനപാലകാ, ഭഗവാൻ ഉശനസ് ഇവിടെ ഒരു ശ്ലോകം പറഞ്ഞു. രാജാവേ, ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ ഞാൻ പറയുന്നത് കേൾക്കൂ.
12.56.3
द्वाविमौ ग्रसते भूमिः सर्पो बिलशयानिव ।
राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ १२.५६.३ ॥
ഭൂമി ഈ രണ്ടുപേരെ വിഴുങ്ങുന്നു, പുറ്റിൽ കിടക്കുന്ന പാമ്പ് പോലെ: എതിർക്കാത്ത രാജാവിനെയും വിദേശത്തേക്ക് പോകാത്ത ബ്രാഹ്മണനെയും.
12.56.4
तदेतन्नरशार्दूल हृदि त्वं कर्तुमर्हसि ।
सन्धेयानभिसन्धत्स्व विरोध्यांश्च विरोधय ॥ १२.५६.४ ॥
അതിനാൽ, നരശാർദൂലാ, ഇത് നീ ഹൃദയത്തിൽ വെക്കണം: സന്ധി ചെയ്യാവുന്നവരുമായി സന്ധി ചെയ്യുക, എതിർക്കേണ്ടവരെ എതിർക്കുക.
12.56.5
सप्ताङ्गस्य च राज्यस्य विपरीतं य आचरेत् ।
गुरुर्वा यदि वा मित्रं प्रतिहन्तव्य एव सः ॥ १२.५६.५ ॥
സപ്താംഗ രാജ്യത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ, അവൻ ഗുരുവോ സുഹൃത്തോ ആയാലും, അവനെ തീർച്ചയായും നേരിട്ട് തകർക്കണം.
12.56.6
मरुत्तेन हि राज्ञा वै गीतः श्लोकः पुरातनः ।
राज्याधिकारे राजेन्द्र बृहस्पतिमतः पुरा ॥ १२.५६.६ ॥
രാജേന്ദ്രാ, പണ്ട് മരുത്ത രാജാവ് രാജ്യാധികാരത്തെക്കുറിച്ച് ബൃഹസ്പതിയുടെ അഭിപ്രായപ്രകാരം ഈ പുരാതന ശ്ലോകം പാടി.
12.56.7
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते ॥ १२.५६.७ ॥
അഹങ്കാരിയായി, കർത്തവ്യാകർത്തവ്യങ്ങൾ അറിയാതെ, തെറ്റായ വഴിയിൽ വീണുപോയ ഗുരുവിനെപ്പോലും ഉപേക്ഷിക്കണമെന്നാണ് വിധി.
12.56.8
बाहोः पुत्रेण राज्ञा च सगरेण च धीमता ।
असमञ्जः सुतो ज्येष्ठस्त्यक्तः पौरहितैषिणा ॥ १२.५६.८ ॥
ബാഹുവിന്റെ പുത്രനും ബുദ്ധിമാനായ രാജാവ് സഗരനും പുരോഹിതനെ ആഗ്രഹിച്ച് തങ്ങളുടെ മൂത്ത മകൻ അസമഞ്ജനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
12.56.9
असमञ्जः सरय्वां स पौराणां बालकान्नृप ।
न्यमज्जयदतः पित्रा निर्भर्त्स्य स विवासितः ॥ १२.५६.९ ॥
രാജാവേ, അസമഞ്ജൻ സരയൂ നദിയിൽ പൗരന്മാരുടെ കുട്ടികളെ മുക്കിക്കൊന്നു. അതിനാൽ പിതാവ് അവനെ ശാസിച്ച് നാടുകടത്തി.
12.56.10
ऋषिणोद्दालकेनापि श्वेतकेतुर्महातपाः ।
मिथ्या विप्रानुपचरन्सन्त्यक्तो दयितः सुतः ॥ १२.५६.१० ॥
ഉദ്ദാലക മഹർഷിയും മഹാതപസ്വിയായ ശ്വേതകേതുവിനെ, ബ്രാഹ്മണരെ കപടമായി സേവിച്ചതിനാൽ, പ്രിയ പുത്രനായിരുന്നിട്ടും ഉപേക്ഷിച്ചു.
