มหาภารตะ · อัธยายะ 12.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.57.1
एतत्ते राजधर्माणां नवनीतं युधिष्ठिर ।
बृहस्पतिर्हि भगवान्नान्यं धर्मं प्रशंसति ॥ १२.५७.१ ॥
ยุธิษฐิระ นี่คือสาระที่สุดของหน้าที่แห่งกษัตริย์ เพราะพระพฤหัสบดีผู้ทรงภูมิไม่สรรเสริญหน้าที่อื่นใดเลย
12.57.2
विशालाक्षश्च भगवान्काव्यश्चैव महातपाः ।
सहस्राक्षो महेन्द्रश्च तथा प्राचेतसो मनुः ॥ १२.५७.२ ॥
วิศาลากษะ (พระศิวะ) พระกาวยะ (อุศนัส) ผู้ทรงตบะยิ่งใหญ่ พระอินทร์ผู้มีพันตา และพระมนุผู้เป็นโอรสของประเจตัส
12.57.3
भरद्वाजश्च भगवांस्तथा गौरशिरा मुनिः ।
राजशास्त्रप्रणेतारो ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः ॥ १२.५७.३ ॥
พระภรทวาชผู้ทรงภูมิ มุนีเคาระศิระ และพราหมณ์ทั้งหลายผู้แต่งศาสตร์ว่าด้วยการปกครองแผ่นดิน ผู้เป็นผู้ประกาศพระเวท
12.57.4
रक्षामेव प्रशंसन्ति धर्मं धर्मभृतां वर ।
राज्ञां राजीवताम्राक्ष साधनं चात्र मे शृणु ॥ १२.५७.४ ॥
ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงธรรม ดวงเนตรแดงดุจดอกบัว พวกท่านสรรเสริญเฉพาะการคุ้มครองว่าเป็นหน้าที่ของกษัตริย์ ขอฟังจากข้าพเจ้าถึงวิธีการนั้นด้วย
12.57.5
चारश्च प्रणिधिश्चैव काले दानममत्सरः ।
युक्त्या दानं न चादानमयोगेन युधिष्ठिर ॥ १२.५७.५ ॥
ยุธิษฐิระ จงแต่งตั้งทั้งผู้สอดแนมและสายลับ จงให้ทานในเวลาอันควรโดยไม่ริษยา ให้ทานด้วยวิธีที่ชอบ และอย่ารับสิ่งที่ได้มาด้วยวิธีที่มิชอบ
12.57.6
सतां संग्रहणं शौर्यं दाक्ष्यं सत्यं प्रजाहितम् ।
अनार्जवैरार्जवैश्च शत्रुपक्षाविवर्धनम् ॥ १२.५७.६ ॥
การเอาใจคนดี ความกล้าหาญ ความชำนาญ ความจริง และความผาสุกของประชาชน รวมทั้งการใช้ทั้งวิธีคดและวิธีตรง เพื่อไม่ให้ฝ่ายศัตรูเติบโต
12.57.7
केतनानां च जीर्णानामवेक्षा चैव सीदताम् ।
द्विविधस्य च दण्डस्य प्रयोगः कालचोदितः ॥ १२.५७.७ ॥
การตรวจตราธงที่ชำรุดและของเก่า การดูแลผู้ที่กำลังทุกข์ และการใช้ทัณฑ์สองประเภทตามที่กาลเวลาเรียกร้อง
12.57.8
साधूनामपरित्यागः कुलीनानां च धारणम् ।
निचयश्च निचेयानां सेवा बुद्धिमतामपि ॥ १२.५७.८ ॥
การไม่ทอดทิ้งผู้ดี การอุปถัมภ์ผู้มีตระกูล การสะสมทรัพย์ และการรับใช้ผู้ควรได้รับเกียรติทั้งผู้มีปัญญา
12.57.9
बलानां हर्षणं नित्यं प्रजानामन्ववेक्षणम् ।
कार्येष्वखेदः कोशस्य तथैव च विवर्धनम् ॥ १२.५७.९ ॥
การทำให้กองทัพยินดีอยู่เสมอ การดูแลประชาชนอย่างสม่ำเสมอ ความขยันไม่เหนื่อยหน่ายในกิจการ และการเพิ่มพูนคลังหลวงเช่นกัน
12.57.10
पुरगुप्तिरविश्वासः पौरसंघातभेदनम् ।
अरिमध्यस्थमित्राणां यथावच्चान्ववेक्षणम् ॥ १२.५७.१० ॥
การรักษาเมือง ความไม่ไว้วางใจ การก่อความแตกแยกในที่ประชุมของชาวเมือง และการดูแลมิตรที่ยืนอยู่ตรงกลางระหว่างศัตรูให้ถูกต้อง
12.57.11
