મહાભારત · અધ્યાય 12.59
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.59.1
ततः पुनः स गाङ्गेयमभिवाद्य पितामहम् ।
प्राञ्जलिर्नियतो भूत्वा पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥ १२.५९.१ ॥
પછી તેણે ફરી ગાંગેય પિતામહને અભિવાદન કરીને, હાથ જોડીને, સંયમપૂર્વક યુધિષ્ઠિરે પૂછ્યું.
12.59.2
के धर्माः सर्ववर्णानां चातुर्वर्ण्यस्य के पृथक् ।
चातुर्वर्ण्याश्रमाणां च राजधर्माश्च के मताः ॥ १२.५९.२ ॥
બધા વર્ણોના ધર્મ કયા છે? ચાતુર્વર્ણ્યના જુદા ધર્મ કયા છે? ચાર વર્ણ અને આશ્રમોના તથા રાજધર્મ કયા માનવામાં આવે છે?
12.59.3
केन वै वर्धते राष्ट्रं राजा केन विवर्धते ।
केन पौराश्च भृत्याश्च वर्धन्ते भरतर्षभ ॥ १२.५९.३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, કશાથી રાષ્ટ્ર વધે છે? કશાથી રાજા સમૃદ્ધ થાય છે? કશાથી નાગરિકો અને સેવકો વધે છે?
12.59.4
कोशं दण्डं च दुर्गं च सहायान्मन्त्रिणस्तथा ।
ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान्कीदृशान्वर्जयेन्नृपः ॥ १२.५९.४ ॥
રાજાએ ખજાના, દંડ (સેના), કિલ્લા, સહાયકો, મંત્રીઓ તથા ઋત્વિજ, પુરોહિત અને આચાર્યોમાં કેવા પ્રકારના લોકોને ત્યજવા જોઈએ?
12.59.5
केषु विश्वसितव्यं स्याद्राज्ञा कस्यांचिदापदि ।
कुतो वाऽऽत्मा दृढं रक्ष्यस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.५९.५ ॥
કોના પર રાજાએ કોઈ પણ આપત્તિમાં વિશ્વાસ મૂકવો? કોનાથી પોતાના આત્માનું દૃઢપણે રક્ષણ કરવું? હે પિતામહ, તે મને કહો.
12.59.6
द्वैधीभावे च भृत्यानां शपथः कीदृशो भवेत् ।
अधर्मस्य फलं यच्च शपथस्य विलङ्घने ॥ १२.५९.६ ॥
સેવકો દ્વિધાભાવમાં હોય ત્યારે તેમના શપથ કેવા હોવા જોઈએ? શપથનો ભંગ કરવાથી અધર્મનું ફળ શું?
12.59.7
सर्वमेतद्यथातत्वं व्यवहारं च तादृशम् ।
समासव्यासयोगेन कथयस्व पितामह ॥ १२.५९.७ ॥
આ બધું યથાર્થપણે, અને તેવો વ્યવહાર પણ, સંક્ષેપ અને વિસ્તારથી કહો, હે પિતામહ.
12.59.8
नमो धर्माय महते नमः कृष्णाय वेधसे ।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ॥ १२.५९.८ ॥
મહાન ધર્મને નમસ્કાર, સર્જનહાર કૃષ્ણને નમસ્કાર. બ્રાહ્મણોને નમન કરીને હું શાશ્વત ધર્મો કહીશ.
12.59.9
अक्रोधः सत्यवचनं संविभागश्च सर्वशः ।
प्रजनं स्वेषु दारेषु शौचमद्रोह एव च ॥ १२.५९.९ ॥
ક્રોધનો અભાવ, સત્ય વચન, સર્વ રીતે વહેંચણી, પોતાની પત્નીઓથી સંતાનપ્રાપ્તિ, શુચિતા અને અદ્રોહ.
