మహాభారతం · అధ్యాయం 12.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.58.1
ततः कल्यं समुत्थाय कृतपूर्वाह्णिकक्रियाः ।
ययुस्ते नगराकारैः रथैः पाण्डवयादवाः ॥ १२.५८.१ ॥
తరువాత ఉదయాన్నే లేచి, పూర్వాహ్ణ కర్మలు ముగించి, పాండవులు మరియు యాదవులు నగరాల వంటి రథాలలో బయలుదేరారు.
12.58.2
प्रतिपद्य कुरुक्षेत्रं भीष्ममासाद्य चानघम् ।
सुखां च रजनीं पृष्ट्वा गाङ्गेयं रथिनां वरम् ॥ १२.५८.२ ॥
కురుక్షేత్రం చేరి, నిష్కళంకుడైన భీష్ముని సమీపించి, రాత్రి సుఖంగా గడిచిందా అని అడిగి, రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన గాంగేయుని వద్దకు వెళ్లారు.
12.58.3
व्यासादीनभिवाद्यर्षीन्सर्वैस्तैश्चाभिनन्दिताः ।
निषेदुरभितो भीष्मं परिवार्य समन्ततः ॥ १२.५८.३ ॥
వ్యాసుడు మొదలైన ఋషులకు నమస్కరించి, వారందరిచే అభినందించబడి, భీష్ముని చుట్టూ అన్ని వైపులా కూర్చున్నారు.
12.58.4
ततो राजा महातेजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्भीष्मं प्रतिपूज्य यथाविधि ॥ १२.५८.४ ॥
అప్పుడు మహాతేజస్వి, ధర్మపుత్రుడైన యుధిష్ఠిరుడు భీష్ముని యథావిధిగా పూజించి, చేతులు జోడించి ఇలా అన్నాడు.
12.58.5
य एष राजन्राजेति शब्दश्चरति भारत ।
कथमेष समुत्पन्नस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.५८.५ ॥
భారతుడా, రాజా, 'రాజు' అనే ఈ శబ్దం వ్యాపిస్తోంది కదా, ఇది ఎలా పుట్టింది? పితామహా, అది నాకు చెప్పు.
12.58.6
तुल्यपाणिभुजग्रीवस्तुल्यबुद्धीन्द्रियात्मकः ।
तुल्यदुःखसुखात्मा च तुल्यपृष्ठमुखोदरः ॥ १२.५८.६ ॥
చేతులు, భుజాలు, మెడ సమానమైనవాడు, బుద్ధీ ఇంద్రియాలు సమానమైనవాడు, సుఖదుఃఖాలు సమానమైనవాడు, వీపు, ముఖం, ఉదరం సమానమైనవాడు.
12.58.7
तुल्यशुक्रास्थिमज्जा च तुल्यमांसासृगेव च ।
नेःश्वासोच्छ्वासतुल्यश्च तुल्यप्राणशरीरवान् ॥ १२.५८.७ ॥
సమానమైన శుక్రం, ఎముక, మజ్జ కలిగినవాడు, సమానమైన మాంసం, రక్తం కలిగినవాడు, సమానమైన నిశ్వాసోచ్ఛ్వాసాలు కలిగినవాడు, సమానమైన ప్రాణం, శరీరం కలిగినవాడు.
12.58.8
समानजन्ममरणः समः सर्वैर्गुणैर्नृणाम् ।
विशिष्टबुद्धीञ्शूरांश्च कथमेकोऽधितिष्ठति ॥ १२.५८.८ ॥
జన్మ, మరణంలో సమానుడైనవాడు, అన్ని గుణాలలో మనుషులకు సమానుడైనవాడు, విశిష్ట బుద్ధి కలవారిని, శూరులను ఒక్కడే ఎలా పాలిస్తాడు?
12.58.9
कथमेको महीं कृत्स्नां शूरवीरार्यसंकुलम् ।
रक्षत्यपि च लोकस्य प्रसादमभिवाञ्छति ॥ १२.५८.९ ॥
శూరులు, వీరులు, ఆర్యులతో నిండిన మొత్తం భూమిని ఒక్కడు ఎలా రక్షిస్తాడు, లోక ప్రసాదాన్ని కూడా ఎలా కోరుకుంటాడు?
12.58.10
एकस्य तु प्रसादेन कृत्स्नो लोकः प्रसीदति ।
व्याकुले चाकुलः सर्वो भवतीति विनिश्चयः ॥ १२.५८.१० ॥
ఒక్కడి ప్రసాదం వల్లనే లోకమంతా సంతోషిస్తుంది; ఒక్కడు కలతపడితే అందరూ కలతపడతారు, ఇదే నిశ్చయం.
12.58.11
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्तो हि भरतर्षभ ।
कृत्स्नं तन्मे यथातत्त्वं प्रब्रूहि वदतां वर ॥ १२.५८.११ ॥
భరతశ్రేష్ఠుడా, దీనిని నీ నుండి వినాలనుకుంటున్నాను. వక్తలలో శ్రేష్ఠుడా, అంతా యథార్థంగా నాకు చెప్పు.
12.58.12
नैतत्कारणमत्यल्पं भविष्यति विशांपते ।
यदेकस्मिञ्जगत्सर्वं देववद्याति सन्नतिम् ॥ १२.५८.१२ ॥
ప్రజాపతీ, ఇది అల్ప కారణం కాదు; ఒక్కడి ముందు జగత్తంతా దేవుడిలా వంగి నమస్కరిస్తుంది.
12.58.13
नियतस्त्वं नरव्याघ्र शृणु सर्वमशेषतः ।
यथा राज्यं समुत्पन्नमादौ कृतयुगेऽभवत् ॥ १२.५८.१३ ॥
నరవ్యాఘ్రా, నీవు నిశ్చయంగా అంతా పూర్తిగా వినుము: ఆదిలో కృతయుగంలో రాజ్యం ఎలా ఉద్భవించిందో.
12.58.14
नैव राज्यं न राजाऽऽसीन्न च दण्डो न दाण्डिकः ।
धर्मेणैव प्रजाः सर्वा रक्षन्ति स्म परस्परम् ॥ १२.५८.१४ ॥
అప్పుడు రాజ్యమూ లేదు, రాజూ లేడు, దండమూ లేదు, దండించేవాడూ లేడు; ప్రజలందరూ ధర్మంతోనే ఒకరినొకరు రక్షించుకున్నారు.
12.58.15
पाल्यमानास्तथाऽन्योन्यं नरा धर्मेण भारत ।
दैन्यं परमुपाजग्मुस्ततस्तान्मोह आविशत् ॥ १२.५८.१५ ॥
భారతా, ఈ విధంగా ధర్మంతో ఒకరినొకరు రక్షించబడుతున్నప్పటికీ మనుషులు గొప్ప దైన్యాన్ని పొందారు; అప్పుడు వారిలో మోహం ప్రవేశించింది.
12.58.16
ते मोहवशमापन्ना मनुजा मनुजर्षभ ।
प्रतिपत्तिविमोहाच्च धर्मस्तेषामनीनशत् ॥ १२.५८.१६ ॥
మనుజర్షభా, ఆ మనుషులు మోహవశులయ్యారు; మరియు నిర్ణయ జ్ఞానపు మోహం వల్ల వారి ధర్మం నశించింది.
12.58.17
नष्टायां प्रतिपत्तौ च मोहवश्या नरास्तदा ।
लोभस्य वशमापन्नाः सर्वे भरतसत्तम ॥ १२.५८.१७ ॥
నిర్ణయ జ్ఞానం నశించగా, మోహవశులైన మనుషులంతా అప్పుడు లోభం వశమయ్యారు; భరతశ్రేష్ఠా.
12.58.18
अप्राप्तस्याभिमर्शं तु कुर्वन्तो मनुजास्ततः ।
कामो नामापरस्तत्र प्रत्यपद्यत वै प्रभो ॥ १२.५८.१८ ॥
పొందని దానిని పట్టుకోవాలని ప్రయత్నిస్తున్న మనుషుల్లో అప్పుడు కామం అనే మరో వికారం పుట్టింది; ప్రభూ.
12.58.19
तांस्तु कामवशं प्राप्तान्रागो नामाभिसंस्पृशत् ।
रक्ताश्च नाभ्यजानन्त कार्याकार्ये युधिष्ठिर ॥ १२.५८.१९ ॥
కామవశులైన వారిని రాగం అనే విషయాసక్తి ఆవహించింది. ఆసక్తులై వారు కార్యాకార్యాలను గుర్తించలేకపోయారు, యుధిష్ఠిరా.
12.58.20
अगम्यागमनं चैव वाच्यावाच्यं तथैव च ।
भक्ष्याभक्ष्यं चराजेन्द्र दोषादोषं च नात्यजन् ॥ १२.५८.२० ॥
అగమ్యంతో కలవడం, వాచ్యమూ అవాచ్యమూ, అలాగే భక్ష్యమూ అభక్ష్యమూ, రాజేంద్రా, దోషమూ అదోషమూ — వీటిని వారు విడిచిపెట్టలేదు.
