ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.62.1
ज्याकर्षणं शत्रुनिवर्हणं च ।
कृपिर्वणिज्या पशुपालनं च।
शुश्रूषणं चापि तथाऽर्थहेतो ।
रकार्यमेतत्परमं द्विजस्य ॥ १२.६२.१ ॥
ଧନୁ ଦଉଡ଼ି ଟାଣିବା ଓ ଶତ୍ରୁ ସଂହାର କରିବା, କୃଷି, ବାଣିଜ୍ୟ, ପଶୁପାଳନ ଏବଂ ଧନ ପାଇଁ ସେବା — ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱିଜର ପରମ ରାଜକାର୍ଯ୍ୟ।
12.62.2
सेव्यं तु ब्रह्म षट्कर्म गृहस्थेन मनीषिणा ।
कृतकृत्यस्य चारण्ये वासो विप्रस्य शस्यते ॥ १२.६२.२ ॥
ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗୃହସ୍ଥ ବେଦ ଓ ଛଅ କର୍ମ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; କୃତକୃତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟବାସ ପ୍ରଶଂସନୀୟ।
12.62.3
राजप्रेष्यं कृषिधनं जीवनं च वणिज्यया ।
कौटिल्यं कौलटेयं च ब्राह्मणस्य विगर्हितम् ॥ १२.६२.३ ॥
ରାଜସେବା, କୃଷିରୁ ଧନ, ବାଣିଜ୍ୟରେ ଜୀବିକା, କୁଟିଳତା ଓ ନୀଚ ଆଚରଣ — ଏସବୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ନିନ୍ଦନୀୟ।
12.62.4
शूद्रो राजन्भवति ब्रह्मबन्धु ।
र्दुश्चारित्रो यश्च धर्मादपेतः।
वृपलीपतिः पिशुनो नर्तनश्च ।
ग्रामप्रेष्यो यश्च भवेद्विकर्मा ॥ १२.६२.४ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣବନ୍ଧୁ ନାମଧାରୀ, ଦୁଶ୍ଚରିତ୍ର, ଧର୍ମଭ୍ରଷ୍ଟ, ଶୂଦ୍ରାପତି, ପିଶୁନ, ନର୍ତ୍ତକ, ଗ୍ରାମସେବକ ବା ବିକର୍ମା — ସେ ଶୂଦ୍ର ହୁଏ।
12.62.5
राजन्नेतान्वर्जयेद्देवकृत्ये ॥ १२.६२.५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଏମାନଙ୍କୁ ଦେବକର୍ମରେ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
12.62.6
निर्मर्यादे वाक्छठे क्रूरवृत्तौ ।
हिंसाकामे त्यक्तवृत्तस्वधर्मो।
हव्यं कव्यं यानि चान्यानि राजन् ।
देयान्यदेयानि भवन्ति तस्मिन् ॥ १२.६२.६ ॥
ମର୍ଯ୍ୟାଦାହୀନ, ବାକ୍ୟରେ ଛଳନାକାରୀ, କ୍ରୂର ଆଚରଣ, ହିଂସାକାମୀ, ନିଜ ଆଚରଣ ଓ ସ୍ୱଧର୍ମ ତ୍ୟାଗକାରୀ — ହେ ରାଜନ୍, ତାଙ୍କୁ ହବ୍ୟ, କବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେୟ ବସ୍ତୁ ଅଦେୟ ହୁଏ।
12.62.7
तस्माद्धर्मो विहितो ब्राह्मणस्य ।
दमः शौचं चार्जवं चापि राजन्।
तथा विप्रस्याश्रमाः सर्व एव ।
पुरा राजन्ब्रह्मणा संनिसृष्टाः ॥ १२.६२.७ ॥
ଅତଏବ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଧର୍ମ ବିହିତ: ଦମ, ଶୌଚ ଓ ଆର୍ଜବ ମଧ୍ୟ। ହେ ରାଜନ୍, ସେହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ପୂର୍ବକାଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲା।
12.62.8
यः स्याद्दान्तः सोमपाश्चार्यशीलः ।
सानुक्रोशः सर्वसहो निराशीः।
ऋजुर्मृदुरनृशंसः क्षमावान् ।
स वै विप्रो नेतरः पापकर्मा ॥ १२.६२.८ ॥
ଯିଏ ଦମଯୁକ୍ତ, ସୋମପାନକାରୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚରଣଶୀଳ, କରୁଣାମୟ, ସବୁ ସହିଷ୍ଣୁ, ଫଳାକାଂକ୍ଷାହୀନ, ଋଜୁ, କୋମଳ, ନିର୍ଦୟତାହୀନ ଓ କ୍ଷମାଶୀଳ, ସେ ହିଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଅନ୍ୟ ପାପକର୍ମୀ।
12.62.9
विप्रं वैश्यं राजपुत्रं च राजन् ।
लोकाः सर्वे संश्रिता धर्मकामाः।
तस्माद्वर्णाञ्जातिधर्मेषु सक्ता ।
ञ्जेतुं विष्णुर्नेच्छति पाण्डुपुत्र ॥ १२.६२.९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୈଶ୍ୟ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଉପରେ ଧର୍ମକାମୀ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆଶ୍ରିତ। ତେଣୁ ହେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଜାତିଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଜିଣିବାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