12.59.10
आर्जवं भृत्यभरणं त एते सार्ववर्णिकाः ।
ब्राह्मणस्य तु यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि केवलम् ॥ १२.५९.१० ॥
સરળતા, આશ્રિતોનું ભરણપોષણ — આ બધા વર્ણો માટે સમાન છે. પરંતુ બ્રાહ્મણનો જે ધર્મ છે, તે જ હું તમને કેવળ કહીશ.
12.59.11
दममेव महाराज धर्ममाहुः पुरातनम् ।
स्वाध्यायोऽध्यापनं चैव तत्र कर्म समाप्यते ॥ १२.५९.११ ॥
હે મહારાજ, દમ જ પ્રાચીન ધર્મ કહેવાય છે. વેદાધ્યયન અને અધ્યાપન — તેમાં જ કર્મ પૂર્ણ થાય છે.
12.59.12
तं चेद्द्विजमुपागच्छेद्वर्तमानं स्वकर्मणि ।
अकुर्वाणं विकर्माणि शान्तं प्रज्ञानतर्पितम् ॥ १२.५९.१२ ॥
પોતાના કર્મમાં લાગેલા, નિષિદ્ધ કર્મ ન કરતા, શાંત અને જ્ઞાનથી તૃપ્ત એવા તે દ્વિજ પાસે જો કોઈ જાય…
12.59.13
कुर्वीतापत्यसंतानमथो दद्याद्यजेत च ।
संविभज्य च भोक्तव्यं धनं सद्भिरीतीष्यते ॥ १२.५९.१३ ॥
તેણે સંતાન ઉત્પન્ન કરવું, દાન આપવું અને યજ્ઞ કરવો; ધન વહેંચીને જ ભોગવવું જોઈએ, એમ સજ્જનો કહે છે.
12.59.14
परिनिष्ठितकार्यस्तु स्वाध्यायेनैव वै द्विजः ।
कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते ॥ १२.५९.१४ ॥
જેના કર્તવ્યો પૂર્ણ થયા છે તે દ્વિજે કેવળ સ્વાધ્યાયમાં જ લાગેલા રહેવું; બીજાં કર્મ કરે કે ન કરે, તે મૈત્ર બ્રાહ્મણ કહેવાય છે.
12.59.15
क्षत्रियस्यापि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि भारत ।
दद्याद्राजा न याचेत यजेत न च याजयेत् ॥ १२.५९.१५ ॥
હે ભારત! ક્ષત્રિયનો જે ધર્મ છે તે પણ હું તને કહીશ: રાજાએ દાન આપવું, યાચના ન કરવી; પોતે યજ્ઞ કરવો, બીજાઓ પાસે યજ્ઞ ન કરાવવો.
12.59.16
नाध्यापयेदधीयीत प्रजाश्च परिपालयेत् ।
नित्योद्युक्तो दस्युवदे रणे कुर्यात्पराक्रमम् ॥ १२.५९.१६ ॥
તેણે અધ્યાપન ન કરવું, અધ્યયન કરવું; પ્રજાનું પાલન કરવું; સદા તત્પર રહીને યુદ્ધમાં ડાકુની જેમ પરાક્રમ બતાવવું.
12.59.17
ये तु क्रतुभिरीजानाः श्रुतवन्तश्च भूमिपाः ।
य एवाहवजेतारस्त एषां लोकजित्तमाः ॥ १२.५९.१७ ॥
જે રાજાઓ યજ્ઞો દ્વારા યજન કરે છે, શાસ્ત્રજ્ઞ છે, અને જે યુદ્ધમાં વિજય મેળવે છે—તેઓ જ આમાં લોકજયીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે.
12.59.18
अविक्षतेन देहेन समराद्यो निवर्तते ।
क्षत्रियो नास्य तत्कर्म प्रशंसन्ति पुराविदः ॥ १२.५९.१८ ॥
યુદ્ધમાંથી ઘા વગર શરીર સાથે પાછો ફરે તે ક્ષત્રિયના એ કર્મની પુરાતન જાણકારો પ્રશંસા કરતા નથી.
