Mahābhārata · Adhyāya 12.59

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

Leer con significados

12.59.1

ततः पुनः स गाङ्गेयमभिवाद्य पितामहम् ।
प्राञ्जलिर्नियतो भूत्वा पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १२.५९.१ ॥

Entonces Yudhiṣṭhira, de nuevo, saludó al abuelo, el hijo de Gaṅgā, y con las palmas juntas y dominado por la moderación, le preguntó:

12.59.2

के धर्माः सर्ववर्णानां चातुर्वर्ण्यस्य के पृथक् ।
चातुर्वर्ण्याश्रमाणां च राजधर्माश्च के मताः ॥ १२.५९.२ ॥

¿Cuáles son los deberes de todas las clases sociales? ¿Cuáles son los deberes separados del orden cuádruple? ¿Y cuáles se consideran los deberes de los cuatro órdenes y etapas de la vida, y los deberes del rey?

12.59.3

केन वै वर्धते राष्ट्रं राजा केन विवर्धते ।
केन पौराश्च भृत्याश्च वर्धन्ते भरतर्षभ ॥ १२.५९.३ ॥

¿Por qué crece el reino, oh toro de los Bharatas? ¿Por qué prospera el rey? ¿Y por qué prosperan los ciudadanos y los servidores?

12.59.4

कोशं दण्डं च दुर्गं च सहायान्मन्त्रिणस्तथा ।
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान्कीदृशान्वर्जयेन्नृपः ॥ १२.५९.४ ॥

¿De qué clase deben evitar los reyes, entre su tesoro, su fuerza de castigo, sus fortalezas, sus aliados, sus consejeros, sus sacerdotes oficiantes, sus capellanes domésticos y sus maestros?

12.59.5

केषु विश्वसितव्यं स्याद्राज्ञा कस्यांचिदापदि ।
कुतो वाऽऽत्मा दृढं रक्ष्यस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.५९.५ ॥

¿En quién debe confiar el rey en cualquier calamidad, y de quién debe proteger firmemente su propio ser? Dímelo, oh abuelo.

12.59.6

द्वैधीभावे च भृत्यानां शपथः कीदृशो भवेत् ।
अधर्मस्य फलं यच्च शपथस्य विलङ्घने ॥ १२.५९.६ ॥

¿Y qué clase de juramento deben prestar los servidores cuando su lealtad está dividida? ¿Y cuál es el fruto de la injusticia que se obtiene al romper un juramento?

12.59.7

सर्वमेतद्यथातत्वं व्यवहारं च तादृशम् ।
समासव्यासयोगेन कथयस्व पितामह ॥ १२.५९.७ ॥

Relata todo esto tal como es en verdad, y también tal práctica, en resumen y en detalle, oh abuelo.

12.59.8

नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे ।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १२.५९.८ ॥

Homenaje al gran Dharma; homenaje a Kṛṣṇa, el creador. Inclinándome ante los brahmanes, hablaré de los deberes eternos.

12.59.9

अक्रोधः सत्यवचनं संविभागश्च सर्वशः ।
प्रजनं स्वेषु दारेषु शौचमद्रोह एव च ॥ १२.५९.९ ॥

Estar libre de ira, hablar con verdad, compartir en todos los sentidos, engendrar con las propias esposas, pureza y no dañar.

12.59.10

आर्जवं भृत्यभरणं त एते सार्ववर्णिकाः ।
ब्राह्मणस्य तु यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि केवलम् ॥ १२.५९.१० ॥

La rectitud y el sustento de los dependientes: estos son comunes a todas las castas. Pero el deber del brahmán, eso mismo te lo diré a ti exclusivamente.

12.59.11

दममेव महाराज धर्ममाहुः पुरातनम् ।
स्वाध्यायोऽध्यापनं चैव तत्र कर्म समाप्यते ॥ १२.५९.११ ॥

Oh gran rey, el dominio de sí mismo se llama el deber antiguo; el estudio del Veda y su enseñanza: en ellos se completa el deber.

12.59.12

तं चेद्द्विजमुपागच्छेद्वर्तमानं स्वकर्मणि ।
अकुर्वाणं विकर्माणि शान्तं प्रज्ञानतर्पितम् ॥ १२.५९.१२ ॥

Si uno se acercara a aquel nacido dos veces, dedicado a su propio deber, sin hacer actos prohibidos, sereno y saciado de sabiduría…

12.59.13

कुर्वीतापत्यसंतानमथो दद्याद्यजेत च ।
संविभज्य च भोक्तव्यं धनं सद्भिरीतीष्यते ॥ १२.५९.१३ ॥

Que engendre descendencia, dé limosna y ofrezca sacrificios; la riqueza debe disfrutarse solo después de repartirla, según enseñan los buenos.

