ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.59.1
ततः पुनः स गाङ्गेयमभिवाद्य पितामहम् ।
प्राञ्जलिर्नियतो भूत्वा पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १२.५९.१ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਗਾਂਗੇਯ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।
12.59.2
के धर्माः सर्ववर्णानां चातुर्वर्ण्यस्य के पृथक् ।
चातुर्वर्ण्याश्रमाणां च राजधर्माश्च के मताः ॥ १२.५९.२ ॥
ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਕੀ ਹਨ? ਚਾਤੁਰਵਰਣਯ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਧਰਮ ਕਿਹੜੇ ਹਨ? ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਕਿਹੜੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ?
12.59.3
केन वै वर्धते राष्ट्रं राजा केन विवर्धते ।
केन पौराश्च भृत्याश्च वर्धन्ते भरतर्षभ ॥ १२.५९.३ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਿਸ ਨਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਧਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਵਧਦਾ-ਫੁੱਲਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਨਾਲ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਵਧਦੇ ਹਨ?
12.59.4
कोशं दण्डं च दुर्गं च सहायान्मन्त्रिणस्तथा ।
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान्कीदृशान्वर्जयेन्नृपः ॥ १२.५९.४ ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ, ਦੰਡ (ਸੈਨਾ), ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ, ਸਹਾਇਕਾਂ, ਮੰਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਤਵਿਜਾਂ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ, ਆਚਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
12.59.5
केषु विश्वसितव्यं स्याद्राज्ञा कस्यांचिदापदि ।
कुतो वाऽऽत्मा दृढं रक्ष्यस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.५९.५ ॥
ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
12.59.6
द्वैधीभावे च भृत्यानां शपथः कीदृशो भवेत् ।
अधर्मस्य फलं यच्च शपथस्य विलङ्घने ॥ १२.५९.६ ॥
ਨੌਕਰਾਂ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਹੁੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਸਹੁੰ ਤੋੜਨ ਨਾਲ ਅਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ?
12.59.7
सर्वमेतद्यथातत्वं व्यवहारं च तादृशम् ।
समासव्यासयोगेन कथयस्व पितामह ॥ १२.५९.७ ॥
ਇਹ ਸਭ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਵੀ, ਸੰਖੇਪ ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਕਹੋ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ।
12.59.8
नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे ।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १२.५९.८ ॥
ਮਹਾਨ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਦੱਸਾਂਗਾ।
12.59.9
अक्रोधः सत्यवचनं संविभागश्च सर्वशः ।
प्रजनं स्वेषु दारेषु शौचमद्रोह एव च ॥ १२.५९.९ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰਨਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ ਖਾਣਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਸੰਤਾਨ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਹ ਨਾ ਕਰਨਾ।
12.59.10
आर्जवं भृत्यभरणं त एते सार्ववर्णिकाः ।
ब्राह्मणस्य तु यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि केवलम् ॥ १२.५९.१० ॥
ਸਿੱਧਾਪਣ, ਆਸ਼ਰਿਤਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ — ਇਹ ਸਭ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਸਾਂਝੇ ਹਨ। ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਜੋ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦੱਸਾਂਗਾ।
12.59.11
दममेव महाराज धर्ममाहुः पुरातनम् ।
स्वाध्यायोऽध्यापनं चैव तत्र कर्म समाप्यते ॥ १२.५९.११ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਦਮ ਹੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਧਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਰਮ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.59.12
