ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.57.1
एतत्ते राजधर्माणां नवनीतं युधिष्ठिर ।
बृहस्पतिर्हि भगवान्नान्यं धर्मं प्रशंसति ॥ १२.५७.१ ॥
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಇದೇ ರಾಜಧರ್ಮಗಳ ನವನೀತ (ಸಾರ). ಭಗವಾನ್ ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಬೇರೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೊಗಳುವುದಿಲ್ಲ.
12.57.2
विशालाक्षश्च भगवान्काव्यश्चैव महातपाः ।
सहस्राक्षो महेन्द्रश्च तथा प्राचेतसो मनुः ॥ १२.५७.२ ॥
ವಿಶಾಲಾಕ್ಷ (ಶಿವ), ಭಗವಾನ್ ಕಾವ್ಯ (ಉಶನಸ್), ಮಹಾತಪಸ್ವಿ, ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ ಮಹೇಂದ್ರ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಚೇತಸ ಮನು.
12.57.3
भरद्वाजश्च भगवांस्तथा गौरशिरा मुनिः ।
राजशास्त्रप्रणेतारो ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः ॥ १२.५७.३ ॥
ಭಗವಾನ್ ಭರದ್ವಾಜ, ಮುನಿ ಗೌರಶಿರ, ರಾಜಶಾಸ್ತ್ರ ರಚಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು.
12.57.4
रक्षामेव प्रशंसन्ति धर्मं धर्मभृतां वर ।
राज्ञां राजीवताम्राक्ष साधनं चात्र मे शृणु ॥ १२.५७.४ ॥
ಧರ್ಮಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಕಮಲನೇತ್ರನೇ, ಅವರು ರಾಜರ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನೇ ಹೊಗಳುತ್ತಾರೆ; ಇದರ ಸಾಧನವನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.
12.57.5
चारश्च प्रणिधिश्चैव काले दानममत्सरः ।
युक्त्या दानं न चादानमयोगेन युधिष्ठिर ॥ १२.५७.५ ॥
ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಗೂಢಚಾರರನ್ನು ರಹಸ್ಯ ದೂತರನ್ನು ನೇಮಿಸು; ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ಸರವಿಲ್ಲದೆ ದಾನ ಮಾಡು; ಯುಕ್ತಿಯಿಂದ ದಾನ ಮಾಡು, ಅಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಡ.
12.57.6
सतां संग्रहणं शौर्यं दाक्ष्यं सत्यं प्रजाहितम् ।
अनार्जवैरार्जवैश्च शत्रुपक्षाविवर्धनम् ॥ १२.५७.६ ॥
ಸಜ್ಜನರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಶೌರ್ಯ, ದಕ್ಷತೆ, ಸತ್ಯ, ಪ್ರಜೆಗಳ ಹಿತ; ಕುಟಿಲ ಮತ್ತು ಸರಳ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಶತ್ರುಪಕ್ಷ ಬೆಳೆಯದಂತೆ ತಡೆಯುವುದು.
12.57.7
केतनानां च जीर्णानामवेक्षा चैव सीदताम् ।
द्विविधस्य च दण्डस्य प्रयोगः कालचोदितः ॥ १२.५७.७ ॥
ಜೀರ್ಣವಾದ ಧ್ವಜಗಳು ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು, ದುಃಖಿತರನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದು, ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಎರಡು ವಿಧದ ದಂಡವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವುದು.
12.57.8
साधूनामपरित्यागः कुलीनानां च धारणम् ।
निचयश्च निचेयानां सेवा बुद्धिमतामपि ॥ १२.५७.८ ॥
ಸಜ್ಜನರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸದಿರುವುದು, ಕುಲೀನರನ್ನು ಪೋಷಿಸುವುದು, ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾದವರ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿವಂತರ ಸೇವೆ ಮಾಡುವುದು.
12.57.9
बलानां हर्षणं नित्यं प्रजानामन्ववेक्षणम् ।
कार्येष्वखेदः कोशस्य तथैव च विवर्धनम् ॥ १२.५७.९ ॥
ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸದಾ ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವುದು, ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗಮನಿಸುವುದು, ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಶ್ರಮಿಸುವುದು, ಕೋಶವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವುದು.
12.57.10
पुरगुप्तिरविश्वासः पौरसंघातभेदनम् ।
अरिमध्यस्थमित्राणां यथावच्चान्ववेक्षणम् ॥ १२.५७.१० ॥
ನಗರರಕ್ಷಣೆ, ಅವಿಶ್ವಾಸ, ನಗರವಾಸಿಗಳ ಸಂಘವನ್ನು ಒಡೆಯುವುದು, ಶತ್ರುಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಮಿತ್ರರನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು.
12.57.11
उपजापश्च भृत्यानामात्मनः पुरदर्शनम् ।
अविश्वासः स्वयं चैव परस्याश्वासनं तथा ॥ १२.५७.११ ॥
ಸೇವಕರ ನಡುವೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಬಿತ್ತುವುದು, ತನ್ನ ನಗರವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದು, ತಾನೇ ಅವಿಶ್ವಾಸದಿಂದಿರುವುದು, ಇತರರಿಗೆ ಭರವಸೆ ನೀಡುವುದು.
