ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.58
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.58.1
ततः कल्यं समुत्थाय कृतपूर्वाह्णिकक्रियाः ।
ययुस्ते नगराकारैः रथैः पाण्डवयादवाः ॥ १२.५८.१ ॥
ତା'ପରେ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ପୂର୍ବାହ୍ଣ କର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ପାଣ୍ଡବ ଓ ଯାଦବମାନେ ନଗର ପରି ରଥରେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
12.58.2
प्रतिपद्य कुरुक्षेत्रं भीष्ममासाद्य चानघम् ।
सुखां च रजनीं पृष्ट्वा गाङ्गेयं रथिनां वरम् ॥ १२.५८.२ ॥
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ପହଞ୍ଚି, ନିଷ୍ପାପ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ରାତି ସୁଖରେ କଟିଛି କି ନାହିଁ ପଚାରି, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କ ନିକଟରେ ବସିଲେ।
12.58.3
व्यासादीनभिवाद्यर्षीन्सर्वैस्तैश्चाभिनन्दिताः ।
निषेदुरभितो भीष्मं परिवार्य समन्ततः ॥ १२.५८.३ ॥
ବ୍ୟାସ ଆଦି ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସବୁ ପାଖରୁ ଘେରି ବସିଲେ।
12.58.4
ततो राजा महातेजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्भीष्मं प्रतिपूज्य यथाविधि ॥ १२.५८.४ ॥
ତା'ପରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ।
12.58.5
य एष राजन्राजेति शब्दश्चरति भारत ।
कथमेष समुत्पन्नस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.५८.५ ॥
ହେ ଭାରତ, ହେ ରାଜନ୍, 'ରାଜା' ଏହି ଶବ୍ଦ ଯାହା ବ୍ୟାପିଛି, ତାହା କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ହେ ପିତାମହ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.58.6
तुल्यपाणिभुजग्रीवस्तुल्यबुद्धीन्द्रियात्मकः ।
तुल्यदुःखसुखात्मा च तुल्यपृष्ठमुखोदरः ॥ १२.५८.६ ॥
ଯାହାର ହାତ, ଭୁଜ ଓ ଗଳା ସମାନ, ଯାହାର ବୁଦ୍ଧି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସମାନ, ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଯାହା ପାଇଁ ସମାନ, ଏବଂ ଯାହାର ପିଠି, ମୁଖ ଓ ଉଦର ସମାନ।
12.58.7
तुल्यशुक्रास्थिमज्जा च तुल्यमांसासृगेव च ।
नेःश्वासोच्छ्वासतुल्यश्च तुल्यप्राणशरीरवान् ॥ १२.५८.७ ॥
ସମାନ ଶୁକ୍ର, ଅସ୍ଥି ଓ ମଜ୍ଜାଯୁକ୍ତ, ସମାନ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତଯୁକ୍ତ, ସମାନ ନିଃଶ୍ୱାସ-ଉଚ୍ଛ୍ୱାସଯୁକ୍ତ, ଏବଂ ସମାନ ପ୍ରାଣ ଓ ଶରୀରଯୁକ୍ତ।
12.58.8
समानजन्ममरणः समः सर्वैर्गुणैर्नृणाम् ।
विशिष्टबुद्धीञ्शूरांश्च कथमेकोऽधितिष्ठति ॥ १२.५८.८ ॥
ଜନ୍ମ ଓ ମରଣରେ ସମାନ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ମନୁଷ୍ୟ ସମାନ ଯେ, ବିଶିଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନ ଓ ଶୂରମାନଙ୍କ ଉପରେ ସେ ଏକାକୀ କିପରି ଶାସନ କରେ?
12.58.9
कथमेको महीं कृत्स्नां शूरवीरार्यसंकुलम् ।
रक्षत्यपि च लोकस्य प्रसादमभिवाञ्छति ॥ १२.५८.९ ॥
ଶୂର, ବୀର ଓ ଆର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଏକାକୀ କିପରି ରକ୍ଷା କରେ, ଏବଂ ଲୋକର ଅନୁଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ କିପରି ଇଚ୍ଛା କରେ?
12.58.10
एकस्य तु प्रसादेन कृत्स्नो लोकः प्रसीदति ।
व्याकुले चाकुलः सर्वो भवतीति विनिश्चयः ॥ १२.५८.१० ॥
ଜଣକର ଅନୁଗ୍ରହରେ ସମଗ୍ର ଲୋକ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ; ଜଣେ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ ସମସ୍ତେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୁଅନ୍ତି, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ।
12.58.11
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं त्वत्तो हि भरतर्षभ ।
कृत्स्नं तन्मे यथातत्त्वं प्रब्रूहि वदतां वर ॥ १२.५८.११ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ହେ ବକ୍ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାହା ସମସ୍ତ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.58.12
नैतत्कारणमत्यल्पं भविष्यति विशांपते ।
यदेकस्मिञ्जगत्सर्वं देववद्याति सन्नतिम् ॥ १२.५८.१२ ॥
ହେ ପ୍ରଜାପତି, ଏହା ଅତ୍ୟଳ୍ପ କାରଣ ହେବ ନାହିଁ ଯେ ଜଣକ ପ୍ରତି ସମଗ୍ର ଜଗତ ଦେବତା ପରି ନତ ହୁଏ।
12.58.13
नियतस्त्वं नरव्याघ्र शृणु सर्वमशेषतः ।
यथा राज्यं समुत्पन्नमादौ कृतयुगेऽभवत् ॥ १२.५८.१३ ॥
ହେ ନରବ୍ୟାଘ୍ର, ତୁମେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ସବୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣ: ଆଦିରେ କୃତଯୁଗରେ ରାଜ୍ୟ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ତାହା।
12.58.14
नैव राज्यं न राजाऽऽसीन्न च दण्डो न दाण्डिकः ।
धर्मेणैव प्रजाः सर्वा रक्षन्ति स्म परस्परम् ॥ १२.५८.१४ ॥
ସେତେବେଳେ ନା ରାଜ୍ୟ ଥିଲା, ନା ରାଜା ଥିଲେ, ନା ଦଣ୍ଡ ଥିଲା, ନା ଦଣ୍ଡଦାତା ଥିଲେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଧର୍ମରେ ହିଁ ପରସ୍ପରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
12.58.15
पाल्यमानास्तथाऽन्योन्यं नरा धर्मेण भारत ।
दैन्यं परमुपाजग्मुस्ततस्तान्मोह आविशत् ॥ १२.५८.१५ ॥
ହେ ଭାରତ, ଏହିପରି ଧର୍ମରେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ରକ୍ଷିତ ହେବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମହା ଦୀନତା ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ; ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋହ ପ୍ରବେଶ କଲା।
12.58.16
ते मोहवशमापन्ना मनुजा मनुजर्षभ ।
प्रतिपत्तिविमोहाच्च धर्मस्तेषामनीनशत् ॥ १२.५८.१६ ॥
ହେ ମନୁଜର୍ଷଭ, ସେହି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୋହର ବଶରେ ପଡ଼ିଲେ; ଏବଂ ନିର୍ଣ୍ଣୟ-ବୁଦ୍ଧିର ବିମୋହରୁ ସେମାନଙ୍କ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲା।
12.58.17
नष्टायां प्रतिपत्तौ च मोहवश्या नरास्तदा ।
लोभस्य वशमापन्नाः सर्वे भरतसत्तम ॥ १२.५८.१७ ॥
ନିର୍ଣ୍ଣୟ-ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ମୋହବଶ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେତେବେଳେ ଲୋଭର ବଶରେ ପଡ଼ିଲେ; ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ।
12.58.18
अप्राप्तस्याभिमर्शं तु कुर्वन्तो मनुजास्ततः ।
कामो नामापरस्तत्र प्रत्यपद्यत वै प्रभो ॥ १२.५८.१८ ॥
ଯାହା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇନାହିଁ ତାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଯତ୍ନ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେତେବେଳେ କାମ ନାମକ ଆଉ ଏକ ବିକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ହେ ପ୍ରଭୋ।
