ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.59.1
ततः पुनः स गाङ्गेयमभिवाद्य पितामहम् ।
प्राञ्जलिर्नियतो भूत्वा पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १२.५९.१ ॥
ତା'ପରେ ସେ ପୁଣି ଗାଙ୍ଗେୟ ପିତାମହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, କରଯୋଡ଼ି, ସଂଯମରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ।
12.59.2
के धर्माः सर्ववर्णानां चातुर्वर्ण्यस्य के पृथक् ।
चातुर्वर्ण्याश्रमाणां च राजधर्माश्च के मताः ॥ १२.५९.२ ॥
ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଧର୍ମ କଣ? ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଯର ପୃଥକ ଧର୍ମ କଣ? ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମର ଏବଂ ରାଜଧର୍ମ କଣ ବୋଲି ମନାଯାଏ?
12.59.3
केन वै वर्धते राष्ट्रं राजा केन विवर्धते ।
केन पौराश्च भृत्याश्च वर्धन्ते भरतर्षभ ॥ १२.५९.३ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିଏ ଦ୍ୱାରା ରାଷ୍ଟ୍ର ବଢ଼େ? କିଏ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ? କିଏ ଦ୍ୱାରା ପୌରଜନ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନେ ବଢ଼ନ୍ତି?
12.59.4
कोशं दण्डं च दुर्गं च सहायान्मन्त्रिणस्तथा ।
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान्कीदृशान्वर्जयेन्नृपः ॥ १२.५९.४ ॥
ରାଜା କୋଷ, ଦଣ୍ଡ (ସେନା), ଦୁର୍ଗ, ସହାୟକ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ଋତ୍ବିଜ, ପୁରୋହିତ ଓ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିପରି ଲୋକଙ୍କୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ?
12.59.5
केषु विश्वसितव्यं स्याद्राज्ञा कस्यांचिदापदि ।
कुतो वाऽऽत्मा दृढं रक्ष्यस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.५९.५ ॥
କେଉଁମାନଙ୍କ ଉପରେ ରାଜା କୌଣସି ବିପଦରେ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିବା ଉଚିତ? କାହାଠାରୁ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ? ହେ ପିତାମହ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.59.6
द्वैधीभावे च भृत्यानां शपथः कीदृशो भवेत् ।
अधर्मस्य फलं यच्च शपथस्य विलङ्घने ॥ १२.५९.६ ॥
ଭୃତ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱିଧା ଭାବରେ ଥିଲେ ସେମାନଙ୍କ ଶପଥ କିପରି ହେବା ଉଚିତ? ଶପଥ ଭାଙ୍ଗିବାର ଅଧର୍ମ ଫଳ କଣ?
12.59.7
सर्वमेतद्यथातत्वं व्यवहारं च तादृशम् ।
समासव्यासयोगेन कथयस्व पितामह ॥ १२.५९.७ ॥
ଏ ସମସ୍ତ ଯଥାର୍ଥ ଭାବରେ ଏବଂ ସେପରି ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ, ସଂକ୍ଷେପ ଓ ବିସ୍ତାରରେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ପିତାମହ।
12.59.8
नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे ।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १२.५९.८ ॥
ମହାନ ଧର୍ମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ମୁଁ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ କହିବି।
12.59.9
अक्रोधः सत्यवचनं संविभागश्च सर्वशः ।
प्रजनं स्वेषु दारेषु शौचमद्रोह एव च ॥ १२.५९.९ ॥
କ୍ରୋଧହୀନତା, ସତ୍ୟବଚନ, ସର୍ବପ୍ରକାରେ ବାଣ୍ଟିବା, ନିଜ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କଠାରେ ସନ୍ତାନୋତ୍ପାଦନ, ଶୌଚ ଏବଂ ଅଦ୍ରୋହ।
12.59.10
आर्जवं भृत्यभरणं त एते सार्ववर्णिकाः ।
ब्राह्मणस्य तु यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि केवलम् ॥ १२.५९.१० ॥
ସରଳତା, ଆଶ୍ରିତଙ୍କର ପୋଷଣ — ଏସବୁ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ସମାନ। କିନ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣର ଯେଉଁ ଧର୍ମ, ତାହା ହିଁ ମୁଁ ତୁମକୁ କେବଳ କହିବି।