12.57.12
नीतिवर्त्मानुसारेण नित्यमुत्थानमेव च ।
रिपूणामनवज्ञानं नित्यं चानार्यवर्जनम् ॥ १२.५७.१२ ॥
ನೀತಿಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಸದಾ ಉದ್ಯುಕ್ತರಾಗಿರುವುದು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕಡೆಗಣಿಸದಿರುವುದು, ಅನಾರ್ಯರನ್ನು ಸದಾ ದೂರವಿಡುವುದು.
12.57.13
उत्थानं हि नरेन्द्राणां बृहस्पतिरभाषत ।
राजधर्मस्य यन्मूलं श्लोकांश्चात्र निबोध मे ॥ १२.५७.१३ ॥
ಬೃಹಸ್ಪತಿ ರಾಜರಿಗೆ ಉತ್ಥಾನವೇ (ಪರಿಶ್ರಮ, ಸಕ್ರಿಯ ಕ್ರಮ) ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು; ಅದು ರಾಜಧರ್ಮದ ಮೂಲ. ಈ ಕುರಿತ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಕೇಳು.
12.57.14
उत्थानेनामृतं लब्धमुत्थानेनासुरा हताः ।
उत्थानेन महेन्द्रेण श्रैष्ठ्यं प्राप्तं दिवीह च ॥ १२.५७.१४ ॥
ಉತ್ಥಾನದಿಂದಲೇ ಅಮೃತ ದೊರೆಯಿತು; ಉತ್ಥಾನದಿಂದಲೇ ಅಸುರರು ಹತರಾದರು. ಉತ್ಥಾನದಿಂದಲೇ ಮಹೇಂದ್ರನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಪಡೆದನು.
12.57.15
उत्थानधीरः पुरुषो वाग्धीरानधितिष्ठति ।
उत्थानवीरान्वाग्वीरा रमयन्त उपासते ॥ १२.५७.१५ ॥
ಉತ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಧೀರನಾದ ಪುರುಷನು ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯದಲ್ಲಿ ಧೀರರಿಗಿಂತ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ; ಉತ್ಥಾನವೀರರನ್ನು ವಾಗ್ವೀರರು ರಮಿಸುತ್ತಾ ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ.
12.57.16
उत्थानहीनो राजा हि बुद्धिमानपि नित्यशः ।
प्रधर्षणीयः शत्रूणां भुजङ्ग इव निर्विषः ॥ १२.५७.१६ ॥
ಉತ್ಥಾನವಿಲ್ಲದ ರಾಜನು, ಬುದ್ಧಿವಂತನಾಗಿದ್ದರೂ, ಸದಾ ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಸೋಲಿಸಲ್ಪಡಬಹುದಾದವನು; ವಿಷವಿಲ್ಲದ ಹಾವಿನಂತೆ.
12.57.17
न च शत्रुरवज्ञेयो दुर्बलोऽपि बलीयसा ।
अल्पोऽपि हि दहत्यग्निर्विषमल्पं हिनस्ति च ॥ १२.५७.१७ ॥
ದುರ್ಬಲನಾದರೂ ಶತ್ರುವನ್ನು ಬಲಶಾಲಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಬಾರದು; ಸಣ್ಣ ಬೆಂಕಿಯೂ ಸುಡುತ್ತದೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ವಿಷವೂ ಕೊಲ್ಲುತ್ತದೆ.
12.57.18
एकाङ्गेनापि संभूतः शत्रुर्दुर्गमुपाश्रितः ।
सर्वं तापयते देशमपि राज्ञः समृद्धिनः ॥ १२.५७.१८ ॥
ಒಂದೇ ಅಂಗದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಶತ್ರು ದುರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರೆ, ಸಮೃದ್ಧ ರಾಜನ ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನೇ ಸುಡುತ್ತಾನೆ.
12.57.19
राज्ञो रहस्यं यद्वाक्यं जयार्थे लोकसंग्रहः ।
हृदि यच्चास्य जिह्नं स्यात्कारणार्थं च यद्भवेत् ॥ १२.५७.१९ ॥
ರಾಜನ ರಹಸ್ಯವಾದ ಮಾತು, ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಜನರನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಲು ಇರುವ ಮಾತು; ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕುಟಿಲತೆ ಇದ್ದರೆ, ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಇದ್ದದ್ದು ಕೂಡ.
12.57.20
यच्चास्य कार्यं वृजिनं मार्दवेनैव धार्यते ।
रञ्जनार्थं च लोकस्य धर्मिष्ठामाचरेत्क्रियाम् ॥ १२.५७.२० ॥
ಅವನ ಕುಟಿಲ ಕಾರ್ಯವೂ ಮೃದುತ್ವದಿಂದಲೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ; ಜನರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಲು ಅವನು ಅತ್ಯಂತ ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು.