12.59.14

परिनिष्ठितकार्यस्तु स्वाध्यायेनैव वै द्विजः ।
कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ १२.५९.१४ ॥

El dvija que ha cumplido sus deberes debe dedicarse solo al estudio de los Vedas; haga o no otras cosas, se le llama brahmán amistoso.

12.59.15

क्षत्रियस्यापि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि भारत ।
दद्याद्राजा न याचेत यजेत न च याजयेत् ॥ १२.५९.१५ ॥

Oh Bhārata, te diré también el deber del kṣatriya: el rey debe dar y no mendigar; debe sacrificar él mismo y no hacer que otros sacrifiquen por él.

12.59.16

नाध्यापयेदधीयीत प्रजाश्च परिपालयेत् ।
नित्योद्युक्तो दस्युवदे रणे कुर्यात्पराक्रमम् ॥ १२.५९.१६ ॥

No debe enseñar sino estudiar; debe proteger a sus súbditos; siempre dispuesto, debe mostrar valor en la batalla como un bandido.

12.59.17

ये तु क्रतुभिरीजानाः श्रुतवन्तश्च भूमिपाः ।
य एवाहवजेतारस्त एषां लोकजित्तमाः ॥ १२.५९.१७ ॥

Aquellos reyes que veneran mediante sacrificios y son instruidos, y quienes son vencedores en batalla: estos son los mejores entre los conquistadores de mundos.

12.59.18

अविक्षतेन देहेन समराद्यो निवर्तते ।
क्षत्रियो नास्य तत्कर्म प्रशंसन्ति पुराविदः ॥ १२.५९.१८ ॥

Los antiguos conocedores no alaban esa acción de un kṣatriya que regresa de la batalla con el cuerpo sin heridas.

12.59.19

एवं हि क्षत्रबन्धूनां धर्ममाहुः प्रधानतः ।
नास्य कृत्यतमं किंचिदन्यद्दस्युनिबर्हणात् ॥ १२.५९.१९ ॥

Así se declara que el deber principal de los parientes de la casta guerrera es este; para ellos no hay nada más propio que hacer que abatir a los bandidos.

12.59.20

दानमध्ययनं यज्ञो राज्ञां क्षेमो विधीयते ।
तस्माद्राज्ञा विशेषेण योद्धव्यं धर्ममीप्सता ॥ १२.५९.२० ॥

Para los reyes se prescriben la generosidad, el estudio, el sacrificio y la protección del reino; por eso el rey que desea el dharma debe combatir especialmente.

12.59.21

स्वेषु धर्मेष्ववस्थाप्यः प्रजाः सर्वा महीपतिः ।
धर्मेण सर्वकृत्यानि शमनिष्ठानि कारयेत् ॥ १२.५९.२१ ॥

El soberano de la tierra debe establecer a todos sus súbditos en sus propios deberes, y hacer que todas las acciones se realicen conforme al dharma, orientadas a la paz.

12.59.22

परिनिष्ठितकार्यस्तु नृपतिः परिपालनात् ।
कुर्यादन्यन्न वा कुर्यादैन्द्रो राजन्य उच्यते ॥ १२.५९.२२ ॥

Un rey cuyas tareas quedan completadas con la protección de sus súbditos, haga o no otra cosa, es llamado rey guerrero de Indra.

12.59.23

वैश्यस्यापि हि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि शाश्वतम् ।
दानमध्ययनं यज्ञः शौचेन धनसंचयः ॥ १२.५९.२३ ॥

También el dharma del vaisya es eterno; te lo diré: la generosidad, el estudio, el sacrificio y la acumulación de riqueza con pureza.

12.59.24

पितृवत्पालयेद्वैश्यो युक्तः सर्वान्पशूनिह ।
विकर्म तद्भवेदन्यत्कर्म यत्स समाचरेत् ॥ १२.५९.२४ ॥

El vaisya, diligente, debe proteger aquí a todo el ganado como un padre protege a sus hijos; cualquier otra acción que emprenda sería un vikarma, ilícito.

