マハーバーラタ · 章 12.56
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.56.1
नित्योद्युक्तेन वै राज्ञा भवितव्यं युधिष्ठिर ।
प्रशस्यते न राजा हि नारीवोद्यमवर्जितः ॥ १२.५६.१ ॥
ユディシュティラよ、王は常に努力に励むべきである。努力を欠く王は称賛されず、女性のようなものである。
12.56.2
भगवानुशना चाह श्लोकमत्र विशांपते ।
तदिहैकमना राजन्गदतस्तं निबोध मे ॥ १२.५६.२ ॥
人民の主よ、尊いウシャナスがここで一つの詩節を語った。王よ、一心に私が語るそれを聞け。
12.56.3
द्वाविमौ ग्रसते भूमिः सर्पो बिलशयानिव ।
राजानं चाविरोद्धारं ब्राह्मणं चाप्रवासिनम् ॥ १२.५६.३ ॥
大地はこの二者を、穴に潜む蛇のように呑み込む。抵抗しない王と、他国へ旅立たないバラモンである。
12.56.4
तदेतन्नरशार्दूल हृदि त्वं कर्तुमर्हसि ।
सन्धेयानभिसन्धत्स्व विरोध्यांश्च विरोधय ॥ १२.५६.४ ॥
ゆえに、人中の虎よ、これを心に留めよ。和睦できる者とは和睦し、敵対すべき者には敵対せよ。
12.56.5
सप्ताङ्गस्य च राज्यस्य विपरीतं य आचरेत् ।
गुरुर्वा यदि वा मित्रं प्रतिहन्तव्य एव सः ॥ १२.५६.५ ॥
七肢からなる王国に逆らって振る舞う者は、師であれ友であれ、必ず打ち倒さねばならない。
12.56.6
मरुत्तेन हि राज्ञा वै गीतः श्लोकः पुरातनः ।
राज्याधिकारे राजेन्द्र बृहस्पतिमतः पुरा ॥ १२.५६.६ ॥
王の中の王よ、昔マルッタ王はブリハスパティの教えに従い、王権について この古い詩節を歌った。
12.56.7
गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।
उत्पथं प्रतिपन्नस्य परित्यागो विधीयते ॥ १२.५६.७ ॥
高慢で、為すべきことと為すべきでないことを知らず、邪道に陥った師であっても、捨てることが定められている。
12.56.8
बाहोः पुत्रेण राज्ञा च सगरेण च धीमता ।
असमञ्जः सुतो ज्येष्ठस्त्यक्तः पौरहितैषिणा ॥ १२.५६.८ ॥
バーフの子で賢王のサガラは、祭官を求めて長男アサマンジャを捨てた。
12.56.9
असमञ्जः सरय्वां स पौराणां बालकान्नृप ।
न्यमज्जयदतः पित्रा निर्भर्त्स्य स विवासितः ॥ १२.५६.९ ॥
王よ、アサマンジャはサラユー川で市民の子らを溺れさせた。そのため父は彼を叱責して追放した。
12.56.10
ऋषिणोद्दालकेनापि श्वेतकेतुर्महातपाः ।
मिथ्या विप्रानुपचरन्सन्त्यक्तो दयितः सुतः ॥ १२.५६.१० ॥
聖者ウッダーラカもまた、婆羅門に偽りの奉仕をしていたため、愛する息子である大苦行者シュヴェータケートゥを捨てた。
12.56.11
लोकरञ्जनमेवात्र राज्ञां धर्मः सनातनः ।
सत्यस्य रक्षणं चैव व्यवहारस्य चार्जवम् ॥ १२.५६.११ ॥
ここで王の永遠の義務とは、まさに民を喜ばせ、真実を守り、行いにおいて正直であることである。
12.56.12
न हिंस्यात्परवित्तानि देयं काले च दापयेत् ।
