મહાભારત · અધ્યાય 12.6

12.6.1

एतावदुक्त्वा देवर्षिर्विरराम स नारदः ।
युधिष्ठिरस्तु राजर्षिर्दध्यौ शोकपरिप्लुतः ॥ १२.६.१ ॥

નારદ ઋષિ આટલું કહીને શાંત થયા. પરંતુ રાજર્ષિ યુધિષ્ઠિર શોકમાં ડૂબીને ચિંતનમાં પડ્યા.

तं दीनमनसं वीरमधोवदनमातुरम् ।
निःश्वसन्तं यथा नागं पर्यश्रुनयनं तथा ॥ १२.६.२ ॥

દીન મનવાળા, નીચું મોં રાખેલા, આતુર એવા તે વીરને, હાથીની જેમ નિસાસા નાખતા, આંસુભરી આંખોવાળા (જોયા).

कुन्ती शोकपरीताङ्गी दुःखोपहतचेतना ।
अब्रवीन्मधुराभाषा काले वचनमर्थवत् ॥ १२.६.३ ॥

શોકથી વ્યાપ્ત શરીર અને દુઃખથી આહત ચેતનાવાળી કુંતીએ મધુર વાણીમાં, યોગ્ય સમયે, અર્થપૂર્ણ વચન કહ્યાં.

युधिष्ठिर महाबाहो नैनं शोचितुमर्हसि ।
जहि शोकं महाप्राज्ञ श्रृणु चेदं वचो मम ॥ १२.६.४ ॥

હે મહાબાહુ યુધિષ્ઠિર, તારે એના માટે શોક ન કરવો જોઈએ. હે મહાપ્રાજ્ઞ, શોક છોડ અને મારી આ વાત સાંભળ.

याचितः स मया पूर्वं भ्राता ज्ञापयितुं तव ।
भास्करेण च देवेन पित्रा धर्मभृतां वरः ॥ १२.६.५ ॥

પહેલાં મેં એ ભાઈને તને જણાવવા વિનંતી કરી હતી. ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ દેવ ભાસ્કર, એટલે કે પિતા (સૂર્ય) પણ (એ જ રીતે).

यद्वाच्यं हितकामेन सुहृदां भूतिमिच्छता ।
तथा दिवाकरेणोक्तः स्वप्नान्ते मम चाग्रतः ॥ १२.६.६ ॥

હિતેચ્છુ અને મિત્રોની સમૃદ્ધિ ઇચ્છનારે જે કહેવું જોઈએ, તે સ્વપ્નના અંતે દિવાકર (સૂર્ય)એ મારી સામે કહ્યું.

न चैनमशकद्भानुरहं वा स्नेहकारणैः ।
पुरा प्रत्यनुनेतुं वा नेतुं वाऽप्येकतां त्वया ॥ १२.६.७ ॥

સૂર્ય કે હું, સ્નેહના કારણોથી પણ, પૂર્વે તેને મનાવી શક્યા નહિ, કે તારી સાથે એકતામાં લાવી શક્યા નહિ.

ततः कालपरीतः स वैरस्योद्धरणे रतः ।
प्रतीपकारी युष्माकमिति चोपेक्षितो मया ॥ १२.६.८ ॥

પછી કાળથી ઘેરાયેલો તે, વેરને દૂર કરવામાં રત થઈ, તમારો પ્રતિકારી બન્યો; આ રીતે મેં તેની ઉપેક્ષા કરી.

इत्युक्तो धर्मराजस्तु मात्रा बाष्पाकुलेक्षणः ।
उवाच वाक्यं धर्मात्मा शोकव्याकुललोचनः ॥ १२.६.९ ॥

માતાએ આમ કહ્યું ત્યારે, આંસુથી ભરેલી આંખોવાળા, શોકથી વ્યાકુળ નેત્રોવાળા ધર્મરાજ, ધર્માત્મા આ વચન બોલ્યા.

भवत्या गूढमन्त्रत्वाद्वञ्चिताः स्म तदा भृशम् ॥ १२.६.१० ॥

તમારા ગુપ્ત મંત્રને કારણે ત્યારે અમે અત્યંત છેતરાયા.

शशाप च महातेजाः सर्वलोकेषु योषितः ।
न गुह्यं धारयिष्यन्तीत्येवं दुःखसमन्वितः ॥ १२.६.११ ॥

મહાતેજસ્વી અને દુઃખથી યુક્ત તેણે સર્વ લોકોની સ્ત્રીઓને શાપ આપ્યો કે તેઓ ગુપ્ત વાત ધારણ નહીં કરી શકે.

स राजा पुत्रपौत्राणां संबन्धिसुहृदां तदा ।
स्मरन्नुद्विग्नहृदयो बभूवोद्विग्नचेतनः ॥ १२.६.१२ ॥

તે રાજા ત્યારે પુત્રો, પૌત્રો, સંબંધીઓ અને મિત્રોનું સ્મરણ કરતાં, ઉદ્વિગ્ન હૃદય અને વ્યાકુળ ચિત્તવાળો બન્યો.

ततः शोकपरीतात्मा सधूम इव पावकः ।
निर्वेदमगमद्धीमान्राज्ये संतापपीडितः ॥ १२.६.१३ ॥

ત્યારે શોકથી ઘેરાયેલા મનવાળા, ધુમાડાવાળા અગ્નિ જેવા તે બુદ્ધિમાન રાજા, રાજ્યમાં સંતાપથી પીડિત થઈ વૈરાગ્યને પામ્યા.