12.56.11
लोकरञ्जनमेवात्र राज्ञां धर्मः सनातनः ।
सत्यस्य रक्षणं चैव व्यवहारस्य चार्जवम् ॥ १२.५६.११ ॥
ഇവിടെ രാജാക്കന്മാരുടെ സനാതന ധർമ്മം ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കലാണ്; സത്യസംരക്ഷണവും വ്യവഹാരത്തിലെ ഋജുത്വവുമാണ്.
12.56.12
न हिंस्यात्परवित्तानि देयं काले च दापयेत् ।
विक्रान्तः सत्यवाक्क्षान्तो नृपो न चलते पथः ॥ १२.५६.१२ ॥
രാജാവ് മറ്റുള്ളവരുടെ സമ്പത്ത് ഹിംസിക്കരുത്; നൽകേണ്ടത് യഥാസമയം നൽകിക്കണം. പരാക്രമിയും സത്യവാദിയും ക്ഷമാശീലനുമായ രാജാവ് വഴി തെറ്റില്ല.
12.56.13
गुप्तमन्त्रो जितक्रोधः शास्त्रार्थकृतनिश्चयः ।
धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च सततं रतः ॥ १२.५६.१३ ॥
രഹസ്യമായി ആലോചന നടത്തുന്നവനും ക്രോധത്തെ ജയിച്ചവനും ശാസ്ത്രാർഥത്തിൽ ഉറച്ച തീരുമാനമുള്ളവനും ധർമ്മം, അർഥം, കാമം, മോക്ഷം എന്നിവയിൽ എപ്പോഴും മുഴുകിയവനുമായ രാജാവ്.
12.56.14
त्रय्या संवृतमन्त्रश्च राजा भवितुर्महति ।
वृजिनं च नरेन्द्राणां नान्यच्चारक्षणात्परम् ॥ १२.५६.१४ ॥
വേദത്രയീജ്ഞാനത്താൽ സംരക്ഷിതമായ ആലോചനയുള്ള രാജാവ് മാത്രമേ രാജാവാകാൻ യോഗ്യനാകൂ. രാജാക്കന്മാർക്ക് രക്ഷണത്തെക്കാൾ ഉയർന്നതൊന്നുമില്ല.
12.56.15
चातुर्वर्ण्यस्य धर्माश्च रक्षितव्या महीक्षिता ।
धर्मसंकररक्षा च राज्ञां धर्मः सनातनः ॥ १२.५६.१५ ॥
നാലു വർണങ്ങളുടെ ധർമ്മങ്ങളെ ഭൂപാലൻ സംരക്ഷിക്കണം. ധർമ്മസങ്കരത്തിൽ നിന്നുള്ള രക്ഷയാണ് രാജാക്കന്മാരുടെ സനാതനധർമ്മം.
12.56.16
न विश्वसेच्च नृपतिर्न चात्यर्थं च विश्वसेत् ।
षाङ्गुण्यगुणदोषांश्च नित्यं बुद्ध्याऽवलोकयेत् ॥ १२.५६.१६ ॥
രാജാവ് വിശ്വസിക്കരുത്; അമിതമായി വിശ്വസിക്കുകയുമരുത്. ഷാഡ്ഗുണ്യത്തിലെ ഗുണദോഷങ്ങളെ എപ്പോഴും ബുദ്ധികൊണ്ട് പരിശോധിക്കണം.