विक्रान्तः सत्यवाक्क्षान्तो नृपो न चलते पथः ॥ १२.५६.१२ ॥
王は他人の富を害してはならず、与えるべきものは時に応じて与えさせるべきである。勇敢で真実を語り忍耐強い王は、道から外れることがない。
12.56.13
गुप्तमन्त्रो जितक्रोधः शास्त्रार्थकृतनिश्चयः ।
धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च सततं रतः ॥ १२.५६.१३ ॥
秘密の謀議を守り、怒りを克服し、聖典の意味に確固たる決意を持ち、法・利・欲・解脱に常に専念する王。
12.56.14
त्रय्या संवृतमन्त्रश्च राजा भवितुर्महति ।
वृजिनं च नरेन्द्राणां नान्यच्चारक्षणात्परम् ॥ १२.५६.१४ ॥
三ヴェーダによって守られた謀議を持つ王のみが王たるに相応しい。王にとって保護に勝るものはない。
12.56.15
चातुर्वर्ण्यस्य धर्माश्च रक्षितव्या महीक्षिता ।
धर्मसंकररक्षा च राज्ञां धर्मः सनातनः ॥ १२.५६.१५ ॥
地上の王は四姓の法を守らねばならない。法の混乱を防ぐことこそ王の永遠の法である。
12.56.16
न विश्वसेच्च नृपतिर्न चात्यर्थं च विश्वसेत् ।
षाङ्गुण्यगुणदोषांश्च नित्यं बुद्ध्याऽवलोकयेत् ॥ १२.५६.१६ ॥
王は信じすぎてはならず、まったく信じないのもよくない。六策の長所と欠点を常に知恵で見極めよ。
12.56.17
अच्छिद्रदर्शी नृपतिर्नित्यमेव प्रशस्यते ।
त्रिवर्गे विदितार्थश्च युक्ताचारपथश्च यः ॥ १२.५६.१७ ॥
常に欠点を見抜く王は常に称賛される。三つの目的における目的を知り、正しい行いの道を歩む者。
12.56.18
कोशस्योपार्जनरतिर्यमवैश्रवणोपमः ।
वेत्ता च दशवर्गस्य स्थानवृद्धिक्षयात्मनः ॥ १२.५६.१८ ॥
宝庫を蓄えることを喜び、ヤマやヴァイシュラヴァナ（クベーラ）に等しく、十の階層を知り、地位の興隆と衰退を本性とする者。
12.56.19
अभृतानां भवेद्भर्ता भृतानामन्ववेक्षकः ।
नृपतिः सुभुखश्च स्यात्स्मितपूर्वाभिभाषिता ॥ १२.५६.१९ ॥
王は頼る者のない人々を養う者であり、扶養される人々を監督する者であるべきである。顔は穏やかで、まず微笑みをもって語るべきである。
12.56.20
उपासिता … जिततन्द्रिरलोलुपः ।
सतां वृत्ते स्थितमतिः सतां ह्याचारदर्शनः ॥ १२.५६.२० ॥
怠惰を克服し、貪欲でなく、善人の行いに心を定め、善人の振る舞いを見守る者に仕えるべきである……
12.56.21
न चाददीत वित्तानि सतां हस्तात्कदाचन ।
असभ्द्यश्च समादाय सभ्द्यस्तु प्रतिपादयेत् ॥ १२.५६.२१ ॥
善人の手から財を受け取ってはならない。不善の者から取った財は、善なる人々に与えるべきである。
12.56.22
स्वयं प्रहर्ता दाता च वश्यात्मा वश्यसाधनः ।
काले दाता च भोक्ता च शुद्धाचारस्तथैव च ॥ १२.५६.२२ ॥
自ら打ち破る者であり布施する者であり、自己を制し手段を掌握する者であるべきである。時を得て施し、また享受し、同様に清浄な行いを持つべきである。
12.56.23