तं चेद्द्विजमुपागच्छेद्वर्तमानं स्वकर्मणि ।
अकुर्वाणं विकर्माणि शान्तं प्रज्ञानतर्पितम् ॥ १२.५९.१२ ॥
ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਵਿਕਰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਉਸ ਦਵਿਜ ਕੋਲ ਜੇ ਕੋਈ ਜਾਵੇ…
12.59.13
कुर्वीतापत्यसंतानमथो दद्याद्यजेत च ।
संविभज्य च भोक्तव्यं धनं सद्भिरीतीष्यते ॥ १२.५९.१३ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯੱਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਧਨ ਵੰਡ ਕੇ ਹੀ ਭੋਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਜਨ ਆਖਦੇ ਹਨ।
12.59.14
परिनिष्ठितकार्यस्तु स्वाध्यायेनैव वै द्विजः ।
कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ १२.५९.१४ ॥
ਜਿਸ ਦਵਿਜ ਦੇ ਕਰਤੱਵ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਸਵਾਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹੇ; ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਮੈਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.59.15
क्षत्रियस्यापि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि भारत ।
दद्याद्राजा न याचेत यजेत न च याजयेत् ॥ १२.५९.१५ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ! ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਦਾ ਜੋ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ: ਰਾਜੇ ਨੇ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਮੰਗਣਾ ਨਹੀਂ; ਆਪ ਯੱਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਯੱਗ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.59.16
नाध्यापयेदधीयीत प्रजाश्च परिपालयेत् ।
नित्योद्युक्तो दस्युवदे रणे कुर्यात्पराक्रमम् ॥ १२.५९.१६ ॥
ਉਹ ਪੜ੍ਹਾਵੇ ਨਹੀਂ, ਪੜ੍ਹੇ; ਪਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇ; ਸਦਾ ਤਿਆਰ ਰਹਿ ਕੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਾਕੂ ਵਾਂਗ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿਖਾਵੇ।
12.59.17
ये तु क्रतुभिरीजानाः श्रुतवन्तश्च भूमिपाः ।
य एवाहवजेतारस्त एषां लोकजित्तमाः ॥ १२.५९.१७ ॥
ਜੋ ਰਾਜੇ ਯੱਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ।
12.59.18
अविक्षतेन देहेन समराद्यो निवर्तते ।
क्षत्रियो नास्य तत्कर्म प्रशंसन्ति पुराविदः ॥ १२.५९.१८ ॥
ਜੋ ਕਸ਼ੱਤਰੀ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਕਰਮ ਦੀ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਣਕਾਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
12.59.19
एवं हि क्षत्रबन्धूनां धर्ममाहुः प्रधानतः ।
नास्य कृत्यतमं किंचिदन्यद्दस्युनिबर्हणात् ॥ १२.५९.१९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਬੰਧੂਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਰਮ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਹੋਰ ਕਰਤੱਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।
12.59.20
दानमध्ययनं यज्ञो राज्ञां क्षेमो विधीयते ।
तस्माद्राज्ञा विशेषेण योद्धव्यं धर्ममीप्सता ॥ १२.५९.२० ॥
ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਦਾਨ, ਅਧਿਐਨ, ਯੱਗ ਅਤੇ ਪਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.59.21
स्वेषु धर्मेष्ववस्थाप्यः प्रजाः सर्वा महीपतिः ।
धर्मेण सर्वकृत्यानि शमनिष्ठानि कारयेत् ॥ १२.५९.२१ ॥
ਭੂਪਤੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ ਬਣਾ ਕੇ ਕਰਵਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
12.59.22
परिनिष्ठितकार्यस्तु नृपतिः परिपालनात् ।
कुर्यादन्यन्न वा कुर्यादैन्द्रो राजन्य उच्यते ॥ १२.५९.२२ ॥
ਪਰਜਾ-ਪਾਲਣ ਨਾਲ ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਾਰਜ ਪੂਰੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਕਰੇ ਜਾਂ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਸਨੂੰ ਐਂਦ੍ਰ ਰਾਜਨ੍ਯ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.59.23
वैश्यस्यापि हि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि शाश्वतम् ।
दानमध्ययनं यज्ञः शौचेन धनसंचयः ॥ १२.५९.२३ ॥
