మహాభారతం · అధ్యాయం 12.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.57.1
एतत्ते राजधर्माणां नवनीतं युधिष्ठिर ।
बृहस्पतिर्हि भगवान्नान्यं धर्मं प्रशंसति ॥ १२.५७.१ ॥
యుధిష్ఠిరా, ఇదే రాజధర్మాల నవనీతం (సారం). భగవాన్ బృహస్పతి వేరే ధర్మాన్ని ప్రశంసించడు.
12.57.2
विशालाक्षश्च भगवान्काव्यश्चैव महातपाः ।
सहस्राक्षो महेन्द्रश्च तथा प्राचेतसो मनुः ॥ १२.५७.२ ॥
విశాలాక్షుడు (శివుడు), భగవాన్ కావ్యుడు (ఉశనసుడు), మహాతపస్వి, సహస్రాక్షుడు మహేంద్రుడు, ప్రాచేతస మనువు కూడా.
12.57.3
भरद्वाजश्च भगवांस्तथा गौरशिरा मुनिः ।
राजशास्त्रप्रणेतारो ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः ॥ १२.५७.३ ॥
భగవాన్ భరద్వాజుడు, ముని గౌరశిరుడు, రాజశాస్త్ర రచయితలైన బ్రహ్మవాదులైన బ్రాహ్మణులు.
12.57.4
रक्षामेव प्रशंसन्ति धर्मं धर्मभृतां वर ।
राज्ञां राजीवताम्राक्ष साधनं चात्र मे शृणु ॥ १२.५७.४ ॥
ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడా, కమలనేత్రుడా, వారు రాజుల ధర్మంలో రక్షణనే ప్రశంసిస్తారు; దీనికి సాధనాన్ని నా నుండి విను.
12.57.5
चारश्च प्रणिधिश्चैव काले दानममत्सरः ।
युक्त्या दानं न चादानमयोगेन युधिष्ठिर ॥ १२.५७.५ ॥
యుధిష్ఠిరా, గూఢచారులను రహస్య దూతలను నియమించు; తగిన కాలంలో అసూయ లేకుండా దానం చేయి; ధర్మబద్ధంగా దానం చేయి, అధర్మంగా గ్రహించకు.
12.57.6
सतां संग्रहणं शौर्यं दाक्ष्यं सत्यं प्रजाहितम् ।
अनार्जवैरार्जवैश्च शत्रुपक्षाविवर्धनम् ॥ १२.५७.६ ॥
సజ్జనులను చేరదీయడం, శౌర్యం, నైపుణ్యం, సత్యం, ప్రజాహితం; వక్రమైన, సరళమైన ఉపాయాలతో శత్రుపక్షం పెరగకుండా చేయడం.
12.57.7
केतनानां च जीर्णानामवेक्षा चैव सीदताम् ।
द्विविधस्य च दण्डस्य प्रयोगः कालचोदितः ॥ १२.५७.७ ॥
జీర్ణమైన ధ్వజాలను, పాత వస్తువులను పరిశీలించడం, దుఃఖితులను గమనించడం, కాలానుసారం రెండు విధాల దండన ప్రయోగించడం.
12.57.8
साधूनामपरित्यागः कुलीनानां च धारणम् ।
निचयश्च निचेयानां सेवा बुद्धिमतामपि ॥ १२.५७.८ ॥
సజ్జనులను విడనాడకుండుట, కులీనులను పోషించుట, సంపదను సమకూర్చుట, సమకూర్చదగినవారికి, బుద్ధిమంతులకు సేవ చేయుట.
12.57.9
बलानां हर्षणं नित्यं प्रजानामन्ववेक्षणम् ।
कार्येष्वखेदः कोशस्य तथैव च विवर्धनम् ॥ १२.५७.९ ॥
సైన్యాన్ని ఎల్లప్పుడూ సంతోషపెట్టుట, ప్రజలను నిరంతరం గమనించుట, కార్యాలలో అలసట లేకుండుట, కోశాన్ని వృద్ధి చేయుట.
12.57.10
पुरगुप्तिरविश्वासः पौरसंघातभेदनम् ।
अरिमध्यस्थमित्राणां यथावच्चान्ववेक्षणम् ॥ १२.५७.१० ॥
పురరక్షణ, అపనమ్మకం, పౌరసంఘాన్ని విడదీయుట, శత్రువుల మధ్య ఉన్న మిత్రులను యథావిధిగా పరిశీలించుట.
12.57.11
उपजापश्च भृत्यानामात्मनः पुरदर्शनम् ।
अविश्वासः स्वयं चैव परस्याश्वासनं तथा ॥ १२.५७.११ ॥
సేవకుల మధ్య భేదం కలిగించుట, తన పురాన్ని పరిశీలించుట, తానే అపనమ్మకంతో ఉండుట, ఇతరులకు నమ్మకం కలిగించుట.
