Mahābhārata · Adhyāya 12.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.58.1
ततः कल्यं समुत्थाय कृतपूर्वाह्णिकक्रियाः ।
ययुस्ते नगराकारैः रथैः पाण्डवयादवाः ॥ १२.५८.१ ॥
Entonces, levantándose por la mañana y realizando los ritos de la mañana, los Pāṇḍava y los Yādava partieron en carros tan grandes como ciudades.
12.58.2
प्रतिपद्य कुरुक्षेत्रं भीष्ममासाद्य चानघम् ।
सुखां च रजनीं पृष्ट्वा गाङ्गेयं रथिनां वरम् ॥ १२.५८.२ ॥
Tras llegar a Kurukṣetra, acercarse al intachable Bhīṣma y preguntar si la noche había transcurrido con comodidad, se sentaron junto a Gāṅgeya, el mejor de los aurigas.
12.58.3
व्यासादीनभिवाद्यर्षीन्सर्वैस्तैश्चाभिनन्दिताः ।
निषेदुरभितो भीष्मं परिवार्य समन्ततः ॥ १२.५८.३ ॥
Tras saludar a los sabios encabezados por Vyāsa, y siendo recibidos por todos ellos, se sentaron rodeando a Bhīṣma por todos lados.
12.58.4
ततो राजा महातेजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्भीष्मं प्रतिपूज्य यथाविधि ॥ १२.५८.४ ॥
Entonces el rey Yudhiṣṭhira, hijo de Dharma, de gran esplendor, habiendo honrado debidamente a Bhīṣma, le habló con las manos juntas.
12.58.5
य एष राजन्राजेति शब्दश्चरति भारत ।
कथमेष समुत्पन्नस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.५८.५ ॥
Oh Bhārata, oh abuelo, esta palabra 'rey' que circula, ¿cómo llegó a existir? Dímelo.
12.58.6
तुल्यपाणिभुजग्रीवस्तुल्यबुद्धीन्द्रियात्मकः ।
तुल्यदुःखसुखात्मा च तुल्यपृष्ठमुखोदरः ॥ १२.५८.६ ॥
Cuyas manos, brazos y cuello son iguales, cuyo intelecto y sentidos son semejantes, cuyas penas y alegrías son las mismas, y cuya espalda, rostro y vientre son iguales.
12.58.7
तुल्यशुक्रास्थिमज्जा च तुल्यमांसासृगेव च ।
नेःश्वासोच्छ्वासतुल्यश्च तुल्यप्राणशरीरवान् ॥ १२.५८.७ ॥
Igual en semen, hueso y médula, igual en carne y sangre, igual en inspirar y espirar, poseedor de un cuerpo igual en aliento vital.
12.58.8
समानजन्ममरणः समः सर्वैर्गुणैर्नृणाम् ।
विशिष्टबुद्धीञ्शूरांश्च कथमेकोऽधितिष्ठति ॥ १२.५८.८ ॥
¿Cómo gobierna uno solo, igual a los hombres en nacimiento, muerte y en todas las cualidades, sobre los de intelecto superior y los héroes?
12.58.9
कथमेको महीं कृत्स्नां शूरवीरार्यसंकुलम् ।
रक्षत्यपि च लोकस्य प्रसादमभिवाञ्छति ॥ १२.५८.९ ॥
¿Cómo protege uno solo la tierra entera, llena de héroes y nobles, y aun así desea el favor del mundo?
12.58.10
एकस्य तु प्रसादेन कृत्स्नो लोकः प्रसीदति ।
व्याकुले चाकुलः सर्वो भवतीति विनिश्चयः ॥ १२.५८.१० ॥
Por el favor de uno solo se complace todo el mundo, y cuando ese uno se turba, todos se turban; esta es la conclusión cierta.
12.58.11
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्तो हि भरतर्षभ ।
कृत्स्नं तन्मे यथातत्त्वं प्रब्रूहि वदतां वर ॥ १२.५८.११ ॥
Toro de los Bharatas, esto deseo oírlo de ti. Mejor de los oradores, explícamelo todo tal como realmente es.
12.58.12
नैतत्कारणमत्यल्पं भविष्यति विशांपते ।
यदेकस्मिञ्जगत्सर्वं देववद्याति सन्नतिम् ॥ १२.५८.१२ ॥
Señor de los pueblos, no será una causa muy pequeña que el mundo entero se postre ante uno solo, como ante un dios.
12.58.13
नियतस्त्वं नरव्याघ्र शृणु सर्वमशेषतः ।
यथा राज्यं समुत्पन्नमादौ कृतयुगेऽभवत् ॥ १२.५८.१३ ॥
Tigre entre los hombres, escucha con firmeza todo por completo: cómo surgió la realeza al principio, en la edad Kṛta.
12.58.14
नैव राज्यं न राजाऽऽसीन्न च दण्डो न दाण्डिकः ।
धर्मेणैव प्रजाः सर्वा रक्षन्ति स्म परस्परम् ॥ १२.५८.१४ ॥
Entonces no había reino ni rey, ni castigo ni quien castigara; todos los súbditos se protegían unos a otros solo por el dharma.
12.58.15
पाल्यमानास्तथाऽन्योन्यं नरा धर्मेण भारत ।
दैन्यं परमुपाजग्मुस्ततस्तान्मोह आविशत् ॥ १२.५८.१५ ॥
Así, oh Bhārata, aunque los hombres eran protegidos unos por otros mediante el dharma, cayeron en gran aflicción; entonces la ilusión (moha) entró en ellos.
12.58.16
ते मोहवशमापन्ना मनुजा मनुजर्षभ ।
प्रतिपत्तिविमोहाच्च धर्मस्तेषामनीनशत् ॥ १२.५८.१६ ॥
Ellos, oh toro entre los hombres, cayeron bajo el poder de la ilusión; y por la confusión de su discernimiento, su dharma pereció.
12.58.17
नष्टायां प्रतिपत्तौ च मोहवश्या नरास्तदा ।
लोभस्य वशमापन्नाः सर्वे भरतसत्तम ॥ १२.५८.१७ ॥
Cuando el discernimiento fue destruido, los hombres sometidos a la ilusión cayeron entonces todos bajo el poder de la codicia, oh mejor de los Bharatas.
12.58.18
अप्राप्तस्याभिमर्शं तु कुर्वन्तो मनुजास्ततः ।
कामो नामापरस्तत्र प्रत्यपद्यत वै प्रभो ॥ १२.५८.१८ ॥
Entonces, cuando los hombres procuraban asir lo que no habían obtenido, surgió entre ellos otra corrupción llamada deseo (kāma), oh señor.
12.58.19
तांस्तु कामवशं प्राप्तान्रागो नामाभिसंस्पृशत् ।
रक्ताश्च नाभ्यजानन्त कार्याकार्ये युधिष्ठिर ॥ १२.५८.१९ ॥
La pasión llamada rāga se apoderó de quienes habían caído bajo el dominio del deseo; apegados, ya no distinguían lo que debía hacerse de lo que no, Yudhiṣṭhira.
12.58.20
अगम्यागमनं चैव वाच्यावाच्यं तथैव च ।
भक्ष्याभक्ष्यं चराजेन्द्र दोषादोषं च नात्यजन् ॥ १२.५८.२० ॥
No abandonaron el acercarse a lo prohibido, lo decible y lo indecible, asimismo lo comestible y lo no comestible, la falta y la no falta, oh señor de reyes.