12.56.17
अच्छिद्रदर्शी नृपतिर्नित्यमेव प्रशस्यते ।
त्रिवर्गे विदितार्थश्च युक्ताचारपथश्च यः ॥ १२.५६.१७ ॥
എപ്പോഴും ദോഷം കാണുന്ന രാജാവാണ് എന്നും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നത്; ത്രിവർഗത്തിൽ അർഥം അറിഞ്ഞ്, യുക്തമായ ആചാരമാർഗ്ഗത്തിൽ നടക്കുന്നവൻ.
12.56.18
कोशस्योपार्जनरतिर्यमवैश्रवणोपमः ।
वेत्ता च दशवर्गस्य स्थानवृद्धिक्षयात्मनः ॥ १२.५६.१८ ॥
ഖജനാവ് സമാഹരിക്കുന്നതിൽ ആസക്തിയുള്ളവനും യമനും കുബേരനും തുല്യനും, ദശവർഗ്ഗം അറിയുന്നവനും, സ്ഥാനത്തിന്റെ വളർച്ചയും ക്ഷയവും സ്വഭാവമായുള്ളവനും.
12.56.19
अभृतानां भवेद्भर्ता भृतानामन्ववेक्षकः ।
नृपतिः सुभुखश्च स्यात्स्मितपूर्वाभिभाषिता ॥ १२.५६.१९ ॥
രാജാവ് ആശ്രയമില്ലാത്തവരെ പോറ്റുന്നവനും ആശ്രിതരെ മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നവനും ആയിരിക്കണം; മുഖം പ്രസന്നമായും പുഞ്ചിരിയോടെ സംസാരിക്കുന്നവനുമായിരിക്കണം.
12.56.20
उपासिता … जिततन्द्रिरलोलुपः ।
सतां वृत्ते स्थितमतिः सतां ह्याचारदर्शनः ॥ १२.५६.२० ॥
അലസത ജയിച്ചവനും, അത്യാഗ്രഹമില്ലാത്തവനും, സജ്ജനങ്ങളുടെ നടപ്പിൽ ഉറച്ച ബുദ്ധിയുള്ളവനും, സജ്ജനങ്ങളുടെ ആചാരം നിരീക്ഷിക്കുന്നവനുമായവനെ സേവിക്കണം…
12.56.21
न चाददीत वित्तानि सतां हस्तात्कदाचन ।
असभ्द्यश्च समादाय सभ्द्यस्तु प्रतिपादयेत् ॥ १२.५६.२१ ॥
സജ്ജനങ്ങളുടെ കയ്യിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും സമ്പത്ത് വാങ്ങരുത്; അസജ്ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് വാങ്ങി സജ്ജനങ്ങൾക്കു മാത്രം നൽകണം.
12.56.22
स्वयं प्रहर्ता दाता च वश्यात्मा वश्यसाधनः ।
काले दाता च भोक्ता च शुद्धाचारस्तथैव च ॥ १२.५६.२२ ॥
സ്വയം പ്രഹരിക്കുന്നവനും ദാതാവും, ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനും ഉപാധികളെ വശപ്പെടുത്തിയവനുമായിരിക്കണം; കാലോചിതമായി ദാനം ചെയ്യുന്നവനും അനുഭവിക്കുന്നവനും ശുദ്ധമായ ആചാരമുള്ളവനുമായിരിക്കണം.
12.56.23
शूरान्भक्तानसंहार्यान्कुले जातानरोगिणः ।
शिष्टाञ्शिष्टाभिसंबन्धान्मानिनोऽनवमानिनः ॥ १२.५६.२३ ॥
ശൂരന്മാർ, ഭക്തന്മാർ, വിടാൻ കഴിയാത്തവർ, നല്ല കുലത്തിൽ ജനിച്ചവർ, രോഗമില്ലാത്തവർ, ശിഷ്ടന്മാർ, ശിഷ്ടരുമായി ബന്ധമുള്ളവർ, മാനമുള്ളവർ, മറ്റുള്ളവരെ അപമാനിക്കാത്തവർ.