12.58.21
विप्लुते नरलोकेऽस्मिंस्ततो ब्रह्म ननाश ह ।
नाशाच्च ब्रह्मणो राजन्धर्मो नाशमथागमत् ॥ १२.५८.२१ ॥
ఈ మానవలోకం కలతచెందగా, అప్పుడు బ్రహ్మం (వేదం) నశించింది. రాజా, బ్రహ్మం నశించడంతో ధర్మం కూడా నాశనాన్ని పొందింది.
12.58.22
नष्टे ब्रह्मणि धर्मे च देवास्त्रासमथागमन् ।
ते त्रस्ता नरशार्दूल ब्रह्माणं शरणं ययुः ॥ १२.५८.२२ ॥
బ్రహ్మమూ ధర్మమూ నశించినప్పుడు దేవతలు భయపడ్డారు. నరశార్దూలా, భయంతో వారు బ్రహ్మను శరణు వేడారు.
12.58.23
प्रपद्य भगवन्तं ते देवं लोकपितामहम् ।
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे दुःखवेगसमाहताः ॥ १२.५८.२३ ॥
ఆ భగవంతుడైన లోకపితామహుడి దేవుని శరణు పొంది, దుఃఖవేగంతో కొట్టబడినవారై, వారందరూ అంజలి ఘటించి ఇలా అన్నారు.
12.58.24
भगवन्नरलोकस्थं ग्रस्तं ब्रह्म सनातनम् ।
लोभमोहादिभिर्भावैस्ततो नो भयमाविशत् ॥ १२.५८.२४ ॥
భగవంతుడా, మానవలోకంలో ఉన్న సనాతనమైన బ్రహ్మం (వేదం) లోభం, మోహం మొదలైన భావాలచే గ్రసించబడింది; అందువల్ల మాలో భయం ప్రవేశించింది.
12.58.25
ब्रह्मणश्च प्रणाशेन धर्मो व्यनशदीश्चर ।
ततस्तु समतां याता मर्त्यैस्त्रिभुवनेश्वराः ॥ १२.५८.२५ ॥
బ్రహ్మము నశించుటచే ధర్మము నశించెను, ఓ ఈశ్వరులారా. అప్పుడు త్రిభువనేశ్వరులు మర్త్యులతో సమానులైరి.
12.58.26
अधोर्भिवर्षास्तु वयं भौमास्तूर्ध्वप्रवर्षिणः ।
क्रियाव्युपरमात्तेषां ततोऽगच्छाम संशयम् ॥ १२.५८.२६ ॥
మేము క్రిందికి వర్షించువారము, భూమిపై ఉన్నవారము, పైకి వర్షించువారము. వారి కర్మలు ఆగిపోవుటచే మేము సందేహంలో పడ్డాము.
12.58.27
अत्र निःश्रेयसं यन्नस्तद्ध्यायस्व पितामह ।
त्वत्प्रसादात्समुत्थोसौ प्रभावो नो भवत्वयम् ॥ १२.५८.२७ ॥
ఇక్కడ మాకు ఏది పరమ శ్రేయస్సో దానిని ధ్యానించుము, పితామహా. నీ అనుగ్రహముచే కలిగిన ఈ మా ప్రభావము కలుగు గాక.
12.58.28
तानुवाच सुरान्सर्वान्स्वयंभूर्भगवांस्ततः ।
श्रेयोऽहं चिन्तयिष्यामिव्येतु वो भीः सुरोत्तमाः ॥ १२.५८.२८ ॥
అప్పుడు స్వయంభువైన భగవానుడు ఆ దేవతలందరితో ఇలా అన్నాడు: 'మీ శ్రేయస్సును నేను ఆలోచిస్తాను; ఓ దేవోత్తములారా, మీ భయం తొలగుగాక.'
12.58.29
ततोऽध्यायसहस्राणां शतं चक्रे स्वबुद्धिजम् ।
यत्र धर्मस्तथैवार्थः कामश्चैवानुवर्णितः ॥ १२.५८.२९ ॥
అప్పుడు ఆయన తన బుద్ధినుండి జనించిన నూరువేల అధ్యాయాలను రచించెను; వాటిలో ధర్మము, అర్థము, కామము కూడా వర్ణితమయ్యాయి.
12.58.30
त्रिवर्ग इति विख्यातो गण एव स्वयंभुवा ।
चतुर्थो मोक्ष इत्येव पृथगर्थः पृथग्गुणः ॥ १२.५८.३० ॥
స్వయంభువుచే 'త్రివర్గము' అని ప్రసిద్ధమైన సమూహము ఏర్పడెను; నాల్గవది మోక్షము, దాని అర్థము, గుణము వేరు.
12.58.31
मोक्षस्यास्ति त्रिवर्गोऽन्यः प्रोक्तः सत्वं रजस्तमः ।
स्थानं वृद्धिः क्षयश्चैव त्रिवर्गश्चैव दण्डजः ॥ १२.५८.३१ ॥
మోక్షానికి మరొక త్రివర్గం ఉందని చెప్పబడింది: సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు. స్థితి, వృద్ధి, క్షయం, మరియు దండం నుండి పుట్టిన త్రివర్గం కూడా (అలాగే).
12.58.32
आत्मादेशश्च कालश्चाप्युपायाः कृत्यमेव च ।
सहायाः कारणं चैव षड्वर्गो नीतिजः स्मृतः ॥ १२.५८.३२ ॥
ఆత్మాదేశం, కాలం, ఉపాయాలు, కృత్యం, సహాయులు, కారణం—ఈ ఆరు వర్గం నీతి నుండి పుట్టినదిగా స్మరించబడింది.
12.58.33
त्रयी चान्वीक्षिकी चैव वार्ता च भरतर्षभ ।
दण्डनीतिश्च विपुला विद्यास्तत्र निदर्शिताः ॥ १२.५८.३३ ॥
త్రయీ, ఆన్వీక్షికీ, వార్తా, దండనీతి—ఓ భరతశ్రేష్ఠా—మరియు విస్తారమైన విద్యలు అక్కడ చూపబడ్డాయి.
12.58.34
अमात्यलिप्सा प्रणिधी राजपुत्रस्य लक्षणम् ।
चारश्च विविधोपायः प्रणिधिश्च पृथग्विधः ॥ १२.५८.३४ ॥
మంత్రులను పొందాలనే కోరిక మరియు గూఢచారులు—ఇవి రాకుమారుని లక్షణం. చారుని వివిధ ఉపాయాలు మరియు భిన్నరకాల ప్రణిధులు కూడా ఉన్నారు.
12.58.35
सामभेदः प्रदानं च ततो दण्डश्च पार्थिव ।
उपेक्षा पञ्चमी चात्र कार्त्स्न्येन समुदाहृता ॥ १२.५८.३५ ॥
సామం, భేదం, దానం, తరువాత దండం, ఓ రాజా, ఐదవది ఉపేక్ష—ఇక్కడ పూర్తిగా వివరించబడ్డాయి.
12.58.36
मन्त्रश्च वर्णितः कृत्स्नो मन्त्रभेदार्थ एव च ।
विभ्रमश्चैव मन्त्रस्य सिद्ध्यसिद्ध्योश्च यत्फलम् ॥ १२.५८.३६ ॥
మంత్రం పూర్తిగా వర్ణించబడింది, మంత్రభేదం యొక్క ప్రయోజనమూ అంతే; మంత్రం యొక్క విభ్రమమూ, సిద్ధి అసిద్ధుల ఫలమూ.
12.58.37
संधिश्च त्रिविधाभिख्यो हीनो मध्यस्तथोत्तमः ।
भयसत्कारवित्ताख्यं कार्त्स्न्येन परिवर्णितम् ॥ १२.५८.३७ ॥
సంధి మూడు విధాలుగా చెప్పబడింది—హీనం, మధ్యమం, ఉత్తమం. భయం, సత్కారం, ధనం అనే రూపాలలో ఇది పూర్తిగా వర్ణించబడింది.
12.58.38
यात्राकालाश्च चत्वारस्त्रिवर्गस्य च विस्तरः ।
विजयो धर्मयुक्तश्च तथार्थविजयश्च ह ॥ १२.५८.३८ ॥
యాత్రకు నాలుగు కాలాలు, త్రివర్గ విస్తారం కూడా చెప్పబడ్డాయి. ధర్మయుక్త విజయమూ, అర్థవిజయమూ కూడా చెప్పబడ్డాయి.
12.58.39
आसुरश्चैव विजयः कार्त्स्न्येन परिवर्णितः ।
लक्षणं पञ्चवर्गस्य त्रिविधं चात्र वर्णितम् ॥ १२.५८.३९ ॥
ఆసుర విజయం కూడా పూర్తిగా వర్ణించబడింది. పంచవర్గ లక్షణాలు ఇక్కడ మూడు విధాలుగా చెప్పబడ్డాయి.
12.58.40
प्रकाशश्चाप्रकाशश्च दण्डोऽथ परिशब्दितः ।
प्रकाशोऽष्टविधस्तत्र गुह्यश्च बहुविस्तरः ॥ १२.५८.४० ॥
ప్రకాశ దండం, అప్రకాశ దండం అని కూడా పేర్కొనబడ్డాయి. ప్రకాశ దండం ఎనిమిది విధాలు; గుహ్య దండం విస్తారమైనది.
