ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.6

12.6.1

एतावदुक्त्वा देवर्षिर्विरराम स नारदः ।
युधिष्ठिरस्तु राजर्षिर्दध्यौ शोकपरिप्लुतः ॥ १२.६.१ ॥

ନାରଦ ଋଷି ଏତିକି କହି ନୀରବ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଜର୍ଷି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶୋକରେ ବୁଡ଼ି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

तं दीनमनसं वीरमधोवदनमातुरम् ।
निःश्वसन्तं यथा नागं पर्यश्रुनयनं तथा ॥ १२.६.२ ॥

ଦୀନ ମନ, ନତ ମୁଖ, ଆତୁର ସେହି ବୀରକୁ, ହାତୀ ପରି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଥିବା, ଲୁହଭରା ଆଖିର ସହିତ (ଦେଖାଗଲା)।

कुन्ती शोकपरीताङ्गी दुःखोपहतचेतना ।
अब्रवीन्मधुराभाषा काले वचनमर्थवत् ॥ १२.६.३ ॥

ଶୋକରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଶରୀର ଓ ଦୁଃଖରେ ଆହତ ଚେତନାର କୁନ୍ତୀ ମଧୁର ବାଣୀରେ, ଠିକ୍ ସମୟରେ, ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

युधिष्ठिर महाबाहो नैनं शोचितुमर्हसि ।
जहि शोकं महाप्राज्ञ श्रृणु चेदं वचो मम ॥ १२.६.४ ॥

ହେ ମହାବାହୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମେ ଏଥିପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କର ଏବଂ ମୋର ଏହି କଥା ଶୁଣ।

याचितः स मया पूर्वं भ्राता ज्ञापयितुं तव ।
भास्करेण च देवेन पित्रा धर्मभृतां वरः ॥ १२.६.५ ॥

ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ସେହି ଭାଇକୁ ତୁମକୁ ଜଣାଇବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲି। ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ ଭାସ୍କର, ଅର୍ଥାତ୍ ପିତା (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ମଧ୍ୟ (ସେହିପରି)।

यद्वाच्यं हितकामेन सुहृदां भूतिमिच्छता ।
तथा दिवाकरेणोक्तः स्वप्नान्ते मम चाग्रतः ॥ १२.६.६ ॥

ହିତ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଏବଂ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସମୃଦ୍ଧି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ଯାହା କହିବା ଉଚିତ, ସ୍ୱପ୍ନର ଶେଷରେ ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ସେହିପରି କହିଥିଲେ।

न चैनमशकद्भानुरहं वा स्नेहकारणैः ।
पुरा प्रत्यनुनेतुं वा नेतुं वाऽप्येकतां त्वया ॥ १२.६.७ ॥

ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ମୁଁ, ସ୍ନେହ କାରଣରୁ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ତାକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିଲୁ ନାହିଁ କିମ୍ବା ତୁମ ସହିତ ଏକତାରେ ଆଣିପାରିଲୁ ନାହିଁ।

ततः कालपरीतः स वैरस्योद्धरणे रतः ।
प्रतीपकारी युष्माकमिति चोपेक्षितो मया ॥ १२.६.८ ॥

ତାପରେ କାଳର ବଶୀଭୂତ ସେ, ବୈରୀତା ଦୂର କରିବାରେ ରତ ହୋଇ, ତୁମମାନଙ୍କର ପ୍ରତିକୂଳ ହୋଇ ଆଚରଣ କଲା; ଏହିପରି ମୁଁ ତାକୁ ଉପେକ୍ଷା କଲି।

इत्युक्तो धर्मराजस्तु मात्रा बाष्पाकुलेक्षणः ।
उवाच वाक्यं धर्मात्मा शोकव्याकुललोचनः ॥ १२.६.९ ॥

ମାତା ଏପରି କହିବାରୁ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନେତ୍ରରେ, ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଚକ୍ଷୁରେ ଧର୍ମରାଜ, ଧର୍ମାତ୍ମା ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।

भवत्या गूढमन्त्रत्वाद्वञ्चिताः स्म तदा भृशम् ॥ १२.६.१० ॥

ତୁମ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଯୋଗୁ ସେତେବେଳେ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତାରିତ ହେଲୁ।

शशाप च महातेजाः सर्वलोकेषु योषितः ।
न गुह्यं धारयिष्यन्तीत्येवं दुःखसमन्वितः ॥ १२.६.११ ॥

ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଦୁଃଖାନ୍ୱିତ ସେ ସବୁ ଲୋକରେ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଅଭିଶାପ ଦେଲେ ଯେ ସେମାନେ ଗୁପ୍ତ କଥା ଧାରଣ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

स राजा पुत्रपौत्राणां संबन्धिसुहृदां तदा ।
स्मरन्नुद्विग्नहृदयो बभूवोद्विग्नचेतनः ॥ १२.६.१२ ॥

ସେ ରାଜା ସେତେବେଳେ ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର, ସମ୍ବନ୍ଧୀ ଓ ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୃଦୟ ଓ ବ୍ୟାକୁଳ ଚିତ୍ତର ହେଲେ।

ततः शोकपरीतात्मा सधूम इव पावकः ।
निर्वेदमगमद्धीमान्राज्ये संतापपीडितः ॥ १२.६.१३ ॥

ତା'ପରେ ଶୋକରେ ଘେରା ମନର, ଧୂଆଁସହ ଅଗ୍ନି ପରି ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା, ରାଜ୍ୟରେ ସନ୍ତାପରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ବୈରାଗ୍ୟ ପାଇଲେ।