12.59.25

रक्षया स हि तेषां वै महत्सुखमवाप्नुयात् ।
प्रजापतिर्हि वैश्याय सृष्ट्वा परिददौ पशून् ॥ १२.५९.२५ ॥

Protegiéndolos, ciertamente alcanzará gran felicidad. Habiendo creado al vaiśya, el Señor de las criaturas le entregó el ganado.

12.59.26

ब्राह्मणाय च राज्ञे च सर्वाः परिददे प्रजाः ।
तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामि यच्च तस्योपजीवनम् ॥ १२.५९.२६ ॥

Y al brahmán y al rey les entregó todas las criaturas. Ahora declararé su oficio y su medio de subsistencia.

12.59.27

पण्णामेकां पिबेद्धेनुं शताच्च मिथुनं हरेत् ।
लये च सप्तमो भागस्तथा शृङ्गे कला खुरे ॥ १२.५९.२७ ॥

De cada seis puede tomar una vaca, y de cien una pareja; en la disolución la séptima parte, y asimismo una porción en los cuernos y en la pezuña.

12.59.28

सस्यानां सर्वबीजानामेषा सांवत्सरी भृतिः ॥ १२.५९.२८ ॥

Este es el salario anual de las cosechas de todas las semillas.

12.59.29

न च वैश्यस्य कामः स्यान्न रक्षेयं पशूनिति ।
वैश्ये चेच्छति नान्येन रक्षितव्याः कथंचन ॥ १२.५९.२९ ॥

Que el vaiśya no tenga el deseo: «No protegeré el ganado». Cuando el vaiśya lo quiera, de ningún modo deben ser protegidos por otro.

12.59.30

शूद्रस्यापि हि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि भारत ।
प्रजापतिर्हि वर्णानां दासं शूद्रमकल्पयत् ॥ १२.५९.३० ॥

También te declararé el deber del śūdra, oh Bhārata. Pues el Señor de las criaturas ordenó al śūdra como siervo de las clases.

12.59.31

तस्माच्छूद्रस्य वर्णानां परिचर्या विधीयते ।
तेषां शुश्रूषणाच्चैव महत्सुखमवाप्नुयात् ॥ १२.५९.३१ ॥

Por eso se prescribe al śūdra el servicio a los varṇas, y al atenderlos alcanza una gran felicidad.

12.59.32

शूद्र एतान्परिचरेत्रीन्वर्णाननसूयकः ।
संचयांश्च न कुर्वीत जातु शूद्रः कथंचन ॥ १२.५९.३२ ॥

El śūdra debe servir a estos tres varṇas sin envidia, y un śūdra nunca debe acumular riquezas de ninguna manera.

12.59.33

पापीयान्हि धनं लब्ध्वा वशे कुर्याद्गरीयसः ।
राज्ञा वा समनुज्ञातः कामं कुर्वीत धार्मिकः ॥ १२.५९.३३ ॥

Habiendo obtenido riqueza, el más pecador debe ponerla bajo el control de sus superiores; o, con permiso del rey, el justo puede actuar a su voluntad.

12.59.34

तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामि यच्च तस्योपजीवनम् ।
अवश्यं भरणीयो हि वर्णानां शूद्र उच्यते ॥ १२.५९.३४ ॥

Declararé su medio de vida y el sustento con que subsiste; el llamado śūdra entre los varṇas debe ser necesariamente mantenido.

12.59.35

छत्रं वेष्टनमौशीरमुपानद्व्यजनानि च ।
यातयामानि देयानि शूद्राय परिचारिणे ॥ १२.५९.३५ ॥

Un paraguas, un turbante, un abanico de vetiver, sandalias y abanicos —aunque estén gastados— deben darse al śūdra que sirve.

12.59.36

अधार्याणि विशीर्णानि वसनानि द्विजातिभिः ।
शूद्रायैव प्रदेयानि तस्य धर्मधनं हि तत् ॥ १२.५९.३६ ॥

Las prendas que los dvijas ya no pueden usar, por estar gastadas, deben darse solo al śūdra; esa es su riqueza de dharma.

12.59.37

यंच कश्चिद्द्विजातीनां शूद्रः शुश्रूषुराव्रजेत् ।
कल्प्यां तेन तु तस्याहुर्वृत्तिं धर्मविदो जनाः ॥ १२.५९.३७ ॥

Cualquier śūdra que se acerque a los dvijāti con el deseo de servirles, dicen los conocedores del dharma, debe recibir de ellos un sustento adecuado.