12.58.41
रथा नागा हयाश्चैव पादाताश्चैव पाण्डव ।
विष्टिर्नावश्चराश्चैव देशिका इति चाष्टमः।
अङ्गान्येतानि कौरव्य प्रकाशानि बलस्य तु ॥ १२.५८.४१ ॥
రథాలు, ఏనుగులు, గుర్రాలు, పదాతులు — ఓ పాండవా; విష్టి, నావలు, గూఢచారులు, మార్గదర్శకులు — ఇవి ఎనిమిదవది. ఓ కౌరవ్యా, సైన్యపు ఈ అంగాలు ప్రకటితమైనవి.
12.58.42
जङ्गमाजङ्गमाश्चोक्ताश्चूर्णयोगा विषादयः ।
स्पर्शे चाभ्यवहार्ये चाप्युपांशुर्विविधः स्मृतः ॥ १२.५८.४२ ॥
కదిలే, కదలని విషాలు కూడా చెప్పబడ్డాయి; చూర్ణ యోగాలు, విషాలు మొదలైనవి చెప్పబడ్డాయి. స్పర్శ ద్వారా, తినే-త్రాగే వస్తువుల ద్వారా కూడా రహస్య ఉపాయాలు అనేకవిధాలుగా స్మృతమయ్యాయి.
12.58.43
क्रीडापूर्वे रणे द्यूते विस्रम्भणसमन्वितम् ।
उक्तं कैतव्यमित्येतदुपायो नवमो बुधैः ॥ १२.५८.४३ ॥
ఆట ముందు, యుద్ధంలో లేదా జూదంలో, విశ్వాసాన్ని గెలుచుకుంటూ చేసేదాన్ని పండితులు కైతవ్యం అని చెప్పారు; ఇది తొమ్మిదవ ఉపాయం.
12.58.44
उपेक्षा सर्वकार्येषु कर्मणां करणेषु च ।
अनिष्टानां समुत्थाने त्रिवर्गो नश्यते यया ॥ १२.५८.४४ ॥
అన్ని కార్యాలలో, కర్మలు చేయడంలో ఉపేక్ష; అనిష్టాలు తలెత్తినప్పుడు ఏదైతే ఉందో దాని వల్ల త్రివర్గం నశిస్తుంది.
12.58.45
इन्द्रजालादिका माया वाजीवनकुशीलवैः ।
सुनिमित्तैदुर्निमित्तैरुत्पातैश्च समन्वितम् ॥ १२.५८.४५ ॥
ఇంద్రజాలం వంటి మాయ, గుర్రాల వర్తకులు, నటులు, గాయకులు చేసేది; శుభ, అశుభ శకునాలు మరియు ఉత్పాతాలతో కూడినది.
12.58.46
डम्भो लिङ्गं समाश्रित्य शत्रुवर्गे प्रयुज्यते ।
शाठ्यं निश्चेष्टता प्रोक्ता चित्तदोषप्रदूषिका ॥ १२.५८.४६ ॥
శత్రు వర్గంలో వేషం ధరించి డంభం ప్రయోగిస్తారు; శఠత్వం, నిశ్చేష్టత చెప్పబడ్డాయి; అవి చిత్తదోషాలతో కలుషితం చేసేవి.
12.58.47
अरिर्मित्र उदासीन इत्येतेऽप्यनुवर्णिताः ।
कृत्स्ना मार्गगुणाश्चैव तथा भूमिगुणाश्च ह।
आत्मरक्षणमाश्वासः स्पर्शानां चान्ववेक्षणम् ॥ १२.५८.४७ ॥
శత్రువు, మిత్రుడు, ఉదాసీనుడు అనేవారు కూడా వర్ణించబడ్డారు; మార్గ గుణాలన్నీ, భూమి గుణాలు కూడా; ఆత్మరక్షణ, ఆశ్వాసం, చారుల పరిశీలన.
12.58.48
कल्पना विविधाश्चापि नृनागरथवाजिनाम् ।
व्यूहाश्च विविधाभिख्या विचित्रं युद्धकौशलम् ॥ १२.५८.४८ ॥
మనుషులు, ఏనుగులు, రథాలు, గుర్రాల వివిధ ఏర్పాట్లు; వివిధ పేర్ల వ్యూహాలు; యుద్ధంలోని విచిత్ర నైపుణ్యం.
12.58.49
उत्पाताश्च निपाताश्च सुयुद्धं सुपलायितम् ।
शस्त्राणां पालनं ज्ञानं तथैव भरतर्षभ ॥ १२.५८.४९ ॥
ఉత్పాతాలు, నిపాతాలు, మంచి యుద్ధం, నైపుణ్యంతో కూడిన పలాయనం, ఆయుధాల పాలనం, జ్ఞానం, అలాగే, భరతశ్రేష్ఠా.
12.58.50
बलव्यसनयुक्तं च तथैव बलहर्षणम् ।
पीडा चापदकालश्च भयकालश्च पाण्डव ॥ १२.५८.५० ॥
సైన్య నష్టంతో కూడినది, అలాగే సైన్యానికి ఉత్సాహాన్నిచ్చేది, బాధ, ఆపద కాలం, భయ కాలం కూడా, పాండవా.
12.58.51
तथाख्यातविधानं च योगः संचार एव च ।
चोरैराटविकैश्चोग्रैः परराष्ट्रस्य पीडनम् ॥ १२.५८.५१ ॥
అలాగే చెప్పిన విధానం, ప్రయోగం, చారుల సంచారం కూడా; భయంకర దొంగలు, అడవివారి ద్వారా శత్రు రాజ్యాన్ని పీడించడం.
12.58.52
अग्निदैर्गरदैश्चेव प्रतिरूपककारकैः ।
श्रेणिमुख्योपजापेन वीरुधश्छेदनेन च ॥ १२.५८.५२ ॥
నిప్పు పెట్టేవారి ద్వారా, విషం పెట్టేవారి ద్వారా, నకిలీ వస్తువులు తయారుచేసేవారి ద్వారా, శ్రేణి ముఖ్యుల మధ్య విభేదం కలిగించడం ద్వారా, తీగలు చెట్లను నరకడం ద్వారా కూడా.
12.58.53
दूषणेन च नागानामातङ्कजननेन च ।
आराधनेन भक्तस्य पत्युश्चोपग्रहेण च ॥ १२.५८.५३ ॥
ఏనుగులను దూషించడం ద్వారా, వాటిలో భయం కలిగించడం ద్వారా, సేవకుడిని ప్రసన్నం చేసుకోవడం ద్వారా, యజమానిని వశం చేసుకోవడం ద్వారా కూడా.
12.58.54
सप्ताङ्गस्य च राज्यस्य ह्रासवृद्धिसमीक्षणम् ।
दूतसामर्थ्ययोगश्च राष्ट्रस्य च विवर्धनम् ॥ १२.५८.५४ ॥
సప్తాంగ రాజ్యం యొక్క క్షీణత మరియు వృద్ధిని పరిశీలించడం, దూత సామర్థ్యాన్ని ఉపయోగించడం, రాష్ట్రాన్ని వృద్ధి చేయడం కూడా.
12.58.55
अरिमध्यस्थमित्राणां सम्यक्चोक्तं प्रपञ्चनम् ।
अवमर्दः प्रतीघातस्तथैव च बलीयसाम् ॥ १२.५८.५५ ॥
శత్రువులు, మధ్యస్థులు, మిత్రుల గురించి సరిగ్గా చెప్పబడిన పరిశీలన, బలవంతులను అణచివేయడం, వారిని ఎదిరించడం కూడా అలాగే.
12.58.56
व्यवहारः सुसूक्ष्मश्च तथा कण्टकशोधनम् ।
श्रमो व्यायामयोगश्च योगद्रव्यस्य सञ्चयः ॥ १२.५८.५६ ॥
వ్యవహారం అత్యంత సూక్ష్మమైనది; అలాగే ముళ్లను తొలగించడం (కంటకశోధనం), శ్రమ, వ్యాయామ సాధన, సంపాదించిన ధనాన్ని కూడబెట్టడం కూడా.
12.58.57
अभृतानां च भरणं भृतानां चान्ववेक्षणम् ।
अन्तकाले प्रदानं च व्यसने चाप्रसङ्गिता ॥ १२.५८.५७ ॥
నియమితులు కానివారిని పోషించడం, నియమితులైనవారిని జాగ్రత్తగా పరిశీలించడం; సేవ ముగింపులో ప్రతిఫలం ఇవ్వడం, కష్టకాలంలో ఆసక్తితో చిక్కుకోకుండా ఉండటం.
12.58.58
तथा राजगुणाश्चैव सेनापतिगुणाश्च ह ।
करणस्य च कर्तुश्च गुणदोषास्तथैव च ॥ १२.५८.५८ ॥
అలాగే రాజు గుణాలు, సేనాపతి గుణాలు; కరణం (సాధనం/అధికారి) మరియు కర్త గుణదోషాలు కూడా అలాగే.