12.58.19
तांस्तु कामवशं प्राप्तान्रागो नामाभिसंस्पृशत् ।
रक्ताश्च नाभ्यजानन्त कार्याकार्ये युधिष्ठिर ॥ १२.५८.१९ ॥
କାମବଶ ହୋଇଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ରାଗ ନାମକ ଆସକ୍ତି ସ୍ପର୍ଶ କଲା। ଆସକ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅକାର୍ଯ୍ୟ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
12.58.20
अगम्यागमनं चैव वाच्यावाच्यं तथैव च ।
भक्ष्याभक्ष्यं चराजेन्द्र दोषादोषं च नात्यजन् ॥ १२.५८.२० ॥
ଅଗମ୍ୟ ଗମନ, ବାଚ୍ୟ ଓ ଅବାଚ୍ୟ, ସେହିପରି ଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଅଭକ୍ଷ୍ୟ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଦୋଷ ଓ ଅଦୋଷ — ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନେ ତ୍ୟାଗ କଲେ ନାହିଁ।
12.58.21
विप्लुते नरलोकेऽस्मिंस्ततो ब्रह्म ननाश ह ।
नाशाच्च ब्रह्मणो राजन्धर्मो नाशमथागमत् ॥ १२.५८.२१ ॥
ଏହି ମନୁଷ୍ୟଲୋକ ବିପ୍ଲୁତ ହେବାରୁ ବ୍ରହ୍ମ (ବେଦ) ନଷ୍ଟ ହେଲା। ଓ ହେ ରାଜନ୍, ବ୍ରହ୍ମର ନାଶରୁ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ନାଶକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।
12.58.22
नष्टे ब्रह्मणि धर्मे च देवास्त्रासमथागमन् ।
ते त्रस्ता नरशार्दूल ब्रह्माणं शरणं ययुः ॥ १२.५८.२२ ॥
ବ୍ରହ୍ମ ଓ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେବାରୁ ଦେବତାମାନେ ଭୀତ ହେଲେ। ହେ ନରଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ, ଭୀତ ହୋଇ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।
12.58.23
प्रपद्य भगवन्तं ते देवं लोकपितामहम् ।
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे दुःखवेगसमाहताः ॥ १२.५८.२३ ॥
ସେହି ଭଗବାନ ଲୋକପିତାମହ ଦେବଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ, ଦୁଃଖର ବେଗରେ ଆହତ ହୋଇ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କରଯୋଡ଼ି କହିଲେ।
12.58.24
भगवन्नरलोकस्थं ग्रस्तं ब्रह्म सनातनम् ।
लोभमोहादिभिर्भावैस्ततो नो भयमाविशत् ॥ १२.५८.२४ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ଥିବା ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମ (ବେଦ) ଲୋଭ, ମୋହ ଆଦି ଭାବରେ ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଆମ ଭିତରେ ଭୟ ପ୍ରବେଶ କରିଛି।
12.58.25
ब्रह्मणश्च प्रणाशेन धर्मो व्यनशदीश्चर ।
ततस्तु समतां याता मर्त्यैस्त्रिभुवनेश्वराः ॥ १२.५८.२५ ॥
ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ବିନାଶରେ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ହେ ଈଶ୍ୱରଗଣ। ତେବେ ତ୍ରିଭୁବନର ଅଧିପତିମାନେ ମର୍ତ୍ୟଙ୍କ ସମାନ ହେଲେ।
12.58.26
अधोर्भिवर्षास्तु वयं भौमास्तूर्ध्वप्रवर्षिणः ।
क्रियाव्युपरमात्तेषां ततोऽगच्छाम संशयम् ॥ १२.५८.२६ ॥
ଆମେ ତଳକୁ ବର୍ଷଣକାରୀ ଏବଂ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ବର୍ଷଣକାରୀ ଭୌମ ଥିଲୁ। ସେମାନଙ୍କ କର୍ମର ବିରାମରେ ଆମେ ସଂଶୟରେ ପଡ଼ିଲୁ।
12.58.27
अत्र निःश्रेयसं यन्नस्तद्ध्यायस्व पितामह ।
त्वत्प्रसादात्समुत्थोसौ प्रभावो नो भवत्वयम् ॥ १२.५८.२७ ॥
ଏଠାରେ ଆମ ପାଇଁ ଯାହା ପରମ କଲ୍ୟାଣ, ହେ ପିତାମହ, ତାହା ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏହି ଆମ ପ୍ରଭାବ ହେଉ।
12.58.28
तानुवाच सुरान्सर्वान्स्वयंभूर्भगवांस्ततः ।
श्रेयोऽहं चिन्तयिष्यामिव्येतु वो भीः सुरोत्तमाः ॥ १२.५८.२८ ॥
ଏହା ଶୁଣି ସ୍ୱୟଂଭୂ ଭଗବାନ ସେହି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମ ମଙ୍ଗଳ ଚିନ୍ତା କରିବି; ହେ ସୁରୋତ୍ତମଗଣ, ତୁମ ଭୟ ଦୂର ହେଉ।'
12.58.29
ततोऽध्यायसहस्राणां शतं चक्रे स्वबुद्धिजम् ।
यत्र धर्मस्तथैवार्थः कामश्चैवानुवर्णितः ॥ १२.५८.२९ ॥
ତେବେ ସେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରୁ ଜାତ ଲକ୍ଷେ ଅଧ୍ୟାୟ ରଚନା କଲେ; ଯେଉଁଥିରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଲା।
12.58.30
त्रिवर्ग इति विख्यातो गण एव स्वयंभुवा ।
चतुर्थो मोक्ष इत्येव पृथगर्थः पृथग्गुणः ॥ १२.५८.३० ॥
ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଦ୍ୱାରା 'ତ୍ରିବର୍ଗ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଣ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା; ଚତୁର୍ଥ ମୋକ୍ଷ, ଯାହାର ଅର୍ଥ ଓ ଗୁଣ ଭିନ୍ନ।
12.58.31
मोक्षस्यास्ति त्रिवर्गोऽन्यः प्रोक्तः सत्वं रजस्तमः ।
स्थानं वृद्धिः क्षयश्चैव त्रिवर्गश्चैव दण्डजः ॥ १२.५८.३१ ॥
ମୋକ୍ଷର ଆଉ ଏକ ତ୍ରିବର୍ଗ କୁହାଯାଇଛି: ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜସ୍, ତମସ୍। ସ୍ଥିତି, ବୃଦ୍ଧି, କ୍ଷୟ, ଏବଂ ଦଣ୍ଡରୁ ଜାତ ତ୍ରିବର୍ଗ ମଧ୍ୟ (ସେହିପରି)।
12.58.32
आत्मादेशश्च कालश्चाप्युपायाः कृत्यमेव च ।
सहायाः कारणं चैव षड्वर्गो नीतिजः स्मृतः ॥ १२.५८.३२ ॥
ଆତ୍ମାଦେଶ, କାଳ, ଉପାୟ, କୃତ୍ୟ, ସହାୟ ଏବଂ କାରଣ—ଏହି ଷଡ୍ବର୍ଗ ନୀତିରୁ ଜାତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.58.33
त्रयी चान्वीक्षिकी चैव वार्ता च भरतर्षभ ।
दण्डनीतिश्च विपुला विद्यास्तत्र निदर्शिताः ॥ १२.५८.३३ ॥
ତ୍ରୟୀ, ଆନ୍ୱୀକ୍ଷିକୀ, ବାର୍ତା ଏବଂ ଦଣ୍ଡନୀତି—ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଏବଂ ବିପୁଳ ବିଦ୍ୟା ସେଠାରେ ଦେଖାଯାଇଛି।
12.58.34
अमात्यलिप्सा प्रणिधी राजपुत्रस्य लक्षणम् ।
चारश्च विविधोपायः प्रणिधिश्च पृथग्विधः ॥ १२.५८.३४ ॥
ଅମାତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଲିପ୍ସା ଏବଂ ଗୁପ୍ତଚର—ଏହା ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ। ଚରଙ୍କ ବିବିଧ ଉପାୟ ଏବଂ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପ୍ରଣିଧି ମଧ୍ୟ ଅଛି।
12.58.35
सामभेदः प्रदानं च ततो दण्डश्च पार्थिव ।
उपेक्षा पञ्चमी चात्र कार्त्स्न्येन समुदाहृता ॥ १२.५८.३५ ॥
ସାମ, ଭେଦ, ଦାନ, ପରେ ଦଣ୍ଡ, ହେ ପାର୍ଥିବ, ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ଉପେକ୍ଷା—ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁହାଯାଇଛି।
12.58.36
मन्त्रश्च वर्णितः कृत्स्नो मन्त्रभेदार्थ एव च ।
विभ्रमश्चैव मन्त्रस्य सिद्ध्यसिद्ध्योश्च यत्फलम् ॥ १२.५८.३६ ॥
ମନ୍ତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ମନ୍ତ୍ରଭେଦର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ମନ୍ତ୍ରର ବିଭ୍ରମ, ଏବଂ ସିଦ୍ଧି-ଅସିଦ୍ଧିର ଯାହା ଫଳ।
12.58.37
संधिश्च त्रिविधाभिख्यो हीनो मध्यस्तथोत्तमः ।