12.59.19
एवं हि क्षत्रबन्धूनां धर्ममाहुः प्रधानतः ।
नास्य कृत्यतमं किंचिदन्यद्दस्युनिबर्हणात् ॥ १२.५९.१९ ॥
આ રીતે ક્ષત્રિયબંધુઓનો મુખ્ય ધર્મ કહેવાયો છે; દસ્યુઓનો સંહાર કરવા સિવાય તેમનું બીજું કોઈ વધુ યોગ્ય કર્તવ્ય નથી.
12.59.20
दानमध्ययनं यज्ञो राज्ञां क्षेमो विधीयते ।
तस्माद्राज्ञा विशेषेण योद्धव्यं धर्ममीप्सता ॥ १२.५९.२० ॥
રાજાઓ માટે દાન, અધ્યયન, યજ્ઞ અને પ્રજારક્ષણ વિધાન છે; તેથી ધર્મની ઇચ્છા રાખનાર રાજાએ ખાસ કરીને યુદ્ધ કરવું જોઈએ.
12.59.21
स्वेषु धर्मेष्ववस्थाप्यः प्रजाः सर्वा महीपतिः ।
धर्मेण सर्वकृत्यानि शमनिष्ठानि कारयेत् ॥ १२.५९.२१ ॥
ભૂપતિ રાજાએ સર્વ પ્રજાને તેમના પોતપોતાના ધર્મમાં સ્થાપિત કરવી; ધર્મથી સર્વ કાર્યો શાંતિને લક્ષ્યમાં રાખીને કરાવવાં.
12.59.22
परिनिष्ठितकार्यस्तु नृपतिः परिपालनात् ।
कुर्यादन्यन्न वा कुर्यादैन्द्रो राजन्य उच्यते ॥ १२.५९.२२ ॥
પ્રજાપાલનથી જેનાં કાર્યો પૂર્ણ થયાં છે એવો રાજા બીજું કંઈ કરે કે ન કરે, તેને ઐન્દ્ર રાજન્ય કહેવામાં આવે છે.
12.59.23
वैश्यस्यापि हि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि शाश्वतम् ।
दानमध्ययनं यज्ञः शौचेन धनसंचयः ॥ १२.५९.२३ ॥
વૈશ્યનો જે ધર્મ છે તે પણ શાશ્વત છે; તે હું તને કહીશ — દાન, અધ્યયન, યજ્ઞ, શૌચ સાથે ધનસંચય.
12.59.24
पितृवत्पालयेद्वैश्यो युक्तः सर्वान्पशूनिह ।
विकर्म तद्भवेदन्यत्कर्म यत्स समाचरेत् ॥ १२.५९.२४ ॥
વૈશ્યે અહીં સર્વ પશુઓનું પિતાની જેમ સાવધાનીથી પાલન કરવું; તે તેનાથી જુદું જે કર્મ કરે તે વિકર્મ થશે.
12.59.25
रक्षया स हि तेषां वै महत्सुखमवाप्नुयात् ।
प्रजापतिर्हि वैश्याय सृष्ट्वा परिददौ पशून् ॥ १२.५९.२५ ॥
તેમનું રક્ષણ કરવાથી તે ચોક્કસ મહાન સુખ પામશે. પ્રજાપતિએ વૈશ્યનું સર્જન કરીને તેને પશુઓ સોંપ્યા.
12.59.26
ब्राह्मणाय च राज्ञे च सर्वाः परिददे प्रजाः ।
तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामि यच्च तस्योपजीवनम् ॥ १२.५९.२६ ॥
બ્રાહ્મણ અને રાજાને તેણે સર્વ પ્રજા સોંપી. હવે હું તેની વૃત્તિ અને તેની આજીવિકા કહીશ.