12.59.11
दममेव महाराज धर्ममाहुः पुरातनम् ।
स्वाध्यायोऽध्यापनं चैव तत्र कर्म समाप्यते ॥ १२.५९.११ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଦମ ହିଁ ପ୍ରାଚୀନ ଧର୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବେଦାଧ୍ୟୟନ ଓ ଅଧ୍ୟାପନା — ସେଥିରେ ହିଁ କର୍ମ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
12.59.12
तं चेद्द्विजमुपागच्छेद्वर्तमानं स्वकर्मणि ।
अकुर्वाणं विकर्माणि शान्तं प्रज्ञानतर्पितम् ॥ १२.५९.१२ ॥
ନିଜ କର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ, ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମ ନ କରୁଥିବା, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଜ୍ଞାନରେ ତୃପ୍ତ ସେହି ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ପାଖକୁ ଯଦି କେହି ଯାଆନ୍ତି…
12.59.13
कुर्वीतापत्यसंतानमथो दद्याद्यजेत च ।
संविभज्य च भोक्तव्यं धनं सद्भिरीतीष्यते ॥ १२.५९.१३ ॥
ସେ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ, ଦାନ ଦିଅନ୍ତୁ ଓ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ; ଧନ ବାଣ୍ଟି ଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ, ଏପରି ସଜ୍ଜନମାନେ କୁହନ୍ତି।
12.59.14
परिनिष्ठितकार्यस्तु स्वाध्यायेनैव वै द्विजः ।
कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ १२.५९.१४ ॥
ଯାହାର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ସେହି ଦ୍ୱିଜ କେବଳ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିରତ ରହୁ; ଅନ୍ୟ କର୍ମ କରୁ କିମ୍ବା ନ କରୁ, ସେ ମୈତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି କଥିତ ହୁଏ।
12.59.15
क्षत्रियस्यापि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि भारत ।
दद्याद्राजा न याचेत यजेत न च याजयेत् ॥ १२.५९.१५ ॥
ହେ ଭାରତ! କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କର ଯେଉଁ ଧର୍ମ, ତାହା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି: ରାଜା ଦାନ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାଚନା ନ କରନ୍ତୁ; ନିଜେ ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରାନ୍ତୁ ନାହିଁ।
12.59.16
नाध्यापयेदधीयीत प्रजाश्च परिपालयेत् ।
नित्योद्युक्तो दस्युवदे रणे कुर्यात्पराक्रमम् ॥ १२.५९.१६ ॥
ସେ ଅଧ୍ୟାପନା ନ କରନ୍ତୁ, ଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତୁ; ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କରନ୍ତୁ; ସଦା ଉଦ୍ୟୋଗୀ ରହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଡକାୟତ ପରି ପରାକ୍ରମ ଦେଖାନ୍ତୁ।
12.59.17
ये तु क्रतुभिरीजानाः श्रुतवन्तश्च भूमिपाः ।
य एवाहवजेतारस्त एषां लोकजित्तमाः ॥ १२.५९.१७ ॥
ଯେଉଁ ରାଜାମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜନ କରନ୍ତି, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି—ସେମାନେ ହିଁ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋକ ଜୟୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.59.18
अविक्षतेन देहेन समराद्यो निवर्तते ।
क्षत्रियो नास्य तत्कर्म प्रशंसन्ति पुराविदः ॥ १२.५९.१८ ॥
ଯୁଦ୍ଧରୁ ଆଘାତ ବିନା ଶରୀର ସହିତ ଫେରୁଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ସେହି କର୍ମକୁ ପୁରାତନ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.59.19
एवं हि क्षत्रबन्धूनां धर्ममाहुः प्रधानतः ।
नास्य कृत्यतमं किंचिदन्यद्दस्युनिबर्हणात् ॥ १२.५९.१९ ॥
ଏହିପରି କ୍ଷତ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ଧର୍ମ କୁହାଯାଇଛି; ଦସ୍ୟୁ ବଧ ଅପେକ୍ଷା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଧିକ କରଣୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ।
12.59.20
दानमध्ययनं यज्ञो राज्ञां क्षेमो विधीयते ।
तस्माद्राज्ञा विशेषेण योद्धव्यं धर्ममीप्सता ॥ १२.५९.२० ॥
ରାଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ପ୍ରଜା ରକ୍ଷା ବିଧାନ କରାଯାଇଛି; ତେଣୁ ଧର୍ମ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ରାଜା ବିଶେଷ ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ।
12.59.21
स्वेषु धर्मेष्ववस्थाप्यः प्रजाः सर्वा महीपतिः ।
धर्मेण सर्वकृत्यानि शमनिष्ठानि कारयेत् ॥ १२.५९.२१ ॥
ଭୂପତି ରାଜା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ନିଜ ଧର୍ମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବା ଉଚିତ; ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କର୍ମ ଶାନ୍ତିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି କରାଇବା ଉଚିତ।
12.59.22
परिनिष्ठितकार्यस्तु नृपतिः परिपालनात् ।
कुर्यादन्यन्न वा कुर्यादैन्द्रो राजन्य उच्यते ॥ १२.५९.२२ ॥
ପ୍ରଜାପାଳନ ଦ୍ୱାରା ଯାହାର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇସାରିଛି, ସେ ଅନ୍ୟ କିଛି କରୁ ବା ନ କରୁ, ତାକୁ ଐନ୍ଦ୍ର ରାଜନ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
12.59.23
वैश्यस्यापि हि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि शाश्वतम् ।
दानमध्ययनं यज्ञः शौचेन धनसंचयः ॥ १२.५९.२३ ॥
ବୈଶ୍ୟଙ୍କର ଯେଉଁ ଧର୍ମ, ତାହା ମଧ୍ୟ ସନାତନ; ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି — ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଯଜ୍ଞ, ଶୌଚ ସହିତ ଧନ-ସଞ୍ଚୟ।
12.59.24
पितृवत्पालयेद्वैश्यो युक्तः सर्वान्पशूनिह ।
विकर्म तद्भवेदन्यत्कर्म यत्स समाचरेत् ॥ १२.५९.२४ ॥
ବୈଶ୍ୟ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପଶୁଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କ ପରି ସାବଧାନତାରେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ତାହା ଛଡ଼ା ଯାହା କର୍ମ କରେ ତାହା ବିକର୍ମ ହେବ।
12.59.25
रक्षया स हि तेषां वै महत्सुखमवाप्नुयात् ।
प्रजापतिर्हि वैश्याय सृष्ट्वा परिददौ पशून् ॥ १२.५९.२५ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମହାସୁଖ ପାଇବ। ପ୍ରଜାପତି ବୈଶ୍ୟକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି ପଶୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।
12.59.26
ब्राह्मणाय च राज्ञे च सर्वाः परिददे प्रजाः ।
तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामि यच्च तस्योपजीवनम् ॥ १२.५९.२६ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ବୃତ୍ତି ଓ ଜୀବିକା କହିବି।
12.59.27
पण्णामेकां पिबेद्धेनुं शताच्च मिथुनं हरेत् ।
लये च सप्तमो भागस्तथा शृङ्गे कला खुरे ॥ १२.५९.२७ ॥
ଛଅ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଗାଈ ନେଇପାରେ, ଶହେ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଯୋଡ଼ି ନେଇପାରେ। ଲୟରେ ସପ୍ତମ ଭାଗ, ସେହିପରି ଶୃଙ୍ଗ ଓ ଖୁରରେ ଗୋଟିଏ ଅଂଶ।
12.59.28
सस्यानां सर्वबीजानामेषा सांवत्सरी भृतिः ॥ १२.५९.२८ ॥
ସବୁ ବୀଜର ଶସ୍ୟର ଏହା ବାର୍ଷିକ ବେତନ।
12.59.29
न च वैश्यस्य कामः स्यान्न रक्षेयं पशूनिति ।
वैश्ये चेच्छति नान्येन रक्षितव्याः कथंचन ॥ १२.५९.२९ ॥
"ମୁଁ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି ନାହିଁ" ଏପରି ଇଚ୍ଛା ବୈଶ୍ୟଙ୍କର ନ ହେଉ। ବୈଶ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କଲେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.59.30
शूद्रस्यापि हि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि भारत ।
प्रजापतिर्हि वर्णानां दासं शूद्रमकल्पयत् ॥ १२.५९.३० ॥
ଶୂଦ୍ରର ଯେଉଁ ଧର୍ମ ଅଛି, ତାହା ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ଭାରତ। ପ୍ରଜାପତି ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୂଦ୍ରକୁ ଦାସ ରୂପେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।
12.59.31
तस्माच्छूद्रस्य वर्णानां परिचर्या विधीयते ।
तेषां शुश्रूषणाच्चैव महत्सुखमवाप्नुयात् ॥ १२.५९.३१ ॥
ତେଣୁ ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ସେବା ବିହିତ ହୋଇଛି। ସେମାନଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ସେ ମହାସୁଖ ଲାଭ କରେ।
12.59.32
शूद्र एतान्परिचरेत्रीन्वर्णाननसूयकः ।
संचयांश्च न कुर्वीत जातु शूद्रः कथंचन ॥ १२.५९.३२ ॥
ଶୂଦ୍ର ଈର୍ଷାହୀନ ହୋଇ ଏହି ତିନି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କର ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ଶୂଦ୍ର କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.59.33
पापीयान्हि धनं लब्ध्वा वशे कुर्याद्गरीयसः ।
राज्ञा वा समनुज्ञातः कामं कुर्वीत धार्मिकः ॥ १२.५९.३३ ॥
ପାପୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଧନ ପାଇ ତାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରଖିବ; ଅଥବା ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଧାର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତି ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ।
12.59.34
तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामि यच्च तस्योपजीवनम् ।
अवश्यं भरणीयो हि वर्णानां शूद्र उच्यते ॥ १२.५९.३४ ॥
ତା'ର ବୃତ୍ତି ଓ ଜୀବିକାର ଉପାୟ ମୁଁ କହିବି। ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯାହାକୁ ଶୂଦ୍ର କୁହାଯାଏ, ତାହାର ଭରଣ-ପୋଷଣ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
12.59.35
छत्रं वेष्टनमौशीरमुपानद्व्यजनानि च ।
यातयामानि देयानि शूद्राय परिचारिणे ॥ १२.५९.३५ ॥
ଛତା, ପଗଡ଼ି, ଖସ୍ ପଙ୍ଖା, ଚପଲ ଓ ପଙ୍ଖା — ପୁରୁଣା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେବାକାରୀ ଶୂଦ୍ରକୁ ଦେବା ଉଚିତ।
12.59.36
अधार्याणि विशीर्णानि वसनानि द्विजातिभिः ।
शूद्रायैव प्रदेयानि तस्य धर्मधनं हि तत् ॥ १२.५९.३६ ॥
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ଅଯୋଗ୍ୟ ଓ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି, ତାହା ଶୂଦ୍ରକୁ ହିଁ ଦେବା ଉଚିତ; ତାହାହିଁ ତା'ର ଧର୍ମଧନ।
12.59.37
यंच कश्चिद्द्विजातीनां शूद्रः शुश्रूषुराव्रजेत् ।
कल्प्यां तेन तु तस्याहुर्वृत्तिं धर्मविदो जनाः ॥ १२.५९.३७ ॥
ଯିଏ କେହି ଶୂଦ୍ର ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ, ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ତାହାର ଉପଯୁକ୍ତ ଜୀବିକା ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ।
12.59.38
देयः पिण्डोऽनपत्याय भर्तव्यौ वृद्धदुर्बलौ ।
शूद्रेण तु न हातव्यो भर्ता कस्यांचिदापदि ॥ १२.५९.३८ ॥
ପୁତ୍ରହୀନକୁ ପିଣ୍ଡ ଦେବା ଉଚିତ; ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ବଳକୁ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ; କୌଣସି ଆପଦରେ ଶୂଦ୍ର ନିଜ ପାଳକକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.59.39