12.56.24
विद्याविदो लोकविदः परलोकान्ववेक्षकान् ।
धर्मे च निरतान्साधूनचलानचलानिव। ॥ १२.५६.२४ ॥
വിദ്യയറിഞ്ഞവർ, ലോകമറിഞ്ഞവർ, പരലോകം നോക്കുന്നവർ, ധർമ്മത്തിൽ നിരതരായവർ, പർവ്വതം പോലെ ഇളകാത്ത സാധുക്കൾ.
12.56.25
सहायान्सततं कुर्याद्राजा भूतिपरिष्कृतान् ।
तैश्च तुल्यो भवेद्भोगैश्छत्रमात्राज्ञयाऽधिकः ॥ १२.५६.२५ ॥
രാജാവ് എപ്പോഴും ഐശ്വര്യം കൊണ്ട് അലംകൃതരായ സഹായികളെ വെക്കണം. ഭോഗങ്ങളിൽ അവരോട് തുല്യനായിരിക്കാം; എന്നാൽ കുടയിലും ആജ്ഞയിലും മാത്രം അവരെക്കാൾ ഉയർന്നവനായിരിക്കണം.
12.56.26
प्रत्यक्षा च परोक्षा च वृत्तिश्चास्य भवेत्समा ।
एवं कुर्वन्नरेन्द्रो हि न खेदमिह विन्दति ॥ १२.५६.२६ ॥
അവന്റെ പെരുമാറ്റം പ്രത്യക്ഷത്തിലും പരോക്ഷത്തിലും ഒരുപോലെയായിരിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്ന രാജാവ് ഇവിടെ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നില്ല.
12.56.27
सर्वाभिशङ्की नृपतिर्यश्च सर्वहरो भवेत् ।
स क्षिप्रमनृर्जुर्लुब्धः स्वजनेनैव बाध्यते ॥ १२.५६.२७ ॥
എല്ലാവരെയും സംശയിക്കുന്ന, എല്ലാം പിടിച്ചെടുക്കുന്ന, വക്രനും ലോഭിയുമായ രാജാവ് വേഗത്തിൽ സ്വന്തം ജനങ്ങളാൽത്തന്നെ പീഡിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.
12.56.28
शुचिस्तु पृथिवीपालो लोकस्यानुग्रहे रतः ।
न पतत्यरिभिर्ग्रस्तः पतितश्चाधितिष्ठति ॥ १२.५६.२८ ॥
ശുദ്ധനും ജനക്ഷേമത്തിൽ ആസക്തനുമായ ഭൂപാലൻ ശത്രുക്കളാൽ പിടിക്കപ്പെട്ടാലും വീഴുന്നില്ല; വീണാലും വീണ്ടും എഴുന്നേൽക്കുന്നു.
12.56.29
अक्रोधनो ह्यव्यसनी मृदुदण्डो जितेन्द्रियः ।
राजा भवति भूतानां विश्वास्यो हिमवानिव ॥ १२.५६.२९ ॥
ക്രോധമില്ലാത്തവനും ദുർവ്യസനമില്ലാത്തവനും മൃദുവായി ശിക്ഷിക്കുന്നവനും ഇന്ദ്രിയജിതനുമായ രാജാവ് ജീവികൾക്ക് ഹിമവാനെപ്പോലെ വിശ്വസിക്കാവുന്നവനാകുന്നു.
12.56.30
प्राज्ञो न्यायगुणोपेतः पररन्ध्रेषु लालसः ।
सुदर्शः सर्ववर्णानां नयापनयवित्तथा ॥ १२.५६.३० ॥
ജ്ഞാനിയും ന്യായഗുണങ്ങളോടു കൂടിയവനും ശത്രുക്കളുടെ ദൗർബല്യങ്ങളിൽ ആസക്തനും എല്ലാ വർണ്ണക്കാർക്കും സുലഭനും നീതിയും അനീതിയും അറിയുന്നവനുമായ രാജാവ് (ഇങ്ങനെയായിരിക്കണം).