शूरान्भक्तानसंहार्यान्कुले जातानरोगिणः ।
शिष्टाञ्शिष्टाभिसंबन्धान्मानिनोऽनवमानिनः ॥ १२.५६.२३ ॥
勇士、忠実な者、揺るがぬ者、良家に生まれた者、病のない者、礼節ある者、礼節ある人々と縁を結ぶ者、誇りを持ち人を侮らない者。
12.56.24
विद्याविदो लोकविदः परलोकान्ववेक्षकान् ।
धर्मे च निरतान्साधूनचलानचलानिव। ॥ १२.५६.२४ ॥
学問を知る者、世間を知る者、来世を見据える者、法に専念する者——山のように揺るがぬ善人。
12.56.25
सहायान्सततं कुर्याद्राजा भूतिपरिष्कृतान् ।
तैश्च तुल्यो भवेद्भोगैश्छत्रमात्राज्ञयाऽधिकः ॥ १२.५६.२५ ॥
王は常に繁栄に飾られた補佐役を置くべきである。享楽においては彼らと等しくてもよいが、傘と命令においてのみ彼らより優れているべきである。
12.56.26
प्रत्यक्षा च परोक्षा च वृत्तिश्चास्य भवेत्समा ।
एवं कुर्वन्नरेन्द्रो हि न खेदमिह विन्दति ॥ १२.५६.२६ ॥
その行いは人目のあるときもないときも同じであるべきである。このように行う王は、ここで苦悩を得ることがない。
12.56.27
सर्वाभिशङ्की नृपतिर्यश्च सर्वहरो भवेत् ।
स क्षिप्रमनृर्जुर्लुब्धः स्वजनेनैव बाध्यते ॥ १२.५६.२७ ॥
すべての者を疑い、すべてを奪う王は、狡猾で貪欲であれば、すぐに自分の民に苦しめられる。
12.56.28
शुचिस्तु पृथिवीपालो लोकस्यानुग्रहे रतः ।
न पतत्यरिभिर्ग्रस्तः पतितश्चाधितिष्ठति ॥ १२.५६.२८ ॥
清浄で民の幸福に専念する大地の守護者は、敵に捕らえられても倒れることがなく、倒れても再び立ち上がる。
12.56.29
अक्रोधनो ह्यव्यसनी मृदुदण्डो जितेन्द्रियः ।
राजा भवति भूतानां विश्वास्यो हिमवानिव ॥ १२.५६.२९ ॥
怒りと悪癖がなく、罰は穏やかで、感覚を制する王は、生きとし生けるものにとってヒマーラヤのように信頼に足る者となる。
12.56.30
प्राज्ञो न्यायगुणोपेतः पररन्ध्रेषु लालसः ।
सुदर्शः सर्ववर्णानां नयापनयवित्तथा ॥ १२.५६.३० ॥
王は智慧があり、正義の徳を備え、敵の弱点に注意を払い、すべての階層の人々に近づきやすく、正しい政策と誤った政策を知る者であるべきである。
12.56.31
क्षिप्रकारी जितक्रोधः सुप्रसादो महामनाः ।
अरोगप्रकृतिर्युक्तः क्रियावानविकत्थनः ॥ १२.५६.३१ ॥
素早く行動し、怒りを克服し、非常に穏やかで、心が広く、健康な性質を持ち、自制し、務めに励み、自慢しない者。
12.56.32
आरब्धान्येव कार्याणि न पर्यवसितान्यपि ।
यस्य राज्ञः प्रदृश्यन्ते स राजा राजसत्तमः ॥ १२.५६.३२ ॥
始めた仕事が完成していなくても成果が見えてくる王こそ、王の中で最も優れた王である。
12.56.33
पुत्रा इव पितुर्गेहे विषये यस्य मानवाः ।
निर्भया विचरिष्यन्ति स राजा राजसत्तमः ॥ १२.५६.३३ ॥
その国の民が父の家の子らのように恐れなく暮らす王こそ、王の中で最も優れた王である。
12.56.34
अगूढविभवा यस्य पौरा राष्ट्रनिवासिनः ।