भयसत्कारवित्ताख्यं कार्त्स्न्येन परिवर्णितम् ॥ १२.५८.३७ ॥
ସନ୍ଧି ତିନି ପ୍ରକାରର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—ହୀନ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଉତ୍ତମ। ଭୟ, ସତ୍କାର ଓ ଧନ ନାମରେ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
12.58.38
यात्राकालाश्च चत्वारस्त्रिवर्गस्य च विस्तरः ।
विजयो धर्मयुक्तश्च तथार्थविजयश्च ह ॥ १२.५८.३८ ॥
ଯାତ୍ରାର ଚାରି କାଳ ଓ ତ୍ରିବର୍ଗର ବିସ୍ତାର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ବିଜୟ ଓ ଅର୍ଥବିଜୟ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
12.58.39
आसुरश्चैव विजयः कार्त्स्न्येन परिवर्णितः ।
लक्षणं पञ्चवर्गस्य त्रिविधं चात्र वर्णितम् ॥ १२.५८.३९ ॥
ଆସୁର ବିଜୟ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ପଞ୍ଚବର୍ଗର ଲକ୍ଷଣ ଏଠାରେ ତିନି ପ୍ରକାରେ କୁହାଯାଇଛି।
12.58.40
प्रकाशश्चाप्रकाशश्च दण्डोऽथ परिशब्दितः ।
प्रकाशोऽष्टविधस्तत्र गुह्यश्च बहुविस्तरः ॥ १२.५८.४० ॥
ପ୍ରକାଶ ଓ ଅପ୍ରକାଶ ଦଣ୍ଡର ନାମ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ପ୍ରକାଶ ଦଣ୍ଡ ଆଠ ପ୍ରକାରର; ଗୁହ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଅତି ବିସ୍ତୃତ।
12.58.41
रथा नागा हयाश्चैव पादाताश्चैव पाण्डव ।
विष्टिर्नावश्चराश्चैव देशिका इति चाष्टमः।
अङ्गान्येतानि कौरव्य प्रकाशानि बलस्य तु ॥ १२.५८.४१ ॥
ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ପଦାତିକ — ହେ ପାଣ୍ଡବ; ବିଷ୍ଟି, ନୌକା, ଚର ଓ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ — ଏହା ଅଷ୍ଟମ। ହେ କୌରବ୍ୟ, ସେନାର ଏହି ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକାଶ୍ୟ।
12.58.42
जङ्गमाजङ्गमाश्चोक्ताश्चूर्णयोगा विषादयः ।
स्पर्शे चाभ्यवहार्ये चाप्युपांशुर्विविधः स्मृतः ॥ १२.५८.४२ ॥
ଚଳନ୍ତି ଓ ଅଚଳ ବିଷ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି; ଚୂର୍ଣ୍ଣଯୋଗ ଓ ବିଷାଦି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ଓ ଖାଇବା-ପିଇବାର ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ଉପାୟ ବିବିଧ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
12.58.43
क्रीडापूर्वे रणे द्यूते विस्रम्भणसमन्वितम् ।
उक्तं कैतव्यमित्येतदुपायो नवमो बुधैः ॥ १२.५८.४३ ॥
ଖେଳ ପୂର୍ବରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ କିମ୍ବା ଜୁଆରେ, ବିଶ୍ୱାସ ଜିତି କରାଯାଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବୁଧମାନେ କୈତବ୍ୟ କହିଛନ୍ତି; ଏହା ନବମ ଉପାୟ।
12.58.44
उपेक्षा सर्वकार्येषु कर्मणां करणेषु च ।
अनिष्टानां समुत्थाने त्रिवर्गो नश्यते यया ॥ १२.५८.४४ ॥
ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ କର୍ମ କରିବାରେ ଅବହେଳା; ଅନିଷ୍ଟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିବର୍ଗ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
12.58.45
इन्द्रजालादिका माया वाजीवनकुशीलवैः ।
सुनिमित्तैदुर्निमित्तैरुत्पातैश्च समन्वितम् ॥ १२.५८.४५ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଜାଳ ଆଦି ମାୟା, ଘୋଡା ବ୍ୟବସାୟୀ, ଅଭିନେତା ଓ ଗାୟକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ଓ ଉତ୍ପାତ ସହିତ।
12.58.46
डम्भो लिङ्गं समाश्रित्य शत्रुवर्गे प्रयुज्यते ।
शाठ्यं निश्चेष्टता प्रोक्ता चित्तदोषप्रदूषिका ॥ १२.५८.४६ ॥
ଶତ୍ରୁ ବର୍ଗରେ ବେଶ ଧାରଣ କରି ଦମ୍ଭ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ; ଶାଠ୍ୟ ଓ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟତା କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା ଚିତ୍ତଦୋଷରେ ଦୂଷିତ କରେ।
12.58.47
अरिर्मित्र उदासीन इत्येतेऽप्यनुवर्णिताः ।
कृत्स्ना मार्गगुणाश्चैव तथा भूमिगुणाश्च ह।
आत्मरक्षणमाश्वासः स्पर्शानां चान्ववेक्षणम् ॥ १२.५८.४७ ॥
ଶତ୍ରୁ, ମିତ୍ର ଓ ଉଦାସୀନ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ମାର୍ଗର ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଏବଂ ଭୂମିର ଗୁଣ; ଆତ୍ମରକ୍ଷଣ, ଆଶ୍ୱାସନ ଓ ଚରମାନଙ୍କ ପରିଦର୍ଶନ।
12.58.48
कल्पना विविधाश्चापि नृनागरथवाजिनाम् ।
व्यूहाश्च विविधाभिख्या विचित्रं युद्धकौशलम् ॥ १२.५८.४८ ॥
ମନୁଷ୍ୟ, ହାତୀ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାଙ୍କର ବିବିଧ ବିନ୍ୟାସ; ବିବିଧ ନାମର ବ୍ୟୂହ; ଯୁଦ୍ଧର ବିଚିତ୍ର କୌଶଳ।
12.58.49
उत्पाताश्च निपाताश्च सुयुद्धं सुपलायितम् ।
शस्त्राणां पालनं ज्ञानं तथैव भरतर्षभ ॥ १२.५८.४९ ॥
ଉତ୍ପାତ ଓ ନିପାତ, ଉତ୍ତମ ଯୁଦ୍ଧ ଓ କୁଶଳ ପଳାୟନ, ଶସ୍ତ୍ରର ପାଳନ ଓ ଜ୍ଞାନ, ସେହିପରି, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ.
12.58.50
बलव्यसनयुक्तं च तथैव बलहर्षणम् ।
पीडा चापदकालश्च भयकालश्च पाण्डव ॥ १२.५८.५० ॥
ସୈନ୍ୟ କ୍ଷୟରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ସେହିପରି ସୈନ୍ୟକୁ ହର୍ଷିତ କରୁଥିବା, ପୀଡ଼ା, ଆପଦ କାଳ ଓ ଭୟ କାଳ ମଧ୍ୟ, ହେ ପାଣ୍ଡବ.
12.58.51
तथाख्यातविधानं च योगः संचार एव च ।
चोरैराटविकैश्चोग्रैः परराष्ट्रस्य पीडनम् ॥ १२.५८.५१ ॥
ସେହିପରି କୁହାଯାଇଥିବା ବିଧି ଓ ପ୍ରୟୋଗ, ଗୁପ୍ତଚରଙ୍କ ସଞ୍ଚାର ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଉଗ୍ର ଚୋର ଓ ବନବାସୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁରାଷ୍ଟ୍ର ପୀଡ଼ନ.
12.58.52
अग्निदैर्गरदैश्चेव प्रतिरूपककारकैः ।
श्रेणिमुख्योपजापेन वीरुधश्छेदनेन च ॥ १२.५८.५२ ॥
ଅଗ୍ନି ଦେଉଥିବା ଓ ବିଷ ଦେଉଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଏବଂ ନକଲି ବସ୍ତୁ ତିଆରି କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଶ୍ରେଣୀ ମୁଖ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଏବଂ ଲତାବୃକ୍ଷ କାଟି ମଧ୍ୟ.
12.58.53
दूषणेन च नागानामातङ्कजननेन च ।
आराधनेन भक्तस्य पत्युश्चोपग्रहेण च ॥ १२.५८.५३ ॥
ହାତୀଙ୍କୁ ଦୂଷିତ କରି ଓ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସେବକଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବଶ କରି ମଧ୍ୟ.
12.58.54
सप्ताङ्गस्य च राज्यस्य ह्रासवृद्धिसमीक्षणम् ।
दूतसामर्थ्ययोगश्च राष्ट्रस्य च विवर्धनम् ॥ १२.५८.५४ ॥
ସପ୍ତାଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟର ହ୍ରାସ ଓ ବୃଦ୍ଧି ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା, ଦୂତର ସାମର୍ଥ୍ୟର ପ୍ରୟୋଗ ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରର ବିବର୍ଧନ ମଧ୍ୟ.
