ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.61

12.61.1

पुनः शिवान्महोदर्कानहिंस्रांल्लोकसंमतान् ।
ब्रूहि धर्मान्सुखोपायान्मद्विधानां सुखावहान् ॥ १२.६१.१ ॥

ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭ, ਮਹਾਫਲਦਾਇਕ, ਅਹਿੰਸਕ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਮਾਨਤ ਧਰਮ ਦੱਸੋ; ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਸੁਖ ਦੇ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੋਣ।

ब्राह्मणस्य तु चत्वारस्त्वाश्रमा विहिताः प्रभो ।
वर्णास्तान्नानुवर्तन्ते त्रयो भारतसत्तम ॥ १२.६१.२ ॥

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਹਿਤ ਹਨ; ਪਰ ਹੇ ਭਾਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਿੰਨ ਵਰਣ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਾਲਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

उक्तानि कर्माणि बहूनि राज ।
न्स्वर्ग्याणि राजन्यपरायणानि।
शास्त्रस्य सर्वस्य विधौ स्मृतानि ।
क्षात्रे हि सर्वं विहितं यथावत् ॥ १२.६१.३ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਵਰਗ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸਿਮਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਖੱਤਰੀ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਯਥਾਵਤ ਵਿਹਿਤ ਹੈ।

क्षात्राणि वैश्यानि च सेवमानः ।
शौद्राणि कर्माणि च ब्राह्मणः सत्।
अस्मिँल्लोके निन्दितो मन्दचेताः ।
परे च लोके निरयं प्रयाति ॥ १२.६१.४ ॥

ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

या संज्ञा विहिता लोके दासे शुनि वृके पशौ ।
विकर्मणि स्थिते विप्रे तां संज्ञां कुरु पाण्डव ॥ १२.६१.५ ॥

ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਦਾਸ, ਕੁੱਤੇ, ਬਘੇਲੇ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਲਈ ਜੋ ਸੰਗਿਆ ਵਿਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਗਿਆ ਵਿਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰੋ।

षट्कर्मसंप्रवृत्तस्य आश्रमेषु चतुर्ष्वपि ।
सर्वधर्मोपपन्नस्य तद्भूतस्य कृतात्मनः ॥ १२.६१.६ ॥

ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਚਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਐਸਾ ਹੋ ਕੇ ਸੰਜਮੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਦੇ ਲਈ।

ब्राह्मणस्य विशुद्धस्य तपस्यभिरतस्य च ।
निराशिषो वदान्यस्य लोका ह्यक्षरसंज्ञिताः ॥ १२.६१.७ ॥

ਸ਼ੁੱਧ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਅਤੇ ਉਦਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਲੋਕ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਕਸ਼ਰ ਕਹਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ।

यो यस्मिन्कुरुते कर्म यादृशं येन यत्र च ।
तादृशं तादृशेनैव सगुणं प्रतिपद्यते ॥ १२.६१.८ ॥

ਜੋ ਜਿੱਥੇ, ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰਮ, ਜਿਸ ਸਾਧਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ, ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਸਮੇਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

वृद्ध्या कृषिवणिक्त्वेन जीवसंजीवनेन च ।
वेत्तुमर्हसि राजेन्द्र स्वाध्यात्मगुणितेन च ॥ १२.६१.९ ॥

ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਵਾਧੇ, ਖੇਤੀ-ਵਪਾਰ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਦੇ ਗੁਣ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

कालसंचोदितः काले कालपर्यायनिश्चितः ।
उत्तमाधममध्यानि कर्माणि कुरुतेऽवशः ॥ १२.६१.१० ॥

ਕਾਲ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਕਾਲ-ਚੱਕਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਮ, ਅਧਮ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।

अन्तवन्ति प्रदानानि परं श्रेयस्कराणि च ।
स्वकर्मविहितो लोको ह्यक्षरः सर्वतोमुखः ॥ १२.६१.११ ॥

ਦਾਨ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹਨ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵਿਹਿਤ ਲੋਕ ਅਕਸ਼ਰ ਅਤੇ ਸਰਬਮੁਖੀ ਹੈ।