12.58.59
दुष्टेङ्गितं च विविधं वृत्तिश्चैवानुवर्तिनाम् ।
शङ्कितत्वं च सर्वस्य प्रमादस्य च वर्जनम् ॥ १२.५८.५९ ॥
దుష్టుల సంజ్ఞలు, వివిధ ప్రవర్తనలు, అనుచరుల నడవడిక; అందరి పట్ల అప్రమత్తంగా ఉండటం, నిర్లక్ష్యాన్ని విడిచిపెట్టడం.
12.58.60
अलब्धलिप्सा लब्धस्य तथैव च विवर्धनम् ।
प्रदानं च विवृद्धस्य पात्रेभ्यो विधिवत्तथा ॥ १२.५८.६० ॥
పొందని దానిని పొందాలనే కోరిక, పొందిన దానిని వృద్ధి చేయడం; అలాగే వృద్ధి చెందిన ధనాన్ని తగిన పాత్రులకు విధిప్రకారం దానం చేయడం.
12.58.61
विसर्गोऽर्थस्य धर्मार्थमर्थार्थं कामहेतुकम् ।
चतुर्थं व्यसनाघाते तथैवात्रानुवर्णितम् ॥ १२.५८.६१ ॥
ధనవ్యయం ధర్మం కోసం, అర్థం కోసం, కామం వల్ల కలిగేది అవుతుంది; నాలుగవది ఆపద దెబ్బలో కలిగేది; అదీ ఇక్కడ ఈ విధంగానే వర్ణించబడింది.
12.58.62
क्रोधजानि ततोग्राणि कामजानि तथैव च ।
दशोक्तानि कुरुश्रेष्ठ व्यसनान्यत्र चैव ह ॥ १२.५८.६२ ॥
కురుశ్రేష్ఠా, కోపం వల్ల పుట్టే భయంకర వ్యసనాలు, కామం వల్ల పుట్టే వ్యసనాలు కూడా పది అని చెప్పబడ్డాయి; ఇక్కడ అవి వర్ణించబడ్డాయి.
12.58.63
मृगयाक्षास्तथा पानं स्त्रियश्च भरतर्षभ ।
कामजान्याहुराचार्याः प्रोक्तानीह स्वयंभुवा ॥ १२.५८.६३ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, వేట, జూదం, మద్యపానం, స్త్రీలు — వీటిని ఆచార్యులు కామం వల్ల పుట్టే వ్యసనాలంటారు; ఇక్కడ స్వయంభువు (బ్రహ్మ) వీటిని చెప్పాడు.
12.58.64
वाक्पारुष्यं तथोग्रत्व दण्डपारुष्यमेव च ।
आत्मनो निग्रहस्त्यागो ह्यर्थदूषणमेव च ॥ १२.५८.६४ ॥
కఠినమైన మాట, ఉగ్రత, దండంలో కఠినత్వం, తనను నిగ్రహించుకోకపోవడం, త్యాగం, ధనాన్ని దూషించడం కూడా.
12.58.65
यन्त्राणि विविधान्येव क्रियास्तेषां च वर्णिताः ।
अवमर्दः प्रतीघातः केतनानां च भञ्जनम् ॥ १२.५८.६५ ॥
వివిధ యంత్రాలు, వాటి క్రియలు కూడా వర్ణించబడ్డాయి; అణచివేత, ప్రతిఘాతం, ధ్వజాలను విరగ్గొట్టడం కూడా.
12.58.66
चैत्यद्रुमावमर्दश्च रोधः कर्मान्तनाशनम् ।
अपस्करोऽथ वमनं तथोपास्या च वर्णिता ॥ १२.५८.६६ ॥
చైత్య వృక్షాలను తొక్కడం, ముట్టడి, కర్మాంతాల నాశనం, మలినం పోయడం, వాంతి, ఉపాసన కూడా వర్ణించబడ్డాయి.
12.58.67
पणवानकशङ्खानां भेरीणां च युधिष्ठिर ।
उपार्जनं च द्रव्याणां परमर्म च तानि षट् ॥ १२.५८.६७ ॥
పణవ, ఆనక, శంఖ, భేరుల (ధ్వనులు), ఓ యుధిష్ఠిరా, ధనార్జనం, శత్రువుల మర్మస్థానాలు — ఇవి ఆరు.
12.58.68
लब्धस्य च प्रशमनं सतां चैवाभिपूजनम् ।
विद्वद्भिरेकीभावश्च जपहोमविधिज्ञता ॥ १२.५८.६८ ॥
లభించినదాన్ని రక్షించడం, సజ్జనులను గౌరవించడం, విద్వాంసులతో ఏకత్వం, జప-హోమ విధుల జ్ఞానం.
12.58.69
मङ्गलालम्भनं चैव शरीरस्य प्रतिक्रिया ।
आहारयोजनं चैव नित्यमास्तिक्यमेव च ॥ १२.५८.६९ ॥
మంగళ వస్తువులను తాకడం, శరీర సంరక్షణ, ఆహార ఏర్పాటు, నిత్య ఆస్తిక్యం (విశ్వాసం) — ఇవీ.
12.58.70
एकेन च यथोत्थेयं सत्यत्वं मधुरा गिरः ।
उत्तमानां समाजानां क्रियाः केतनजास्तथा ॥ १२.५८.७० ॥
ఒకరిచే ఎలా లేచి (చేపట్టాలో), సత్యం, మధుర వాక్కు, ఉత్తమ సభల క్రియలు, ధ్వజాలకు సంబంధించిన కర్మలు — ఇవీ.
12.58.71
प्रत्यक्षाश्च परोक्षाश्च सर्वाधिकरणेष्वथ ।
वृत्तेर्भरतशार्दूल नित्यं चैवान्ववेक्षणम् ॥ १२.५८.७१ ॥
అన్ని అధికార విభాగాల్లో ప్రత్యక్ష, పరోక్ష పర్యవేక్షణ; ఓ భరతశార్దూలా, వృత్తి (జీవనోపాధి)ని నిత్యం పరిశీలించడం.
12.58.72
अदण्ड्यत्वं च विप्राणां युक्त्या दण्डनिपातनम् ।
अनुजीवि स्वजातिभ्यो गुणेभ्यश्च समुद्भवः ॥ १२.५८.७२ ॥
బ్రాహ్మణులకు దండన నుండి మినహాయింపు; యుక్తితో దండం విధించడం; తమ కులాల నుండి, గుణాల నుండి వచ్చే అభ్యున్నతి.
12.58.73
रक्षणं चैव पौराणां राष्ट्रस्य च विवर्धनम् ।
मण्डलस्था च या चिन्ता राजन्द्वादशराजिका ॥ १२.५८.७३ ॥
ప్రజల రక్షణం, రాష్ట్ర వృద్ధి, మండలంలో ఉన్న రాజుల గురించి ఆలోచన — ఓ రాజా, ఇది పన్నెండు రాజుల మండలం.
12.58.74
द्विसप्ततिमतिश्चैव प्रोक्ता या च स्वयंभुवा ।
देशजातिकुलानां च धर्माः समनुवर्णिताः ॥ १२.५८.७४ ॥
స్వయంభువు (బ్రహ్మ) చెప్పిన డెబ్బై రెండు విధాల బుద్ధి, దేశ-జాతి-కులాల ధర్మాలు సమగ్రంగా వర్ణితమయ్యాయి.
12.58.75
धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षश्चात्रानुवर्णिताः ।
उपायाश्चार्थलिप्सा च विविधा भूरिदक्षिणः ॥ १२.५८.७५ ॥
ఇక్కడ ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం వర్ణించబడ్డాయి; ఉపాయాలు, ధనాపేక్ష, వివిధ మార్గాలు కూడా — ఓ అధిక దక్షిణలిచ్చేవాడా.
12.58.76
मूलकर्मक्रिया चात्र मायायोगश्च वर्णितः ।
दूषणं स्रोतसां चैव वर्णितं च स्थिराम्भसाम् ॥ १२.५८.७६ ॥
ఇక్కడ మూలకర్మ, దాని క్రియ, మాయా ప్రయోగం వర్ణించబడ్డాయి; ప్రవహించే నదుల కలుషణం, నిలిచిన నీరు కూడా వర్ణితమయ్యాయి.
12.58.77
यैर्यैरुपायैर्लोकस्तु न चलेदार्यवर्त्मनः ।
तत्सर्वं राजशार्दूल नीतिशास्त्रेऽभिवर्णितम् ॥ १२.५८.७७ ॥
ఏ ఉపాయాల ద్వారా లోకం ఆర్య మార్గం నుండి చలించకుండా ఉంటుందో, ఓ రాజశార్దూలా, అవన్నీ నీతిశాస్త్రంలో వర్ణితమయ్యాయి.