12.56.31
क्षिप्रकारी जितक्रोधः सुप्रसादो महामनाः ।
अरोगप्रकृतिर्युक्तः क्रियावानविकत्थनः ॥ १२.५६.३१ ॥
വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനും, ക്രോധത്തെ ജയിച്ചവനും, അതീവ പ്രസന്നനും, മഹാമനസ്കനും, ആരോഗ്യകരമായ സ്വഭാവമുള്ളവനും, സംയമിയും, കർമ്മനിരതനും, ആത്മപ്രശംസ ചെയ്യാത്തവനുമായവൻ.
12.56.32
आरब्धान्येव कार्याणि न पर्यवसितान्यपि ।
यस्य राज्ञः प्रदृश्यन्ते स राजा राजसत्तमः ॥ १२.५६.३२ ॥
ഏതു രാജാവിന്റെ ആരംഭിച്ച കാര്യങ്ങൾ പൂർത്തിയാകാതെയിരുന്നാലും കാണപ്പെടുന്നുവോ, അവൻ രാജാക്കന്മാരിൽ ഉത്തമനായ രാജാവാണ്.
12.56.33
पुत्रा इव पितुर्गेहे विषये यस्य मानवाः ।
निर्भया विचरिष्यन्ति स राजा राजसत्तमः ॥ १२.५६.३३ ॥
ഏതു രാജാവിന്റെ രാജ്യത്ത് ജനങ്ങൾ പിതാവിന്റെ വീട്ടിൽ പുത്രന്മാരെപ്പോലെ നിർഭയരായി സഞ്ചരിക്കുമോ, അവൻ രാജാക്കന്മാരിൽ ഉത്തമനാണ്.
12.56.34
अगूढविभवा यस्य पौरा राष्ट्रनिवासिनः ।
नयापनयवेत्तारः स राजा राजसत्तमः ॥ १२.५६.३४ ॥
ഏതു രാജാവിന്റെ പൗരന്മാരും രാജ്യവാസികളും മറച്ചുവയ്ക്കാത്ത സമ്പത്തുള്ളവരും നീതിയും അനീതിയും അറിയുന്നവരുമോ, അവൻ രാജാക്കന്മാരിൽ ഉത്തമനാണ്.
12.56.35
स्वधर्मनिरता यस्य जना विषयवासिनः ।
असङ्घातरता दान्ताः पाल्यमाना यथाविधि ॥ १२.५६.३५ ॥
ഏതു രാജാവിന്റെ രാജ്യത്തെ ജനങ്ങൾ സ്വധർമ്മത്തിൽ മുഴുകി, കൂട്ടായ്മകളിൽ ആസക്തിയില്ലാതെ, സംയമികളായി, വിധിപ്രകാരം സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അവൻ ഉത്തമനായ രാജാവാണ്.
12.56.36
वश्या यत्ता विनीताश्च न च सङ्घर्षशीलिनः ।
विषये दानरुचयो नरा यस्य स पार्थिवः ॥ १२.५६.३६ ॥
ഏതു രാജാവിന്റെ രാജ്യത്തെ ജനങ്ങൾ അനുസരണയുള്ളവരും ജാഗ്രതയുള്ളവരും വിനീതരും കലഹസ്വഭാവമില്ലാത്തവരും ദാനത്തിൽ താൽപര്യമുള്ളവരുമോ, അവനാണ് ഭൂപാലൻ.
12.56.37
न यस्य कूटं कपटं न माया न च मत्सरः ।
विषये भूमिपालस्य तस्य धर्मः सनातनः ॥ १२.५६.३७ ॥
ഏതു ഭൂപാലന്റെ ഭരണത്തിൽ വഞ്ചനയോ കപടമോ മായയോ അസൂയയോ ഇല്ലയോ, അവന്റെ ധർമം സനാതനമാണ്.
