ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.6

12.6.1

एतावदुक्त्वा देवर्षिर्विरराम स नारदः ।
युधिष्ठिरस्तु राजर्षिर्दध्यौ शोकपरिप्लुतः ॥ १२.६.१ ॥

ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਇੰਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਸੋਚਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।

तं दीनमनसं वीरमधोवदनमातुरम् ।
निःश्वसन्तं यथा नागं पर्यश्रुनयनं तथा ॥ १२.६.२ ॥

ਦੁਖੀ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾਏ, ਵਿਆਕੁਲ ਉਸ ਵੀਰ ਨੂੰ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਸਾਹ ਛੱਡਦੇ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ (ਵੇਖਿਆ)।

कुन्ती शोकपरीताङ्गी दुःखोपहतचेतना ।
अब्रवीन्मधुराभाषा काले वचनमर्थवत् ॥ १२.६.३ ॥

ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਝੰਜੋੜੀ ਚੇਤਨਾ ਵਾਲੀ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ, ਅਰਥਭਰੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

युधिष्ठिर महाबाहो नैनं शोचितुमर्हसि ।
जहि शोकं महाप्राज्ञ श्रृणु चेदं वचो मम ॥ १२.६.४ ॥

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਇਸ ਲਈ ਤੈਨੂੰ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ, ਸ਼ੋਕ ਤਿਆਗ ਦੇ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ।

याचितः स मया पूर्वं भ्राता ज्ञापयितुं तव ।
भास्करेण च देवेन पित्रा धर्मभृतां वरः ॥ १२.६.५ ॥

ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਭਰਾ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵ ਭਾਸਕਰ, ਭਾਵ ਪਿਤਾ (ਸੂਰਜ) ਨੇ ਵੀ (ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ)।

यद्वाच्यं हितकामेन सुहृदां भूतिमिच्छता ।
तथा दिवाकरेणोक्तः स्वप्नान्ते मम चाग्रतः ॥ १२.६.६ ॥

ਹਿਤ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਿਵਾਕਰ (ਸੂਰਜ) ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹਾ।

न चैनमशकद्भानुरहं वा स्नेहकारणैः ।
पुरा प्रत्यनुनेतुं वा नेतुं वाऽप्येकतां त्वया ॥ १२.६.७ ॥

ਨਾ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਨਾ ਮੈਂ, ਸਨੇਹ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮਨਾ ਸਕੇ ਜਾਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕਤਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਸਕੇ।

ततः कालपरीतः स वैरस्योद्धरणे रतः ।
प्रतीपकारी युष्माकमिति चोपेक्षितो मया ॥ १२.६.८ ॥

ਫਿਰ ਕਾਲ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ, ਵੈਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣ ਕੇ ਵਰਤਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕੀਤਾ।

इत्युक्तो धर्मराजस्तु मात्रा बाष्पाकुलेक्षणः ।
उवाच वाक्यं धर्मात्मा शोकव्याकुललोचनः ॥ १२.६.९ ॥

ਮਾਤਾ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ, ਅੱਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮਰਾਜ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।

भवत्या गूढमन्त्रत्वाद्वञ्चिताः स्म तदा भृशम् ॥ १२.६.१० ॥

ਤੇਰੇ ਗੁਪਤ ਮੰਤਰ ਕਾਰਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਧੋਖਾ ਖਾਧਾ।

शशाप च महातेजाः सर्वलोकेषु योषितः ।
न गुह्यं धारयिष्यन्तीत्येवं दुःखसमन्वितः ॥ १२.६.११ ॥

ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਭੇਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਣਗੀਆਂ।

स राजा पुत्रपौत्राणां संबन्धिसुहृदां तदा ।
स्मरन्नुद्विग्नहृदयो बभूवोद्विग्नचेतनः ॥ १२.६.१२ ॥

ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੋਤਰਿਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਬੇਚੈਨ ਦਿਲ ਅਤੇ ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ततः शोकपरीतात्मा सधूम इव पावकः ।
निर्वेदमगमद्धीमान्राज्ये संतापपीडितः ॥ १२.६.१३ ॥

ਫਿਰ ਸੋਗ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ, ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।