12.62.10
लोकश्चायं सर्वलोकस्य न स्या ।
च्चातुर्वर्ण्यं वेदवादाश्च न स्युः।
सर्वाश्चेज्याः सर्वलोकक्रियाश्च ।
सद्यः सर्वे चाश्रमाश्चैव न स्युः ॥ १२.६२.१० ॥
ଏହି ଲୋକ ସର୍ବଲୋକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ; ଚାତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ, ବେଦବାଦ ମଧ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ଲୋକକ୍ରିୟା ରହିବ ନାହିଁ; ଓ ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ରହିବ ନାହିଁ।
12.62.11
यच्च त्रयाणां वर्णानामिच्छेदाश्रमसेवनम् ।
कर्तुमाश्रमदृष्टांश्च धर्मास्ताञ्शृणु पाण्डव ॥ १२.६२.११ ॥
ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଯଦି ଆଶ୍ରମସେବନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ଓ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ କୁହାଯାଇଥିବା ଧର୍ମ ପାଳିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ତେବେ ହେ ପାଣ୍ଡବ, ସେହି ଧର୍ମସବୁ ଶୁଣ।
12.62.12
शुश्रूषोः कृतकार्यस्य कृतसंतानकर्मणः ।
अभ्यनुज्ञाप्य राजानं शूद्रस्य जगतीपते ॥ १२.६२.१२ ॥
ହେ ପୃଥିବୀପତି, ସେବା ସମାପ୍ତ କରିଥିବା, କାର୍ଯ୍ୟ ସାରିଥିବା ଓ ସନ୍ତାନ-କର୍ମ କରିଥିବା ଶୂଦ୍ର ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ (ଆଶ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବ)।
12.62.13
अल्पान्तरगतस्यापि देशधर्मगतस्य वा ।
आश्रमा विहिताः सर्वे वर्जयित्वा निराशिषम् ॥ १२.६२.१३ ॥
ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ ଆଶ୍ରମ-ପଥରେ ଚାଲିଥିବା କିମ୍ବା ଦେଶଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ନିରାଶିଷ (ଫଳେଚ୍ଛାହୀନ) ଆଶ୍ରମ ବ୍ୟତୀତ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ବିହିତ।
12.62.14
भैक्षचर्यां नचैवाहुस्तस्य तद्धर्मवादिनः ।
तथा वैश्यस्य राजेन्द्र राजपुत्रस्य चैव हि ॥ १२.६२.१४ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଧର୍ମବାଦୀମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭିକ୍ଷାଚର୍ଯ୍ୟା କହନ୍ତି ନାହିଁ; ସେହିପରି ବୈଶ୍ୟ ଓ ରାଜପୁତ୍ର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ।
12.62.15
कृतकृत्यो वयोतीतो राज्ञः कृतपरिश्रमः ।
वैश्यो गच्छेदनुज्ञातो नृपेणाश्रमसंश्रयम् ॥ १२.६२.१५ ॥
କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସାରି, ବୟସ ପାର କରି, ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ପରିଶ୍ରମ କରିଥିବା ବୈଶ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ଆଶ୍ରମ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ।
12.62.16
वेदानधीत्य धर्मेण राजशास्त्राणि चानघ ।
संतानादीनि कर्माणि कृत्वा सोमं निषेव्य च ॥ १२.६२.१६ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଧର୍ମାନୁସାରେ ବେଦ ଓ ରାଜଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ସନ୍ତାନାଦି କର୍ମ କରି, ସୋମ ସେବନ କରି (ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ)।
12.62.17
पालयित्वा प्रजाः सर्वा धर्मेण वदतांवर ।
राजसूयाश्वमेधादीन्मखानन्यांस्तथैव च ॥ १२.६२.१७ ॥