12.56.38
यः सत्करोति ज्ञानानि श्रेयान्परहिते रतः ।
सतां वर्त्मानुगस्त्यागी स राजा स्वर्गमर्हति ॥ १२.५६.३८ ॥
ജ്ഞാനികളെ ആദരിക്കുന്നവനും, ശ്രേഷ്ഠനും, പരഹിതത്തിൽ രമിക്കുന്നവനും, സജ്ജനമാർഗം പിന്തുടരുന്നവനും, ത്യാഗിയുമായ രാജാവ് സ്വർഗത്തിന് അർഹനാണ്.
12.56.39
यस्य चाराश्च मन्त्राश्च नित्यं चैव कृताकृताः ।
न ज्ञायन्ते हि रिपुभिः स राजा राज्यमर्हति ॥ १२.५६.३९ ॥
ആരുടെ ചാരന്മാരും മന്ത്രങ്ങളും ശത്രുക്കൾക്ക് ചെയ്തതും ചെയ്യാത്തതും അറിയാതെ എപ്പോഴും ഇരിക്കുന്നുവോ, ആ രാജാവ് രാജ്യത്തിന് യോഗ്യനാണ്.
12.56.40
श्लोकद्वयं पुरा गीतं भार्गवेण महात्मना ।
आख्याते राजचरिते नृपतिं प्रति भारत ॥ १२.५६.४० ॥
ഭാരതാ, രാജചരിത്രം വിവരിക്കുമ്പോൾ മഹാത്മാവായ ഭാർഗവൻ രാജാവിനെക്കുറിച്ച് പണ്ട് ഈ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ പാടി.
12.56.41
राजानं प्रथमं विन्देत्ततो भार्यां ततो धनम् ।
राजन्यसति लोकेऽस्मिन्कुतो भार्या कुतो धनं ॥ १२.५६.४१ ॥
ആദ്യം രാജാവിനെ നേടണം, പിന്നെ ഭാര്യയെ, പിന്നെ ധനത്തെ. ഈ ലോകത്ത് രാജാവില്ലെങ്കിൽ ഭാര്യ എവിടെ, ധനം എവിടെ?
12.56.42
तद्राज्ये राज्यकामानां नान्यो धर्मः सनातनः ।
ऋते रक्षां तु विस्पष्टां रक्षा लोकस्य धारिणी ॥ १२.५६.४२ ॥
ആ രാജ്യത്ത് രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് സംരക്ഷണമല്ലാതെ മറ്റൊരു സനാതന ധർമമില്ല. വ്യക്തമായ സംരക്ഷണമാണ് ലോകത്തെ താങ്ങുന്നത്.
12.56.43
प्राचेतसेन मनुना श्लोकौ चेमावुदाहृतौ ।
राजधर्मेषु राजेन्द्र ताविहैकमनाः शृणु ॥ १२.५६.४३ ॥
പ്രാചേതസനായ മനു രാജധർമ്മങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഈ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. രാജേന്ദ്രാ, ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ അവ കേൾക്കുക.
12.56.44
षडेतान्पुरुषो जह्याद्भिन्नां नावमिवार्णवे ।
अप्रवक्तारमाचार्यमनधीयानमृत्विजम् ॥ १२.५६.४४ ॥
ഒരാൾ ഈ ആറുപേരെയും കടലിൽ തകർന്ന തോണി ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ ഉപേക്ഷിക്കണം: പഠിപ്പിക്കാത്ത ആചാര്യനെയും, പഠിക്കാത്ത ഋത്വിക്കിനെയും.
12.56.45
अरक्षितारं राजानं भार्यां चाप्रियवादिनीम् ।
ग्रामकामं च गोपालं वनकामं च नापितम् ॥ १२.५६.४५ ॥
സംരക്ഷിക്കാത്ത രാജാവിനെയും, അപ്രിയം പറയുന്ന ഭാര്യയെയും, ഗ്രാമം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഗോപാലനെയും, വനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ക്ഷൗരക്കാരനെയും—