മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.57.1
एतत्ते राजधर्माणां नवनीतं युधिष्ठिर ।
बृहस्पतिर्हि भगवान्नान्यं धर्मं प्रशंसति ॥ १२.५७.१ ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, ഇതാണ് രാജധർമ്മങ്ങളുടെ നവനീതം (സാരം). ഭഗവാൻ ബൃഹസ്പതി മറ്റൊരു ധർമ്മത്തെയും പ്രശംസിക്കുന്നില്ല.
12.57.2
विशालाक्षश्च भगवान्काव्यश्चैव महातपाः ।
सहस्राक्षो महेन्द्रश्च तथा प्राचेतसो मनुः ॥ १२.५७.२ ॥
വിശാലാക്ഷൻ (ശിവൻ), ഭഗവാൻ കാവ്യൻ (ഉശനസ്), മഹാതപസ്വി, സഹസ്രാക്ഷനായ മഹേന്ദ്രൻ, പ്രാചേതസ മനുവും.
12.57.3
भरद्वाजश्च भगवांस्तथा गौरशिरा मुनिः ।
राजशास्त्रप्रणेतारो ब्राह्मणा ब्रह्मवादिनः ॥ १२.५७.३ ॥
ഭഗവാൻ ഭരദ്വാജനും മുനി ഗൗരശിരസ്സും, രാജശാസ്ത്രം രചിച്ച ബ്രഹ്മവാദികളായ ബ്രാഹ്മണരും.
12.57.4
रक्षामेव प्रशंसन्ति धर्मं धर्मभृतां वर ।
राज्ञां राजीवताम्राक्ष साधनं चात्र मे शृणु ॥ १२.५७.४ ॥
ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠാ, താമരക്കണ്ണാ, അവർ രാജാക്കന്മാരുടെ ധർമ്മത്തിൽ രക്ഷണത്തെ മാത്രമേ പ്രശംസിക്കുന്നുള്ളൂ; ഇതിനുള്ള മാർഗ്ഗം എന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കുക.
12.57.5
चारश्च प्रणिधिश्चैव काले दानममत्सरः ।
युक्त्या दानं न चादानमयोगेन युधिष्ठिर ॥ १२.५७.५ ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, ചാരന്മാരെയും രഹസ്യദൂതന്മാരെയും നിയോഗിക്കുക; ഉചിതകാലത്ത് അസൂയയില്ലാതെ ദാനം ചെയ്യുക; യുക്തിയോടെ ദാനം ചെയ്യുക, അയോഗ്യമായി സ്വീകരിക്കരുത്.
12.57.6
सतां संग्रहणं शौर्यं दाक्ष्यं सत्यं प्रजाहितम् ।
अनार्जवैरार्जवैश्च शत्रुपक्षाविवर्धनम् ॥ १२.५७.६ ॥
സജ്ജനങ്ങളെ ചേർത്തുനിർത്തൽ, ശൗര്യം, ദാക്ഷ്യം, സത്യം, പ്രജാഹിതം; വക്രവും ഋജുവുമായ മാർഗ്ഗങ്ങളാൽ ശത്രുപക്ഷം വളരാതെ തടയുക.
12.57.7
केतनानां च जीर्णानामवेक्षा चैव सीदताम् ।
द्विविधस्य च दण्डस्य प्रयोगः कालचोदितः ॥ १२.५७.७ ॥
ജീർണമായ കൊടികളും പഴയ വസ്തുക്കളും പരിശോധിക്കുന്നതും, ദുഃഖിതരെ ശ്രദ്ധിക്കുന്നതും, കാലത്തിനനുസരിച്ച് രണ്ടുതരം ദണ്ഡനം പ്രയോഗിക്കുന്നതും.
12.57.8
साधूनामपरित्यागः कुलीनानां च धारणम् ।
निचयश्च निचेयानां सेवा बुद्धिमतामपि ॥ १२.५७.८ ॥
സജ്ജനങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കാതിരിക്കുന്നതും, കുലീനരെ പോറ്റുന്നതും, സമ്പത്ത് സമാഹരിക്കുന്നതും, ബുദ്ധിമാന്മാരെ സേവിക്കുന്നതും.