12.57.12
नीतिवर्त्मानुसारेण नित्यमुत्थानमेव च ।
रिपूणामनवज्ञानं नित्यं चानार्यवर्जनम् ॥ १२.५७.१२ ॥
నీతి మార్గాన్ని అనుసరించి ఎల్లప్పుడూ ఉద్యుక్తంగా ఉండుట, శత్రువులను ఎన్నడూ తక్కువగా చూడకుండుట, అనార్యులను ఎల్లప్పుడూ విడనాడుట.
12.57.13
उत्थानं हि नरेन्द्राणां बृहस्पतिरभाषत ।
राजधर्मस्य यन्मूलं श्लोकांश्चात्र निबोध मे ॥ १२.५७.१३ ॥
బృహస్పతి రాజులకు ఉత్థానమే (కృషి, చురుకైన చర్య) అని చెప్పారు; అదే రాజధర్మానికి మూలం. ఈ విషయంపై శ్లోకాలను నా నుండి వినుము.
12.57.14
उत्थानेनामृतं लब्धमुत्थानेनासुरा हताः ।
उत्थानेन महेन्द्रेण श्रैष्ठ्यं प्राप्तं दिवीह च ॥ १२.५७.१४ ॥
ఉత్థానం (కృషి) వల్లనే అమృతం లభించింది; ఉత్థానం వల్లనే అసురులు హతమయ్యారు. ఉత్థానం వల్లనే మహేంద్రుడు స్వర్గంలోనూ ఇక్కడా శ్రేష్ఠత్వం పొందాడు.
12.57.15
उत्थानधीरः पुरुषो वाग्धीरानधितिष्ठति ।
उत्थानवीरान्वाग्वीरा रमयन्त उपासते ॥ १२.५७.१५ ॥
ఉత్థానంలో ధీరుడైన పురుషుడు వాక్కులో ధీరులకంటే పైగా నిలుస్తాడు; ఉత్థాన వీరులను వాక్కు వీరులు సంతోషంగా సేవిస్తారు.
12.57.16
उत्थानहीनो राजा हि बुद्धिमानपि नित्यशः ।
प्रधर्षणीयः शत्रूणां भुजङ्ग इव निर्विषः ॥ १२.५७.१६ ॥
ఉత్థానం లేని రాజు, బుద్ధిమంతుడైనా, ఎల్లప్పుడూ శత్రువులచే అణచివేయబడదగినవాడు; విషం లేని పామువలె.
12.57.17
न च शत्रुरवज्ञेयो दुर्बलोऽपि बलीयसा ।
अल्पोऽपि हि दहत्यग्निर्विषमल्पं हिनस्ति च ॥ १२.५७.१७ ॥
దుర్బలుడైనా శత్రువును బలవంతుడు తక్కువగా చూడకూడదు; చిన్న నిప్పూ కాల్చుతుంది, కొంచెం విషమూ చంపుతుంది.
12.57.18
एकाङ्गेनापि संभूतः शत्रुर्दुर्गमुपाश्रितः ।
सर्वं तापयते देशमपि राज्ञः समृद्धिनः ॥ १२.५७.१८ ॥
ఒక్క అంగంతోనే ఉద్భవించిన శత్రువు దుర్గంలో ఆశ్రయం పొందితే, సమృద్ధిగల రాజు దేశమంతటినీ బాధిస్తాడు.
12.57.19
राज्ञो रहस्यं यद्वाक्यं जयार्थे लोकसंग्रहः ।
हृदि यच्चास्य जिह्नं स्यात्कारणार्थं च यद्भवेत् ॥ १२.५७.१९ ॥
రాజు యొక్క రహస్యమైన మాట, విజయం కోసం మరియు ప్రజలను సమీకరించడం కోసం ఉన్నది; అతని హృదయంలో కుటిలత్వం ఉంటే, ఏ కారణం కోసం అయినా ఉన్నది కూడా.
12.57.20
यच्चास्य कार्यं वृजिनं मार्दवेनैव धार्यते ।
रञ्जनार्थं च लोकस्य धर्मिष्ठामाचरेत्क्रियाम् ॥ १२.५७.२० ॥
అతని కుటిల కార్యం కూడా మృదుత్వంతోనే నిలబెట్టబడుతుంది; ప్రజలను సంతోషపెట్టడానికి అతడు అత్యంత ధర్మబద్ధమైన కార్యాన్నే చేయాలి.