ହେ ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କରି, ରାଜସୂୟ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଆଦି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରି (ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ)।
12.62.18
आनयित्वा यथान्यायं विप्रेभ्यो दत्तदक्षिणः ।
संग्रामे विजयं प्राप्य तथाऽल्पं यदि वा बहु ॥ १२.६२.१८ ॥
ଯଥାବିଧି ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପାଦନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଜୟ ପାଇ — ତାହା ସାମାନ୍ୟ ହେଉ କି ଅଧିକ।
12.62.19
स्थापयित्वा प्रजापालं पुत्रं राज्ये च पाण्डव ।
अन्यगोत्रं प्रशस्तं वा क्षत्रियं क्षत्रियर्षभ ॥ १२.६२.१९ ॥
ପ୍ରଜାପାଳକ ପୁତ୍ରକୁ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥାପନ କରି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଗୋତ୍ରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟକୁ — ହେ ପାଣ୍ଡବ, ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟଶ୍ରେଷ୍ଠ।
12.62.20
अर्चयित्वा पितॄञ्श्राद्धैः पितृयज्ञैर्यथाविधि ।
देवान्यज्ञैर्ऋषीन्वेदैरर्चयित्वा तु यत्नतः ॥ १२.६२.२० ॥
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିତୃଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଥାବିଧି ପିତୃଗଣଙ୍କୁ, ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାଙ୍କୁ, ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଋଷିଙ୍କୁ ଯତ୍ନ ସହ ପୂଜା କରି।
12.62.21
अन्तकाले च संप्राप्ते य इच्छेदाश्रमान्तरम् ।
सोनुपूर्व्याश्रमान्राजन्गत्वा सिद्धिमवाप्नुयात् ॥ १२.६२.२१ ॥
ଅନ୍ତକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ଯେ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ହେ ରାଜନ୍, କ୍ରମାନୁସାରେ ଆଶ୍ରମସବୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସିଦ୍ଧି ପାଇବ।
12.62.22
राजर्षित्वेन राजेन्द्र भैक्ष्यचर्याद्यसेवया ।
अपेतगृहधर्मापि चरेज्जीवितकाम्यया ॥ १२.६२.२२ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ରାଜର୍ଷି ହୋଇ ଭିକ୍ଷାଚର୍ଯ୍ୟା ଆଦି ସେବନ ନ କରି ମଧ୍ୟ, ଗୃହଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି ମଧ୍ୟ, ଜୀବନ କାମନାରେ — ସେହିପରି ଆଚରଣ କରିବ।
12.62.23
न चैतन्नैष्ठिकं कर्म त्रयाणां भूरिदक्षिण ।
चतुर्णां राजशार्दूल प्राहुराश्रमवासिनाम् ॥ १२.६२.२३ ॥
ହେ ବହୁଦକ୍ଷିଣ, ଏହା ତିନି ଜଣଙ୍କର ନୈଷ୍ଠିକ କର୍ମ ନୁହେଁ; ହେ ରାଜଶାର୍ଦ୍ଦୂଳ, ଚାରି ଆଶ୍ରମବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି କୁହାଯାଇଛି।
12.62.24
बाह्वायत्तं क्षत्रियैर्मानवानां ।
लोकश्रेष्ठं धर्ममासेवमानैः।
सर्वे धर्माः सोपधर्मास्त्रयाणां ।
राज्ञो धर्मं नीतिशास्त्रे शृणोमि ॥ १२.६२.२४ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଚରିତ, ବାହୁବଳ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ, ଜଗତରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ ଧର୍ମ ପାଳନକାରୀଙ୍କ ପାଖରେ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣର ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଓ ଉପଧର୍ମ ଅଛି; ରାଜଧର୍ମ ମୁଁ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶୁଣେ।
12.62.25
यथा राजन्हस्तिपदे पदानि ।
संलीयन्ते सर्वसत्वोद्भवानि।
एवं धर्मान्राजधर्मेषु सर्वान् ।