उपजापश्च भृत्यानामात्मनः पुरदर्शनम् ।
अविश्वासः स्वयं चैव परस्याश्वासनं तथा ॥ १२.५७.११ ॥
การยุยงความแตกแยกในหมู่ข้าราชบริพาร การตรวจตราเมืองของตน การไม่ไว้วางใจผู้อื่นด้วยตนเอง และการให้ความมั่นใจแก่ผู้อื่น
12.57.12
नीतिवर्त्मानुसारेण नित्यमुत्थानमेव च ।
रिपूणामनवज्ञानं नित्यं चानार्यवर्जनम् ॥ १२.५७.१२ ॥
การดำเนินตามแนวทางแห่งนีติอยู่เสมอ การพร้อมที่จะลงมือทำการอยู่เสมอ การไม่ดูหมิ่นศัตรู และการหลีกเลี่ยงคนต่ำช้าอยู่เสมอ
12.57.13
उत्थानं हि नरेन्द्राणां बृहस्पतिरभाषत ।
राजधर्मस्य यन्मूलं श्लोकांश्चात्र निबोध मे ॥ १२.५७.१३ ॥
พระพฤหัสบดีตรัสว่า การลงมือทำเป็นรากฐานของหน้าที่แห่งกษัตริย์สำหรับบรรดาจอมราชันย์ บัดนี้จงฟังโศลกทั้งหลายในเรื่องนี้จากข้าพเจ้า
12.57.14
उत्थानेनामृतं लब्धमुत्थानेनासुरा हताः ।
उत्थानेन महेन्द्रेण श्रैष्ठ्यं प्राप्तं दिवीह च ॥ १२.५७.१४ ॥
ด้วยการลงมือทำ อมฤตจึงได้มา ด้วยการลงมือทำ อสูรจึงถูกฆ่า ด้วยการลงมือทำ พระอินทร์ผู้ยิ่งใหญ่ได้ความเป็นใหญ่ทั้งในสวรรค์และที่นี่
12.57.15
उत्थानधीरः पुरुषो वाग्धीरानधितिष्ठति ।
उत्थानवीरान्वाग्वीरा रमयन्त उपासते ॥ १२.५७.१५ ॥
บุรุษผู้มั่นคงในการลงมือทำย่อมอยู่เหนือผู้มั่นคงในวาจา ผู้กล้าหาญด้วยวาจาย่อมเข้าไปรับใช้ผู้กล้าหาญด้วยการกระทำด้วยความยินดี
12.57.16
उत्थानहीनो राजा हि बुद्धिमानपि नित्यशः ।
प्रधर्षणीयः शत्रूणां भुजङ्ग इव निर्विषः ॥ १२.५७.१६ ॥
กษัตริย์ที่ขาดการลงมือทำ แม้จะมีปัญญา ก็ย่อมถูกศัตรูโจมตีได้เสมอ ดุจงูที่ไร้พิษ
12.57.17
न च शत्रुरवज्ञेयो दुर्बलोऽपि बलीयसा ।
अल्पोऽपि हि दहत्यग्निर्विषमल्पं हिनस्ति च ॥ १२.५७.१७ ॥
ศัตรูแม้จะอ่อนแอ ผู้แข็งแกร่งก็ไม่ควรดูหมิ่น เพราะไฟแม้น้อยก็เผาไหม้ได้ และยาพิษแม้น้อยก็ฆ่าได้
12.57.18
एकाङ्गेनापि संभूतः शत्रुर्दुर्गमुपाश्रितः ।
सर्वं तापयते देशमपि राज्ञः समृद्धिनः ॥ १२.५७.१८ ॥
ศัตรูที่เกิดจากเพียงอวัยวะเดียวและเข้าไปพึ่งป้อมปราการ ย่อมแผดเผาทั่วแคว้นของพระราชาผู้รุ่งเรืองได้ทั้งหมด
12.57.19
राज्ञो रहस्यं यद्वाक्यं जयार्थे लोकसंग्रहः ।
हृदि यच्चास्य जिह्नं स्यात्कारणार्थं च यद्भवेत् ॥ १२.५७.१९ ॥
ถ้อยคำลับของกษัตริย์ที่มุ่งหมายชัยชนะและการรวบรวมประชาชน และความคดที่อาจมีอยู่ในพระทัยของท่าน กับสิ่งที่อาจเกิดขึ้นเพื่อเหตุผลบางอย่าง
12.57.20
यच्चास्य कार्यं वृजिनं मार्दवेनैव धार्यते ।
रञ्जनार्थं च लोकस्य धर्मिष्ठामाचरेत्क्रियाम् ॥ १२.५७.२० ॥
และการกระทำที่คดโกงของท่านนั้น ย่อมพยุงไว้ได้ด้วยความอ่อนโยนเท่านั้น และเพื่อเอาใจประชาชน ท่านควรประพฤติแต่การกระทำที่ชอบธรรมยิ่ง
12.57.21
राज्यं हि सुमहत्तत्र दुर्धार्यमकृतात्मभिः ।
न शक्यं मृदुना वोदुमाघातस्थानमुल्वणम् ॥ १२.५७.२१ ॥