12.57.9
बलानां हर्षणं नित्यं प्रजानामन्ववेक्षणम् ।
कार्येष्वखेदः कोशस्य तथैव च विवर्धनम् ॥ १२.५७.९ ॥
സൈന്യത്തെ എപ്പോഴും സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നതും, പ്രജകളെ നിരന്തരം ശ്രദ്ധിക്കുന്നതും, കാര്യങ്ങളിൽ മടുപ്പില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നതും, ഖജനാവ് വർധിപ്പിക്കുന്നതും.
12.57.10
पुरगुप्तिरविश्वासः पौरसंघातभेदनम् ।
अरिमध्यस्थमित्राणां यथावच्चान्ववेक्षणम् ॥ १२.५७.१० ॥
പുരസംരക്ഷണം, അവിശ്വാസം, നഗരവാസികളുടെ സംഘത്തെ ഭിന്നിപ്പിക്കുന്നത്, ശത്രുക്കളുടെ ഇടയിലുള്ള മിത്രങ്ങളെ യഥാവിധി പരിശോധിക്കുന്നത്.
12.57.11
उपजापश्च भृत्यानामात्मनः पुरदर्शनम् ।
अविश्वासः स्वयं चैव परस्याश्वासनं तथा ॥ १२.५७.११ ॥
ഭൃത്യർക്കിടയിൽ ഭിന്നത വിതയ്ക്കുന്നതും, സ്വന്തം നഗരം നിരീക്ഷിക്കുന്നതും, താൻതന്നെ വിശ്വസിക്കാതിരിക്കുന്നതും, മറ്റുള്ളവർക്ക് ആശ്വാസം നൽകുന്നതും.
12.57.12
नीतिवर्त्मानुसारेण नित्यमुत्थानमेव च ।
रिपूणामनवज्ञानं नित्यं चानार्यवर्जनम् ॥ १२.५७.१२ ॥
നീതിമാർഗം പിന്തുടർന്ന് എപ്പോഴും സന്നദ്ധനായിരിക്കുന്നതും, ശത്രുക്കളെ ഒരിക്കലും അവഗണിക്കാതിരിക്കുന്നതും, അനാര്യരെ എപ്പോഴും ഒഴിവാക്കുന്നതും.
12.57.13
उत्थानं हि नरेन्द्राणां बृहस्पतिरभाषत ।
राजधर्मस्य यन्मूलं श्लोकांश्चात्र निबोध मे ॥ १२.५७.१३ ॥
ബൃഹസ്പതി രാജാക്കന്മാർക്ക് ഉത്ഥാനം (പ്രയത്നം, സജീവമായ പ്രവർത്തനം) ആണ് ഉപദേശിച്ചത്; അതാണ് രാജധർമ്മത്തിന്റെ മൂലം. ഇതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ശ്ലോകങ്ങൾ എന്നിൽനിന്ന് കേൾക്കുക.
12.57.14
उत्थानेनामृतं लब्धमुत्थानेनासुरा हताः ।
उत्थानेन महेन्द्रेण श्रैष्ठ्यं प्राप्तं दिवीह च ॥ १२.५७.१४ ॥
ഉത്ഥാനത്താൽത്തന്നെ അമൃതം ലഭിച്ചു; ഉത്ഥാനത്താൽത്തന്നെ അസുരന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ടു. ഉത്ഥാനത്താൽ മഹേന്ദ്രൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഇവിടെയും ശ്രേഷ്ഠത നേടി.
12.57.15
उत्थानधीरः पुरुषो वाग्धीरानधितिष्ठति ।
उत्थानवीरान्वाग्वीरा रमयन्त उपासते ॥ १२.५७.१५ ॥
ഉത്ഥാനത്തിൽ ധീരനായ പുരുഷൻ വാക്കിൽ ധീരന്മാർക്ക് മീതെ നിൽക്കുന്നു; ഉത്ഥാനവീരന്മാരെ വാക്വീരന്മാർ സന്തോഷത്തോടെ സേവിക്കുന്നു.