नयापनयवेत्तारः स राजा राजसत्तमः ॥ १२.५६.३४ ॥
その都の民と国の住民が、富を隠さず、政治の善悪を知っている王こそ、王の中で最も優れた王である。
12.56.35
स्वधर्मनिरता यस्य जना विषयवासिनः ।
असङ्घातरता दान्ताः पाल्यमाना यथाविधि ॥ १२.५६.३५ ॥
その国の民が各自の義務に専念し、徒党を好まず、自制し、定めに従って守られている王こそ、王の中で最も優れた王である。
12.56.36
वश्या यत्ता विनीताश्च न च सङ्घर्षशीलिनः ।
विषये दानरुचयो नरा यस्य स पार्थिवः ॥ १२.५६.३६ ॥
その国の民が従順で用心深く、謙虚で、本性として争わず、施しを好む王こそ、真の統治者である。
12.56.37
न यस्य कूटं कपटं न माया न च मत्सरः ।
विषये भूमिपालस्य तस्य धर्मः सनातनः ॥ १२.५६.३७ ॥
欺瞞も詐術も幻惑も嫉妬もない国を治める地の守護者の法は永遠である。
12.56.38
यः सत्करोति ज्ञानानि श्रेयान्परहिते रतः ।
सतां वर्त्मानुगस्त्यागी स राजा स्वर्गमर्हति ॥ १२.५६.३८ ॥
賢者を敬い、優れ、他者の利益を喜び、善人の道に従い、布施する王は、天界にふさわしい。
12.56.39
यस्य चाराश्च मन्त्राश्च नित्यं चैव कृताकृताः ।
न ज्ञायन्ते हि रिपुभिः स राजा राज्यमर्हति ॥ १२.५६.३९ ॥
間諜も謀議も、為したことも為さぬことも、敵に知られることのない王こそ国を得るにふさわしい。
12.56.40
श्लोकद्वयं पुरा गीतं भार्गवेण महात्मना ।
आख्याते राजचरिते नृपतिं प्रति भारत ॥ १२.५६.४० ॥
バーラタよ、昔、偉大な魂のバールガヴァが王の行いを語った時、王について、この二つの詩節を歌った。
12.56.41
राजानं प्रथमं विन्देत्ततो भार्यां ततो धनम् ।
राजन्यसति लोकेऽस्मिन्कुतो भार्या कुतो धनं ॥ १२.५६.४१ ॥
まず王を得るべきであり、次に妻、次に富を得る。この世に王がいなければ、どうして妻があり、どうして富があろうか。
12.56.42
तद्राज्ये राज्यकामानां नान्यो धर्मः सनातनः ।
ऋते रक्षां तु विस्पष्टां रक्षा लोकस्य धारिणी ॥ १२.५६.४२ ॥
その王国では、王権を望む者にとって保護以外に永遠の法はない。明確な保護こそ世界を支えるものである。
12.56.43
प्राचेतसेन मनुना श्लोकौ चेमावुदाहृतौ ।
राजधर्मेषु राजेन्द्र ताविहैकमनाः शृणु ॥ १२.५६.४३ ॥
プラチェータスの子マヌは王の義務について、この二つの詩節を説いた。王者の王よ、心を一つにしてそれを聞け。
12.56.44
षडेतान्पुरुषो जह्याद्भिन्नां नावमिवार्णवे ।
अप्रवक्तारमाचार्यमनधीयानमृत्विजम् ॥ १२.५६.४४ ॥
人は、海上の壊れた舟を捨てるように、この六者を捨てるべきである。教えない師、学ばない祭官を。
12.56.45
अरक्षितारं राजानं भार्यां चाप्रियवादिनीम् ।
ग्रामकामं च गोपालं वनकामं च नापितम् ॥ १२.५६.४५ ॥
民を守らない王、不快なことを言う妻、村を望む牧童、森を望む床屋——