12.59.38

देयः पिण्डोऽनपत्याय भर्तव्यौ वृद्धदुर्बलौ ।
शूद्रेण तु न हातव्यो भर्ता कस्यांचिदापदि ॥ १२.५९.३८ ॥

Debe darse la ofrenda funeraria a quien no tiene descendencia; hay que sostener a los ancianos y débiles; y un śūdra no debe abandonar a su sustentador en ninguna calamidad.

12.59.39

अतिरेकेण भर्तव्यो भर्ता द्रव्यपरिक्षये ।
न हि स्वमस्ति शूद्रस्य भर्तृहार्यधनो हि सः ॥ १२.५९.३९ ॥

Incluso cuando la riqueza se agota, al sustentador se le debe mantener con mayor esmero, pues el śūdra no tiene bien propio; su riqueza puede ser tomada por su amo.

12.59.40

उक्तस्त्रयाणां वर्णानां यज्ञस्त्रय्येव भारत ।
स्वाहाकारवषट्कारौ मन्त्रः शूद्रे न विद्यते ॥ १२.५९.४० ॥

Oh Bhārata, el sacrificio ha sido declarado para las tres clases según la triple Veda; en el śūdra no existen svāhākāra, vaṣaṭkāra ni mantra.

12.59.41

तस्माच्छूद्रः पाकयज्ञैयजेताव्रतवान्स्वयम् ।
पूर्णपात्रमयीमाहुः पाकयज्ञस्य दक्षिणाम् ॥ १२.५९.४१ ॥

Por tanto, el śūdra, sin votos, puede sacrificar él mismo con ofrendas de alimento cocido; se dice que la dakṣiṇā del sacrificio de alimento cocido es una vasija llena.

12.59.42

शूद्रः पैजवनो नाम सहस्राणां शतं ददौ ।
ऐन्द्राग्नेन विधानेन दक्षिणामिति नः श्रुतम् ॥ १२.५९.४२ ॥

Un śūdra llamado Paijavana, según hemos oído, dio cien mil millares como dakṣiṇā según el rito aindrāgna.

12.59.43

यतो हि सर्ववर्णानां यज्ञस्तस्यैव भारत ॥ १२.५९.४३ ॥

Pues el sacrificio de todos los órdenes sociales depende de eso mismo, oh Bhārata.

12.59.44

अग्रे सर्वेषु यज्ञेषु श्रद्धायज्ञो विधीयते ।
दैवतं हि महच्छ्रद्धा पवित्रं यजतां च यत्।
दैवतं हि परं विप्राः स्वेनस्वेन परस्परम् ॥ १२.५९.४४ ॥

Entre todos los sacrificios, el sacrificio de la fe es prescrito primero; la fe es la gran divinidad y la purificadora de quienes sacrifican. Oh brahmanes, la fe es la divinidad suprema, cada cual a su manera, mutuamente.

12.59.45

अयजन्निह सत्रैस्ते तैस्तैः कामैः समाहिताः ।
संसृष्टा ब्राह्मणैरेव त्रिषु वर्णेषु सृष्टयः ॥ १२.५९.४५ ॥

Ellos sacrificaban aquí mediante largas sesiones sacrificiales, concentrados en diversos deseos; solo mezclados con brahmanes surgieron los linajes en los tres órdenes sociales.

12.59.46

देवानामपि ये देवा यद्ब्रूयुस्ते परं हितम् ।
तस्माद्वर्णैः सर्वयज्ञाः संसृज्यन्ते न काम्यया ॥ १२.५९.४६ ॥

Aquellos que son dioses incluso entre los dioses, lo que dicen es el bien supremo; por eso todos los sacrificios son realizados conjuntamente por los órdenes sociales, no por deseo.

12.59.47

ऋग्यजुः सामवित्पूज्यो नित्यं स्याद्देववद्द्विजः ।
अनृग्यजुरसामा च प्राजापत्य उपद्रवः।
यज्ञो मनीषया तात सर्ववर्णेषु भारत ॥ १२.५९.४७ ॥

Un dvija que conoce el Ṛg, el Yajur y el Sāma debe ser siempre honrado como un dios. Quien carece de Ṛg, Yajur y Sāma es una perturbación consagrada a Prajāpati. Querido hijo, oh Bhārata, el sacrificio en todos los órdenes sociales se rige por el entendimiento.