ความเป็นกษัตริย์นั้นยิ่งใหญ่นัก ผู้ที่ยังไม่ได้ฝึกตนย่อมรับไว้ได้ยาก ผู้อ่อนโยนไม่อาจทนต่อที่ตั้งแห่งการกระทบอันรุนแรงนั้นได้
12.57.22
राज्यं सर्वामिषं नित्यमार्जवेनैव धार्यते ।
तस्मान्मिश्रेण सततं वर्तितव्यं युधिष्ठिर ॥ १२.५७.२२ ॥
ความเป็นกษัตริย์ซึ่งกลืนกินทุกสิ่งนั้น ย่อมดำรงอยู่ได้ด้วยความซื่อตรงเสมอ เพราะฉะนั้น ยุธิษฐิระ ท่านควรประพฤติตนด้วยวิถีผสมผสานอยู่เสมอ
12.57.23
यद्यप्यस्य विपक्तिः स्याद्रक्षमाणस्य वै प्रजाः ।
सोप्यस्य विपुलो धर्म एवं वृत्ता हि भूमिपाः ॥ १२.५७.२३ ॥
แม้ความทุกข์จะเกิดแก่พระองค์ขณะที่ทรงคุ้มครองประชาราษฎร์ หน้าที่ของพระองค์ก็ยิ่งใหญ่ เพราะกษัตริย์ทั้งหลายได้ประพฤติตนเช่นนี้มาแล้ว
12.57.24
एष ते राजधर्माणां लेशः समनुवर्णितः ।
भूयस्ते यत्र संदेहस्तद्ब्रूहि कुरुसत्तम ॥ १२.५७.२४ ॥
นี่คือส่วนเล็กน้อยของหน้าที่แห่งกษัตริย์ที่ได้กล่าวแก่ท่านแล้ว หากท่านยังมีข้อสงสัยในเรื่องใด ขอจงกล่าวออกมาอีก ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กุรุ
12.57.25
ततो व्यासश्च भगवान्देवस्थानोऽश्म एव च ।
वासुदेवः कृपश्चैव सात्यकिः सञ्जयस्तथा ॥ १२.५७.२५ ॥
จากนั้น พระวยาสผู้ทรงพระคุณ พร้อมด้วยเทวสถานะ อัศมะ วาสุเทพ กฤปะ สาตยกิ และสัญชัยเช่นกัน ก็อยู่ที่นั่น
12.57.26
साधुसाध्विति संहृष्टा घुष्यमाणैरिवाननैः ।
अस्तुवंश्च नरव्याघ्रं भीष्मं धर्मभृतां वरम् ॥ १२.५७.२६ ॥
ทุกคนปีติยินดี ต่างร้องว่า "สาธุ สาธุ" ราวกับประกาศด้วยใบหน้าของตน และสรรเสริญภีษมะ ผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงธรรม
12.57.27
ततो दीनमना भीष्ममुवाच कुरुनन्दनः ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां पादौ तस्य शनैः स्पृशन् ॥ १२.५७.२७ ॥
จากนั้น กุรุนันทนะ มีใจเศร้าหมอง จึงกล่าวกับภีษมะ พลางค่อย ๆ สัมผัสเท้าของท่านด้วยดวงตาที่เต็มไปด้วยน้ำตา
12.57.28
श्व इदानीं स्वसंदेहं प्रवक्ष्यामि पितामह ।
उपैति सविता ह्यस्तं रसमापीय पार्थिवम् ॥ १२.५७.२८ ॥
ปิตามหะ ข้าพเจ้าจะเอ่ยข้อสงสัยของตนในวันพรุ่งนี้ เพราะบัดนี้พระอาทิตย์กำลังลับขอบฟ้า หลังจากดื่มรสแห่งแผ่นดินแล้ว
12.57.29
ततो द्विजातीनभिवाद्य केशवः ।
कृपश्च ते चैव युधिष्ठिरादयः।
प्रदक्षिणीकृत्य महानदीसुतं ।
ततो रथानारुरुहुर्मुदान्विताः ॥ १२.५७.२९ ॥
จากนั้น เกศวะได้ถวายความเคารพแก่ทวิชาติ กฤปะ ยุธิษฐิระ และคนอื่น ๆ ก็ทำเช่นกัน เมื่อเดินประทักษิณรอบบุตรแห่งแม่น้ำใหญ่แล้ว ทุกคนก็เปี่ยมด้วยความยินดีขึ้นรถศึกของตน
12.57.30
दृषद्वतीं चाप्यवगाह्य सुव्रताः ।
कृतोदकार्थाः कृतजप्यमङ्गलाः।
उपास्य संध्यां विधिवत्परंतपा ।
स्ततः पुरं ते विविशुर्गजाह्वयम् ॥ १२.५७.३० ॥
เหล่าผู้ทรงวัตรผู้ปราบศัตรูเหล่านั้น อาบน้ำในแม่น้ำฤษทวตี ถวายน้ำตามพิธี และสวดมนต์มงคล ครั้นบูชาสนธยาตามพิธีแล้ว ก็เข้าสู่นครคชาหวัยะ