ਵੈਸ਼ ਦਾ ਜੋ ਧਰਮ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਸਨਾਤਨ ਹੈ; ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ — ਦਾਨ, ਅਧਿਐਨ, ਯੱਗ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਧਨ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ।
12.59.24
पितृवत्पालयेद्वैश्यो युक्तः सर्वान्पशूनिह ।
विकर्म तद्भवेदन्यत्कर्म यत्स समाचरेत् ॥ १२.५९.२४ ॥
ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਜੋ ਹੋਰ ਕਰਮ ਉਹ ਕਰੇ ਉਹ ਵਿਕਰਮ ਹੋਵੇਗਾ।
12.59.25
रक्षया स हि तेषां वै महत्सुखमवाप्नुयात् ।
प्रजापतिर्हि वैश्याय सृष्ट्वा परिददौ पशून् ॥ १२.५९.२५ ॥
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਪਾਵੇਗਾ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਸਿਰਜ ਕੇ ਪਸ਼ੂ ਉਸਨੂੰ ਸੌਂਪੇ।
12.59.26
ब्राह्मणाय च राज्ञे च सर्वाः परिददे प्रजाः ।
तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामि यच्च तस्योपजीवनम् ॥ १२.५९.२६ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਵ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਰੋਜ਼ੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।
12.59.27
पण्णामेकां पिबेद्धेनुं शताच्च मिथुनं हरेत् ।
लये च सप्तमो भागस्तथा शृङ्गे कला खुरे ॥ १२.५९.२७ ॥
ਛੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਗਾਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸੌ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲਯ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਅਤੇ ਸਿੰਗ ਤੇ ਖੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਸ਼।
12.59.28
सस्यानां सर्वबीजानामेषा सांवत्सरी भृतिः ॥ १२.५९.२८ ॥
ਸਾਰੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸਾਲਾਨਾ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਹੈ।
12.59.29
न च वैश्यस्य कामः स्यान्न रक्षेयं पशूनिति ।
वैश्ये चेच्छति नान्येन रक्षितव्याः कथंचन ॥ १२.५९.२९ ॥
"ਮੈਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ" ਇਹ ਇੱਛਾ ਵੈਸ਼ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਵੈਸ਼ ਜਦੋਂ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।
12.59.30
शूद्रस्यापि हि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि भारत ।
प्रजापतिर्हि वर्णानां दासं शूद्रमकल्पयत् ॥ १२.५९.३० ॥
ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਜੋ ਧਰਮ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਭਾਰਤ। ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਦਾਸ ਬਣਾਇਆ।
12.59.31
तस्माच्छूद्रस्य वर्णानां परिचर्या विधीयते ।
तेषां शुश्रूषणाच्चैव महत्सुखमवाप्नुयात् ॥ १२.५९.३१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੂਦਰ ਲਈ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
12.59.32
शूद्र एतान्परिचरेत्रीन्वर्णाननसूयकः ।
संचयांश्च न कुर्वीत जातु शूद्रः कथंचन ॥ १२.५९.३२ ॥
ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਨ ਦਾ ਸੰਚਯ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
12.59.33
पापीयान्हि धनं लब्ध्वा वशे कुर्याद्गरीयसः ।
राज्ञा वा समनुज्ञातः कामं कुर्वीत धार्मिकः ॥ १२.५९.३३ ॥
ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖੇ; ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰੇ।
12.59.34
तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामि यच्च तस्योपजीवनम् ।
अवश्यं भरणीयो हि वर्णानां शूद्र उच्यते ॥ १२.५९.३४ ॥
ਉਸ ਦੀ ਵ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਸਾਧਨ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੂਦਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.59.35
छत्रं वेष्टनमौशीरमुपानद्व्यजनानि च ।
यातयामानि देयानि शूद्राय परिचारिणे ॥ १२.५९.३५ ॥
ਛਤਰੀ, ਪਗੜੀ, ਖਸ ਦਾ ਪੱਖਾ, ਜੁੱਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪੱਖੇ — ਪੁਰਾਣੇ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ ਤਾਂ ਵੀ — ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
12.59.36
अधार्याणि विशीर्णानि वसनानि द्विजातिभिः ।
शूद्रायैव प्रदेयानि तस्य धर्मधनं हि तत् ॥ १२.५९.३६ ॥
ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੇ ਜੋ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣ ਯੋਗ ਨਾ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਜੀਰਨ ਹੋ ਜਾਣ, ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਉਹੀ ਉਸ ਦਾ ਧਰਮਧਨ ਹੈ।
12.59.37
यंच कश्चिद्द्विजातीनां शूद्रः शुश्रूषुराव्रजेत् ।
कल्प्यां तेन तु तस्याहुर्वृत्तिं धर्मविदो जनाः ॥ १२.५९.३७ ॥
ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ੂਦਰ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਵੇ, ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਠੀਕ ਜੀਵਿਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
12.59.38
देयः पिण्डोऽनपत्याय भर्तव्यौ वृद्धदुर्बलौ ।
शूद्रेण तु न हातव्यो भर्ता कस्यांचिदापदि ॥ १२.५९.३८ ॥
ਬਿਨਾਂ ਔਲਾਦ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਬੁੱਢੇ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਾਲਕ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
12.59.39
अतिरेकेण भर्तव्यो भर्ता द्रव्यपरिक्षये ।
न हि स्वमस्ति शूद्रस्य भर्तृहार्यधनो हि सः ॥ १२.५९.३९ ॥
ਧਨ ਘਟਣ ਤੇ ਵੀ ਪਾਲਕ ਦਾ ਵਧੇਰੇ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਸ ਦਾ ਧਨ ਮਾਲਕ ਖੋਹ ਸਕਦਾ ਹੈ।
12.59.40
उक्तस्त्रयाणां वर्णानां यज्ञस्त्रय्येव भारत ।
स्वाहाकारवषट्कारौ मन्त्रः शूद्रे न विद्यते ॥ १२.५९.४० ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਯੱਗ ਤ੍ਰਯੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਸ਼ੂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਵਾਹਾਕਾਰ, ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
12.59.41
तस्माच्छूद्रः पाकयज्ञैयजेताव्रतवान्स्वयम् ।
पूर्णपात्रमयीमाहुः पाकयज्ञस्य दक्षिणाम् ॥ १२.५९.४१ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੂਦਰ ਵਰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖ਼ੁਦ ਪਾਕਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਾਕਯੱਗ ਦੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਪੂਰਨ ਪਾਤਰ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
12.59.42
शूद्रः पैजवनो नाम सहस्राणां शतं ददौ ।
ऐन्द्राग्नेन विधानेन दक्षिणामिति नः श्रुतम् ॥ १२.५९.४२ ॥
ਪੈਜਵਨ ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ੂਦਰ ਨੇ ਐਂਦ੍ਰਾਗ੍ਨ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਸੌ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਇਹ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
12.59.43
यतो हि सर्ववर्णानां यज्ञस्तस्यैव भारत ॥ १२.५९.४३ ॥
ਹੇ ਭਰਤ, ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਯਜ੍ਞ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।
12.59.44
अग्रे सर्वेषु यज्ञेषु श्रद्धायज्ञो विधीयते ।
दैवतं हि महच्छ्रद्धा पवित्रं यजतां च यत्।
दैवतं हि परं विप्राः स्वेनस्वेन परस्परम् ॥ १२.५९.४४ ॥
ਸਾਰੇ ਯਜ੍ਞਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ-ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਹੀ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ ਹੀ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਹਰੇਕ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ।
12.59.45
अयजन्निह सत्रैस्ते तैस्तैः कामैः समाहिताः ।
संसृष्टा ब्राह्मणैरेव त्रिषु वर्णेषु सृष्टयः ॥ १२.५९.४५ ॥
ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਤ੍ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਜ੍ਞ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਹੀ ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।
12.59.46
देवानामपि ये देवा यद्ब्रूयुस्ते परं हितम् ।
तस्माद्वर्णैः सर्वयज्ञाः संसृज्यन्ते न काम्यया ॥ १२.५९.४६ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਹੀ ਪਰਮ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਯਜ੍ਞ ਵਰਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।
12.59.47
ऋग्यजुः सामवित्पूज्यो नित्यं स्याद्देववद्द्विजः ।
अनृग्यजुरसामा च प्राजापत्य उपद्रवः।