12.59.27
पण्णामेकां पिबेद्धेनुं शताच्च मिथुनं हरेत् ।
लये च सप्तमो भागस्तथा शृङ्गे कला खुरे ॥ १२.५९.२७ ॥
છમાંથી એક ગાય લેવી, સોમાંથી એક જોડી લેવી. લયમાં સાતમો ભાગ, તેમજ શિંગડામાં અને ખરીમાં એક અંશ.
12.59.28
सस्यानां सर्वबीजानामेषा सांवत्सरी भृतिः ॥ १२.५९.२८ ॥
સર્વ બીજના પાકોનું આ વાર્ષિક વેતન છે.
12.59.29
न च वैश्यस्य कामः स्यान्न रक्षेयं पशूनिति ।
वैश्ये चेच्छति नान्येन रक्षितव्याः कथंचन ॥ १२.५९.२९ ॥
"હું પશુઓનું રક્ષણ નહીં કરું" એવી ઇચ્છા વૈશ્યને ન હોવી જોઈએ. વૈશ્ય ઇચ્છે ત્યારે કોઈપણ રીતે બીજા વડે તેમનું રક્ષણ કરાવવું નહીં.
12.59.30
शूद्रस्यापि हि यो धर्मस्तं ते वक्ष्यामि भारत ।
प्रजापतिर्हि वर्णानां दासं शूद्रमकल्पयत् ॥ १२.५९.३० ॥
શૂદ્રનો જે ધર્મ છે તે પણ હું તને કહીશ, હે ભારત. પ્રજાપતિએ વર્ણો માટે શૂદ્રને દાસ તરીકે ઠરાવ્યો.
12.59.31
तस्माच्छूद्रस्य वर्णानां परिचर्या विधीयते ।
तेषां शुश्रूषणाच्चैव महत्सुखमवाप्नुयात् ॥ १२.५९.३१ ॥
તેથી શૂદ્ર માટે વર્ણોની સેવા વિધાન કરાયેલી છે. તેમની શુશ્રૂષા કરવાથી તે મહાન સુખ પામે છે.
12.59.32
शूद्र एतान्परिचरेत्रीन्वर्णाननसूयकः ।
संचयांश्च न कुर्वीत जातु शूद्रः कथंचन ॥ १२.५९.३२ ॥
શૂદ્રે અસૂયા વિના આ ત્રણ વર્ણોની સેવા કરવી; શૂદ્રે કોઈ પણ રીતે સંચય ન કરવો.
12.59.33
पापीयान्हि धनं लब्ध्वा वशे कुर्याद्गरीयसः ।
राज्ञा वा समनुज्ञातः कामं कुर्वीत धार्मिकः ॥ १२.५९.३३ ॥
પાપી માણસે ધન મેળવીને તેને શ્રેષ્ઠોના વશમાં રાખવું; અથવા રાજાની અનુમતિથી ધાર્મિકે પોતાની ઇચ્છા મુજબ વર્તવું.
12.59.34
तस्य वृत्तिं प्रवक्ष्यामि यच्च तस्योपजीवनम् ।
अवश्यं भरणीयो हि वर्णानां शूद्र उच्यते ॥ १२.५९.३४ ॥
તેની વૃત્તિ અને તેના ઉપજીવનનું સાધન હું કહીશ. વર્ણોમાં જેને શૂદ્ર કહેવાય છે, તેનું ભરણપોષણ અવશ્ય કરવું જોઈએ.
12.59.35
छत्रं वेष्टनमौशीरमुपानद्व्यजनानि च ।
यातयामानि देयानि शूद्राय परिचारिणे ॥ १२.५९.३५ ॥
છત્ર, પાઘડી, ખસનો પંખો, ચંપલ અને પંખાઓ — જૂના થઈ ગયેલા હોવા છતાં સેવા કરનાર શૂદ્રને આપવા જોઈએ.
12.59.36
अधार्याणि विशीर्णानि वसनानि द्विजातिभिः ।
शूद्रायैव प्रदेयानि तस्य धर्मधनं हि तत् ॥ १२.५९.३६ ॥
દ્વિજોનાં જે વસ્ત્રો પહેરવા યોગ્ય ન રહ્યાં અને જીર્ણ થઈ ગયાં હોય, તે શૂદ્રને જ આપવાં; તે જ તેનું ધર્મધન છે.
12.59.37
यंच कश्चिद्द्विजातीनां शूद्रः शुश्रूषुराव्रजेत् ।
कल्प्यां तेन तु तस्याहुर्वृत्तिं धर्मविदो जनाः ॥ १२.५९.३७ ॥
જે કોઈ શૂદ્ર દ્વિજાતિઓની સેવા કરવાની ઇચ્છાથી તેમની પાસે આવે, તેની યોગ્ય આજીવિકા તેમના દ્વારા જ નક્કી થવી જોઈએ, એમ ધર્મજ્ઞો કહે છે.
12.59.38
देयः पिण्डोऽनपत्याय भर्तव्यौ वृद्धदुर्बलौ ।
शूद्रेण तु न हातव्यो भर्ता कस्यांचिदापदि ॥ १२.५९.३८ ॥
નિઃસંતાનને પિંડ આપવો જોઈએ, વૃદ્ધ અને દુર્બળનું પોષણ કરવું જોઈએ; કોઈ પણ આપત્તિમાં શૂદ્રે પોતાના પાલનકર્તાને ત્યજવો નહીં.
12.59.39
अतिरेकेण भर्तव्यो भर्ता द्रव्यपरिक्षये ।
न हि स्वमस्ति शूद्रस्य भर्तृहार्यधनो हि सः ॥ १२.५९.३९ ॥
ધન ઘટી જાય ત્યારે પણ પાલનકર્તાનું વધારે પાલન કરવું જોઈએ; શૂદ્ર પાસે પોતાનું કશું નથી; તેનું ધન માલિક લઈ શકે છે.
12.59.40
उक्तस्त्रयाणां वर्णानां यज्ञस्त्रय्येव भारत ।
स्वाहाकारवषट्कारौ मन्त्रः शूद्रे न विद्यते ॥ १२.५९.४० ॥
હે ભારત, ત્રણ વર્ણો માટે યજ્ઞ ત્રયી પ્રમાણે કહેવાયો છે; શૂદ્રમાં સ્વાહાકાર, વષટ્કાર અને મંત્ર હોતા નથી.
12.59.41
तस्माच्छूद्रः पाकयज्ञैयजेताव्रतवान्स्वयम् ।
पूर्णपात्रमयीमाहुः पाकयज्ञस्य दक्षिणाम् ॥ १२.५९.४१ ॥
તેથી શૂદ્ર વ્રત વિના પોતે પાકયજ્ઞોથી યજન કરી શકે; પાકયજ્ઞની દક્ષિણા પૂર્ણપાત્રમય કહેવાય છે.
12.59.42
शूद्रः पैजवनो नाम सहस्राणां शतं ददौ ।
ऐन्द्राग्नेन विधानेन दक्षिणामिति नः श्रुतम् ॥ १२.५९.४२ ॥
પૈજવન નામના એક શૂદ્રે ઐન્દ્રાગ્ન વિધિથી દક્ષિણા તરીકે સો હજાર આપ્યા હતા, એવું અમે સાંભળ્યું છે.
12.59.43
यतो हि सर्ववर्णानां यज्ञस्तस्यैव भारत ॥ १२.५९.४३ ॥
હે ભારત, સર્વ વર્ણોનો યજ્ઞ તેના પર જ આધારિત છે.