12.58.21
विप्लुते नरलोकेऽस्मिंस्ततो ब्रह्म ननाश ह ।
नाशाच्च ब्रह्मणो राजन्धर्मो नाशमथागमत् ॥ १२.५८.२१ ॥
Cuando este mundo humano se trastornó, entonces el brahman (el Veda) pereció; y, oh rey, con la destrucción del brahman, el dharma también llegó a la destrucción.
12.58.22
नष्टे ब्रह्मणि धर्मे च देवास्त्रासमथागमन् ।
ते त्रस्ता नरशार्दूल ब्रह्माणं शरणं ययुः ॥ १२.५८.२२ ॥
Perdidos el brahman y el dharma, los dioses se llenaron de terror; temblando, oh tigre entre los hombres, fueron en busca de refugio junto a Brahmā.
12.58.23
प्रपद्य भगवन्तं ते देवं लोकपितामहम् ।
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे दुःखवेगसमाहताः ॥ १२.५८.२३ ॥
Acercándose a aquel bienaventurado dios, abuelo de los mundos, todos ellos, golpeados por la fuerza del sufrimiento, hablaron con las manos juntas.
12.58.24
भगवन्नरलोकस्थं ग्रस्तं ब्रह्म सनातनम् ।
लोभमोहादिभिर्भावैस्ततो नो भयमाविशत् ॥ १२.५८.२४ ॥
Oh bienaventurado, el eterno Veda, que reside en el mundo de los hombres, ha sido atrapado por la codicia, la ofuscación y otros estados mentales; y por eso el temor ha entrado en nosotros.
12.58.25
ब्रह्मणश्च प्रणाशेन धर्मो व्यनशदीश्चर ।
ततस्तु समतां याता मर्त्यैस्त्रिभुवनेश्वराः ॥ १२.५८.२५ ॥
Por la destrucción del Brahman pereció el dharma, oh señores; entonces los señores de los tres mundos se igualaron a los mortales.
12.58.26
अधोर्भिवर्षास्तु वयं भौमास्तूर्ध्वप्रवर्षिणः ।
क्रियाव्युपरमात्तेषां ततोऽगच्छाम संशयम् ॥ १२.५८.२६ ॥
Éramos seres terrestres que llovían hacia abajo y hacia arriba; cesados sus ritos, caímos en la duda.
12.58.27
अत्र निःश्रेयसं यन्नस्तद्ध्यायस्व पितामह ।
त्वत्प्रसादात्समुत्थोसौ प्रभावो नो भवत्वयम् ॥ १२.५८.२७ ॥
Aquí, abuelo, medita sobre lo que es nuestro supremo bien; por tu gracia surja este poder nuestro.
12.58.28
तानुवाच सुरान्सर्वान्स्वयंभूर्भगवांस्ततः ।
श्रेयोऽहं चिन्तयिष्यामिव्येतु वो भीः सुरोत्तमाः ॥ १२.५८.२८ ॥
Entonces el bienaventurado Svayambhū dijo a todos aquellos dioses: 'Consideraré vuestro bienestar; que se aparte vuestro temor, oh mejores de los dioses.'
12.58.29
ततोऽध्यायसहस्राणां शतं चक्रे स्वबुद्धिजम् ।
यत्र धर्मस्तथैवार्थः कामश्चैवानुवर्णितः ॥ १२.५८.२९ ॥
Entonces compuso cien mil capítulos nacidos de su propio intelecto, en los que también se describieron el dharma, la riqueza y el deseo.
12.58.30
त्रिवर्ग इति विख्यातो गण एव स्वयंभुवा ।
चतुर्थो मोक्ष इत्येव पृथगर्थः पृथग्गुणः ॥ १२.५८.३० ॥
El grupo famoso como la tríada fue formado por el Ser autoexistente; el cuarto es la liberación, con su propio fin y cualidad.
12.58.31
मोक्षस्यास्ति त्रिवर्गोऽन्यः प्रोक्तः सत्वं रजस्तमः ।
स्थानं वृद्धिः क्षयश्चैव त्रिवर्गश्चैव दण्डजः ॥ १२.५८.३१ ॥
Hay otra tríada de la liberación, según se declara: sattva, rajas y tamas. La estabilidad, el crecimiento y el declive, y también la tríada nacida del castigo (así es).
12.58.32
आत्मादेशश्च कालश्चाप्युपायाः कृत्यमेव च ।
सहायाः कारणं चैव षड्वर्गो नीतिजः स्मृतः ॥ १२.५८.३२ ॥
La autodirección, el tiempo, los medios, el deber, los aliados y la causa: el sextuplo grupo se recuerda como nacido de la política.
12.58.33
त्रयी चान्वीक्षिकी चैव वार्ता च भरतर्षभ ।
दण्डनीतिश्च विपुला विद्यास्तत्र निदर्शिताः ॥ १२.५८.३३ ॥
La triple Veda, la indagación razonada, la economía y la ciencia del castigo, oh toro de los Bharatas, y las vastas ciencias se exponen allí.
12.58.34
अमात्यलिप्सा प्रणिधी राजपुत्रस्य लक्षणम् ।
चारश्च विविधोपायः प्रणिधिश्च पृथग्विधः ॥ १२.५८.३४ ॥
El deseo de ministros y los agentes secretos son las señas de un príncipe. El espía tiene muchos medios, y los agentes secretos son de diversas clases.
12.58.35
सामभेदः प्रदानं च ततो दण्डश्च पार्थिव ।
उपेक्षा पञ्चमी चात्र कार्त्स्न्येन समुदाहृता ॥ १२.५८.३५ ॥
La conciliación, la división, el don, luego el castigo, oh rey, y como quinto, la indiferencia: aquí se exponen por completo.
12.58.36
मन्त्रश्च वर्णितः कृत्स्नो मन्त्रभेदार्थ एव च ।
विभ्रमश्चैव मन्त्रस्य सिद्ध्यसिद्ध्योश्च यत्फलम् ॥ १२.५८.३६ ॥
El consejo ha sido descrito por completo, y también el propósito de romper el consejo, la confusión del consejo, y el fruto del éxito y del fracaso.
12.58.37
संधिश्च त्रिविधाभिख्यो हीनो मध्यस्तथोत्तमः ।
भयसत्कारवित्ताख्यं कार्त्स्न्येन परिवर्णितम् ॥ १२.५८.३७ ॥
También la alianza se nombra en tres clases: inferior, media y superior. Ha sido descrita por completo bajo los nombres de temor, honor y riqueza.
12.58.38
यात्राकालाश्च चत्वारस्त्रिवर्गस्य च विस्तरः ।
विजयो धर्मयुक्तश्च तथार्थविजयश्च ह ॥ १२.५८.३८ ॥
Se narran los cuatro momentos para emprender la marcha y la extensión de las tres metas de la vida; también se habla de la victoria unida al dharma y de la victoria por la riqueza.
12.58.39
आसुरश्चैव विजयः कार्त्स्न्येन परिवर्णितः ।
लक्षणं पञ्चवर्गस्य त्रिविधं चात्र वर्णितम् ॥ १२.५८.३९ ॥
También la victoria demoníaca ha sido descrita por completo, y las señales del grupo quíntuple se exponen aquí en tres clases.