यज्ञो मनीषया तात सर्ववर्णेषु भारत ॥ १२.५९.४७ ॥
ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਦ੍ਵਿਜ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵਾਂਗ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦਾ ਵਿਘਨ ਹੈ। ਹੇ ਤਾਤ, ਹੇ ਭਰਤ, ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਯਜ੍ਞ ਬੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.59.48
नास्य यज्ञकृतो देवा ईहन्ते नेतरे जनाः ।
ततः सर्वेषु वर्णेषु श्रद्धायज्ञो विधीयते ॥ १२.५९.४८ ॥
ਯਜ੍ਞ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਲਈ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾ-ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ।
12.59.49
स्वं दैवतं ब्राह्मणः स्वेन नित्यं ।
परान्वर्णानयजन्नैवमासीत्।
अधरो वितानस्त्वथ तत्र सृष्टो ।
न ब्राह्मणस्त्रिषु वर्णेषु राजन् ॥ १२.५९.४९ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਯੱਗ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਹੋਰ ਵਰਣਾਂ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਤਦ ਨੀਵੀਂ ਯੱਗ-ਵਿਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ।
12.59.50
तस्माद्वर्णा ऋजवो ज्ञातिवर्णाः ।
संसृज्यन्ते तस्य विकार एव।
एकं साम यजुरेकमृगेका ।
विप्रश्वैको निश्चये तेषु सृष्टः ॥ १२.५९.५० ॥
ਇਸ ਲਈ ਸਰਲ ਵਰਣ ਅਤੇ ਜਾਤੀ-ਵਰਣ ਉਸੇ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਸਾਮ, ਇੱਕ ਯਜੁਸ, ਇੱਕ ਰਿਕ, ਇੱਕ ਵਿਪ੍ਰ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਸਿਰਜਿਆ ਗਿਆ।
12.59.51
अत्र गाथा यज्ञगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
वैखानसानां राजेन्द्र मुनीनां यष्टुमिच्छताम् ॥ १२.५९.५१ ॥
ਇੱਥੇ ਯੱਗ-ਗੀਤ ਨਾਮਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਪੁਰਾਤਨ ਜਾਣਕਾਰ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ — ਵੈਖਾਨਸਾਂ ਅਤੇ ਯੱਗ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ।
12.59.52
उदितेऽनुदिते वाऽपि श्रद्दधानो जितेन्द्रियः ।
वह्निं जुहोति धर्मेण श्रद्धा वै कारणं महत् ॥ १२.५९.५२ ॥
ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਸਮੇਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ਰਧਾ ਹੀ ਮਹਾਨ ਕਾਰਨ ਹੈ।
12.59.53
यत्स्कन्नमस्य तत्पूर्वं यदस्कन्नं तदुत्तरम् ।
बहूनि यज्ञरूपाणि नानाकर्मफलानि च ॥ १२.५९.५३ ॥
ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਖਿਸਕ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਨਾ ਖਿਸਕਿਆ — ਉਹ ਯੱਗ ਦੇ ਬਹੁਤ ਰੂਪ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮ-ਫਲ ਹਨ।
12.59.54
तानि यः संप्रजानाति ज्ञाननिश्चयनिश्चितः ।
द्विजातिः श्रद्धयोपेतः स यष्टुं पुरुषोऽर्हति ॥ १२.५९.५४ ॥
ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੈ, ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ — ਉਹੀ ਪੁਰਖ ਯੱਗ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।
12.59.55
स्तेनो वा यदि वा पापो यदि वा पापकृत्तमः ।
यष्टुमिच्छति यज्ञं यः साधुमेव वदन्ति तम् ॥ १२.५९.५५ ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਚੋਰ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪਕਰਮੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਯੱਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਲੋਕ ਸਾਧੂ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
12.59.56
ऋषयस्तं प्रशंसन्ति साधु चैतदसंशयम् ।
सर्वथा सर्वदा वर्णैर्यष्टव्यमिति निर्णयः ॥ १२.५९.५६ ॥
ਰਿਸ਼ੀ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਠੀਕ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯੱਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਫੈਸਲਾ ਹੈ।
12.59.57
न हि यज्ञसमं किंचित्रिषु लोकेषु विद्यते ।
तस्माद्यष्टव्यमित्याहुः पुरुषेणानसूयता।
श्रद्धापवित्रमाश्रित्य यथाशक्ति यथेच्छया ॥ १२.५९.५७ ॥
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯੱਗ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਯੱਗ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ।