มหาภารตะ · อัธยายะ 12.6

12.6.1

एतावदुक्त्वा देवर्षिर्विरराम स नारदः ।
युधिष्ठिरस्तु राजर्षिर्दध्यौ शोकपरिप्लुतः ॥ १२.६.१ ॥

เมื่อกล่าวเพียงเท่านี้แล้ว พระฤๅษีนารทะซึ่งเป็นเทวฤๅษีก็นิ่งเงียบไป ส่วนยุธิษฐิระผู้เป็นราชฤๅษี ถูกความโศกเศร้าท่วมท้น ก็นั่งครุ่นคิดอยู่

तं दीनमनसं वीरमधोवदनमातुरम् ।
निःश्वसन्तं यथा नागं पर्यश्रुनयनं तथा ॥ १२.६.२ ॥

วีรบุรุษผู้นั้นมีใจห่อเหี่ยว ก้มหน้า ทุกข์ระทม ถอนหายใจดุจช้างตัวหนึ่ง ดวงตาเต็มไปด้วยน้ำตา

कुन्ती शोकपरीताङ्गी दुःखोपहतचेतना ।
अब्रवीन्मधुराभाषा काले वचनमर्थवत् ॥ १२.६.३ ॥

พระนางกุนตีมีร่างกายถูกความโศกล้อมรอบ และมีจิตใจถูกความเศร้าทำให้ระส่ำระสาย จึงได้กล่าวถ้อยคำอ่อนหวาน ได้ความหมายลึกซึ้ง ตามกาลอันควร

युधिष्ठिर महाबाहो नैनं शोचितुमर्हसि ।
जहि शोकं महाप्राज्ञ श्रृणु चेदं वचो मम ॥ १२.६.४ ॥

ยุธิษฐิระ ผู้มีแขนอันกล้าหาญ เจ้าไม่ควรโศกเศร้าถึงเขาเลย ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่เอ๋ย จงละความโศกเสีย และจงฟังถ้อยคำของแม่นี้

याचितः स मया पूर्वं भ्राता ज्ञापयितुं तव ।
भास्करेण च देवेन पित्रा धर्मभृतां वरः ॥ १२.६.५ ॥

ก่อนหน้านี้แม่ได้ขอให้พี่ชายผู้นั้นบอกเรื่องนี้แก่เจ้า และพระบิดาของเจ้า คือพระภาสกร เทพผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงธรรม ก็ได้บอกเช่นกัน

यद्वाच्यं हितकामेन सुहृदां भूतिमिच्छता ।
तथा दिवाकरेणोक्तः स्वप्नान्ते मम चाग्रतः ॥ १२.६.६ ॥

สิ่งที่ผู้ปรารถนาดีและต้องการความเจริญรุ่งเรืองของมิตรสหายพึงกล่าว พระทิวากรได้กล่าวไว้เช่นนั้นต่อหน้าแม่ ในตอนท้ายของความฝัน

न चैनमशकद्भानुरहं वा स्नेहकारणैः ।
पुरा प्रत्यनुनेतुं वा नेतुं वाऽप्येकतां त्वया ॥ १२.६.७ ॥

ทั้งพระภานุและแม่ ด้วยเหตุแห่งความรักใคร่ ไม่อาจทำให้เขาคืนดีกับเจ้า หรือนำเขาเข้ามาสู่ความเป็นหนึ่งเดียวกับเจ้าได้มาก่อน

ततः कालपरीतः स वैरस्योद्धरणे रतः ।
प्रतीपकारी युष्माकमिति चोपेक्षितो मया ॥ १२.६.८ ॥

ต่อมา เขาถูกกาลเวลาครอบงำ และยินดีในการถอนความเป็นศัตรู แต่กลับเป็นปรปักษ์กับพวกเจ้า แม่จึงมองข้ามเขาไป

इत्युक्तो धर्मराजस्तु मात्रा बाष्पाकुलेक्षणः ।
उवाच वाक्यं धर्मात्मा शोकव्याकुललोचनः ॥ १२.६.९ ॥

ครั้นถูกพระมารดากล่าวดังนี้แล้ว ธรรมราชผู้มีจิตใจชอบธรรม มีดวงตาเปียกชุ่มด้วยน้ำตาและวุ่นวายด้วยความโศก จึงกล่าวถ้อยคำนี้

भवत्या गूढमन्त्रत्वाद्वञ्चिताः स्म तदा भृशम् ॥ १२.६.१० ॥

เพราะแม่ปกปิดความลับไว้ พวกเราจึงถูกหลอกลวงอย่างหนักในครั้งนั้น

शशाप च महातेजाः सर्वलोकेषु योषितः ।
न गुह्यं धारयिष्यन्तीत्येवं दुःखसमन्वितः ॥ १२.६.११ ॥

ฝ่ายผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ ด้วยความทุกข์โศก ได้สาปสตรีทั้งหลายในโลกทั้งปวง ว่าพวกนางจะไม่สามารถเก็บความลับไว้ได้

स राजा पुत्रपौत्राणां संबन्धिसुहृदां तदा ।
स्मरन्नुद्विग्नहृदयो बभूवोद्विग्नचेतनः ॥ १२.६.१२ ॥

พระราชาองค์นั้นระลึกถึงบุตรหลาน เหลนและญาติมิตรในครั้งนั้น ใจก็ว้าวุ่น จิตใจก็ไม่สงบ

ततः शोकपरीतात्मा सधूम इव पावकः ।
निर्वेदमगमद्धीमान्राज्ये संतापपीडितः ॥ १२.६.१३ ॥

ครั้นแล้ว ท้าวธรรมราชผู้มีปัญญา มีจิตถูกความโศกครอบงำ ดุจไฟที่ถูกควันปกคลุม จึงเกิดความเบื่อหน่ายต่อโลก ถูกความเดือดร้อนในแผ่นดินบีบคั้น