12.58.78
एतत्कृत्वा सुभं शास्त्रं ततः स भगवान्प्रभुः ।
देवानुवाच संहृष्टः सर्वाञ्छक्रपुरोगमान् ॥ १२.५८.७८ ॥
ఈ శుభకరమైన శాస్త్రాన్ని రచించిన తరువాత, ఆ భగవంతుడు ప్రభువు ఎంతో సంతోషించి ఇంద్రుడు ముందుగా గల దేవతలందరితో మాట్లాడాడు.
12.58.79
उपकाराय लोकस्य त्रिवर्गस्थापनाय च ।
नवनीतं सरस्वत्या बुद्धिरेषा प्रभाषिता ॥ १२.५८.७९ ॥
లోక హితం కోసమూ త్రివర్గ స్థాపన కోసమూ సరస్వతి యొక్క ఈ నవనీతమైన బుద్ధి చెప్పబడింది.
12.58.80
दण्डेन सहिता ह्येषा लोकरक्षणकारिका ।
निग्रहानुग्रहरता लोकाननुचरिष्यति ॥ १२.५८.८० ॥
దండంతో కూడినదై ఇది లోక రక్షణ చేస్తుంది; నిగ్రహ అనుగ్రహాలలో నిమగ్నమై లోకాలను అనుసరిస్తుంది.
12.58.81
दण्डेन नीयते चेदं दण्डं नयति वा पुनः ।
दण्डनीतिरितिख्याता त्रीँल्लोकानवपत्स्यते ॥ १२.५८.८१ ॥
ఇది దండంతో నడిపించబడినా, లేదా మళ్ళీ దండాన్ని నడిపించినా, 'దండనీతి' అని ప్రసిద్ధి పొంది మూడు లోకాలను పొందుతుంది.
12.58.82
पाङ्गुण्यगुणसारैषा स्थास्यत्यग्रे महात्मसु ।
धर्मार्थकाममोक्षाश्च सकला ह्यत्र शब्दिताः ॥ १२.५८.८२ ॥
పాంగుణ్య గుణాల సారమైన ఇది మహాత్ముల మధ్య ముందుగా నిలుస్తుంది; ఇందులో ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్షాలన్నీ చెప్పబడ్డాయి.
12.58.83
ततस्तां भगवान्नीतिं पूर्वं जग्राह शंकरः ।
बहुरूपो विशालाक्षः शिवः स्थाणुरुमापतिः ॥ १२.५८.८३ ॥
అప్పుడు భగవానుడైన శంకరుడు ముందుగా ఆ నీతిని స్వీకరించాడు — బహురూపుడు, విశాలాక్షుడు, శివుడు, స్థాణువు, ఉమాపతి.
12.58.84
अनादिनिधनो देवश्चैतन्यादिसमन्वितः ।
ज्ञानानि च वशे यस्य तारकादीन्यशेषतः ॥ १२.५८.८४ ॥
ఆది అంతం లేని దేవుడు, చైతన్యం మొదలైన గుణాలతో కూడినవాడు; ఆయన వశంలో తారకాది జ్ఞానాలన్నీ పూర్తిగా ఉన్నాయి.
12.58.85
अणिमादिगुणोपेतमैश्वर्यं न च कृत्रिमम् ।
तुष्ट्यर्थं ब्रह्मणः पुत्रो ललाटादुत्थितः प्रभुः ॥ १२.५८.८५ ॥
అణిమాది గుణాలతో కూడిన, కృత్రిమం కాని ఐశ్వర్యం కలవాడు. బ్రహ్మను సంతోషపెట్టడానికి బ్రహ్మ కుమారుడైన ప్రభువు నుదుటి నుండి ఉద్భవించాడు.
12.58.86
अरुदत्सस्वनं घोरं जगतः प्रभुरव्ययः ।
जायमानः पिता पुत्रे पुत्रः पितरि चैव हि ॥ १२.५८.८६ ॥
లోకాల అవినాశి అయిన ప్రభువు జన్మించినప్పుడే భయంకరమైన ధ్వనితో ఏడ్చాడు. తండ్రి కుమారునిలో, కుమారుడు తండ్రిలో ఉంటారు.
12.58.87
बुद्धिं विश्वसृजे दत्त्वा ब्रह्माण्डं येन निर्मितम् ।
यस्मिन्हिरण्मयो हंसः शकुनिः समपद्यत ॥ १२.५८.८७ ॥
విశ్వసృష్టికర్తకు బుద్ధిని ఇచ్చి, ఎవరు బ్రహ్మాండాన్ని నిర్మించాడో, అందులో బంగారు హంస అనే పక్షి ఉద్భవించింది.
12.58.88
कर्ता सर्वस्य लोकस्य ब्रह्मा लोकपितामहः ।
स देवः सर्वभूतानां महादेवः सनातनः।
असंख्यातसहस्राणां रुद्राणां स्थानमव्ययम् ॥ १२.५८.८८ ॥
సమస్త లోకాలకు కర్త, లోకపితామహుడైన బ్రహ్మ. ఆ దేవుడే సర్వభూతాలకు మహాదేవుడు, సనాతనుడు. లెక్కలేని వేలాది రుద్రుల అవినాశి స్థానం అతడే.
12.58.89
युगानामायुषो ह्रासं विज्ञाय भगवाञ्शिवः ।
संचिक्षेप ततः शास्त्रं महास्त्रं ब्रह्मणा कृतम् ॥ १२.५८.८९ ॥
యుగాల ఆయుష్షు క్షీణించడాన్ని తెలుసుకుని భగవానుడు శివుడు, బ్రహ్మ రచించిన మహాస్త్ర శాస్త్రాన్ని సంక్షిప్తం చేశాడు.
12.58.90
वैशालाक्षमिति प्रोक्तं तदिन्द्रः प्रत्यपद्यत ।
दशाध्यायसहस्राणि सुब्रह्मण्यो महातपाः ॥ १२.५८.९० ॥
దానికి వైశాలాక్షం అని పేరు. దానిని ఇంద్రుడు పొందాడు. మహాతపస్వి సుబ్రహ్మణ్యుడు పదివేల అధ్యాయాలను పొందాడు.
12.58.91
मघवानपि तच्छास्त्रं देवात्प्राप्य महेश्वरात् ।
प्रजानां हितमन्विच्छन्संचिक्षेप पुरंदरः ॥ १२.५८.९१ ॥
ఇంద్రుడు కూడా ఆ శాస్త్రాన్ని దేవుడైన మహేశ్వరుని వద్ద పొంది, ప్రజల హితాన్ని కోరి దానిని సంక్షిప్తం చేశాడు.
12.58.92
सहस्त्रैः पञ्चभिस्तात यदुक्तं बाहुदन्तकम् ।
अध्यायानां सहस्त्रैस्तु त्रिभिरेव बृहस्पतिः।
संचिक्षेपेश्वरो बुद्ध्या बार्हस्पत्यं यदुच्यते ॥ १२.५८.९२ ॥
అయ్యా, బాహుదంతకం అని ఐదువేల అధ్యాయాలలో చెప్పబడినదాన్ని, బృహస్పతి తన బుద్ధితో మూడువేల అధ్యాయాలుగా సంక్షిప్తం చేశాడు; దాన్నే బార్హస్పత్యం అంటారు.
12.58.93
अध्यायानां सहस्रेण काव्यः संक्षेपमब्रवीत् ।
तच्छास्त्रममितप्रज्ञो योगाचार्यो महायशाः ॥ १२.५८.९३ ॥
కావ్యుడు (ఉశనసుడు) ఆ శాస్త్రాన్ని వెయ్యి అధ్యాయాలలో సంక్షిప్తం చేసి చెప్పాడు; ఆయన అపార ప్రజ్ఞ కలవాడు, యోగాచార్యుడు, మహాయశస్వి.
12.58.94
एवं लोकानुरोधेन शास्त्रमेतन्महर्षिभिः ।
संक्षिप्तमायुर्विज्ञाय लोकानां ह्रासि पाण्डव ॥ १२.५८.९४ ॥
ఇలా లోకాల కోసం మహర్షులు ఈ శాస్త్రాన్ని సంక్షిప్తం చేశారు; ప్రజల ఆయువు తగ్గిపోతోందని తెలుసుకుని, ఓ పాండవా.
12.58.95
अथ देवाः समागम्य विष्णुमूचुः प्रजापतिम् ।
एको योऽर्हति मर्त्येभ्यः श्रैष्ठ्य वै तं समादिश ॥ १२.५८.९५ ॥
అప్పుడు దేవతలు సమావేశమై విష్ణువుతో, ప్రజాపతితో అన్నారు — మానవులకు శ్రేష్ఠత్వం అర్హుడైనవాడినే నియమించు.
12.58.96
ततः संचिन्त्य भगवान्देवो नारायणः प्रभुः ।
तैजसं वै विरजसं सोऽसृजन्मानसं सुतम् ॥ १२.५८.९६ ॥
అప్పుడు భగవంతుడు, దేవుడు నారాయణుడు, ప్రభువు, ఆలోచించి తేజోమయుడూ రజోగుణరహితుడూ అయిన ఒక మానస పుత్రుని సృష్టించాడు.