12.57.21
राज्यं हि सुमहत्तत्र दुर्धार्यमकृतात्मभिः ।
न शक्यं मृदुना वोदुमाघातस्थानमुल्वणम् ॥ १२.५७.२१ ॥
ರಾಜ್ಯವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು; ತನ್ನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸದವರಿಗೆ ಅದನ್ನು ಹೊರುವುದು ಕಷ್ಟ; ಮೃದು ಸ್ವಭಾವದವನಿಗೆ ಆ ಭಯಂಕರ ಪೆಟ್ಟು ಬೀಳುವ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
12.57.22
राज्यं सर्वामिषं नित्यमार्जवेनैव धार्यते ।
तस्मान्मिश्रेण सततं वर्तितव्यं युधिष्ठिर ॥ १२.५७.२२ ॥
ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆಹಾರವಾಗಿ ಕೊಳ್ಳುವ ರಾಜ್ಯವು ಸದಾ ಋಜುತ್ವದಿಂದಲೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ, ಸದಾ ಮಿಶ್ರ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯಬೇಕು.
12.57.23
यद्यप्यस्य विपक्तिः स्याद्रक्षमाणस्य वै प्रजाः ।
सोप्यस्य विपुलो धर्म एवं वृत्ता हि भूमिपाः ॥ १२.५७.२३ ॥
ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವ ಅವನಿಗೆ ಕಷ್ಟವೇ ಉಂಟಾದರೂ, ಅವನ ಆ ಧರ್ಮ ವಿಪುಲವಾದದ್ದು; ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜರು ಹೀಗೆಯೇ ನಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
12.57.24
एष ते राजधर्माणां लेशः समनुवर्णितः ।
भूयस्ते यत्र संदेहस्तद्ब्रूहि कुरुसत्तम ॥ १२.५७.२४ ॥
ಇದು ರಾಜಧರ್ಮಗಳ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಇನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಹೇಳು, ಕುರುಶ್ರೇಷ್ಠನೇ.
12.57.25
ततो व्यासश्च भगवान्देवस्थानोऽश्म एव च ।
वासुदेवः कृपश्चैव सात्यकिः सञ्जयस्तथा ॥ १२.५७.२५ ॥
ನಂತರ ಭಗವಾನ್ ವ್ಯಾಸ, ದೇವಸ್ಥಾನ, ಅಶ್ಮ, ವಾಸುದೇವ, ಕೃಪ, ಸಾತ್ಯಕಿ, ಸಂಜಯರೂ ಇದ್ದರು.
12.57.26
साधुसाध्विति संहृष्टा घुष्यमाणैरिवाननैः ।
अस्तुवंश्च नरव्याघ्रं भीष्मं धर्मभृतां वरम् ॥ १२.५७.२६ ॥
'ಸಾಧು, ಸಾಧು' ಎಂದು ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಮುಖಗಳಿಂದ ಘೋಷಿಸುವಂತೆ, ಧರ್ಮಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನರವ್ಯಾಘ್ರ ಭೀಷ್ಮರನ್ನು ಅವರು ಸ್ತುತಿಸಿದರು.
12.57.27
ततो दीनमना भीष्ममुवाच कुरुनन्दनः ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां पादौ तस्य शनैः स्पृशन् ॥ १२.५७.२७ ॥
ಆಗ ದೀನಮನಸ್ಕನಾದ ಕುರುನಂದನ ಭೀಷ್ಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು; ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ, ಅವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾ.
12.57.28
श्व इदानीं स्वसंदेहं प्रवक्ष्यामि पितामह ।
उपैति सविता ह्यस्तं रसमापीय पार्थिवम् ॥ १२.५७.२८ ॥
ಪಿತಾಮಹ, ನಾಳೆ ಇದೀಗ ನನ್ನ ಸಂದೇಹವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಸೂರ್ಯನು ಭೂಮಿಯ ರಸವನ್ನು ಹೀರಿ ಅಸ್ತಮಾನದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
12.57.29
ततो द्विजातीनभिवाद्य केशवः ।
कृपश्च ते चैव युधिष्ठिरादयः।
प्रदक्षिणीकृत्य महानदीसुतं ।
ततो रथानारुरुहुर्मुदान्विताः ॥ १२.५७.२९ ॥
ನಂತರ ಕೇಶವನು ದ್ವಿಜರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು; ಕೃಪ ಮತ್ತು ಯುಧಿಷ್ಠಿರಾದಿಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ; ಮಹಾನದಿಯ ಮಗನನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ರಥಗಳನ್ನು ಏರಿದರು.
12.57.30
दृषद्वतीं चाप्यवगाह्य सुव्रताः ।
कृतोदकार्थाः कृतजप्यमङ्गलाः।
उपास्य संध्यां विधिवत्परंतपा ।
स्ततः पुरं ते विविशुर्गजाह्वयम् ॥ १२.५७.३० ॥
ದೃಷದ್ವತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ವ್ರತನಿಷ್ಠರಾಗಿ, ಉದಕಾರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಜಪಮಂಗಳ ಮಾಡಿ, ವಿಧಿಪ್ರಕಾರ ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ ಮಾಡಿ, ಶತ್ರುತಾಪಕರು ಗಜಾಹ್ವಯ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.