12.59.44
अग्रे सर्वेषु यज्ञेषु श्रद्धायज्ञो विधीयते ।
दैवतं हि महच्छ्रद्धा पवित्रं यजतां च यत्।
दैवतं हि परं विप्राः स्वेनस्वेन परस्परम् ॥ १२.५९.४४ ॥
સર્વ યજ્ઞોમાં સૌ પ્રથમ શ્રદ્ધાયજ્ઞનું વિધાન છે. શ્રદ્ધા જ મહાન દેવતા છે અને યજમાનોને પવિત્ર કરનારી છે. હે બ્રાહ્મણો, શ્રદ્ધા જ પરમ દેવતા છે; દરેક પોતપોતાના પ્રમાણે પરસ્પર.
12.59.45
अयजन्निह सत्रैस्ते तैस्तैः कामैः समाहिताः ।
संसृष्टा ब्राह्मणैरेव त्रिषु वर्णेषु सृष्टयः ॥ १२.५९.४५ ॥
તેઓ અહીં સત્રો દ્વારા યજ્ઞ કરતા, વિવિધ કામનાઓમાં એકાગ્ર થઈને. બ્રાહ્મણો સાથે ભળીને જ ત્રણે વર્ણોમાં સૃષ્ટિ થઈ.
12.59.46
देवानामपि ये देवा यद्ब्रूयुस्ते परं हितम् ।
तस्माद्वर्णैः सर्वयज्ञाः संसृज्यन्ते न काम्यया ॥ १२.५९.४६ ॥
દેવોને પણ જે દેવ છે તેઓ જે કહે તે પરમ હિતકારી છે. તેથી સર્વ યજ્ઞો વર્ણો દ્વારા સાથે મળીને કરવામાં આવે છે, કામનાથી નહીં.
12.59.47
ऋग्यजुः सामवित्पूज्यो नित्यं स्याद्देववद्द्विजः ।
अनृग्यजुरसामा च प्राजापत्य उपद्रवः।
यज्ञो मनीषया तात सर्ववर्णेषु भारत ॥ १२.५९.४७ ॥
ઋક્, યજુ અને સામના જ્ઞાતા દ્વિજ હંમેશાં દેવની જેમ પૂજનીય હોવો જોઈએ. જે ઋક્, યજુ અને સામ વિનાનો છે તે પ્રજાપતિનો ઉપદ્રવ છે. હે તાત, હે ભારત, સર્વ વર્ણોમાં યજ્ઞ બુદ્ધિથી થાય છે.
12.59.48
नास्य यज्ञकृतो देवा ईहन्ते नेतरे जनाः ।
ततः सर्वेषु वर्णेषु श्रद्धायज्ञो विधीयते ॥ १२.५९.४८ ॥
યજ્ઞ કરનારના માટે દેવો પણ ઇચ્છા રાખતા નથી, અને અન્ય લોકો પણ નહીં. તેથી સર્વ વર્ણોમાં શ્રદ્ધાયજ્ઞનું વિધાન છે.
12.59.49
स्वं दैवतं ब्राह्मणः स्वेन नित्यं ।
परान्वर्णानयजन्नैवमासीत्।
अधरो वितानस्त्वथ तत्र सृष्टो ।
न ब्राह्मणस्त्रिषु वर्णेषु राजन् ॥ १२.५९.४९ ॥
બ્રાહ્મણ હંમેશા પોતાના જ દેવતા માટે યજ્ઞ કરતો; અન્ય વર્ણો માટે તેમ કરતો નહોતો. ત્યારે નીચલો યજ્ઞવિધિ ઉત્પન્ન થયો; હે રાજન, ત્રણ વર્ણોમાં બ્રાહ્મણ સર્જાયો નહોતો.
12.59.50
तस्माद्वर्णा ऋजवो ज्ञातिवर्णाः ।
संसृज्यन्ते तस्य विकार एव।
एकं साम यजुरेकमृगेका ।
विप्रश्वैको निश्चये तेषु सृष्टः ॥ १२.५९.५० ॥
તેથી સરળ વર્ણો અને જ્ઞાતિ-વર્ણો તેના જ વિકાર રૂપે ભળી જાય છે. એક સામ, એક યજુ, એક ઋક્, એક વિપ્ર — તેમાંથી નિશ્ચયપૂર્વક એક જ સર્જાયો.