अतिरेकेण भर्तव्यो भर्ता द्रव्यपरिक्षये ।
न हि स्वमस्ति शूद्रस्य भर्तृहार्यधनो हि सः ॥ १२.५९.३९ ॥
ଧନ କମିଗଲେ ମଧ୍ୟ ପାଳକକୁ ଅଧିକ ପୋଷଣ କରିବା ଉଚିତ; ଶୂଦ୍ରଙ୍କର ନିଜର କିଛି ନାହିଁ; ତାହାର ଧନ ମାଲିକ ନେଇପାରନ୍ତି।
12.59.40
उक्तस्त्रयाणां वर्णानां यज्ञस्त्रय्येव भारत ।
स्वाहाकारवषट्कारौ मन्त्रः शूद्रे न विद्यते ॥ १२.५९.४० ॥
ହେ ଭାରତ, ତିନି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ତ୍ରୟୀ ଅନୁସାରେ କୁହାଯାଇଛି; ଶୂଦ୍ରଙ୍କଠାରେ ସ୍ୱାହାକାର, ବଷଟ୍କାର ଓ ମନ୍ତ୍ର ନଥାଏ।
12.59.41
तस्माच्छूद्रः पाकयज्ञैयजेताव्रतवान्स्वयम् ।
पूर्णपात्रमयीमाहुः पाकयज्ञस्य दक्षिणाम् ॥ १२.५९.४१ ॥
ତେଣୁ ଶୂଦ୍ର ବ୍ରତହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜେ ପାକଯଜ୍ଞରେ ଯଜନ କରିପାରେ; ପାକଯଜ୍ଞର ଦକ୍ଷିଣା ପୂର୍ଣପାତ୍ରମୟୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.59.42
शूद्रः पैजवनो नाम सहस्राणां शतं ददौ ।
ऐन्द्राग्नेन विधानेन दक्षिणामिति नः श्रुतम् ॥ १२.५९.४२ ॥
ପୈଜବନ ନାମକ ଜଣେ ଶୂଦ୍ର ଐନ୍ଦ୍ରାଗ୍ନ ବିଧିରେ ଦକ୍ଷିଣା ଭାବରେ ଶହେ ହଜାର ଦେଇଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
12.59.43
यतो हि सर्ववर्णानां यज्ञस्तस्यैव भारत ॥ १२.५९.४३ ॥
ହେ ଭରତ, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସେଥିରେ ହିଁ ଆଧାରିତ।
12.59.44
अग्रे सर्वेषु यज्ञेषु श्रद्धायज्ञो विधीयते ।
दैवतं हि महच्छ्रद्धा पवित्रं यजतां च यत्।
दैवतं हि परं विप्राः स्वेनस्वेन परस्परम् ॥ १२.५९.४४ ॥
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯଜ୍ଞର ବିଧାନ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ହିଁ ମହାନ ଦେବତା ଏବଂ ଯଜମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ହିଁ ପରମ ଦେବତା; ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ ଅନୁସାରେ ପରସ୍ପର।
12.59.45
अयजन्निह सत्रैस्ते तैस्तैः कामैः समाहिताः ।
संसृष्टा ब्राह्मणैरेव त्रिषु वर्णेषु सृष्टयः ॥ १२.५९.४५ ॥
ସେମାନେ ଏଠାରେ ସତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ କାମନାରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ତିନି ବର୍ଣ୍ଣରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।
12.59.46
देवानामपि ये देवा यद्ब्रूयुस्ते परं हितम् ।
तस्माद्वर्णैः सर्वयज्ञाः संसृज्यन्ते न काम्यया ॥ १२.५९.४६ ॥
ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା, ସେମାନେ ଯାହା କହନ୍ତି ତାହା ପରମ ହିତକର। ସେଥିପାଇଁ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମିଳିତ ଭାବେ କରାଯାଏ, କାମନାରୁ ନୁହେଁ।
12.59.47
ऋग्यजुः सामवित्पूज्यो नित्यं स्याद्देववद्द्विजः ।
अनृग्यजुरसामा च प्राजापत्य उपद्रवः।
यज्ञो मनीषया तात सर्ववर्णेषु भारत ॥ १२.५९.४७ ॥
ଋକ୍, ଯଜୁସ୍ ଓ ସାମର ଜ୍ଞାତା ଦ୍ୱିଜ ସର୍ବଦା ଦେବତା ପରି ପୂଜନୀୟ ହେବା ଉଚିତ। ଋକ୍, ଯଜୁସ୍ ଓ ସାମ ବିହୀନ ସେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବିଘ୍ନ। ହେ ପୁତ୍ର, ହେ ଭରତ, ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଯଜ୍ଞ ବୁଦ୍ଧିଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ।
12.59.48
नास्य यज्ञकृतो देवा ईहन्ते नेतरे जनाः ।
ततः सर्वेषु वर्णेषु श्रद्धायज्ञो विधीयते ॥ १२.५९.४८ ॥
ଯଜ୍ଞକାରୀ ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସେଥିପାଇଁ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯଜ୍ଞର ବିଧାନ।
12.59.49
स्वं दैवतं ब्राह्मणः स्वेन नित्यं ।
परान्वर्णानयजन्नैवमासीत्।
अधरो वितानस्त्वथ तत्र सृष्टो ।
