Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 12.6

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

12.6.1

एतावदुक्त्वा देवर्षिर्विरराम स नारदः ।
युधिष्ठिरस्तु राजर्षिर्दध्यौ शोकपरिप्लुतः ॥ १२.६.१ ॥

नारद ऋषि इतना कहकर चुप हो गए। किंतु राजर्षि युधिष्ठिर शोक में डूबे हुए चिंतन करने लगे।

12.6.2

तं दीनमनसं वीरमधोवदनमातुरम् ।
निःश्वसन्तं यथा नागं पर्यश्रुनयनं तथा ॥ १२.६.२ ॥

उस दीनचित्त, नीचे मुख किए हुए, व्याकुल वीर को, हाथी की भाँति लंबी साँसें लेते और आँसू भरी आँखों वाले को (देखा गया)।

12.6.3

कुन्ती शोकपरीताङ्गी दुःखोपहतचेतना ।
अब्रवीन्मधुराभाषा काले वचनमर्थवत् ॥ १२.६.३ ॥

शोक से व्याप्त शरीर वाली और दुःख से आहत चेतना वाली कुन्ती ने मधुर वाणी में, उचित समय पर, सार्थक वचन कहे।

12.6.4

युधिष्ठिर महाबाहो नैनं शोचितुमर्हसि ।
जहि शोकं महाप्राज्ञ श्रृणु चेदं वचो मम ॥ १२.६.४ ॥

हे महाबाहु युधिष्ठिर, तुम्हें इसके लिए शोक नहीं करना चाहिए। हे महाप्राज्ञ, शोक त्याग दो और मेरी यह बात सुनो।

12.6.5

याचितः स मया पूर्वं भ्राता ज्ञापयितुं तव ।
भास्करेण च देवेन पित्रा धर्मभृतां वरः ॥ १२.६.५ ॥

पहले मैंने प्रार्थना की थी कि वह भाई तुम्हें बताए। और धर्मात्माओं में श्रेष्ठ, देव भास्कर (सूर्य) पिता ने भी (ऐसा ही कहा था)।

12.6.6

यद्वाच्यं हितकामेन सुहृदां भूतिमिच्छता ।
तथा दिवाकरेणोक्तः स्वप्नान्ते मम चाग्रतः ॥ १२.६.६ ॥

जो कुछ हितैषी और सुहृदों की समृद्धि चाहने वाले को कहना चाहिए, वही दिवाकर (सूर्य) ने स्वप्न के अंत में मेरे सामने कहा था।

12.6.7

न चैनमशकद्भानुरहं वा स्नेहकारणैः ।
पुरा प्रत्यनुनेतुं वा नेतुं वाऽप्येकतां त्वया ॥ १२.६.७ ॥

न सूर्य, न मैं, स्नेह के कारणों से भी पहले उसे मना सके, या तुम्हारे साथ एकता में ला सके।

12.6.8

ततः कालपरीतः स वैरस्योद्धरणे रतः ।
प्रतीपकारी युष्माकमिति चोपेक्षितो मया ॥ १२.६.८ ॥

तब काल से घिरा वह, वैर को मिटाने में लगा, तुम्हारा विरोधी बनकर, इस प्रकार मेरे द्वारा उपेक्षित हुआ।

12.6.9

इत्युक्तो धर्मराजस्तु मात्रा बाष्पाकुलेक्षणः ।
उवाच वाक्यं धर्मात्मा शोकव्याकुललोचनः ॥ १२.६.९ ॥

माता के ऐसा कहने पर, आँसुओं से भरी आँखों वाले धर्मराज, धर्मात्मा और शोक से व्याकुल नेत्रों वाले, ने यह वचन कहा।

12.6.10

भवत्या गूढमन्त्रत्वाद्वञ्चिताः स्म तदा भृशम् ॥ १२.६.१० ॥

आपके गुप्त मंत्र के कारण तब हम अत्यंत छले गए।

12.6.11

शशाप च महातेजाः सर्वलोकेषु योषितः ।
न गुह्यं धारयिष्यन्तीत्येवं दुःखसमन्वितः ॥ १२.६.११ ॥

और महातेजस्वी, दुःख से युक्त उसने सभी लोकों में स्त्रियों को शाप दिया कि वे गुप्त बात को धारण नहीं कर पाएँगी।

12.6.12

स राजा पुत्रपौत्राणां संबन्धिसुहृदां तदा ।
स्मरन्नुद्विग्नहृदयो बभूवोद्विग्नचेतनः ॥ १२.६.१२ ॥

वह राजा तब पुत्रों, पौत्रों, संबंधियों और मित्रों का स्मरण करते हुए, विचलित हृदय और व्याकुल चित्त वाला हो गया।

12.6.13

ततः शोकपरीतात्मा सधूम इव पावकः ।
निर्वेदमगमद्धीमान्राज्ये संतापपीडितः ॥ १२.६.१३ ॥

तब शोक से घिरे मन वाले वह बुद्धिमान राजा, धुएँ से भरी अग्नि के समान, राज्य में संताप से पीड़ित होकर वैराग्य को प्राप्त हुए।