12.59.51
अत्र गाथा यज्ञगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
वैखानसानां राजेन्द्र मुनीनां यष्टुमिच्छताम् ॥ १२.५९.५१ ॥
અહીં યજ્ઞગીત નામની ગાથાઓ પ્રાચીન જ્ઞાતાઓ કીર્તે છે, હે રાજેન્દ્ર — વૈખાનસો અને યજ્ઞ કરવા ઇચ્છતા મુનિઓની.
12.59.52
उदितेऽनुदिते वाऽपि श्रद्दधानो जितेन्द्रियः ।
वह्निं जुहोति धर्मेण श्रद्धा वै कारणं महत् ॥ १२.५९.५२ ॥
સૂર્યોદય થયો હોય કે ન હોય, શ્રદ્ધાવાન અને ઇન્દ્રિયજિત પુરુષ ધર્મપૂર્વક અગ્નિમાં આહુતિ આપે છે; ખરેખર શ્રદ્ધા જ મહાન કારણ છે.
12.59.53
यत्स्कन्नमस्य तत्पूर्वं यदस्कन्नं तदुत्तरम् ।
बहूनि यज्ञरूपाणि नानाकर्मफलानि च ॥ १२.५९.५३ ॥
આમાં જે પહેલાં ખર્યું અને જે પછી ન ખર્યું — તે યજ્ઞનાં અનેક રૂપો અને વિવિધ કર્મફળો છે.
12.59.54
तानि यः संप्रजानाति ज्ञाननिश्चयनिश्चितः ।
द्विजातिः श्रद्धयोपेतः स यष्टुं पुरुषोऽर्हति ॥ १२.५९.५४ ॥
જે આને સંપૂર્ણપણે જાણે છે, જ્ઞાનના નિશ્ચયથી સ્થિર છે, દ્વિજાતિ છે અને શ્રદ્ધાયુક્ત છે — એ જ પુરુષ યજ્ઞ કરવા યોગ્ય છે.
12.59.55
स्तेनो वा यदि वा पापो यदि वा पापकृत्तमः ।
यष्टुमिच्छति यज्ञं यः साधुमेव वदन्ति तम् ॥ १२.५९.५५ ॥
જો કોઈ ચોર હોય, અથવા પાપી હોય, અથવા અતિ પાપકર્મ કરનાર હોય, જે યજ્ઞ કરવા ઇચ્છે છે, તેને લોકો સાધુ જ કહે છે.
12.59.56
ऋषयस्तं प्रशंसन्ति साधु चैतदसंशयम् ।
सर्वथा सर्वदा वर्णैर्यष्टव्यमिति निर्णयः ॥ १२.५९.५६ ॥
ઋષિઓ તેની પ્રશંસા કરે છે; આ નિઃસંશય સારું છે. સર્વ વર્ણોએ સર્વ પ્રકારે, સદા યજ્ઞ કરવો જોઈએ, એ જ નિર્ણય છે.
12.59.57
न हि यज्ञसमं किंचित्रिषु लोकेषु विद्यते ।
तस्माद्यष्टव्यमित्याहुः पुरुषेणानसूयता।
श्रद्धापवित्रमाश्रित्य यथाशक्ति यथेच्छया ॥ १२.५९.५७ ॥
ત્રણેય લોકમાં યજ્ઞ સમાન કંઈ નથી. તેથી અસૂયા વિનાના પુરુષે યજ્ઞ કરવો જોઈએ એમ કહેવાય છે; શ્રદ્ધાથી પવિત્ર થઈને, યથાશક્તિ અને ઇચ્છા પ્રમાણે.