12.58.55
अरिमध्यस्थमित्राणां सम्यक्चोक्तं प्रपञ्चनम् ।
अवमर्दः प्रतीघातस्तथैव च बलीयसाम् ॥ १२.५८.५५ ॥
ଶତ୍ରୁ, ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଓ ମିତ୍ରଙ୍କ ବିଷୟରେ ଠିକ୍ ଭାବେ କୁହାଯାଇଥିବା ଅନୁସନ୍ଧାନ, ଏବଂ ବଳବାନଙ୍କୁ ଦମନ ଓ ପ୍ରତିରୋଧ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
12.58.56
व्यवहारः सुसूक्ष्मश्च तथा कण्टकशोधनम् ।
श्रमो व्यायामयोगश्च योगद्रव्यस्य सञ्चयः ॥ १२.५८.५६ ॥
ବ୍ୟବହାର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ; ସେହିପରି କଣ୍ଟକଶୋଧନ (ଉପଦ୍ରବକାରୀଙ୍କୁ ଦୂର କରିବା), ଶ୍ରମ, ବ୍ୟାୟାମରେ ଯୋଗ ଓ ଅର୍ଜିତ ଧନର ସଞ୍ଚୟ।
12.58.57
अभृतानां च भरणं भृतानां चान्ववेक्षणम् ।
अन्तकाले प्रदानं च व्यसने चाप्रसङ्गिता ॥ १२.५८.५७ ॥
ଯେଉଁମାନେ ନିଯୁକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ପୋଷଣ ଏବଂ ନିଯୁକ୍ତମାନଙ୍କର ସାବଧାନତାପୂର୍ବକ ତଦାରଖ; ସେବାର ଶେଷରେ ବେତନ ଦେବା ଏବଂ ବିପଦରେ ଆସକ୍ତ ନ ହେବା।
12.58.58
तथा राजगुणाश्चैव सेनापतिगुणाश्च ह ।
करणस्य च कर्तुश्च गुणदोषास्तथैव च ॥ १२.५८.५८ ॥
ସେହିପରି ରାଜାଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ସେନାପତିଙ୍କ ଗୁଣ; କରଣ (ସାଧନ/ଅଧିକାରୀ) ଓ କର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଗୁଣଦୋଷ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
12.58.59
दुष्टेङ्गितं च विविधं वृत्तिश्चैवानुवर्तिनाम् ।
शङ्कितत्वं च सर्वस्य प्रमादस्य च वर्जनम् ॥ १२.५८.५९ ॥
ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କର ସଙ୍କେତ ଓ ବିବିଧ ଆଚରଣ, ଅନୁଚରମାନଙ୍କର ବ୍ୟବହାର; ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସନ୍ଦେହଶୀଳ ରହିବା ଏବଂ ପ୍ରମାଦ ବର୍ଜନ କରିବା।
12.58.60
अलब्धलिप्सा लब्धस्य तथैव च विवर्धनम् ।
प्रदानं च विवृद्धस्य पात्रेभ्यो विधिवत्तथा ॥ १२.५८.६० ॥
ଯାହା ମିଳି ନାହିଁ ତାହା ପାଇବାର ଇଚ୍ଛା, ଯାହା ମିଳିଛି ତାହାର ବୃଦ୍ଧି; ସେହିପରି ବଢ଼ିଥିବା ଧନକୁ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦାନ।
12.58.61
विसर्गोऽर्थस्य धर्मार्थमर्थार्थं कामहेतुकम् ।
चतुर्थं व्यसनाघाते तथैवात्रानुवर्णितम् ॥ १२.५८.६१ ॥
ଧନର ବ୍ୟୟ ଧର୍ମ ପାଇଁ, ଅର୍ଥ ପାଇଁ ଏବଂ କାମନାରୁ ହୁଏ; ଚତୁର୍ଥଟି ବିପଦର ଆଘାତରେ ହୁଏ; ତାହା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ସେହିପରି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
12.58.62
क्रोधजानि ततोग्राणि कामजानि तथैव च ।
दशोक्तानि कुरुश्रेष्ठ व्यसनान्यत्र चैव ह ॥ १२.५८.६२ ॥
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ରୋଧରୁ ଜାତ ଉଗ୍ର ଏବଂ କାମରୁ ଜାତ ବ୍ୟସନ ଦଶଟି ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ହିଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
12.58.63
मृगयाक्षास्तथा पानं स्त्रियश्च भरतर्षभ ।
कामजान्याहुराचार्याः प्रोक्तानीह स्वयंभुवा ॥ १२.५८.६३ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୃଗୟା, ଜୁଆ, ମଦ୍ୟପାନ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ — ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ କାମଜ ବ୍ୟସନ କହନ୍ତି; ଏଠାରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଏଗୁଡ଼ିକ କହିଛନ୍ତି।
12.58.64
वाक्पारुष्यं तथोग्रत्व दण्डपारुष्यमेव च ।
आत्मनो निग्रहस्त्यागो ह्यर्थदूषणमेव च ॥ १२.५८.६४ ॥
କଠୋର ବାକ୍ୟ, ଉଗ୍ରତା, ଦଣ୍ଡରେ କଠୋରତା, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନ କରିବା, ତ୍ୟାଗ ଓ ଧନକୁ ଦୂଷିତ କରିବା ମଧ୍ୟ।
12.58.65
यन्त्राणि विविधान्येव क्रियास्तेषां च वर्णिताः ।
अवमर्दः प्रतीघातः केतनानां च भञ्जनम् ॥ १२.५८.६५ ॥
ବିବିଧ ଯନ୍ତ୍ର ଓ ସେଗୁଡ଼ିକର କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ପିଷିବା, ପ୍ରତିଘାତ, ପତାକା ଭାଙ୍ଗିବା ମଧ୍ୟ।
12.58.66
चैत्यद्रुमावमर्दश्च रोधः कर्मान्तनाशनम् ।
अपस्करोऽथ वमनं तथोपास्या च वर्णिता ॥ १२.५८.६६ ॥
ଚୈତ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ପଦ ଦଳନ, ଅବରୋଧ, କର୍ମାନ୍ତ ନାଶ, ଅପସ୍କର, ବମନ ଓ ଉପାସନା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
12.58.67
पणवानकशङ्खानां भेरीणां च युधिष्ठिर ।
उपार्जनं च द्रव्याणां परमर्म च तानि षट् ॥ १२.५८.६७ ॥
ପଣବ, ଆନକ, ଶଙ୍ଖ ଓ ଭେରୀର (ଧ୍ୱନି), ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଧନାର୍ଜନ, ଶତ୍ରୁର ମର୍ମସ୍ଥାନ — ଏଗୁଡ଼ିକ ଛଅ।
12.58.68
लब्धस्य च प्रशमनं सतां चैवाभिपूजनम् ।
विद्वद्भिरेकीभावश्च जपहोमविधिज्ञता ॥ १२.५८.६८ ॥
ପ୍ରାପ୍ତ ବସ୍ତୁର ରକ୍ଷଣ, ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସମ୍ମାନ, ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ସହ ଏକତା, ଜପ-ହୋମ ବିଧିର ଜ୍ଞାନ।
12.58.69
मङ्गलालम्भनं चैव शरीरस्य प्रतिक्रिया ।
आहारयोजनं चैव नित्यमास्तिक्यमेव च ॥ १२.५८.६९ ॥
ମଙ୍ଗଳ ବସ୍ତୁ ସ୍ପର୍ଶ, ଶରୀର ଯତ୍ନ, ଆହାର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଏବଂ ନିତ୍ୟ ଆସ୍ତିକ୍ୟ (ଶ୍ରଦ୍ଧା) — ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ।
12.58.70
एकेन च यथोत्थेयं सत्यत्वं मधुरा गिरः ।
उत्तमानां समाजानां क्रियाः केतनजास्तथा ॥ १२.५८.७० ॥
ଏକଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଉଠିବା (କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା) ଉଚିତ, ସତ୍ୟତା, ମଧୁର ବାଣୀ, ଉତ୍ତମ ସଭାର କର୍ମ, ଧ୍ୱଜ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କ୍ରିୟା — ଏଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ।
12.58.71
प्रत्यक्षाश्च परोक्षाश्च सर्वाधिकरणेष्वथ ।
वृत्तेर्भरतशार्दूल नित्यं चैवान्ववेक्षणम् ॥ १२.५८.७१ ॥
ସମସ୍ତ ଅଧିକରଣରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ ତଦାରଖ; ହେ ଭରତଶାର୍ଦୂଳ, ବୃତ୍ତିର (ଜୀବିକାର) ନିତ୍ୟ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟବେକ୍ଷଣ।
12.58.72
अदण्ड्यत्वं च विप्राणां युक्त्या दण्डनिपातनम् ।
अनुजीवि स्वजातिभ्यो गुणेभ्यश्च समुद्भवः ॥ १२.५८.७२ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡରୁ ମୁକ୍ତି; ଯୁକ୍ତିରେ ଦଣ୍ଡ ପ୍ରୟୋଗ; ନିଜ ଜାତିର ଅନୁଜୀବୀ ଓ ଗୁଣରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଉନ୍ନତି।
12.58.73
रक्षणं चैव पौराणां राष्ट्रस्य च विवर्धनम् ।
मण्डलस्था च या चिन्ता राजन्द्वादशराजिका ॥ १२.५८.७३ ॥
ନଗରବାସୀଙ୍କ ରକ୍ଷା ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରର ବୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ମଣ୍ଡଳରେ ଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଯେଉଁ ଚିନ୍ତା — ହେ ରାଜନ୍, ତାହା ଦ୍ୱାଦଶ-ରାଜିକା।
12.58.74
द्विसप्ततिमतिश्चैव प्रोक्ता या च स्वयंभुवा ।
देशजातिकुलानां च धर्माः समनुवर्णिताः ॥ १२.५८.७४ ॥
ସ୍ୱୟଂଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) କହିଥିବା ବୟାସୀ ପ୍ରକାର ବୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ଦେଶ, ଜାତି ଓ କୁଳର ଧର୍ମ ସମ୍ୟକ୍ ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
12.58.75
धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षश्चात्रानुवर्णिताः ।
उपायाश्चार्थलिप्सा च विविधा भूरिदक्षिणः ॥ १२.५८.७५ ॥
ଏଠାରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଉପାୟ, ଧନଲିପ୍ସା ଓ ନାନା ପ୍ରକାର — ହେ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣ।
12.58.76
मूलकर्मक्रिया चात्र मायायोगश्च वर्णितः ।
दूषणं स्रोतसां चैव वर्णितं च स्थिराम्भसाम् ॥ १२.५८.७६ ॥
ଏଠାରେ ମୂଳକର୍ମ ଓ ତାହାର କ୍ରିୟା, ମାୟାର ଯୋଗ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ପ୍ରବାହମାନ ସ୍ରୋତର ଦୂଷଣ ଓ ସ୍ଥିର ଜଳ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
12.58.77
यैर्यैरुपायैर्लोकस्तु न चलेदार्यवर्त्मनः ।
तत्सर्वं राजशार्दूल नीतिशास्त्रेऽभिवर्णितम् ॥ १२.५८.७७ ॥
ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଉପାୟରେ ଲୋକ ଆର୍ଯ୍ୟମାର୍ଗରୁ ବିଚଳିତ ନ ହୁଏ, ହେ ରାଜଶାର୍ଦୂଳ, ତାହା ସବୁ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
12.58.78
एतत्कृत्वा सुभं शास्त्रं ततः स भगवान्प्रभुः ।
देवानुवाच संहृष्टः सर्वाञ्छक्रपुरोगमान् ॥ १२.५८.७८ ॥
ଏହି ଶୁଭ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରି ସେହି ଭଗବାନ ପ୍ରଭୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
12.58.79
उपकाराय लोकस्य त्रिवर्गस्थापनाय च ।
नवनीतं सरस्वत्या बुद्धिरेषा प्रभाषिता ॥ १२.५८.७९ ॥
ଲୋକର ଉପକାର ଓ ତ୍ରିବର୍ଗ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର ଏହି ନବନୀତ ସଦୃଶ ବୁଦ୍ଧି କୁହାଯାଇଛି।
12.58.80
दण्डेन सहिता ह्येषा लोकरक्षणकारिका ।
निग्रहानुग्रहरता लोकाननुचरिष्यति ॥ १२.५८.८० ॥
ଦଣ୍ଡ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ଏହା ଲୋକରକ୍ଷା କରିବ; ନିଗ୍ରହ ଓ ଅନୁଗ୍ରହରେ ରତ ହୋଇ ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବ।
12.58.81
दण्डेन नीयते चेदं दण्डं नयति वा पुनः ।
दण्डनीतिरितिख्याता त्रीँल्लोकानवपत्स्यते ॥ १२.५८.८१ ॥
ଏହା ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ହେଲେ, କିମ୍ବା ପୁଣି ଦଣ୍ଡକୁ ହିଁ ପରିଚାଳନା କଲେ, 'ଦଣ୍ଡନୀତି' ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହୋଇ ତ୍ରିଲୋକ ପାଇବ।
12.58.82
पाङ्गुण्यगुणसारैषा स्थास्यत्यग्रे महात्मसु ।
धर्मार्थकाममोक्षाश्च सकला ह्यत्र शब्दिताः ॥ १२.५८.८२ ॥
ପାଙ୍ଗୁଣ୍ୟ ଗୁଣର ସାର ଏହା ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ଥିତ ରହିବ; ଏଥିରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ସମସ୍ତ କୁହାଯାଇଛି।
12.58.83
ततस्तां भगवान्नीतिं पूर्वं जग्राह शंकरः ।
बहुरूपो विशालाक्षः शिवः स्थाणुरुमापतिः ॥ १२.५८.८३ ॥
ତା'ପରେ ଭଗବାନ ଶଙ୍କର ପ୍ରଥମେ ସେହି ନୀତି ଗ୍ରହଣ କଲେ — ବହୁରୂପ, ବିଶାଳାକ୍ଷ, ଶିବ, ସ୍ଥାଣୁ, ଉମାପତି।
12.58.84
अनादिनिधनो देवश्चैतन्यादिसमन्वितः ।
ज्ञानानि च वशे यस्य तारकादीन्यशेषतः ॥ १२.५८.८४ ॥
ଆଦି-ଅନ୍ତହୀନ ଦେବତା, ଚୈତନ୍ୟ ଆଦି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ; ଯାହାର ବଶରେ ତାରକାଦି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ଅଛି।
12.58.85
अणिमादिगुणोपेतमैश्वर्यं न च कृत्रिमम् ।
तुष्ट्यर्थं ब्रह्मणः पुत्रो ललाटादुत्थितः प्रभुः ॥ १२.५८.८५ ॥
ଅଣିମାଦି ଗୁଣଯୁକ୍ତ, କୃତ୍ରିମ ନୁହେଁ ଏପରି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟବାନ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଭୁ ଲଲାଟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।
12.58.86
अरुदत्सस्वनं घोरं जगतः प्रभुरव्ययः ।
जायमानः पिता पुत्रे पुत्रः पितरि चैव हि ॥ १२.५८.८६ ॥
ଜଗତର ଅବ୍ୟୟ ପ୍ରଭୁ ଜନ୍ମ ହେବାମାତ୍ରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦିଲେ। ପୁତ୍ରରେ ପିତା ଏବଂ ପିତାରେ ପୁତ୍ର।
12.58.87
बुद्धिं विश्वसृजे दत्त्वा ब्रह्माण्डं येन निर्मितम् ।
यस्मिन्हिरण्मयो हंसः शकुनिः समपद्यत ॥ १२.५८.८७ ॥
ବିଶ୍ୱସୃଷ୍ଟାଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧି ଦେଇ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ନିର୍ମିତ ହେଲା, ତହିଁରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହଂସ ନାମକ ପକ୍ଷୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
12.58.88
कर्ता सर्वस्य लोकस्य ब्रह्मा लोकपितामहः ।
स देवः सर्वभूतानां महादेवः सनातनः।
असंख्यातसहस्राणां रुद्राणां स्थानमव्ययम् ॥ १२.५८.८८ ॥
ସମସ୍ତ ଲୋକର କର୍ତ୍ତା, ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା। ସେହି ଦେବ ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ମହାଦେବ, ସନାତନ। ଅସଂଖ୍ୟ ସହସ୍ର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅବ୍ୟୟ ସ୍ଥାନ ସେ।
12.58.89
युगानामायुषो ह्रासं विज्ञाय भगवाञ्शिवः ।
संचिक्षेप ततः शास्त्रं महास्त्रं ब्रह्मणा कृतम् ॥ १२.५८.८९ ॥
ଯୁଗମାନଙ୍କ ଆୟୁ ହ୍ରାସ ଜାଣି ଭଗବାନ ଶିବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରଚିତ ମହାସ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ସଂକ୍ଷେପ କଲେ।
12.58.90
वैशालाक्षमिति प्रोक्तं तदिन्द्रः प्रत्यपद्यत ।
दशाध्यायसहस्राणि सुब्रह्मण्यो महातपाः ॥ १२.५८.९० ॥
ତାହାକୁ ବୈଶାଳାକ୍ଷ କୁହାଯାଏ। ତାହା ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଲେ। ମହାତପସ୍ୱୀ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ଦଶ ସହସ୍ର ଅଧ୍ୟାୟ ପାଇଲେ।
12.58.91
मघवानपि तच्छास्त्रं देवात्प्राप्य महेश्वरात् ।
प्रजानां हितमन्विच्छन्संचिक्षेप पुरंदरः ॥ १२.५८.९१ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖରୁ ପାଇ, ପ୍ରଜାଙ୍କ ହିତ ଇଚ୍ଛା କରି ତାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କଲେ।
12.58.92
सहस्त्रैः पञ्चभिस्तात यदुक्तं बाहुदन्तकम् ।
अध्यायानां सहस्त्रैस्तु त्रिभिरेव बृहस्पतिः।
संचिक्षेपेश्वरो बुद्ध्या बार्हस्पत्यं यदुच्यते ॥ १२.५८.९२ ॥
ହେ ତାତ, ବାହୁଦନ୍ତକ ନାମକ ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଅଧ୍ୟାୟରେ ଯାହା କୁହାଯାଇଥିଲା, ବୃହସ୍ପତି ବୁଦ୍ଧିରେ ତାହା ତିନି ହଜାର ଅଧ୍ୟାୟରେ ସଂକ୍ଷେପ କଲେ; ତାହାକୁ ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
12.58.93
अध्यायानां सहस्रेण काव्यः संक्षेपमब्रवीत् ।
तच्छास्त्रममितप्रज्ञो योगाचार्यो महायशाः ॥ १२.५८.९३ ॥
କାବ୍ୟ (ଉଶନସ) ସେ ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ହଜାରେ ଅଧ୍ୟାୟରେ ସଂକ୍ଷେପ କରି କହିଲେ; ସେ ଅମିତ ପ୍ରଜ୍ଞ, ଯୋଗାଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ମହାଯଶସ୍ୱୀ ଥିଲେ।
12.58.94
एवं लोकानुरोधेन शास्त्रमेतन्महर्षिभिः ।
संक्षिप्तमायुर्विज्ञाय लोकानां ह्रासि पाण्डव ॥ १२.५८.९४ ॥
ଏହିପରି ଲୋକହିତ ପାଇଁ ମହର୍ଷିମାନେ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ର ସଂକ୍ଷେପ କଲେ; ଲୋକଙ୍କ ଆୟୁ କମିଯାଉଛି ଜାଣି, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
12.58.95
अथ देवाः समागम्य विष्णुमूचुः प्रजापतिम् ।
एको योऽर्हति मर्त्येभ्यः श्रैष्ठ्य वै तं समादिश ॥ १२.५८.९५ ॥
ତେବେ ଦେବତାମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ — ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଯୋଗ୍ୟ ଜଣେ ଜଣକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।
12.58.96
ततः संचिन्त्य भगवान्देवो नारायणः प्रभुः ।
तैजसं वै विरजसं सोऽसृजन्मानसं सुतम् ॥ १२.५८.९६ ॥
ତେବେ ଭଗବାନ ଦେବ ନାରାୟଣ, ପ୍ରଭୁ, ଚିନ୍ତା କରି ତେଜୋମୟ ଓ ରଜୋଗୁଣରହିତ ଏକ ମାନସପୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
12.58.97
विरजास्तु महाभागः प्रभुत्वं भुवि नैच्छत ।
न्यासायैवाभवद्वुद्धिः प्रणीता तस्य पाण्डव ॥ १२.५८.९७ ॥
କିନ୍ତୁ ମହାଭାଗ ବିରଜା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଇଚ୍ଛା କରିନଥିଲେ। ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ସନ୍ନ୍ୟାସ ପାଇଁ ହିଁ ସ୍ଥିର ହୋଇଥିଲା।
12.58.98
कीर्तिमांस्तस्य पुत्रोऽभूत्सोऽपि मर्त्याधिकोऽभवत् ।
कर्दमस्तस्य तु सुतः सोऽप्यतप्यन्महत्तपः ॥ १२.५८.९८ ॥
ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର କୀର୍ତ୍ତିମାନ ହେଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର କର୍ଦ୍ଦମ; ସେ ମଧ୍ୟ ମହାନ ତପସ୍ୟା କଲେ।
12.58.99
प्रजापतेः कर्दमस्य त्वनङ्गो नाम वीर्यवान् ।
प्रजा रक्षयिता साधुर्दण्डनीतिविशारदः ॥ १२.५८.९९ ॥
ପ୍ରଜାପତି କର୍ଦ୍ଦମଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନଙ୍ଗ ନାମକ ପରାକ୍ରମୀ ଥିଲେ; ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କର ରକ୍ଷକ, ସାଧୁ ଏବଂ ଦଣ୍ଡନୀତିରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ।
12.58.100
अनङ्गपुत्रोऽतिबलो नीतिमानभिगम्य वै ।
प्रतिपेदे महाराज्यमथेन्द्रियवशोऽभवत् ॥ १२.५८.१०० ॥
ଅନଙ୍ଗଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅତି ବଳବାନ ଓ ନୀତିମାନ ଥିଲେ; ସେ ବିଧିପୂର୍ବକ ମହାରାଜ୍ୟ ପାଇଲେ, ପରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଙ୍କ ବଶ ହେଲେ।
12.58.101
प्राप्य नारीं महाभागां रूपिणीं काममोहितः ।
सौभाग्येन च संपन्नां गुणैश्चानुत्तमां सतीम् ॥ १२.५८.१०१ ॥
କାମମୋହିତ ହୋଇ ସେ ଅତି ଭାଗ୍ୟବତୀ, ରୂପବତୀ ଏକ ନାରୀ ପାଇଲେ — ସୌଭାଗ୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନା, ଅନୁପମ, ସତୀ।
12.58.102
मृत्योस्तु दुहिता राजन्सुनीथा नाम नामतः ।
प्रख्याता त्रिषु लोकेषु या सा वेनमजीजनत् ॥ १२.५८.१०२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ କନ୍ୟା ସୁନୀଥା ନାମକ ଥିଲେ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ହିଁ ବେନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
12.58.103
तं प्रजासु विधर्माणं रागद्वेषवशानुगम् ।
मन्त्रपूतैः कुशैर्जघ्नुर्ऋषयो ब्रह्मवादिनः ॥ १२.५८.१०३ ॥
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ ଆଚରଣ କରୁଥିବା, ରାଗଦ୍ବେଷର ବଶବର୍ତୀ ତାକୁ ମନ୍ତ୍ରପୂତ କୁଶ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଋଷିମାନେ ଆଘାତ କଲେ।
12.58.104
ममन्थुर्दक्षिणं चोरुमृषयस्तस्य भारत ।
ततोऽस्य विकृतो जज्ञे ह्रस्वकः पुरुषोऽशुचिः ॥ १२.५८.१०४ ॥
ହେ ଭାରତ, ଋଷିମାନେ ତାର ଡାହାଣ ଊରୁ ମଥିଲେ; ତା'ପରେ ତାଠାରୁ ବିକୃତ, ଖର୍ବ, ଅଶୁଚି ଏକ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମିଲା।
12.58.105
दग्धस्थूणाप्रतीकाशो रक्ताक्षः कृष्णमूर्धजः ।
निषीदेत्येवमूचुस्तमृषयो ब्रह्मवादिनः ॥ १२.५८.१०५ ॥
ଜଳା ସ୍ତମ୍ଭ ପରି, ରକ୍ତ ଆଖି ଓ କଳା କେଶ ବିଶିଷ୍ଟ ତାକୁ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଋଷିମାନେ ଏପରି କହିଲେ, "ବସ"।
12.58.106
तस्मान्निषादाः संभूताः क्रूराः शैलवनाश्रयाः ।
ये चान्ये विन्ध्यनिलया म्लेच्छाः शतसहस्रशः ॥ १२.५८.१०६ ॥
ତାଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ପର୍ବତ ଓ ବନରେ ବାସକାରୀ କ୍ରୂର ନିଷାଦମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ବିନ୍ଧ୍ୟରେ ବାସ କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ମଧ୍ୟ।
12.58.107
भूयोऽस्य दक्षिणं पाणिं ममन्थुस्ते महर्षयः ।
ततः पुरुष उत्पन्नो रुपेणेन्द्र इवापरः ॥ १२.५८.१०७ ॥
ପୁଣି ସେହି ମହର୍ଷିମାନେ ତାର ଡାହାଣ ହାତ ମଥିଲେ; ତା'ପରେ ରୂପରେ ଆଉ ଏକ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଏକ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
12.58.108
कवची बद्धनिस्त्रिंशः सशरः सशरासनः ।
वेदवेदाङ्गविच्चैव धनुर्वेदे च पारगः ॥ १२.५८.१०८ ॥
ସେ କବଚ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଖଡ୍ଗ ବାନ୍ଧିଥିବା, ଶର ଓ ଧନୁ ଥିବା ଥିଲା; ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାତା ଏବଂ ଧନୁର୍ବେଦରେ ମଧ୍ୟ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲା।
12.58.109
तं दण्डनीतिः सकला श्रिता राजन्नरोत्तमम् ।
ततस्तु प्राञ्जलिर्वैन्यो महर्षीस्तानुवाच ह ॥ १२.५८.१०९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ଦଣ୍ଡନୀତି ସେହି ନରୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କଲା। ତା'ପରେ ବୈନ୍ୟ ହାତ ଯୋଡ଼ି ସେହି ମହର୍ଷିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
12.58.110
सुसूक्ष्मा मे समुत्पन्ना बुद्धिर्धरर्मार्थदर्शिनी ।
अनया किं मया कार्यं तन्मे तत्त्वेन शंसत ॥ १२.५८.११० ॥
ମୋ ଭିତରେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୁଦ୍ଧି ଜାତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ଦେଖେ। ଏଥିରେ ମୁଁ କ'ଣ କରିବି? ତାହା ମୋତେ ଯଥାର୍ଥରେ କୁହନ୍ତୁ।
12.58.111
यन्मां भवन्तो वक्ष्यन्ति कार्यमर्थसमन्वितम् ।
तदहं वः करिष्यामि नात्र कार्या विचारणा ॥ १२.५८.१११ ॥
ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଯେଉଁ ଅର୍ଥଯୁକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କହିବେ, ତାହା ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ କରିବି; ଏଥିରେ ବିଚାର କରିବାର ନାହିଁ।
12.58.112
तमूचुस्तत्र देवास्ते ते चैव परमर्षयः ।
नियतो यत्र धर्मो वै तमशङ्कः समाचर ॥ १२.५८.११२ ॥
ସେଠାରେ ସେହି ଦେବତା ଓ ପରମ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ — ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରହିଛି, ସେହି ଧର୍ମକୁ ନିର୍ଭୟରେ ଆଚରଣ କର।
12.58.113
प्रियाप्रिये परित्यज्य समः सर्वेषु जन्तुषु ।
कामं क्रोधं च लोभं च मानं चोत्सृज्य दूरतः ॥ १२.५८.११३ ॥
ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖି, କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ମାନକୁ ଦୂରରୁ ହିଁ ତ୍ୟାଗ କରି।
12.58.114
यश्च धर्मात्प्रविचलेल्लोके कश्चन मानवः ।
निग्राह्यस्ते स्वबाहुभ्यां शश्वद्धर्ममवेक्षता ॥ १२.५८.११४ ॥
ଏ ଜଗତରେ ଯେ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମରୁ ବିଚଳିତ ହୁଏ, ତାକୁ ତୁମେ ନିଜ ବାହୁବଳରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବ; ସର୍ବଦା ଧର୍ମକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି।
12.58.115
प्रतिज्ञां चाधिरोहस्व मनसा कर्मणा गिरा ।
पालयिष्याम्यहं भौमं ब्रह्म इत्येव चासकृत् ॥ १२.५८.११५ ॥
ମନ, କର୍ମ ଓ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଗ୍ରହଣ କର। ପୃଥିବୀରେ ବ୍ରହ୍ମ (ବେଦ) ମୁଁ ପାଳନ କରିବି ବୋଲି ବାରମ୍ବାର କୁହ।
12.58.116
यश्चात्र धर्म इत्युक्तो दण्डनीतिव्यपाश्रयः ।
तमशङ्कः करिष्यामि स्ववशो न कदाचन ॥ १२.५८.११६ ॥
ଏଠାରେ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିବା ଏବଂ ଦଣ୍ଡନୀତି ଆଶ୍ରିତ ଯାହା, ତାହା ମୁଁ ସନ୍ଦେହ ବିନା କରିବି; କଦାପି ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ନୁହେଁ।
12.58.117
अदण्ड्या मे द्विजाश्चेति प्रतिजानीष्व चाभिभो ।
लोकं च संकरात्कृत्स्नं त्राताऽस्मीति परंतप ॥ १२.५८.११७ ॥
"ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ୍ୟ ନୁହନ୍ତି" ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କର, ହେ ସମର୍ଥ; ଏବଂ "ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସଙ୍କରରୁ ମୁଁ ରକ୍ଷା କରିବି" ବୋଲି, ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ।
12.58.118
वैन्यस्ततस्तानुवाच देवानृषिपुरोगमान् ।
ब्राह्मणा मे सहायाश्चेदेवमस्तु सुरर्षभाः ॥ १२.५८.११८ ॥
ତା'ପରେ ବୈନ୍ୟ (ପୃଥୁ) ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖିଥିବା ସେହି ଦେବତାମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: "ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋ ସହାୟକ ହେଲେ ତାହା ହେଉ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ।"
12.58.119
एवमस्त्विति वैन्यस्तु तैरुक्तो ब्रह्मवादिभिः ।
पुरोधाश्चाभवत्तस्य शुक्रो ब्रह्ममयो निधिः ॥ १२.५८.११९ ॥
"ଏମିତି ହେଉ" ବୋଲି ବୈନ୍ୟ କହିଲେ, ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେମିତି କହିଲେ ବେଳେ। ତାଙ୍କର ପୁରୋହିତ ହେଲେ ବ୍ରହ୍ମମୟ ନିଧି ଶୁକ୍ର।
12.58.120
मन्त्रिणो वालखिल्याश्च सारस्वत्यो गणस्तथा ।
महर्षिर्भगवान्गर्गस्तस्य सांवत्सरोऽभवत् ॥ १२.५८.१२० ॥
ବାଳଖିଲ୍ୟ ଓ ସାରସ୍ୱତଗଣ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ହେଲେ; ଭଗବାନ ମହର୍ଷି ଗର୍ଗ ତାଙ୍କର ସାଂବତ୍ସର (ଜ୍ୟୋତିଷୀ) ହେଲେ।
12.58.121
आत्मनाऽष्टम इत्येव श्रुतिरेषां परा नृषु ।
उत्पन्नौ बन्दिनौ चास्य तत्पूर्वौ सूतमागधौ ॥ १२.५८.१२१ ॥
ନିଜେ ଅଷ୍ଟମ — ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହା ପରମ ଶ୍ରୁତି। ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ବନ୍ଦୀ, ସୂତ ଓ ମାଗଧ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
12.58.122
तयो प्रीतो ददौ राजा पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् ।
अनूपदेशं सूताय मगधं मागधाय च ॥ १२.५८.१२२ ॥
ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରତାପୀ ରାଜା ବୈନ୍ୟ ପୃଥୁ ସୂତଙ୍କୁ ଅନୂପ ଦେଶ ଓ ମାଗଧଙ୍କୁ ମଗଧ ଦେଲେ।
12.58.123
समतां वसुधायाश्च स सम्यगुदपादयत् ।
वैषम्यं हि परं भूमेरिति नः परमा श्रुतिः ॥ १२.५८.१२३ ॥
ସେ ପୃଥିବୀର ସମତା ଭଲ ଭାବରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ପୃଥିବୀର ପରମ ବିଷମତା ହିଁ ଏହା ଆମର ପରମ ଶ୍ରୁତି।
12.58.124
मन्वन्तरेषु सर्वेषु विषमा जायते मही ।
उज्जहार ततो वैन्यः शिलाजालान्समन्ततः ॥ १२.५८.१२४ ॥
ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ପୃଥିବୀ ବିଷମ ହୋଇଯାଏ। ତା'ପରେ ବୈନ୍ୟ ଚାରିପାଖରୁ ଶିଳାସମୂହ ଉଠାଇ ଦେଲେ।
12.58.125
धनुष्कोट्या महाराज तेन शैला विमर्दिताः ।
स विष्णुना च देवेन शक्रेण विबुधैः सह।
ऋषिभिश्च प्रजापाल्ये ब्रह्मणा चाभिषेचितः ॥ १२.५८.१२५ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ସେ ଧନୁର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପର୍ବତସମୂହକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ସେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବ ଇନ୍ଦ୍ର, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ ପ୍ରଜାପାଳନ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ।
12.58.126
तं साक्षात्पृथिवी भेजे रत्नान्यादाय पाण्डव ।
सागरः सरितां भर्ता हिमवांश्चाचलोत्तमः ॥ १२.५८.१२६ ॥
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ସାକ୍ଷାତ ପୃଥିବୀ ରତ୍ନ ନେଇ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ନଦୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ ସାଗର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ହିମବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
12.58.127
शक्रश्च धनमक्षय्यं प्रादात्तस्मै युधिष्ठिर ।
रुक्मं चापि महामेरुः स्वयं कनकपर्वतः ॥ १२.५८.१२७ ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ତାହାକୁ ଅକ୍ଷୟ ଧନ ଦେଲେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର। ଏବଂ ମହାମେରୁ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ, ନିଜେ ତାହାକୁ ସୁନା ଦେଲା।
12.58.128
यक्षराक्षसभर्ता च भगवान्नरवाहनः ।
धर्मे चार्थे च कामे च समर्थं प्रददौ धनम् ॥ १२.५८.१२८ ॥
ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଭଗବାନ ନରବାହନ ତାହାକୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଧନ ଦେଲେ।
12.58.129
हया रथाश्च नागाश्च कोटिशः पुरुषास्तथा ।
प्रादुर्बभूवुर्वैन्यस्य चिन्तयानस्य पाण्डव ॥ १२.५८.१२९ ॥
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ବୈନ୍ୟ (ପୃଥୁ) ଚିନ୍ତା କରିବାମାତ୍ରେ କୋଟି କୋଟି ଘୋଡା, ରଥ, ହାତୀ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
12.58.130
न जरा न च दुर्भिक्षं नाधयो व्याधयः कुतः ।
सरीसृपेभ्यः स्तेनेभ्यो न चान्येभ्यः कदाचन।
भयमासीत्ततस्तस्य पृथिवी सस्यमालिनी ॥ १२.५८.१३० ॥
ତାହାର ରାଜ୍ୟରେ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ନଥିଲା, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ନଥିଲା; ମାନସିକ ବା ଶାରୀରିକ ରୋଗ କେଉଁଠୁ ଆସିବ। ସରୀସୃପ, ଚୋର ବା ଅନ୍ୟ କାହାରୁ ତାହାକୁ କେବେ ଭୟ ନଥିଲା; ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ଶସ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।
12.58.131
आपस्तस्तम्भिरे चास्य समुद्रमभियास्यतः ।
पर्वताश्च ददुर्मार्गं ध्वजभङ्गश्च नाभवत् ॥ १२.५८.१३१ ॥
ସମୁଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ଯିବା ବେଳେ ତାହାର ପାଇଁ ଜଳ ସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା; ପର୍ବତମାନେ ପଥ ଦେଲେ, ଏବଂ ଧ୍ୱଜ ଭଗ୍ନ ହେଲା ନାହିଁ।
12.58.132
तेनेयं पृथिवी दुग्धा सस्यानि दश सप्त च ।
यक्षराक्षसनागानामीप्सितं यस्य यस्य यत् ॥ १२.५८.१३२ ॥
ତାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୃଥିବୀ ଦୋହନ ହେଲା; ସତର ପ୍ରକାର ଶସ୍ୟ ମିଳିଲା। ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ନାଗମାନେ ଯାହାର ଯାହା ଇଚ୍ଛା ତାହା ପାଇଲେ।
12.58.133
तेन धर्मोत्तरश्चायं कृतो लोको महात्मना ।
रञ्जिताश्च प्रजाः सर्वास्तेन राजेति शब्द्यते ॥ १२.५८.१३३ ॥
ସେହି ମହାତ୍ମା ଏହି ଲୋକକୁ ଧର୍ମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କରି ଗଢ଼ିଲେ; ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ; ଅତଏବ ସେ 'ରାଜା' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି।
12.58.134
ब्राह्मणानां क्षतत्राणात्ततः क्षत्रिय उच्यते ।
प्रथिता धर्मतश्चेयं पृथिवी साधुभिः स्मृता ॥ १२.५८.१३४ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆଘାତରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ହେତୁ ସେ 'କ୍ଷତ୍ରିୟ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି; ଧର୍ମରୁ ଏହି ପୃଥିବୀ ସାଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସ୍ମୃତ ହୋଇଛି।
12.58.135
स्थापनं चाकरोद्विष्णुः स्वयमेव सनातनः ।
नातिवर्तिष्यते कश्चिद्राजंस्त्वामिति भारत ॥ १२.५८.१३५ ॥
ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜେ ତାହାର ସ୍ଥାପନା କଲେ; ହେ ରାଜନ୍, ହେ ଭାରତ, କେହି ତୁମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବେ ନାହିଁ।
12.58.136
ततः स भगवान्विष्णुराविवेश च पार्थिवम् ।
देववन्नरदेवानां नमतीदं जगत्ततः ॥ १२.५८.१३६ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ସେହି ରାଜାଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଜଗତ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ନରଦେବ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ।
12.58.137
दण्डनीत्या च सततं रक्षितारं नरेश्वरम् ।
नाधर्षयेत्तथा कश्चिच्चारनिष्पन्ददर्शनात् ॥ १२.५८.१३७ ॥
ଦଣ୍ଡନୀତି ଦ୍ୱାରା ସତତ ରକ୍ଷାକାରୀ ନରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କେହି ଆକ୍ରମଣ ନ କରନ୍ତୁ; କାରଣ ଚରଗଣଙ୍କ ଗତିବିଧି ଦେଖାଯାଏ।
12.58.138
शुभं हि कर्म राजेन्द्र शुभत्वायोपकल्पते ।
आत्मना करणैश्चैव समस्येह महीक्षितः ॥ १२.५८.१३८ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଭ କର୍ମ ହିଁ ଶୁଭତା ପାଇଁ ସହାୟକ ହୁଏ; ଏଠାରେ ମହୀକ୍ଷିତମାନଙ୍କର ନିଜର ଆଚରଣ ଓ ସାଧନ ସମାନ ଭାବେ ଶୁଭକୁ ଅନୁକୂଳ ହୁଏ।
12.58.139
को हेतुर्यद्वशे तिष्ठेल्लोको दैवादृते गुणात् ॥ १२.५८.१३९ ॥
ଦୈବ ଓ ଗୁଣ ବ୍ୟତୀତ କେଉଁ କାରଣରୁ ଲୋକ ଜଣଙ୍କ ବଶରେ ରହେ?
12.58.140
विष्णोर्ललाटात्कमलं सौवर्णमभवत्तदा ।
श्रीः संभूता ततस्तस्मिन्देवी धर्मस्य पाण्डव ॥ १२.५८.१४० ॥
ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲଲାଟରୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ହେ ପାଣ୍ଡବ, ତହିଁରେ ଧର୍ମର ଦେବୀ ଶ୍ରୀ ଜନ୍ମିଲେ।
12.58.141
श्रियः सकाशादर्थश्च जातो धर्मस्य पाण्डव ।
अथ धर्मस्तथैवार्थः श्रीश्च राज्ये प्रतिष्ठिता ॥ १२.५८.१४१ ॥
ଶ୍ରୀଙ୍କଠାରୁ, ହେ ପାଣ୍ଡବ, ଧର୍ମର ଅର୍ଥ ଜନ୍ମିଲା। ତା'ପରେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ସେହିପରି; ଏବଂ ଶ୍ରୀ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
12.58.142
सुकृतस्य क्षयाच्चैव स्वर्लोकादेत्य मेदिनीम् ।
पार्थिवो जायते तात दण्डनीतिविशारदः ॥ १२.५८.१४२ ॥
ହେ ତାତ, ସୁକୃତର କ୍ଷୟ ହେଲେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସି ଦଣ୍ଡନୀତିରେ ନିପୁଣ ରାଜା ଜନ୍ମନ୍ତି।
12.58.143
माहात्म्येन च संयुक्तो वैष्णवेन नरो भुवि ।
बुद्ध्या भवति संयुक्तो माहात्म्यं चाधिगच्छति ॥ १२.५८.१४३ ॥
ବୈଷ୍ଣବ ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ମଣିଷ ପୃଥିବୀରେ ରହେ; ବୁଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
12.58.144
स्थापितं च ततो देवैर्न कश्चिदतिवर्तते ।
तिष्ठत्येकस्य च वशे तं चैवानुविधीयते ॥ १२.५८.१४४ ॥
ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତକୁ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତାହା ଜଣଙ୍କ ବଶରେ ରହେ, ଏବଂ ତାହାରି ଅନୁସରଣ ହୁଏ।
12.58.145
शुभं हि कर्म राजेन्द्र शुभत्वायोपकल्पते ।
तुल्यस्यैकस्य येनायं लोको वचसि तिष्ठति ॥ १२.५८.१४५ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଶୁଭ କର୍ମ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇଁ ହିଁ ହୁଏ; ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଗତ ଏକ ସମାନ ବାକ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ରହେ।
12.58.146
योऽस्य वै मुखमद्राक्षीत्सोऽस्य सर्वो वशानुगः ।
सुभगं चार्थवन्तं च रूपवन्तं च पश्यति ॥ १२.५८.१४६ ॥
ଯିଏ ଏହାର ମୁଖ ଦେଖିଛି, ସେ ସମସ୍ତେ ଏହାର ବଶରେ ଚାଲନ୍ତି; ସେମାନେ ଏହାକୁ ସୌଭାଗ୍ୟବାନ, ଧନବାନ ଓ ରୂପବାନ ଦେଖନ୍ତି।
12.58.147
महत्त्वात्तस्य दण्डस्य नीतिर्विस्पष्टलक्षणा ।
नयश्चारश्च विपुलो येन सर्वमिदं ततम् ॥ १२.५८.१४७ ॥
ସେହି ଦଣ୍ଡର ମହତ୍ତ୍ୱରେ ନୀତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ; ନୟ ଓ ଗୁପ୍ତଚର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବିପୁଳ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏ ସବୁ ବ୍ୟାପ୍ତ।
12.58.148
आगमश्च पुराणानां महर्षीणां च संभवः ।
तीर्थवंशश्च वंशश्च क्षत्रियाणां युधिष्ठिर ॥ १२.५८.१४८ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପୁରାଣର ଆଗମ, ମହର୍ଷିଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ତୀର୍ଥର ବଂଶ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ବଂଶ (ଏହା ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ)।
12.58.149
सकलं चातुराश्रम्यं चातुर्होत्रं तथैव च ।
चातुर्वर्ण्यं तथैवात्र चातुर्विद्यं च कीर्तिम् ॥ १२.५८.१४९ ॥
ଏଠାରେ ଚାରି ଆଶ୍ରମର ସମଗ୍ର ବିଧାନ, ଚାରି ହୋତାଙ୍କ କର୍ମ, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଚାରି ବିଦ୍ୟା ଓ କୀର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
12.58.150
इतिहासोपवेदाश्च न्यायः कृत्स्नश्च वर्णितः ।
तपो ज्ञानमर्हिसा च सत्यं दानममत्सरः ॥ १२.५८.१५० ॥
ଇତିହାସ ଓ ଉପବେଦ, ସମଗ୍ର ନ୍ୟାୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ତପ, ଜ୍ଞାନ, ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ, ଦାନ ଓ ଅମତ୍ସର ମଧ୍ୟ।
12.58.151
वृद्धोपसेवा दानं च शौचमुत्थानमेव च ।
सर्वभूतानुकम्पा च सर्वमत्रोपवर्णितम् ॥ १२.५८.१५१ ॥
ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସେବା, ଦାନ, ଶୌଚ, ଉଦ୍ୟମ ଏବଂ ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା — ଏସବୁ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
12.58.152
भुवि वाचोगतं यच्च तच्च सर्वं समर्पितम् ।
तस्मिन्पैतामहे शास्त्रे पाण्डवेय न संशयः ॥ १२.५८.१५२ ॥
ପୃଥିବୀରେ ବାଣୀରେ ଯାହା ଆସିଛି ତାହା ସମସ୍ତ ସେହି ପିତାମହ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସମର୍ପିତ; ହେ ପାଣ୍ଡବେୟ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
12.58.153
ततो जगति राजेन्द्र सततं शब्दितं बुधैः ।
देवाश्च नरदेवाश्च तुल्या इति विशांपते ॥ १२.५८.१५३ ॥
ତାପରେ, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଜଗତରେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା କୁହାଯାଇଛି — ଦେବତା ଓ ନରଦେବ (ରାଜା) ସମାନ; ହେ ବିଶାମ୍ପତେ।
12.58.154
एतत्ते सर्वमाख्यातं महत्त्वं प्रति राजसु ।
कार्त्स्न्येन भरतश्रेष्ठ किमन्यदिह वर्तते ॥ १२.५८.१५४ ॥
ରାଜାମାନଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଏ ସବୁ ତୁମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି; ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏଠାରେ ଆଉ କ'ଣ ବାକି ଅଛି?