12.58.97
विरजास्तु महाभागः प्रभुत्वं भुवि नैच्छत ।
न्यासायैवाभवद्वुद्धिः प्रणीता तस्य पाण्डव ॥ १२.५८.९७ ॥
కానీ మహాభాగుడైన విరజసుడు భూమిపై ప్రభుత్వాన్ని కోరలేదు. ఓ పాండవా, అతని బుద్ధి సన్న్యాసం కోసమే స్థిరపడింది.
12.58.98
कीर्तिमांस्तस्य पुत्रोऽभूत्सोऽपि मर्त्याधिकोऽभवत् ।
कर्दमस्तस्य तु सुतः सोऽप्यतप्यन्महत्तपः ॥ १२.५८.९८ ॥
అతనికి కీర్తిమంతుడు అనే కుమారుడు కలిగాడు; అతడు కూడా మానవులలో ఉత్తముడయ్యాడు. అతని కుమారుడు కర్దముడు; అతడు కూడా మహా తపస్సు చేశాడు.
12.58.99
प्रजापतेः कर्दमस्य त्वनङ्गो नाम वीर्यवान् ।
प्रजा रक्षयिता साधुर्दण्डनीतिविशारदः ॥ १२.५८.९९ ॥
ప్రజాపతి కర్దముని కుమారుడు అనంగుడు అనే పరాక్రమవంతుడు; అతడు ప్రజలను రక్షించువాడు, సాధువు, దండనీతిలో నిపుణుడు.
12.58.100
अनङ्गपुत्रोऽतिबलो नीतिमानभिगम्य वै ।
प्रतिपेदे महाराज्यमथेन्द्रियवशोऽभवत् ॥ १२.५८.१०० ॥
అనంగుని కుమారుడు అత్యంత బలవంతుడు, నీతిమంతుడు; అతడు మహా రాజ్యాన్ని పొందాడు, తరువాత ఇంద్రియాలకు వశుడయ్యాడు.
12.58.101
प्राप्य नारीं महाभागां रूपिणीं काममोहितः ।
सौभाग्येन च संपन्नां गुणैश्चानुत्तमां सतीम् ॥ १२.५८.१०१ ॥
కామమోహితుడై అతడు అత్యంత భాగ్యవతి, రూపవతి అయిన ఒక స్త్రీని పొందాడు — సౌభాగ్యం, గుణాలతో సంపన్నురాలు, అనుపమురాలు, సతి.
12.58.102
मृत्योस्तु दुहिता राजन्सुनीथा नाम नामतः ।
प्रख्याता त्रिषु लोकेषु या सा वेनमजीजनत् ॥ १२.५८.१०२ ॥
ఓ రాజా, మృత్యువు కుమార్తె సునీథ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధురాలు; మూడు లోకాలలో ప్రఖ్యాతురాలు. ఆమె వేనుని కన్నది.
12.58.103
तं प्रजासु विधर्माणं रागद्वेषवशानुगम् ।
मन्त्रपूतैः कुशैर्जघ्नुर्ऋषयो ब्रह्मवादिनः ॥ १२.५८.१०३ ॥
ప్రజల మధ్య ధర్మవిరుద్ధంగా ప్రవర్తిస్తూ, రాగద్వేషాలకు లోనై నడిచిన అతడిని, మంత్రపూతమైన దర్భలతో బ్రహ్మవాదులైన ఋషులు కొట్టారు.
12.58.104
ममन्थुर्दक्षिणं चोरुमृषयस्तस्य भारत ।
ततोऽस्य विकृतो जज्ञे ह्रस्वकः पुरुषोऽशुचिः ॥ १२.५८.१०४ ॥
భారతా, ఋషులు అతని కుడి తొడను మథించారు; అప్పుడు అతని నుండి వికృతమైన, పొట్టి, అశుచియైన ఒక పురుషుడు జన్మించాడు.
12.58.105
दग्धस्थूणाप्रतीकाशो रक्ताक्षः कृष्णमूर्धजः ।
निषीदेत्येवमूचुस्तमृषयो ब्रह्मवादिनः ॥ १२.५८.१०५ ॥
కాలిన స్తంభంలా ఉన్న, ఎర్రని కళ్లు, నల్లని జుట్టు కలిగిన అతనితో బ్రహ్మవాదులైన ఋషులు "కూర్చో" అని ఇలా అన్నారు.
12.58.106
तस्मान्निषादाः संभूताः क्रूराः शैलवनाश्रयाः ।
ये चान्ये विन्ध्यनिलया म्लेच्छाः शतसहस्रशः ॥ १२.५८.१०६ ॥
అతని నుండే పర్వతాలలో, అడవులలో నివసించే క్రూరులైన నిషాదులు పుట్టారు; వింధ్యలో నివసించే లక్షలాది మ్లేచ్ఛులు కూడా.
12.58.107
भूयोऽस्य दक्षिणं पाणिं ममन्थुस्ते महर्षयः ।
ततः पुरुष उत्पन्नो रुपेणेन्द्र इवापरः ॥ १२.५८.१०७ ॥
తరువాత ఆ మహర్షులు అతని కుడి చేతిని మథించారు; అప్పుడు రూపంలో మరో ఇంద్రునిలా ఒక పురుషుడు ఉద్భవించాడు.
12.58.108
कवची बद्धनिस्त्रिंशः सशरः सशरासनः ।
वेदवेदाङ्गविच्चैव धनुर्वेदे च पारगः ॥ १२.५८.१०८ ॥
అతడు కవచం ధరించినవాడు, కత్తి కట్టినవాడు, బాణాలు విల్లు కలవాడు; వేదాలను వేదాంగాలను తెలిసినవాడు, ధనుర్వేదంలో కూడా పారంగతుడు.
12.58.109
तं दण्डनीतिः सकला श्रिता राजन्नरोत्तमम् ।
ततस्तु प्राञ्जलिर्वैन्यो महर्षीस्तानुवाच ह ॥ १२.५८.१०९ ॥
రాజా, సమస్త దండనీతి ఆ నరోత్తముని ఆశ్రయించింది. అప్పుడు వేనుని కుమారుడు చేతులు జోడించి ఆ మహర్షులతో ఇలా అన్నాడు.
12.58.110
सुसूक्ष्मा मे समुत्पन्ना बुद्धिर्धरर्मार्थदर्शिनी ।
अनया किं मया कार्यं तन्मे तत्त्वेन शंसत ॥ १२.५८.११० ॥
నాలో అత్యంత సూక్ష్మమైన బుద్ధి పుట్టింది; అది ధర్మార్థాలను చూస్తుంది. దీనితో నేనేమి చేయాలి? అది నాకు యథార్థంగా చెప్పండి.
12.58.111
यन्मां भवन्तो वक्ष्यन्ति कार्यमर्थसमन्वितम् ।
तदहं वः करिष्यामि नात्र कार्या विचारणा ॥ १२.५८.१११ ॥
మీరు నాకు ఏ కార్యాన్ని అర్థయుక్తంగా చెబుతారో, దానిని నేను మీ కోసం చేస్తాను; ఇందులో సందేహించవలసినది లేదు.
12.58.112
तमूचुस्तत्र देवास्ते ते चैव परमर्षयः ।
नियतो यत्र धर्मो वै तमशङ्कः समाचर ॥ १२.५८.११२ ॥
అక్కడ ఆ దేవతలు, పరమ ఋషులు అతనితో ఇలా అన్నారు — ధర్మం ఎక్కడ నిశ్చయంగా నిలిచి ఉందో, దానినే భయం లేకుండా ఆచరించు.
12.58.113
प्रियाप्रिये परित्यज्य समः सर्वेषु जन्तुषु ।
कामं क्रोधं च लोभं च मानं चोत्सृज्य दूरतः ॥ १२.५८.११३ ॥
ప్రియాప్రియాలను విడిచి, సమస్త ప్రాణులపట్ల సమభావంతో, కామం, క్రోధం, లోభం, మానం అన్నింటినీ దూరంగా విడిచిపెట్టి.
12.58.114
यश्च धर्मात्प्रविचलेल्लोके कश्चन मानवः ।
निग्राह्यस्ते स्वबाहुभ्यां शश्वद्धर्ममवेक्षता ॥ १२.५८.११४ ॥
ఈ లోకంలో ఏ మనుషుడు ధర్మం నుండి తొలగిపోతాడో, అతనిని నీ స్వబాహువులతోనే అరికట్టాలి; ఎల్లప్పుడూ ధర్మాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని.
12.58.115
प्रतिज्ञां चाधिरोहस्व मनसा कर्मणा गिरा ।
पालयिष्याम्यहं भौमं ब्रह्म इत्येव चासकृत् ॥ १२.५८.११५ ॥
మనసుతో, కర్మతో, వాక్కుతో ఈ ప్రతిజ్ఞను స్వీకరించు. భూమిపై బ్రహ్మాన్ని (వేదాన్ని) కాపాడుతానని పదే పదే చెప్పు.
12.58.116
यश्चात्र धर्म इत्युक्तो दण्डनीतिव्यपाश्रयः ।
तमशङ्कः करिष्यामि स्ववशो न कदाचन ॥ १२.५८.११६ ॥
ఇక్కడ ధర్మంగా చెప్పబడినదీ దండనీతిని ఆధారంగా చేసుకున్నదీ అయినదాన్ని నేను సందేహం లేకుండా చేస్తాను; ఎప్పుడూ స్వేచ్ఛగా కాదు.
12.58.117
अदण्ड्या मे द्विजाश्चेति प्रतिजानीष्व चाभिभो ।
लोकं च संकरात्कृत्स्नं त्राताऽस्मीति परंतप ॥ १२.५८.११७ ॥
"బ్రాహ్మణులు నాకు దండ్యులు కారు" అని ప్రతిజ్ఞ చేయి, ఓ సమర్థుడా; "సమస్త లోకాన్ని సంకరం నుండి నేను రక్షిస్తాను" అని, ఓ శత్రుసంహారకా.
12.58.118
वैन्यस्ततस्तानुवाच देवानृषिपुरोगमान् ।
ब्राह्मणा मे सहायाश्चेदेवमस्तु सुरर्षभाः ॥ १२.५८.११८ ॥
అప్పుడు వేనుని కుమారుడు (పృథు) ఋషులను ముందు ఉంచుకున్న ఆ దేవతలతో ఇలా అన్నాడు: "బ్రాహ్మణులు నాకు సహాయకులైతే అలాగే ఉండుగాక, ఓ దేవశ్రేష్ఠులారా."
12.58.119
एवमस्त्विति वैन्यस्तु तैरुक्तो ब्रह्मवादिभिः ।
पुरोधाश्चाभवत्तस्य शुक्रो ब्रह्ममयो निधिः ॥ १२.५८.११९ ॥
"అలాగే కానీ" అని వేనుని కుమారుడు అన్నాడు, బ్రహ్మవాదులు అతనితో అలా అన్నప్పుడు. అతనికి పురోహితుడైనవాడు బ్రహ్మమయమైన నిధి అయిన శుక్రుడు.
12.58.120
मन्त्रिणो वालखिल्याश्च सारस्वत्यो गणस्तथा ।
महर्षिर्भगवान्गर्गस्तस्य सांवत्सरोऽभवत् ॥ १२.५८.१२० ॥
వాలఖిల్యులు, సారస్వతుల గణము అతనికి మంత్రులయ్యారు; భగవంతుడైన మహర్షి గర్గుడు అతనికి సాంవత్సరుడు (జ్యోతిష్కుడు) అయ్యాడు.
12.58.121
आत्मनाऽष्टम इत्येव श्रुतिरेषां परा नृषु ।
उत्पन्नौ बन्दिनौ चास्य तत्पूर्वौ सूतमागधौ ॥ १२.५८.१२१ ॥
తానే ఎనిమిదవవాడు అని మనుషులలో వీరికి గల గొప్ప శ్రుతి ఇది. వీరికి ముందు అతని బంధులు, సూతుడు మరియు మాగధుడు పుట్టారు.
12.58.122
तयो प्रीतो ददौ राजा पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् ।
अनूपदेशं सूताय मगधं मागधाय च ॥ १२.५८.१२२ ॥
వారిద్దరి పట్ల సంతోషించి, ప్రతాపవంతుడైన రాజు వైన్య పృథుడు సూతునికి అనూప దేశాన్ని, మాగధునికి మగధను ఇచ్చాడు.
12.58.123
समतां वसुधायाश्च स सम्यगुदपादयत् ।
वैषम्यं हि परं भूमेरिति नः परमा श्रुतिः ॥ १२.५८.१२३ ॥
అతడు భూమికి సమత్వాన్ని చక్కగా కలిగించాడు. భూమికి అత్యధిక విషమత్వమే అని మా పరమ శ్రుతి చెబుతుంది.
12.58.124
मन्वन्तरेषु सर्वेषु विषमा जायते मही ।
उज्जहार ततो वैन्यः शिलाजालान्समन्ततः ॥ १२.५८.१२४ ॥
అన్ని మన్వంతరాలలోనూ భూమి విషమమవుతుంది. అప్పుడు వైన్యుడు నలువైపులా శిలాసమూహాలను ఎత్తి తొలగించాడు.
12.58.125
धनुष्कोट्या महाराज तेन शैला विमर्दिताः ।
स विष्णुना च देवेन शक्रेण विबुधैः सह।
ऋषिभिश्च प्रजापाल्ये ब्रह्मणा चाभिषेचितः ॥ १२.५८.१२५ ॥
మహారాజా, అతడు విల్లు కొనతో పర్వతాలను చూర్ణం చేశాడు. అతడు విష్ణువుచే, దేవుడైన ఇంద్రునిచే, దేవతలు ఋషులతో కలిసి, ప్రజాపాలనకు బ్రహ్మచే అభిషేకించబడ్డాడు.
12.58.126
तं साक्षात्पृथिवी भेजे रत्नान्यादाय पाण्डव ।
सागरः सरितां भर्ता हिमवांश्चाचलोत्तमः ॥ १२.५८.१२६ ॥
పాండవా, భూమి స్వయంగా రత్నాలను తీసుకుని అతని వద్దకు వచ్చింది. నదులకు ప్రభువైన సముద్రుడు, గొప్ప పర్వతమైన హిమవంతుడు కూడా వచ్చారు.
12.58.127
शक्रश्च धनमक्षय्यं प्रादात्तस्मै युधिष्ठिर ।
रुक्मं चापि महामेरुः स्वयं कनकपर्वतः ॥ १२.५८.१२७ ॥
ఇంద్రుడు అతనికి అక్షయమైన ధనాన్ని ఇచ్చాడు, ఓ యుధిష్ఠిరా. మహామేరువు, స్వర్ణపర్వతం, తానే అతనికి బంగారాన్ని ఇచ్చింది.
12.58.128
यक्षराक्षसभर्ता च भगवान्नरवाहनः ।
धर्मे चार्थे च कामे च समर्थं प्रददौ धनम् ॥ १२.५८.१२८ ॥
యక్షులకు, రాక్షసులకు ప్రభువైన భగవానుడు నరవాహనుడు అతనికి ధర్మార్థకామాలకు సరిపడే ధనాన్ని ఇచ్చాడు.
12.58.129
हया रथाश्च नागाश्च कोटिशः पुरुषास्तथा ।
प्रादुर्बभूवुर्वैन्यस्य चिन्तयानस्य पाण्डव ॥ १२.५८.१२९ ॥
ఓ పాండవా, వైన్యుడు (పృథు) ఆలోచించగానే కోట్ల కొద్దీ గుర్రాలు, రథాలు, ఏనుగులు, మనుషులు ప్రత్యక్షమయ్యారు.
12.58.130
न जरा न च दुर्भिक्षं नाधयो व्याधयः कुतः ।
सरीसृपेभ्यः स्तेनेभ्यो न चान्येभ्यः कदाचन।
भयमासीत्ततस्तस्य पृथिवी सस्यमालिनी ॥ १२.५८.१३० ॥
అతని కాలంలో వృద్ధాప్యం లేదు, కరువు లేదు; మానసిక, శారీరక వ్యాధులు ఎక్కడి నుండి వస్తాయి. సరీసృపాలు, దొంగలు, ఇతరుల వల్ల అతనికి ఎప్పుడూ భయం లేదు; అప్పుడు భూమి పంటలతో అలంకరించబడింది.
12.58.131
आपस्तस्तम्भिरे चास्य समुद्रमभियास्यतः ।
पर्वताश्च ददुर्मार्गं ध्वजभङ्गश्च नाभवत् ॥ १२.५८.१३१ ॥
సముద్రం వైపు వెళ్లినప్పుడు అతని కోసం నీళ్ళు నిలిచిపోయాయి, పర్వతాలు దారి ఇచ్చాయి, జెండా భంగం కూడా కలగలేదు.
12.58.132
तेनेयं पृथिवी दुग्धा सस्यानि दश सप्त च ।
यक्षराक्षसनागानामीप्सितं यस्य यस्य यत् ॥ १२.५८.१३२ ॥
అతని ద్వారా ఈ భూమి పాలు పితికింది; పదిహేడు రకాల పంటలు వచ్చాయి. యక్షులు, రాక్షసులు, నాగులు ఎవరికి ఏది కావాలో అది పొందారు.
12.58.133
तेन धर्मोत्तरश्चायं कृतो लोको महात्मना ।
रञ्जिताश्च प्रजाः सर्वास्तेन राजेति शब्द्यते ॥ १२.५८.१३३ ॥
ఆ మహాత్ముడు ఈ లోకాన్ని ధర్మమే ప్రధానమైనదిగా చేశాడు; ప్రజలందరినీ సంతోషపెట్టాడు; అందువల్ల అతడు 'రాజా' అని పిలవబడతాడు.
12.58.134
ब्राह्मणानां क्षतत्राणात्ततः क्षत्रिय उच्यते ।
प्रथिता धर्मतश्चेयं पृथिवी साधुभिः स्मृता ॥ १२.५८.१३४ ॥
బ్రాహ్మణులను ఆపద నుండి రక్షించుట వల్ల అతడు 'క్షత్రియుడు' అని పిలువబడతాడు; ధర్మం వల్ల ఈ భూమి సాధువులచే ప్రసిద్ధి చెంది స్మరింపబడింది.
12.58.135
स्थापनं चाकरोद्विष्णुः स्वयमेव सनातनः ।
नातिवर्तिष्यते कश्चिद्राजंस्त्वामिति भारत ॥ १२.५८.१३५ ॥
సనాతనుడైన విష్ణువే స్వయంగా ఆ స్థాపనను చేశాడు; ఓ రాజా, ఓ భారతా, ఎవ్వరూ నిన్ను అతిక్రమించరు.
12.58.136
ततः स भगवान्विष्णुराविवेश च पार्थिवम् ।
देववन्नरदेवानां नमतीदं जगत्ततः ॥ १२.५८.१३६ ॥
అప్పుడా భగవంతుడైన విష్ణువు ఆ రాజులో ప్రవేశించాడు; అందువల్ల ఈ జగత్తు దేవతల వలె నరదేవులైన రాజులకు నమస్కరిస్తుంది.
12.58.137
दण्डनीत्या च सततं रक्षितारं नरेश्वरम् ।
नाधर्षयेत्तथा कश्चिच्चारनिष्पन्ददर्शनात् ॥ १२.५८.१३७ ॥
దండనీతితో నిరంతరం రక్షించే నరేశ్వరుణ్ణి ఎవరూ ఆక్రమించకూడదు; ఎందుకంటే గూఢచారుల కదలికలు కనిపిస్తూనే ఉంటాయి.
12.58.138
शुभं हि कर्म राजेन्द्र शुभत्वायोपकल्पते ।
आत्मना करणैश्चैव समस्येह महीक्षितः ॥ १२.५८.१३८ ॥
ఓ రాజేంద్రా, శుభకర్మమే శుభానికి దారితీస్తుంది; ఇక్కడ భూపతులకు తమ స్వయం ప్రవర్తన, సాధనాలు సమానంగా శుభానికి తోడ్పడతాయి.
12.58.139
को हेतुर्यद्वशे तिष्ठेल्लोको दैवादृते गुणात् ॥ १२.५८.१३९ ॥
దైవం, గుణం తప్ప మరే కారణంతో లోకం ఒకరి వశంలో ఉంటుంది?
12.58.140
विष्णोर्ललाटात्कमलं सौवर्णमभवत्तदा ।
श्रीः संभूता ततस्तस्मिन्देवी धर्मस्य पाण्डव ॥ १२.५८.१४० ॥
అప్పుడు విష్ణువు నుదుటి నుండి బంగారు కమలం పుట్టింది. ఓ పాండవా, అందులో ధర్మ దేవియైన శ్రీ జన్మించింది.
12.58.141
श्रियः सकाशादर्थश्च जातो धर्मस्य पाण्डव ।
अथ धर्मस्तथैवार्थः श्रीश्च राज्ये प्रतिष्ठिता ॥ १२.५८.१४१ ॥
శ్రీ నుండి, ఓ పాండవా, ధర్మానికి సంబంధించిన అర్థం పుట్టింది. తర్వాత ధర్మం, అర్థం అలాగే; శ్రీ రాజ్యంలో స్థిరపడింది.
12.58.142
सुकृतस्य क्षयाच्चैव स्वर्लोकादेत्य मेदिनीम् ।
पार्थिवो जायते तात दण्डनीतिविशारदः ॥ १२.५८.१४२ ॥
ప్రియ పుత్రా, పుణ్యం క్షీణించినప్పుడు స్వర్గలోకం నుండి భూమికి వచ్చి, దండనీతిలో నిపుణుడైన రాజు జన్మిస్తాడు.
12.58.143
माहात्म्येन च संयुक्तो वैष्णवेन नरो भुवि ।
बुद्ध्या भवति संयुक्तो माहात्म्यं चाधिगच्छति ॥ १२.५८.१४३ ॥
వైష్ణవ మహిమతో కూడిన మనిషి భూమిపై ఉంటాడు; బుద్ధితో కూడినవాడు మహిమను పొందుతాడు.
12.58.144
स्थापितं च ततो देवैर्न कश्चिदतिवर्तते ।
तिष्ठत्येकस्य च वशे तं चैवानुविधीयते ॥ १२.५८.१४४ ॥
దేవతలచే స్థాపించబడినదాన్ని ఎవరూ అతిక్రమించరు; అది ఒకని వశంలో నిలుస్తుంది, అతనినే అనుసరించబడుతుంది.
12.58.145
शुभं हि कर्म राजेन्द्र शुभत्वायोपकल्पते ।
तुल्यस्यैकस्य येनायं लोको वचसि तिष्ठति ॥ १२.५८.१४५ ॥
రాజేంద్రా, శుభ కర్మ శుభ ఫలానికే దారితీస్తుంది; దాని వల్ల ఈ లోకం ఒకే సమానమైన వాక్కులో నిలుస్తుంది.
12.58.146
योऽस्य वै मुखमद्राक्षीत्सोऽस्य सर्वो वशानुगः ।
सुभगं चार्थवन्तं च रूपवन्तं च पश्यति ॥ १२.५८.१४६ ॥
ఎవరు ఇతని ముఖాన్ని చూశారో, వారందరూ ఇతని వశానుగులు; వారు ఇతన్ని సౌభాగ్యవంతునిగా, ధనవంతునిగా, రూపవంతునిగా చూస్తారు.
12.58.147
महत्त्वात्तस्य दण्डस्य नीतिर्विस्पष्टलक्षणा ।
नयश्चारश्च विपुलो येन सर्वमिदं ततम् ॥ १२.५८.१४७ ॥
ఆ దండం యొక్క మహత్త్వం వల్ల నీతి స్పష్టమైన లక్షణాలు కలది; నయము, గూఢచర్యం విస్తారమైనవి; వాటి వల్ల ఇదంతా వ్యాపించి ఉంది.
12.58.148
आगमश्च पुराणानां महर्षीणां च संभवः ।
तीर्थवंशश्च वंशश्च क्षत्रियाणां युधिष्ठिर ॥ १२.५८.१४८ ॥
యుధిష్ఠిరా, పురాణాల ఆగమం, మహర్షుల ఉద్భవం, తీర్థాల వంశం, క్షత్రియుల వంశం (ఇవి కూడా ఇందులో వర్ణించబడ్డాయి).
12.58.149
सकलं चातुराश्रम्यं चातुर्होत्रं तथैव च ।
चातुर्वर्ण्यं तथैवात्र चातुर्विद्यं च कीर्तिम् ॥ १२.५८.१४९ ॥
ఇక్కడ నాలుగు ఆశ్రమాల సమగ్ర విధానం, నలుగురు హోతల కర్మ, నాలుగు వర్ణాల వ్యవస్థ, నాలుగు విద్యలు మరియు కీర్తి కూడా వివరించబడ్డాయి.
12.58.150
इतिहासोपवेदाश्च न्यायः कृत्स्नश्च वर्णितः ।
तपो ज्ञानमर्हिसा च सत्यं दानममत्सरः ॥ १२.५८.१५० ॥
ఇతిహాసాలు, ఉపవేదాలు, సమగ్ర న్యాయం వర్ణించబడ్డాయి; తపస్సు, జ్ఞానం, అహింస, సత్యం, దానం, అసూయలేమి కూడా.
12.58.151
वृद्धोपसेवा दानं च शौचमुत्थानमेव च ।
सर्वभूतानुकम्पा च सर्वमत्रोपवर्णितम् ॥ १२.५८.१५१ ॥
పెద్దల సేవ, దానం, శుచి, ఉత్సాహం, మరియు సర్వప్రాణులపై దయ — ఇవన్నీ ఇక్కడ వివరించబడ్డాయి.
12.58.152
भुवि वाचोगतं यच्च तच्च सर्वं समर्पितम् ।
तस्मिन्पैतामहे शास्त्रे पाण्डवेय न संशयः ॥ १२.५८.१५२ ॥
భూమిపై మాటల్లోకి వచ్చినదంతా ఆ పితామహ శాస్త్రంలో సమర్పితమై ఉంది; పాండవేయా, ఇందులో సందేహం లేదు.
12.58.153
ततो जगति राजेन्द्र सततं शब्दितं बुधैः ।
देवाश्च नरदेवाश्च तुल्या इति विशांपते ॥ १२.५८.१५३ ॥
అప్పుడు, రాజేంద్రా, లోకంలో జ్ఞానులచే ఎల్లప్పుడూ చెప్పబడినది — దేవతలు మరియు నరదేవులైన రాజులు సమానులని; ప్రజాపతీ.
12.58.154
एतत्ते सर्वमाख्यातं महत्त्वं प्रति राजसु ।
कार्त्स्न्येन भरतश्रेष्ठ किमन्यदिह वर्तते ॥ १२.५८.१५४ ॥
రాజుల మహత్వం గురించి ఇవన్నీ నీకు సమగ్రంగా చెప్పబడ్డాయి; భరతశ్రేష్ఠా, ఇక్కడ ఇంకా ఏమి మిగిలి ఉంది?