12.58.40
प्रकाशश्चाप्रकाशश्च दण्डोऽथ परिशब्दितः ।
प्रकाशोऽष्टविधस्तत्र गुह्यश्च बहुविस्तरः ॥ १२.५८.४० ॥
También se nombran el castigo abierto y el oculto; el abierto es de ocho clases, y el oculto es de gran extensión.
12.58.41
रथा नागा हयाश्चैव पादाताश्चैव पाण्डव ।
विष्टिर्नावश्चराश्चैव देशिका इति चाष्टमः।
अङ्गान्येतानि कौरव्य प्रकाशानि बलस्य तु ॥ १२.५८.४१ ॥
Carros, elefantes, caballos e infantes, oh Pāṇḍava; los trabajadores forzados, las barcas, los espías y los guías, que son el octavo: estos son los miembros visibles del ejército, oh descendiente de Kuru.
12.58.42
जङ्गमाजङ्गमाश्चोक्ताश्चूर्णयोगा विषादयः ।
स्पर्शे चाभ्यवहार्ये चाप्युपांशुर्विविधः स्मृतः ॥ १२.५८.४२ ॥
Se nombran venenos móviles e inmóviles, mezclas en polvo y venenos semejantes; por contacto y por lo que se come o bebe, los medios secretos se registran como diversos.
12.58.43
क्रीडापूर्वे रणे द्यूते विस्रम्भणसमन्वितम् ।
उक्तं कैतव्यमित्येतदुपायो नवमो बुधैः ॥ १२.५८.४३ ॥
El engaño practicado antes del juego, en la batalla o en el dado, ganándose la confianza, es llamado kaitavya por los sabios; este es el noveno upāya.
12.58.44
उपेक्षा सर्वकार्येषु कर्मणां करणेषु च ।
अनिष्टानां समुत्थाने त्रिवर्गो नश्यते यया ॥ १२.५८.४४ ॥
La negligencia en todos los asuntos y en la ejecución de las acciones, y cuando surgen cosas indeseables, por lo cual el triple fin se destruye.
12.58.45
इन्द्रजालादिका माया वाजीवनकुशीलवैः ।
सुनिमित्तैदुर्निमित्तैरुत्पातैश्च समन्वितम् ॥ १२.५८.४५ ॥
La ilusión como la magia de la red de Indra, practicada por tratantes de caballos, actores y juglares, combinada con buenos y malos presagios y portentos.
12.58.46
डम्भो लिङ्गं समाश्रित्य शत्रुवर्गे प्रयुज्यते ।
शाठ्यं निश्चेष्टता प्रोक्ता चित्तदोषप्रदूषिका ॥ १२.५८.४६ ॥
El fingimiento se emplea entre el grupo enemigo, adoptando una apariencia exterior; se declaran la astucia y la inactividad, que corrompen por las faltas de la mente.
12.58.47
अरिर्मित्र उदासीन इत्येतेऽप्यनुवर्णिताः ।
कृत्स्ना मार्गगुणाश्चैव तथा भूमिगुणाश्च ह।
आत्मरक्षणमाश्वासः स्पर्शानां चान्ववेक्षणम् ॥ १२.५८.४७ ॥
También se han descrito el enemigo, el amigo y el neutral; todas las cualidades del camino y las cualidades de la tierra; la autoprotección, la garantía y la observación atenta de los agentes.
12.58.48
कल्पना विविधाश्चापि नृनागरथवाजिनाम् ।
व्यूहाश्च विविधाभिख्या विचित्रं युद्धकौशलम् ॥ १२.५८.४८ ॥
Las diversas disposiciones de hombres, elefantes, carros y caballos; las formaciones de batalla de muchos nombres; y la maravillosa destreza en la guerra.
12.58.49
उत्पाताश्च निपाताश्च सुयुद्धं सुपलायितम् ।
शस्त्राणां पालनं ज्ञानं तथैव भरतर्षभ ॥ १२.५८.४९ ॥
Presagios y ataques repentinos, buena lucha y huida hábil, el cuidado de las armas y el conocimiento, igualmente, toro de los Bhāratas.
12.58.50
बलव्यसनयुक्तं च तथैव बलहर्षणम् ।
पीडा चापदकालश्च भयकालश्च पाण्डव ॥ १२.५८.५० ॥
Unido a la pérdida de tropas, igualmente lo que enardece al ejército, la aflicción, el tiempo de calamidad y el tiempo de temor, hijo de Pāṇḍu.
12.58.51
तथाख्यातविधानं च योगः संचार एव च ।
चोरैराटविकैश्चोग्रैः परराष्ट्रस्य पीडनम् ॥ १२.५८.५१ ॥
Igualmente el procedimiento y la aplicación descritos, el movimiento de agentes y el hostigamiento del reino enemigo por ladrones feroces y habitantes de los bosques.
12.58.52
अग्निदैर्गरदैश्चेव प्रतिरूपककारकैः ।
श्रेणिमुख्योपजापेन वीरुधश्छेदनेन च ॥ १२.५८.५२ ॥
Por incendiarios y envenenadores, por fabricantes de falsificaciones, sembrando discordia entre los jefes de los gremios, y cortando las plantas.
12.58.53
दूषणेन च नागानामातङ्कजननेन च ।
आराधनेन भक्तस्य पत्युश्चोपग्रहेण च ॥ १२.५८.५३ ॥
Por corromper a los elefantes y provocarles terror, por ganarse al servidor y por apoderarse del señor.
12.58.54
सप्ताङ्गस्य च राज्यस्य ह्रासवृद्धिसमीक्षणम् ।
दूतसामर्थ्ययोगश्च राष्ट्रस्य च विवर्धनम् ॥ १२.५८.५४ ॥
Observar la disminución y el crecimiento del reino de siete miembros, el uso de la capacidad del enviado y el engrandecimiento del reino.
12.58.55
अरिमध्यस्थमित्राणां सम्यक्चोक्तं प्रपञ्चनम् ।
अवमर्दः प्रतीघातस्तथैव च बलीयसाम् ॥ १२.५८.५५ ॥
La investigación correctamente explicada de los enemigos, los neutrales y los amigos, y asimismo la derrota de los poderosos y la réplica contra ellos.
12.58.56
व्यवहारः सुसूक्ष्मश्च तथा कण्टकशोधनम् ।
श्रमो व्यायामयोगश्च योगद्रव्यस्य सञ्चयः ॥ १२.५८.५६ ॥
La administración es muy sutil; asimismo la purga de las espinas (eliminar a los perturbadores), el esfuerzo, la dedicación al ejercicio y la acumulación de la riqueza obtenida.
12.58.57
अभृतानां च भरणं भृतानां चान्ववेक्षणम् ।
अन्तकाले प्रदानं च व्यसने चाप्रसङ्गिता ॥ १२.५८.५७ ॥
Mantener a quienes aún no han sido contratados y supervisar de cerca a los contratados; pagar al final del servicio, y no apegarse en la desgracia.
12.58.58
तथा राजगुणाश्चैव सेनापतिगुणाश्च ह ।
करणस्य च कर्तुश्च गुणदोषास्तथैव च ॥ १२.५८.५८ ॥
Asimismo, las cualidades de un rey y las cualidades de un comandante, y las virtudes y defectos del instrumento (el funcionario) y del agente.