12.57.16
उत्थानहीनो राजा हि बुद्धिमानपि नित्यशः ।
प्रधर्षणीयः शत्रूणां भुजङ्ग इव निर्विषः ॥ १२.५७.१६ ॥
ഉത്ഥാനമില്ലാത്ത രാജാവ് ബുദ്ധിമാനായാലും എപ്പോഴും ശത്രുക്കൾക്ക് ആക്രമിക്കപ്പെടാവുന്നവനാണ്; വിഷമില്ലാത്ത പാമ്പുപോലെ.
12.57.17
न च शत्रुरवज्ञेयो दुर्बलोऽपि बलीयसा ।
अल्पोऽपि हि दहत्यग्निर्विषमल्पं हिनस्ति च ॥ १२.५७.१७ ॥
ദുർബലനായാലും ശത്രുവിനെ ബലവാൻ നിസ്സാരമായി കാണരുത്; ചെറിയ തീയും ദഹിപ്പിക്കും, അൽപ്പം വിഷവും കൊല്ലും.
12.57.18
एकाङ्गेनापि संभूतः शत्रुर्दुर्गमुपाश्रितः ।
सर्वं तापयते देशमपि राज्ञः समृद्धिनः ॥ १२.५७.१८ ॥
ഒരു അംഗത്തോടെ മാത്രം ഉണ്ടായ ശത്രു കോട്ടയിൽ അഭയം തേടിയാൽ, സമൃദ്ധനായ രാജാവിന്റെ മുഴുവൻ രാജ്യത്തെയും ചുട്ടുപൊള്ളിക്കും.
12.57.19
राज्ञो रहस्यं यद्वाक्यं जयार्थे लोकसंग्रहः ।
हृदि यच्चास्य जिह्नं स्यात्कारणार्थं च यद्भवेत् ॥ १२.५७.१९ ॥
രാജാവിന്റെ രഹസ്യമായ വാക്ക്, വിജയത്തിനും ജനസംഗ്രഹത്തിനുമുള്ളത്; അവന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വക്രതയുണ്ടെങ്കിൽ, ഏതെങ്കിലും കാരണത്തിനായുള്ളതും.
12.57.20
यच्चास्य कार्यं वृजिनं मार्दवेनैव धार्यते ।
रञ्जनार्थं च लोकस्य धर्मिष्ठामाचरेत्क्रियाम् ॥ १२.५७.२० ॥
അവന്റെ വക്രമായ കാര്യവും മൃദുത്വത്താൽ മാത്രമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്; ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ അവൻ അത്യന്തം ധാർമ്മികമായ കർമ്മം തന്നെ ചെയ്യണം.
12.57.21
राज्यं हि सुमहत्तत्र दुर्धार्यमकृतात्मभिः ।
न शक्यं मृदुना वोदुमाघातस्थानमुल्वणम् ॥ १२.५७.२१ ॥
രാജ്യം തീർച്ചയായും വളരെ വലുതാണ്; സ്വയം നിയന്ത്രിക്കാത്തവർക്ക് അത് വഹിക്കാൻ പ്രയാസമാണ്; മൃദുസ്വഭാവിയായവന് ആ ഭയങ്കരമായ പ്രഹാരസ്ഥാനം സഹിക്കാൻ കഴിയില്ല.
12.57.22
राज्यं सर्वामिषं नित्यमार्जवेनैव धार्यते ।
तस्मान्मिश्रेण सततं वर्तितव्यं युधिष्ठिर ॥ १२.५७.२२ ॥
എല്ലാം ഇരയാക്കുന്ന രാജ്യം എപ്പോഴും ഋജുത്വത്താൽ മാത്രമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്; അതിനാൽ യുധിഷ്ഠിരാ, എപ്പോഴും മിശ്രമാർഗ്ഗത്തിൽ വർത്തിക്കണം.
12.57.23
यद्यप्यस्य विपक्तिः स्याद्रक्षमाणस्य वै प्रजाः ।
सोप्यस्य विपुलो धर्म एवं वृत्ता हि भूमिपाः ॥ १२.५७.२३ ॥
പ്രജകളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന അവന് ദുരിതം വന്നാലും അവന്റെ ധർമ്മം വിപുലമാണ്; കാരണം രാജാക്കന്മാർ ഇപ്രകാരമാണ് നടന്നിട്ടുള്ളത്.
12.57.24
एष ते राजधर्माणां लेशः समनुवर्णितः ।
भूयस्ते यत्र संदेहस्तद्ब्रूहि कुरुसत्तम ॥ १२.५७.२४ ॥
ഇത് രാജധർമ്മങ്ങളുടെ ഒരംശമായി നിനക്ക് വിവരിച്ചു; ഇനിയും നിനക്ക് എവിടെയെങ്കിലും സംശയമുണ്ടെങ്കിൽ അത് പറയുക, കുരുശ്രേഷ്ഠാ.
12.57.25
ततो व्यासश्च भगवान्देवस्थानोऽश्म एव च ।
वासुदेवः कृपश्चैव सात्यकिः सञ्जयस्तथा ॥ १२.५७.२५ ॥
പിന്നെ ഭഗവാൻ വ്യാസനും ദേവസ്ഥാനനും അശ്മനും വാസുദേവനും കൃപനും സാത്യകിയും സഞ്ജയനും (അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു).
12.57.26
साधुसाध्विति संहृष्टा घुष्यमाणैरिवाननैः ।
अस्तुवंश्च नरव्याघ्रं भीष्मं धर्मभृतां वरम् ॥ १२.५७.२६ ॥
'സാധു, സാധു' എന്ന് സന്തോഷത്തോടെ മുഖങ്ങളാൽ വിളിച്ചുപറയുന്നതുപോലെ, ധർമ്മധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നരവ്യാഘ്രനായ ഭീഷ്മരെ അവർ സ്തുതിച്ചു.
12.57.27
ततो दीनमना भीष्ममुवाच कुरुनन्दनः ।
नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्यां पादौ तस्य शनैः स्पृशन् ॥ १२.५७.२७ ॥
അപ്പോൾ ദീനമനസ്കനായ കുരുനന്ദനൻ ഭീഷ്മരോട് പറഞ്ഞു; കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, അവന്റെ പാദങ്ങളെ പതുക്കെ സ്പർശിച്ചുകൊണ്ട്.
12.57.28
श्व इदानीं स्वसंदेहं प्रवक्ष्यामि पितामह ।
उपैति सविता ह्यस्तं रसमापीय पार्थिवम् ॥ १२.५७.२८ ॥
പിതാമഹാ, നാളെ ഇപ്പോൾ എന്റെ സംശയം പറയാം; സൂര്യൻ ഭൂമിയിലെ രസം പാനം ചെയ്ത് അസ്തമനത്തിലേക്കു പോകുന്നു.
12.57.29
ततो द्विजातीनभिवाद्य केशवः ।
कृपश्च ते चैव युधिष्ठिरादयः।
प्रदक्षिणीकृत्य महानदीसुतं ।
ततो रथानारुरुहुर्मुदान्विताः ॥ १२.५७.२९ ॥
പിന്നെ കേശവൻ ദ്വിജന്മാരെ വന്ദിച്ചു; കൃപനും യുധിഷ്ഠിരാദികളും അങ്ങനെ തന്നെ; മഹാനദിയുടെ പുത്രനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് സന്തോഷത്തോടെ രഥങ്ങളിൽ കയറി.
12.57.30
दृषद्वतीं चाप्यवगाह्य सुव्रताः ।
कृतोदकार्थाः कृतजप्यमङ्गलाः।
उपास्य संध्यां विधिवत्परंतपा ।
स्ततः पुरं ते विविशुर्गजाह्वयम् ॥ १२.५७.३० ॥
ദൃഷദ്വതിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, വ്രതനിഷ്ഠരായി, ജലതർപ്പണവും ജപമംഗലവും ചെയ്ത്, വിധിപ്രകാരം സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്ത്, ശത്രുതാപകരായവർ ഗജാഹ്വയ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.