सर्वावस्थान्संप्रलीनान्निबोध ॥ १२.६२.२५ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନ ହାତୀ ପାଦରେ ମିଶିଯାଏ, ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାର ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ରାଜଧର୍ମରେ ଲୀନ; ତାହା ଜାଣ।
12.62.26
अल्पाश्रयानल्पफलान्वदन्ति ।
धर्मानन्यान्धर्मविदो मनुष्याः।
महाश्रयं बहुकल्याणरूपं ।
क्षात्रं धर्मं नेतरं प्राहुरार्याः ॥ १२.६२.२६ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅନ୍ୟ ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଅଳ୍ପ ଆଶ୍ରୟ ଓ ଅଳ୍ପ ଫଳଯୁକ୍ତ କହନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମକୁ ମହାନ ଆଶ୍ରୟଯୁକ୍ତ, ବହୁ କଲ୍ୟାଣରୂପୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି କହନ୍ତି।
12.62.27
सर्वे धर्मा राजधर्मप्रधानाः ।
सर्वे वर्णाः पाल्यमाना भवन्ति।
सर्वस्त्यागो राजधर्मेषु राजं ।
स्त्यागं धर्मं चाहुरग्र्यं पुराणम् ॥ १२.६२.२७ ॥
ରାଜଧର୍ମରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ପ୍ରଧାନ; ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଲେ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ରହନ୍ତି; ହେ ରାଜନ୍, ରାଜଧର୍ମରେ ସର୍ବତ୍ୟାଗ ଅଛି; ତ୍ୟାଗକୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପୁରାତନ ଧର୍ମ କୁହାଯାଏ।
12.62.28
मज्जेत्रयी दण्डनीतौ हतायां ।
सर्वे धर्माः प्रक्षयेयुर्विरुद्धाः।
सर्वे धर्माश्चाश्रमाणां हताः स्युः ।
क्षात्रे नष्टे राजधर्मे पुराणे ॥ १२.६२.२८ ॥
ଦଣ୍ଡନୀତି ନଷ୍ଟ ହେଲେ ତ୍ରୟୀ ବୁଡ଼ିଯାଏ; ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ପରସ୍ପର ବିରୁଦ୍ଧ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଆଶ୍ରମର ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। କ୍ଷାତ୍ର ଓ ପୁରାତନ ରାଜଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଏହିପରି ହୁଏ।
12.62.29
सर्वे भोगा राजधर्मेषु दृष्टाः ।
सर्वा दीक्षा राजधर्मेषु चोक्ताः।
सर्वा विद्या राजधर्मेषु युक्ताः ।
सर्वे लोका राजधर्मे प्रविष्टाः ॥ १२.६२.२९ ॥
ରାଜଧର୍ମରେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଦେଖାଯାଏ; ରାଜଧର୍ମରେ ସମସ୍ତ ଦୀକ୍ଷା କୁହାଯାଇଛି; ରାଜଧର୍ମରେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ଯୁକ୍ତ; ରାଜଧର୍ମରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି।
12.62.30
नान्यो लोके विद्यतेऽजातशत्रो ॥ १२.६२.३० ॥
ହେ ଅଜାତଶତ୍ରୁ, ଜଗତରେ (ରାଜଧର୍ମ ବ୍ୟତୀତ) ଅନ୍ୟ କିଛି ମିଳେ ନାହିଁ।
12.62.31
सर्वाण्येतानि कर्माणि क्षात्रे भरतसत्तम ।
भवन्ति जीवलोकाश्च क्षत्रधर्मे प्रतिष्ठिताः ॥ १२.६२.३१ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସମସ୍ତ କର୍ମ କ୍ଷାତ୍ରରେ ଅଛି; ଜୀବଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷାତ୍ରଧର୍ମରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
12.62.32
यथा जीवाः प्राकृतैर्वध्यमाना ।
धर्मश्रुतीनामुपपीडनाय।
एवं धर्मा राजधर्मैर्वियुक्ताः ।
संचिन्वन्तो नाद्रियन्ते स्वधर्मम् ॥ १२.६२.३२ ॥
ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ଜୀବମାନେ ଯେପରି ଧର୍ମଶ୍ରୁତିର ପୀଡ଼ନରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେହିପରି ରାଜଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଧର୍ମମାନେ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସ୍ୱଧର୍ମକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।