12.57.21
राज्यं हि सुमहत्तत्र दुर्धार्यमकृतात्मभिः ।
न शक्यं मृदुना वोदुमाघातस्थानमुल्वणम् ॥ १२.५७.२१ ॥
రాజ్యం నిజంగా ఎంతో గొప్పది; తన్ను తాను నియంత్రించుకోనివారికి అది భరించడానికి కష్టం; మృదువైనవాడు ఆ భయంకరమైన దెబ్బలు తగిలే స్థానాన్ని భరించలేడు.
12.57.22
राज्यं सर्वामिषं नित्यमार्जवेनैव धार्यते ।
तस्मान्मिश्रेण सततं वर्तितव्यं युधिष्ठिर ॥ १२.५७.२२ ॥
అన్నింటినీ భక్షించేదైన రాజ్యం ఎల్లప్పుడూ ఋజుత్వంతోనే నిలబెట్టబడుతుంది; కాబట్టి, యుధిష్ఠిరా, ఎల్లప్పుడూ మిశ్రమ మార్గంలోనే ప్రవర్తించాలి.
12.57.23
यद्यप्यस्य विपक्तिः स्याद्रक्षमाणस्य वै प्रजाः ।
सोप्यस्य विपुलो धर्म एवं वृत्ता हि भूमिपाः ॥ १२.५७.२३ ॥
ప్రజలను రక్షిస్తున్న అతనికి కష్టం కలిగినా, అతని ధర్మం మహత్తరమైనదే; ఎందుకంటే రాజులు ఇలాగే ప్రవర్తించారు.
12.57.24
एष ते राजधर्माणां लेशः समनुवर्णितः ।
भूयस्ते यत्र संदेहस्तद्ब्रूहि कुरुसत्तम ॥ १२.५७.२४ ॥
ఇది రాజధర్మాలలో ఒక భాగం నీకు వివరించబడింది; ఇంకా నీకు ఎక్కడ సందేహం ఉందో అది చెప్పు, కురువులలో ఉత్తముడా.
12.57.25
ततो व्यासश्च भगवान्देवस्थानोऽश्म एव च ।
वासुदेवः कृपश्चैव सात्यकिः सञ्जयस्तथा ॥ १२.५७.२५ ॥
తరువాత భగవాన్ వ్యాసుడు, దేవస్థానుడు, అశ్మ, వాసుదేవుడు, కృపుడు, సాత్యకి, సంజయుడు కూడా (ఉన్నారు).
12.57.26
साधुसाध्विति संहृष्टा घुष्यमाणैरिवाननैः ।
अस्तुवंश्च नरव्याघ्रं भीष्मं धर्मभृतां वरम् ॥ १२.५७.२६ ॥
'సాధు, సాధు' అని సంతోషంతో, ముఖాలతో ప్రకటిస్తున్నట్లు, ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడు, నరవ్యాఘ్రుడు భీష్ముడిని వారు స్తుతించారు.
12.57.27
ततो दीनमना भीष्ममुवाच कुरुनन्दनः ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां पादौ तस्य शनैः स्पृशन् ॥ १२.५७.२७ ॥
అప్పుడు దీనమనస్కుడైన కురునందనుడు భీష్ముడితో అన్నాడు; కన్నీటితో నిండిన కళ్లతో, ఆయన పాదాలను మెల్లగా తాకుతూ.
12.57.28
श्व इदानीं स्वसंदेहं प्रवक्ष्यामि पितामह ।
उपैति सविता ह्यस्तं रसमापीय पार्थिवम् ॥ १२.५७.२८ ॥
పితామహా, రేపు ఇప్పుడే నా సందేహాన్ని చెబుతాను; సూర్యుడు భూమి రసాన్ని గ్రహించి అస్తమయం వైపు వెళ్తున్నాడు.
12.57.29
ततो द्विजातीनभिवाद्य केशवः ।
कृपश्च ते चैव युधिष्ठिरादयः।
प्रदक्षिणीकृत्य महानदीसुतं ।
ततो रथानारुरुहुर्मुदान्विताः ॥ १२.५७.२९ ॥
తరువాత కేశవుడు ద్విజులకు నమస్కరించాడు; కృపుడు, యుధిష్ఠిరాదులు కూడా; మహానది కుమారుడిని ప్రదక్షిణం చేసి ఆనందంతో రథాలు ఎక్కారు.
12.57.30
दृषद्वतीं चाप्यवगाह्य सुव्रताः ।
कृतोदकार्थाः कृतजप्यमङ्गलाः।
उपास्य संध्यां विधिवत्परंतपा ।
स्ततः पुरं ते विविशुर्गजाह्वयम् ॥ १२.५७.३० ॥
దృషద్వతిలో స్నానం చేసి, వ్రతనిష్ఠులు, జలతర్పణం, జపమంగళాలు చేసి, విధిప్రకారం సంధ్యోపాసన చేసి, శత్రుసంహారకులు గజాహ్వయ నగరంలో ప్రవేశించారు.