12.58.59
दुष्टेङ्गितं च विविधं वृत्तिश्चैवानुवर्तिनाम् ।
शङ्कितत्वं च सर्वस्य प्रमादस्य च वर्जनम् ॥ १२.५८.५९ ॥
Las señales y la conducta variada de los malvados, el comportamiento de los seguidores; desconfiar de todos y evitar la negligencia.
12.58.60
अलब्धलिप्सा लब्धस्य तथैव च विवर्धनम् ।
प्रदानं च विवृद्धस्य पात्रेभ्यो विधिवत्तथा ॥ १२.५८.६० ॥
El deseo de lo no obtenido y el aumento de lo obtenido; asimismo, dar según la regla lo que ha crecido a receptores dignos.
12.58.61
विसर्गोऽर्थस्य धर्मार्थमर्थार्थं कामहेतुकम् ।
चतुर्थं व्यसनाघाते तथैवात्रानुवर्णितम् ॥ १२.५८.६१ ॥
El gasto de la riqueza es para el dharma, para la riqueza y nace del deseo; el cuarto, en el golpe de la calamidad, también se describe aquí.
12.58.62
क्रोधजानि ततोग्राणि कामजानि तथैव च ।
दशोक्तानि कुरुश्रेष्ठ व्यसनान्यत्र चैव ह ॥ १२.५८.६२ ॥
Oh, mejor de los Kurus, los vicios feroces nacidos de la ira y los nacidos del deseo se dice que son diez; aquí se describen.
12.58.63
मृगयाक्षास्तथा पानं स्त्रियश्च भरतर्षभ ।
कामजान्याहुराचार्याः प्रोक्तानीह स्वयंभुवा ॥ १२.५८.६३ ॥
Oh, toro de los Bharatas, la caza, los dados, la bebida y las mujeres: los maestros llaman a estos los vicios nacidos del deseo; aquí fueron declarados por Svayambhū.
12.58.64
वाक्पारुष्यं तथोग्रत्व दण्डपारुष्यमेव च ।
आत्मनो निग्रहस्त्यागो ह्यर्थदूषणमेव च ॥ १२.५८.६४ ॥
La dureza de la palabra, la fiereza, la dureza en el castigo, la falta de dominio de uno mismo, el abandono y la corrupción de la riqueza también.
12.58.65
यन्त्राणि विविधान्येव क्रियास्तेषां च वर्णिताः ।
अवमर्दः प्रतीघातः केतनानां च भञ्जनम् ॥ १२.५८.६५ ॥
Se describen diversas máquinas y sus operaciones; el aplastamiento, el contraataque y la rotura de estandartes también.
12.58.66
चैत्यद्रुमावमर्दश्च रोधः कर्मान्तनाशनम् ।
अपस्करोऽथ वमनं तथोपास्या च वर्णिता ॥ १२.५८.६६ ॥
También se describen el pisoteo de los árboles sagrados, el bloqueo, la destrucción de los lugares de trabajo, el vertido de inmundicia, el vómito y los ritos de culto.
12.58.67
पणवानकशङ्खानां भेरीणां च युधिष्ठिर ।
उपार्जनं च द्रव्याणां परमर्म च तानि षट् ॥ १२.५८.६७ ॥
El sonido de los tambores paṇava y ānaka, de las conchas y de las bherī, oh Yudhiṣṭhira; la adquisición de riquezas y los puntos vitales del enemigo: estas son las seis.
12.58.68
लब्धस्य च प्रशमनं सतां चैवाभिपूजनम् ।
विद्वद्भिरेकीभावश्च जपहोमविधिज्ञता ॥ १२.५८.६८ ॥
La protección de lo obtenido, la veneración de los buenos, la unión con los sabios y el conocimiento de los ritos de japa y homa.
12.58.69
मङ्गलालम्भनं चैव शरीरस्य प्रतिक्रिया ।
आहारयोजनं चैव नित्यमास्तिक्यमेव च ॥ १२.५८.६९ ॥
Tocar objetos auspiciosos, el cuidado y tratamiento del cuerpo, la organización de la comida y la fe constante (āstikya): también estos.
12.58.70
एकेन च यथोत्थेयं सत्यत्वं मधुरा गिरः ।
उत्तमानां समाजानां क्रियाः केतनजास्तथा ॥ १२.५८.७० ॥
Cómo debe uno levantarse y actuar, la veracidad, el habla dulce, la conducta de las asambleas excelentes y los ritos relacionados con los estandartes: también estos.
12.58.71
प्रत्यक्षाश्च परोक्षाश्च सर्वाधिकरणेष्वथ ।
वृत्तेर्भरतशार्दूल नित्यं चैवान्ववेक्षणम् ॥ १२.५८.७१ ॥
Inspecciones directas e indirectas en todos los departamentos de la administración, y la constante observación atenta de la subsistencia, oh tigre de los Bharatas.
12.58.72
अदण्ड्यत्वं च विप्राणां युक्त्या दण्डनिपातनम् ।
अनुजीवि स्वजातिभ्यो गुणेभ्यश्च समुद्भवः ॥ १२.५८.७२ ॥
La exención de castigo para los brahmanes, la imposición juiciosa de penas y el ascenso de los dependientes de las propias castas y de las virtudes.
12.58.73
रक्षणं चैव पौराणां राष्ट्रस्य च विवर्धनम् ।
मण्डलस्था च या चिन्ता राजन्द्वादशराजिका ॥ १२.५८.७३ ॥
La protección de los ciudadanos y el crecimiento del reino, y la preocupación por los reyes situados en el círculo: esto, oh rey, es el círculo de los doce reyes.
12.58.74
द्विसप्ततिमतिश्चैव प्रोक्ता या च स्वयंभुवा ।
देशजातिकुलानां च धर्माः समनुवर्णिताः ॥ १२.५८.७४ ॥
Las setenta y dos clases de sabiduría declaradas por el Autoexistente, y los deberes de las regiones, castas y linajes han sido plenamente descritos.
12.58.75
धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षश्चात्रानुवर्णिताः ।
उपायाश्चार्थलिप्सा च विविधा भूरिदक्षिणः ॥ १२.५८.७५ ॥
Aquí se describen el dharma, la riqueza, el deseo y la liberación; también los recursos, el afán de riqueza y los diversos medios — oh tú, dador de abundantes dones.
12.58.76
मूलकर्मक्रिया चात्र मायायोगश्च वर्णितः ।
दूषणं स्रोतसां चैव वर्णितं च स्थिराम्भसाम् ॥ १२.५८.७६ ॥
Aquí se describen la acción raíz y su ejecución, y el empleo del engaño; también se describen la contaminación de las corrientes y de las aguas estancadas.
12.58.77
यैर्यैरुपायैर्लोकस्तु न चलेदार्यवर्त्मनः ।
तत्सर्वं राजशार्दूल नीतिशास्त्रेऽभिवर्णितम् ॥ १२.५८.७७ ॥
Cualesquiera sean los medios con que el pueblo no se aparte del camino noble, oh tigre entre los reyes, todo ello está descrito en el tratado de la política.
12.58.78
एतत्कृत्वा सुभं शास्त्रं ततः स भगवान्प्रभुः ।
देवानुवाच संहृष्टः सर्वाञ्छक्रपुरोगमान् ॥ १२.५८.७८ ॥
Tras componer este tratado auspicioso, el bienaventurado Señor, muy complacido, habló a todos los dioses encabezados por Indra.
12.58.79
उपकाराय लोकस्य त्रिवर्गस्थापनाय च ।
नवनीतं सरस्वत्या बुद्धिरेषा प्रभाषिता ॥ १२.५८.७९ ॥
Para el bien del mundo y para establecer las tres metas, esta sabiduría, la crema de Sarasvatī, ha sido expuesta.
12.58.80
दण्डेन सहिता ह्येषा लोकरक्षणकारिका ।
निग्रहानुग्रहरता लोकाननुचरिष्यति ॥ १२.५८.८० ॥
Unida al castigo, esta protegerá al mundo; dedicada a la restricción y al favor, acompañará a los mundos.
12.58.81
दण्डेन नीयते चेदं दण्डं नयति वा पुनः ।
दण्डनीतिरितिख्याता त्रीँल्लोकानवपत्स्यते ॥ १२.५८.८१ ॥
Si esto es guiado por el castigo, o a su vez guía el castigo, será conocido como la ciencia del castigo (daṇḍanīti) y alcanzará los tres mundos.
12.58.82
पाङ्गुण्यगुणसारैषा स्थास्यत्यग्रे महात्मसु ।
धर्मार्थकाममोक्षाश्च सकला ह्यत्र शब्दिताः ॥ १२.५८.८२ ॥
La esencia de las cualidades de la política sextuple permanecerá en primer lugar entre las grandes almas; en ella se enuncian todos: dharma, riqueza, deseo y liberación.
12.58.83
ततस्तां भगवान्नीतिं पूर्वं जग्राह शंकरः ।
बहुरूपो विशालाक्षः शिवः स्थाणुरुमापतिः ॥ १२.५८.८३ ॥
Entonces el bienaventurado Śaṅkara tomó primero aquella política: el de muchas formas, de ojos grandes, Śiva, el inmóvil, señor de Umā.
12.58.84
अनादिनिधनो देवश्चैतन्यादिसमन्वितः ।
ज्ञानानि च वशे यस्य तारकादीन्यशेषतः ॥ १२.५८.८४ ॥
El dios sin principio ni fin, dotado de conciencia y demás, en cuyo control están, por completo, todos los conocimientos, el de las estrellas y los demás.
12.58.85
अणिमादिगुणोपेतमैश्वर्यं न च कृत्रिमम् ।
तुष्ट्यर्थं ब्रह्मणः पुत्रो ललाटादुत्थितः प्रभुः ॥ १२.५८.८५ ॥
Dotado de cualidades como aṇimā, su soberanía no era artificial. Para complacer a Brahmā, nació del entrecejo el señor, hijo de Brahmā.
12.58.86
अरुदत्सस्वनं घोरं जगतः प्रभुरव्ययः ।
जायमानः पिता पुत्रे पुत्रः पितरि चैव हि ॥ १२.५८.८६ ॥
El señor imperecedero del mundo lloró con un grito terrible al nacer; el padre está en el hijo, y el hijo en el padre.
12.58.87
बुद्धिं विश्वसृजे दत्त्वा ब्रह्माण्डं येन निर्मितम् ।
यस्मिन्हिरण्मयो हंसः शकुनिः समपद्यत ॥ १२.५८.८७ ॥
Tras dar inteligencia al creador del mundo, por quien fue hecho el huevo cósmico, en él surgió un ave, el cisne dorado.
12.58.88
कर्ता सर्वस्य लोकस्य ब्रह्मा लोकपितामहः ।
स देवः सर्वभूतानां महादेवः सनातनः।
असंख्यातसहस्राणां रुद्राणां स्थानमव्ययम् ॥ १२.५८.८८ ॥
Brahmā, creador de todos los mundos, abuelo de los mundos — ese dios es el gran señor Mahādeva de todos los seres, el eterno; él es la morada imperecedera de los incontables miles de Rudras.
12.58.89
युगानामायुषो ह्रासं विज्ञाय भगवाञ्शिवः ।
संचिक्षेप ततः शास्त्रं महास्त्रं ब्रह्मणा कृतम् ॥ १२.५८.८९ ॥
Sabiendo que la duración de las edades disminuía, el bienaventurado Śiva condensó entonces el gran tratado de armas compuesto por Brahmā.
12.58.90
वैशालाक्षमिति प्रोक्तं तदिन्द्रः प्रत्यपद्यत ।
दशाध्यायसहस्राणि सुब्रह्मण्यो महातपाः ॥ १२.५८.९० ॥
Se llamó Vaiśālākṣa; Indra lo obtuvo, y Subrahmaṇya, de gran austeridad, obtuvo diez mil capítulos.
12.58.91
मघवानपि तच्छास्त्रं देवात्प्राप्य महेश्वरात् ।
प्रजानां हितमन्विच्छन्संचिक्षेप पुरंदरः ॥ १२.५८.९१ ॥
También Indra, habiendo recibido aquel tratado del dios Maheśvara, deseando el bien de los seres, lo condensó.
12.58.92
सहस्त्रैः पञ्चभिस्तात यदुक्तं बाहुदन्तकम् ।
अध्यायानां सहस्त्रैस्तु त्रिभिरेव बृहस्पतिः।
संचिक्षेपेश्वरो बुद्ध्या बार्हस्पत्यं यदुच्यते ॥ १२.५८.९२ ॥
Querido, lo que se dijo en cinco mil capítulos como el Bāhudantaka, Bṛhaspati lo condensó con su sabiduría en tres mil capítulos; se llama Bārhaspatya.
12.58.93
अध्यायानां सहस्रेण काव्यः संक्षेपमब्रवीत् ।
तच्छास्त्रममितप्रज्ञो योगाचार्यो महायशाः ॥ १२.५८.९३ ॥
Kāvya (Uśanas) expuso aquel tratado condensado en mil capítulos; era de sabiduría inmensa, maestro del yoga y de gran renombre.
12.58.94
एवं लोकानुरोधेन शास्त्रमेतन्महर्षिभिः ।
संक्षिप्तमायुर्विज्ञाय लोकानां ह्रासि पाण्डव ॥ १२.५८.९४ ॥
Así, por consideración al mundo, los grandes sabios condensaron este tratado, sabiendo que la vida de los hombres decrecía, oh Pāṇḍava.
12.58.95
अथ देवाः समागम्य विष्णुमूचुः प्रजापतिम् ।
एको योऽर्हति मर्त्येभ्यः श्रैष्ठ्य वै तं समादिश ॥ १२.५८.९५ ॥
Entonces los dioses, reunidos, dijeron a Viṣṇu, señor de las criaturas: designa a aquel que sea digno de la excelencia entre los mortales.
12.58.96
ततः संचिन्त्य भगवान्देवो नारायणः प्रभुः ।
तैजसं वै विरजसं सोऽसृजन्मानसं सुतम् ॥ १२.५८.९६ ॥
Entonces el bendito dios Nārāyaṇa, el señor, tras reflexionar, creó un hijo nacido de la mente, radiante y libre de pasión.
12.58.97
विरजास्तु महाभागः प्रभुत्वं भुवि नैच्छत ।
न्यासायैवाभवद्वुद्धिः प्रणीता तस्य पाण्डव ॥ १२.५८.९७ ॥
Pero el bienaventurado Virajas no deseó el señorío sobre la tierra; su mente se fijó solo en la renuncia, oh Pāṇḍava.
12.58.98
कीर्तिमांस्तस्य पुत्रोऽभूत्सोऽपि मर्त्याधिकोऽभवत् ।
कर्दमस्तस्य तु सुतः सोऽप्यतप्यन्महत्तपः ॥ १२.५८.९८ ॥
Su hijo fue el renombrado Kīrtimān, que también llegó a ser el más eminente de los mortales. Su hijo fue Kardama, que también practicó una gran austeridad.
12.58.99
प्रजापतेः कर्दमस्य त्वनङ्गो नाम वीर्यवान् ।
प्रजा रक्षयिता साधुर्दण्डनीतिविशारदः ॥ १२.५८.९९ ॥
El hijo del señor de las criaturas Kardama fue el poderoso Anaṅga, protector de sus súbditos, hombre virtuoso y experto en la ciencia del castigo y la política.
12.58.100
अनङ्गपुत्रोऽतिबलो नीतिमानभिगम्य वै ।
प्रतिपेदे महाराज्यमथेन्द्रियवशोऽभवत् ॥ १२.५८.१०० ॥
El hijo de Anaṅga era muy poderoso y sabio en la política. Tras acceder, obtuvo el gran reino, pero luego se volvió esclavo de sus sentidos.
12.58.101
प्राप्य नारीं महाभागां रूपिणीं काममोहितः ।
सौभाग्येन च संपन्नां गुणैश्चानुत्तमां सतीम् ॥ १२.५८.१०१ ॥
Cegado por el deseo, obtuvo a una mujer de gran fortuna y belleza, dotada de buena suerte e insuperable en virtudes, una mujer casta.
12.58.102
मृत्योस्तु दुहिता राजन्सुनीथा नाम नामतः ।
प्रख्याता त्रिषु लोकेषु या सा वेनमजीजनत् ॥ १२.५८.१०२ ॥
Oh rey, Sunītha por nombre, hija de la Muerte, renombrada en los tres mundos, fue ella quien dio a luz a Vena.
12.58.103
तं प्रजासु विधर्माणं रागद्वेषवशानुगम् ।
मन्त्रपूतैः कुशैर्जघ्नुर्ऋषयो ब्रह्मवादिनः ॥ १२.५८.१०३ ॥
Al que actuaba contra el dharma entre los súbditos y se dejaba llevar por el apego y el odio, los sabios versados en el Veda lo golpearon con hierba kuśa purificada por mantras.
12.58.104
ममन्थुर्दक्षिणं चोरुमृषयस्तस्य भारत ।
ततोऽस्य विकृतो जज्ञे ह्रस्वकः पुरुषोऽशुचिः ॥ १२.५८.१०४ ॥
Oh Bhārata, los sabios frotaron su muslo derecho, y de él surgió un hombre deforme, bajo de estatura e impuro.
12.58.105
दग्धस्थूणाप्रतीकाशो रक्ताक्षः कृष्णमूर्धजः ।
निषीदेत्येवमूचुस्तमृषयो ब्रह्मवादिनः ॥ १२.५८.१०५ ॥
A él, que se asemejaba a un tronco quemado, de ojos rojos y cabello negro, los sabios versados en el Veda le dijeron: "Siéntate".
12.58.106
तस्मान्निषादाः संभूताः क्रूराः शैलवनाश्रयाः ।
ये चान्ये विन्ध्यनिलया म्लेच्छाः शतसहस्रशः ॥ १२.५८.१०६ ॥
De él nacieron los crueles Niṣādas, que habitan montañas y bosques, y los cientos de miles de bárbaros que habitan en el Vindhya.
12.58.107
भूयोऽस्य दक्षिणं पाणिं ममन्थुस्ते महर्षयः ।
ततः पुरुष उत्पन्नो रुपेणेन्द्र इवापरः ॥ १२.५८.१०७ ॥
Entonces aquellos grandes sabios frotaron de nuevo su mano derecha, y de ella surgió un hombre, semejante en figura a otro Indra.
12.58.108
कवची बद्धनिस्त्रिंशः सशरः सशरासनः ।
वेदवेदाङ्गविच्चैव धनुर्वेदे च पारगः ॥ १२.५८.१०८ ॥
Iba protegido con coraza, con la espada ceñida, con flechas y arco; conocedor de los Vedas y de sus miembros, y también experto en la ciencia del arco.
12.58.109
तं दण्डनीतिः सकला श्रिता राजन्नरोत्तमम् ।
ततस्तु प्राञ्जलिर्वैन्यो महर्षीस्तानुवाच ह ॥ १२.५८.१०९ ॥
Oh rey, toda la ciencia del castigo se acogió a aquel mejor de los hombres. Entonces Vainya, con las manos juntas, habló a aquellos grandes sabios.
12.58.110
सुसूक्ष्मा मे समुत्पन्ना बुद्धिर्धरर्मार्थदर्शिनी ।
अनया किं मया कार्यं तन्मे तत्त्वेन शंसत ॥ १२.५८.११० ॥
Ha surgido en mí un entendimiento muy sutil que ve el dharma y el provecho. ¿Qué debo hacer con él? Dímelo con verdad.
12.58.111
यन्मां भवन्तो वक्ष्यन्ति कार्यमर्थसमन्वितम् ।
तदहं वः करिष्यामि नात्र कार्या विचारणा ॥ १२.५८.१११ ॥
Cualquier tarea con propósito que me digáis, eso haré por vosotros; no hay que deliberar en esto.
12.58.112
तमूचुस्तत्र देवास्ते ते चैव परमर्षयः ।
नियतो यत्र धर्मो वै तमशङ्कः समाचर ॥ १२.५८.११२ ॥
Allí los dioses y los grandes sabios le dijeron: Donde el dharma está firmemente establecido, practícalo sin temor.
12.58.113
प्रियाप्रिये परित्यज्य समः सर्वेषु जन्तुषु ।
कामं क्रोधं च लोभं च मानं चोत्सृज्य दूरतः ॥ १२.५८.११३ ॥
Habiendo abandonado lo agradable y lo desagradable, ecuánime con todos los seres, y habiendo desechado de lejos el deseo, la ira, la codicia y el orgullo.
12.58.114
यश्च धर्मात्प्रविचलेल्लोके कश्चन मानवः ।
निग्राह्यस्ते स्वबाहुभ्यां शश्वद्धर्ममवेक्षता ॥ १२.५८.११४ ॥
Y a cualquier hombre en el mundo que se desvíe del dharma, debes contenerlo con tus propios brazos, teniendo siempre a la vista el dharma.
12.58.115
प्रतिज्ञां चाधिरोहस्व मनसा कर्मणा गिरा ।
पालयिष्याम्यहं भौमं ब्रह्म इत्येव चासकृत् ॥ १२.५८.११५ ॥
Asume este voto con la mente, la acción y la palabra: "Protegeré el Brahman (el Veda) sobre la tierra", y repítelo una y otra vez.
12.58.116
यश्चात्र धर्म इत्युक्तो दण्डनीतिव्यपाश्रयः ।
तमशङ्कः करिष्यामि स्ववशो न कदाचन ॥ १२.५८.११६ ॥
Lo que aquí se declara como dharma, apoyado en la ciencia del castigo (daṇḍanīti), lo cumpliré sin vacilar, nunca a mi antojo.
12.58.117
अदण्ड्या मे द्विजाश्चेति प्रतिजानीष्व चाभिभो ।
लोकं च संकरात्कृत्स्नं त्राताऽस्मीति परंतप ॥ १२.५८.११७ ॥
Haz este voto, oh poderoso: "Los brahmanes no serán castigados por mí"; y haz este otro, oh abrasador de enemigos: "Seré el protector de todo el mundo frente a la confusión (saṅkara)".
12.58.118
वैन्यस्ततस्तानुवाच देवानृषिपुरोगमान् ।
ब्राह्मणा मे सहायाश्चेदेवमस्तु सुरर्षभाः ॥ १२.५८.११८ ॥
Entonces el hijo de Vena (Pṛthu) habló a aquellos dioses encabezados por los sabios: "Si los brahmanes son mis auxiliares, así sea, oh toros entre los dioses."
12.58.119
एवमस्त्विति वैन्यस्तु तैरुक्तो ब्रह्मवादिभिः ।
पुरोधाश्चाभवत्तस्य शुक्रो ब्रह्ममयो निधिः ॥ १२.५८.११९ ॥
"Así sea", dijo el hijo de Vena, cuando los conocedores del Brahman le hablaron así; y su sacerdote doméstico fue Śukra, tesoro hecho de Brahman.
12.58.120
मन्त्रिणो वालखिल्याश्च सारस्वत्यो गणस्तथा ।
महर्षिर्भगवान्गर्गस्तस्य सांवत्सरोऽभवत् ॥ १२.५८.१२० ॥
Los Vālakhilyas y el grupo de los Sārasvatas se convirtieron en sus ministros, y el venerable gran sabio Garga se convirtió en su Sāṃvatsara (astrólogo).
12.58.121
आत्मनाऽष्टम इत्येव श्रुतिरेषां परा नृषु ।
उत्पन्नौ बन्दिनौ चास्य तत्पूर्वौ सूतमागधौ ॥ १२.५८.१२१ ॥
Él mismo como octavo: esta es la suprema tradición sobre ellos entre los hombres. Antes que él nacieron sus bardos, el sūta y el māgadha.
12.58.122
तयो प्रीतो ददौ राजा पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् ।
अनूपदेशं सूताय मगधं मागधाय च ॥ १२.५८.१२२ ॥
Complacido con ambos, el rey Pṛthu, hijo de Vena, el poderoso, dio el país pantanoso al sūta y Magadha al māgadha.
12.58.123
समतां वसुधायाश्च स सम्यगुदपादयत् ।
वैषम्यं हि परं भूमेरिति नः परमा श्रुतिः ॥ १२.५८.१२३ ॥
Y él estableció plenamente la igualdad de la tierra. Pues nuestra suprema tradición dice que la desigualdad es la principal condición de la tierra.
12.58.124
मन्वन्तरेषु सर्वेषु विषमा जायते मही ।
उज्जहार ततो वैन्यः शिलाजालान्समन्ततः ॥ १२.५८.१२४ ॥
En todos los Manvantaras la tierra se vuelve desigual. Entonces el hijo de Vena levantó los montones de rocas por todas partes.
12.58.125
धनुष्कोट्या महाराज तेन शैला विमर्दिताः ।
स विष्णुना च देवेन शक्रेण विबुधैः सह।
ऋषिभिश्च प्रजापाल्ये ब्रह्मणा चाभिषेचितः ॥ १२.५८.१२५ ॥
Oh gran rey, con la punta de su arco aplastó las montañas. Fue consagrado por Viṣṇu, el dios Indra, los dioses junto con los sabios, y por Brahmā, para la protección del pueblo.
12.58.126
तं साक्षात्पृथिवी भेजे रत्नान्यादाय पाण्डव ।
सागरः सरितां भर्ता हिमवांश्चाचलोत्तमः ॥ १२.५८.१२६ ॥
Oh hijo de Pāṇḍu, la propia Tierra acudió a él en persona, trayendo joyas. También llegaron el océano, señor de los ríos, y el Himavat, el mejor de los montes.
12.58.127
शक्रश्च धनमक्षय्यं प्रादात्तस्मै युधिष्ठिर ।
रुक्मं चापि महामेरुः स्वयं कनकपर्वतः ॥ १२.५८.१२७ ॥
Indra le dio riqueza inagotable, oh Yudhiṣṭhira; y el gran Meru, la montaña de oro, le dio él mismo oro.
12.58.128
यक्षराक्षसभर्ता च भगवान्नरवाहनः ।
धर्मे चार्थे च कामे च समर्थं प्रददौ धनम् ॥ १२.५८.१२८ ॥
El bienaventurado Naravāhana, señor de los yakṣas y rākṣasas, le dio riqueza suficiente para el dharma, la riqueza y el deseo.
12.58.129
हया रथाश्च नागाश्च कोटिशः पुरुषास्तथा ।
प्रादुर्बभूवुर्वैन्यस्य चिन्तयानस्य पाण्डव ॥ १२.५८.१२९ ॥
Caballos, carros, elefantes y hombres por millones aparecieron, oh Pāṇḍava, cuando Vainya (Pṛthu) pensó en ellos.
12.58.130
न जरा न च दुर्भिक्षं नाधयो व्याधयः कुतः ।
सरीसृपेभ्यः स्तेनेभ्यो न चान्येभ्यः कदाचन।
भयमासीत्ततस्तस्य पृथिवी सस्यमालिनी ॥ १२.५८.१३० ॥
No había vejez ni hambruna; ¿de dónde vendrían las enfermedades mentales o del cuerpo? Nunca tuvo miedo de reptiles, ladrones ni de nadie más; entonces la tierra estaba adornada de cosechas.
12.58.131
आपस्तस्तम्भिरे चास्य समुद्रमभियास्यतः ।
पर्वताश्च ददुर्मार्गं ध्वजभङ्गश्च नाभवत् ॥ १२.५८.१३१ ॥
Cuando avanzaba hacia el océano, las aguas se detuvieron para él, las montañas le abrieron camino y ningún estandarte se rompió.
12.58.132
तेनेयं पृथिवी दुग्धा सस्यानि दश सप्त च ।
यक्षराक्षसनागानामीप्सितं यस्य यस्य यत् ॥ १२.५८.१३२ ॥
Por él fue ordeñada esta tierra: se obtuvieron diecisiete clases de cosechas, y cada yakṣa, rākṣasa y nāga obtuvo lo que deseaba.
12.58.133
तेन धर्मोत्तरश्चायं कृतो लोको महात्मना ।
रञ्जिताश्च प्रजाः सर्वास्तेन राजेति शब्द्यते ॥ १२.५८.१३३ ॥
Por él, el de alma grande, este mundo fue hecho con el dharma como lo supremo; complació a todos sus súbditos, y por eso se le llama 'rājā' (rey).
12.58.134
ब्राह्मणानां क्षतत्राणात्ततः क्षत्रिय उच्यते ।
प्रथिता धर्मतश्चेयं पृथिवी साधुभिः स्मृता ॥ १२.५८.१३४ ॥
Porque protege a los brahmanes del daño, se le llama kṣatriya; y esta tierra, por el dharma, ha sido célebre y recordada por los buenos.
12.58.135
स्थापनं चाकरोद्विष्णुः स्वयमेव सनातनः ।
नातिवर्तिष्यते कश्चिद्राजंस्त्वामिति भारत ॥ १२.५८.१३५ ॥
El eterno Viṣṇu mismo lo estableció. Oh rey, oh Bhārata, nadie te transgredirá.
12.58.136
ततः स भगवान्विष्णुराविवेश च पार्थिवम् ।
देववन्नरदेवानां नमतीदं जगत्ततः ॥ १२.५८.१३६ ॥
Entonces ese bienaventurado Viṣṇu entró en el rey; por eso este mundo se inclina ante los dioses humanos (reyes) como ante los dioses.
12.58.137
दण्डनीत्या च सततं रक्षितारं नरेश्वरम् ।
नाधर्षयेत्तथा कश्चिच्चारनिष्पन्ददर्शनात् ॥ १२.५८.१३७ ॥
Nadie debe atacar al señor de los hombres que protege constantemente mediante la política del castigo, pues se ven los movimientos de los espías.
12.58.138
शुभं हि कर्म राजेन्द्र शुभत्वायोपकल्पते ।
आत्मना करणैश्चैव समस्येह महीक्षितः ॥ १२.५८.१३८ ॥
Oh mejor de los reyes, una buena acción conduce al bien; aquí, para los gobernantes de la tierra, la propia conducta y los medios conducen igualmente al bien.
12.58.139
को हेतुर्यद्वशे तिष्ठेल्लोको दैवादृते गुणात् ॥ १२.५८.१३९ ॥
¿Cuál es la causa por la que el mundo permanece bajo control de uno, aparte del destino y la cualidad?
12.58.140
विष्णोर्ललाटात्कमलं सौवर्णमभवत्तदा ।
श्रीः संभूता ततस्तस्मिन्देवी धर्मस्य पाण्डव ॥ १२.५८.१४० ॥
Entonces del entrecejo de Viṣṇu surgió un loto dorado, y en él, oh Pāṇḍava, nació la diosa Śrī, de Dharma.
12.58.141
श्रियः सकाशादर्थश्च जातो धर्मस्य पाण्डव ।
अथ धर्मस्तथैवार्थः श्रीश्च राज्ये प्रतिष्ठिता ॥ १२.५८.१४१ ॥
De Śrī, oh Pāṇḍava, nació la riqueza de Dharma. Así pues, Dharma y la riqueza por igual, y Śrī está establecida en el reino.
12.58.142
सुकृतस्य क्षयाच्चैव स्वर्लोकादेत्य मेदिनीम् ।
पार्थिवो जायते तात दण्डनीतिविशारदः ॥ १२.५८.१४२ ॥
Querido hijo, cuando se agotan las buenas obras, desciende del mundo celestial a la tierra un rey diestro en la ciencia del castigo y el gobierno.
12.58.143
माहात्म्येन च संयुक्तो वैष्णवेन नरो भुवि ।
बुद्ध्या भवति संयुक्तो माहात्म्यं चाधिगच्छति ॥ १२.५८.१४३ ॥
Un hombre dotado de la grandeza de Viṣṇu está en la tierra; dotado de intelecto, alcanza la grandeza.
12.58.144
स्थापितं च ततो देवैर्न कश्चिदतिवर्तते ।
तिष्ठत्येकस्य च वशे तं चैवानुविधीयते ॥ १२.५८.१४४ ॥
Lo que los dioses han establecido nadie lo transgrede; permanece bajo el control de uno, y es a él a quien se obedece.
12.58.145
शुभं हि कर्म राजेन्द्र शुभत्वायोपकल्पते ।
तुल्यस्यैकस्य येनायं लोको वचसि तिष्ठति ॥ १२.५८.१४५ ॥
Señor de reyes, una acción virtuosa conduce en efecto al bien, y por ella este mundo permanece firme en la palabra de uno igual.
12.58.146
योऽस्य वै मुखमद्राक्षीत्सोऽस्य सर्वो वशानुगः ।
सुभगं चार्थवन्तं च रूपवन्तं च पश्यति ॥ १२.५८.१४६ ॥
Quien ha visto su rostro, todos siguen su voluntad; lo ven afortunado, próspero y hermoso.
12.58.147
महत्त्वात्तस्य दण्डस्य नीतिर्विस्पष्टलक्षणा ।
नयश्चारश्च विपुलो येन सर्वमिदं ततम् ॥ १२.५८.१४७ ॥
Por la grandeza de esa vara del castigo, la política tiene signos claramente marcados; la conducta y el espionaje son vastos, y por ellos todo esto está penetrado.
12.58.148
आगमश्च पुराणानां महर्षीणां च संभवः ।
तीर्थवंशश्च वंशश्च क्षत्रियाणां युधिष्ठिर ॥ १२.५८.१४८ ॥
Oh Yudhiṣṭhira, la tradición de los Purāṇas, el origen de los grandes sabios, el linaje de los lugares sagrados y el linaje de los kṣatriyas.
12.58.149
सकलं चातुराश्रम्यं चातुर्होत्रं तथैव च ।
चातुर्वर्ण्यं तथैवात्र चातुर्विद्यं च कीर्तिम् ॥ १२.५८.१४९ ॥
Aquí se describen el conjunto de las cuatro etapas de la vida, los ritos de los cuatro sacerdotes hotṛ, igualmente el orden de las cuatro clases sociales, los cuatro saberes y la fama.
12.58.150
इतिहासोपवेदाश्च न्यायः कृत्स्नश्च वर्णितः ।
तपो ज्ञानमर्हिसा च सत्यं दानममत्सरः ॥ १२.५८.१५० ॥
Se describen los itihāsa y los upavedas, y la justicia completa; el ascetismo, el conocimiento, la no violencia, la verdad, la donación y la ausencia de envidia.
12.58.151
वृद्धोपसेवा दानं च शौचमुत्थानमेव च ।
सर्वभूतानुकम्पा च सर्वमत्रोपवर्णितम् ॥ १२.५८.१५१ ॥
El servicio a los mayores, la generosidad, la pureza, el esfuerzo y la compasión por todos los seres: todo esto se describe aquí.
12.58.152
भुवि वाचोगतं यच्च तच्च सर्वं समर्पितम् ।
तस्मिन्पैतामहे शास्त्रे पाण्डवेय न संशयः ॥ १२.५८.१५२ ॥
Todo lo que ha llegado a la palabra en la tierra está todo confiado a aquel tratado ancestral, oh hijo de Pāṇḍu; no hay duda de ello.
12.58.153
ततो जगति राजेन्द्र सततं शब्दितं बुधैः ।
देवाश्च नरदेवाश्च तुल्या इति विशांपते ॥ १२.५८.१५३ ॥
Entonces, oh señor de reyes, los sabios han proclamado constantemente en el mundo que los dioses y los señores humanos, los reyes, son iguales, oh señor del pueblo.
12.58.154
एतत्ते सर्वमाख्यातं महत्त्वं प्रति राजसु ।
कार्त्स्न्येन भरतश्रेष्ठ किमन्यदिह वर्तते ॥ १२.५८.१५४ ॥
Todo esto te ha sido contado por completo acerca de la grandeza de los reyes; oh mejor de los Bharatas, ¿qué más queda aquí?