न ब्राह्मणस्त्रिषु वर्णेषु राजन् ॥ १२.५९.४९ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବଦା ନିଜ ଦେବତା ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ସେପରି କରୁନଥିଲେ। ତାପରେ ନୀଚ ଯଜ୍ଞବିଧି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ହେ ରାଜନ୍, ତିନି ବର୍ଣ୍ଣରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇନଥିଲେ।
12.59.50
तस्माद्वर्णा ऋजवो ज्ञातिवर्णाः ।
संसृज्यन्ते तस्य विकार एव।
एकं साम यजुरेकमृगेका ।
विप्रश्वैको निश्चये तेषु सृष्टः ॥ १२.५९.५० ॥
ଅତଏବ ସରଳ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଜ୍ଞାତି-ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ତାଙ୍କରି ବିକାର ରୂପେ ମିଶନ୍ତି। ଏକ ସାମ, ଏକ ଯଜୁଃ, ଏକ ଋକ୍, ଏକ ବିପ୍ର — ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନିଶ୍ଚିତରେ ଏକ ହିଁ ସୃଷ୍ଟ ହେଲା।
12.59.51
अत्र गाथा यज्ञगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
वैखानसानां राजेन्द्र मुनीनां यष्टुमिच्छताम् ॥ १२.५९.५१ ॥
ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞଗୀତ ନାମକ ଗାଥାସବୁ ପୁରାତନ ଜ୍ଞାତାମାନେ କୀର୍ତ୍ତନ କରନ୍ତି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର — ବୈଖାନସ ଓ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ମୁନିମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ।
12.59.52
उदितेऽनुदिते वाऽपि श्रद्दधानो जितेन्द्रियः ।
वह्निं जुहोति धर्मेण श्रद्धा वै कारणं महत् ॥ १२.५९.५२ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ପୁରୁଷ ଧର୍ମରେ ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦିଏ; ପ୍ରକୃତରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ହିଁ ମହତ୍ କାରଣ।
12.59.53
यत्स्कन्नमस्य तत्पूर्वं यदस्कन्नं तदुत्तरम् ।
बहूनि यज्ञरूपाणि नानाकर्मफलानि च ॥ १२.५९.५३ ॥
ଏଥିରେ ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଖସିଗଲା ଏବଂ ଯାହା ପରେ ଖସିଲା ନାହିଁ — ସେସବୁ ଯଜ୍ଞର ବହୁ ରୂପ ଓ ବିବିଧ କର୍ମଫଳ।
12.59.54
तानि यः संप्रजानाति ज्ञाननिश्चयनिश्चितः ।
द्विजातिः श्रद्धयोपेतः स यष्टुं पुरुषोऽर्हति ॥ १२.५९.५४ ॥
ଯିଏ ଏସବୁକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜାଣେ, ଜ୍ଞାନ-ନିଶ୍ଚୟରେ ଦୃଢ଼, ଦ୍ୱିଜାତି ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ — ସେହି ପୁରୁଷ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
12.59.55
स्तेनो वा यदि वा पापो यदि वा पापकृत्तमः ।
यष्टुमिच्छति यज्ञं यः साधुमेव वदन्ति तम् ॥ १२.५९.५५ ॥
ଯଦି କେହି ଚୋର ହୁଏ, କିମ୍ବା ପାପୀ ହୁଏ, କିମ୍ବା ଅତି ପାପକର୍ମୀ ହୁଏ, ଯେ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ଲୋକେ ତାହାକୁ ସାଧୁ ହିଁ କହନ୍ତି।
12.59.56
ऋषयस्तं प्रशंसन्ति साधु चैतदसंशयम् ।
सर्वथा सर्वदा वर्णैर्यष्टव्यमिति निर्णयः ॥ १२.५९.५६ ॥
ଋଷିମାନେ ତାହାର ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଉତ୍ତମ। ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ଓ ସର୍ବଦା ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ହିଁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ।
12.59.57
न हि यज्ञसमं किंचित्रिषु लोकेषु विद्यते ।
तस्माद्यष्टव्यमित्याहुः पुरुषेणानसूयता।
श्रद्धापवित्रमाश्रित्य यथाशक्ति यथेच्छया ॥ १२.५९.५७ ॥
ତ୍ରିଲୋକରେ ଯଜ୍ଞ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ। ତେଣୁ ଈର୍ଷାରହିତ ମନୁଷ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଯଥାଶକ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ।