మహాభారతం · అధ్యాయం 12.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.62.1
ज्याकर्षणं शत्रुनिवर्हणं च ।
कृपिर्वणिज्या पशुपालनं च।
शुश्रूषणं चापि तथाऽर्थहेतो ।
रकार्यमेतत्परमं द्विजस्य ॥ १२.६२.१ ॥
విల్లు నారిని లాగడం, శత్రువులను సంహరించడం, వ్యవసాయం, వ్యాపారం, పశుపాలనం, ధనం కోసం సేవ చేయడం — ఇవి ద్విజునికి పరమమైన రాజకార్యం.
12.62.2
सेव्यं तु ब्रह्म षट्कर्म गृहस्थेन मनीषिणा ।
कृतकृत्यस्य चारण्ये वासो विप्रस्य शस्यते ॥ १२.६२.२ ॥
జ్ఞానియైన గృహస్థుడు వేదాన్ని, ఆరు కర్మలను ఆచరించాలి; కృతకృత్యుడైన బ్రాహ్మణునికి అరణ్యవాసం ప్రశంసనీయం.
12.62.3
राजप्रेष्यं कृषिधनं जीवनं च वणिज्यया ।
कौटिल्यं कौलटेयं च ब्राह्मणस्य विगर्हितम् ॥ १२.६२.३ ॥
రాజు సేవ, వ్యవసాయ ధనం, వ్యాపారంతో జీవనం, కుటిలత్వం, నీచమైన ప్రవర్తన — ఇవి బ్రాహ్మణునికి నిందితమైనవి.
12.62.4
शूद्रो राजन्भवति ब्रह्मबन्धु ।
र्दुश्चारित्रो यश्च धर्मादपेतः।
वृपलीपतिः पिशुनो नर्तनश्च ।
ग्रामप्रेष्यो यश्च भवेद्विकर्मा ॥ १२.६२.४ ॥
రాజా, శూద్రుడవుతాడు — బ్రహ్మబంధువు, దుశ్చరిత్రుడు, ధర్మభ్రష్టుడు, శూద్ర స్త్రీ భర్త, చాడీలు చెప్పేవాడు, నర్తకుడు, గ్రామ సేవకుడు, విరుద్ధ కర్మలు చేసేవాడు.
12.62.5
राजन्नेतान्वर्जयेद्देवकृत्ये ॥ १२.६२.५ ॥
రాజా, వీరిని దేవకార్యాల్లో వర్జించాలి.
12.62.6
निर्मर्यादे वाक्छठे क्रूरवृत्तौ ।
हिंसाकामे त्यक्तवृत्तस्वधर्मो।
हव्यं कव्यं यानि चान्यानि राजन् ।
देयान्यदेयानि भवन्ति तस्मिन् ॥ १२.६२.६ ॥
మర్యాద లేనివాడు, మాటలో మోసగాడు, క్రూర ప్రవర్తన కలవాడు, హింసాభిలాషి, తన ప్రవర్తనను, స్వధర్మాన్ని విడిచినవాడు — రాజా, అతనికి హవ్యం, కవ్యం, ఇతర దేయమైనవి అదేయాలు అవుతాయి.
12.62.7
तस्माद्धर्मो विहितो ब्राह्मणस्य ।
दमः शौचं चार्जवं चापि राजन्।
तथा विप्रस्याश्रमाः सर्व एव ।
पुरा राजन्ब्रह्मणा संनिसृष्टाः ॥ १२.६२.७ ॥
కాబట్టి బ్రాహ్మణునికి ధర్మం విధించబడింది: దమము, శౌచము, ఆర్జవము కూడా. ఓ రాజా, అదేవిధంగా బ్రాహ్మణుని ఆశ్రమాలన్నీ పూర్వకాలంలో బ్రహ్మచేత నియమించబడ్డాయి.
12.62.8
यः स्याद्दान्तः सोमपाश्चार्यशीलः ।
सानुक्रोशः सर्वसहो निराशीः।
ऋजुर्मृदुरनृशंसः क्षमावान् ।
स वै विप्रो नेतरः पापकर्मा ॥ १२.६२.८ ॥
దమము కలవాడు, సోమపానం చేసేవాడు, శ్రేష్ఠ ఆచారం కలవాడు, దయగలవాడు, అన్నీ సహించేవాడు, ఫలాపేక్ష లేనివాడు, ఋజువు, మృదువు, కరుణ, క్షమ కలవాడు - అతడే బ్రాహ్మణుడు, ఇతరుడు పాపకర్ముడు.
12.62.9
विप्रं वैश्यं राजपुत्रं च राजन् ।
लोकाः सर्वे संश्रिता धर्मकामाः।
तस्माद्वर्णाञ्जातिधर्मेषु सक्ता ।
ञ्जेतुं विष्णुर्नेच्छति पाण्डुपुत्र ॥ १२.६२.९ ॥
ఓ రాజా, బ్రాహ్మణుడు, వైశ్యుడు, క్షత్రియుడు - ధర్మాన్ని కోరే లోకాలన్నీ వారిపై ఆధారపడి ఉన్నాయి. కాబట్టి ఓ పాండుపుత్రా, వర్ణాలలో, జాతి ధర్మాలలో ఆసక్తిగల వారిని జయించాలని విష్ణువు కోరడు.
12.62.10
लोकश्चायं सर्वलोकस्य न स्या ।
च्चातुर्वर्ण्यं वेदवादाश्च न स्युः।
सर्वाश्चेज्याः सर्वलोकक्रियाश्च ।
सद्यः सर्वे चाश्रमाश्चैव न स्युः ॥ १२.६२.१० ॥
ఈ లోకం, సమస్త లోకాలకు కూడా ఉండదు; చాతుర్వర్ణ్యం ఉండదు, వేదవాదాలు ఉండవు; సమస్త యజ్ఞాలు, లోకక్రియలు ఉండవు; వెంటనే ఆశ్రమాలన్నీ కూడా ఉండవు.
12.62.11
यच्च त्रयाणां वर्णानामिच्छेदाश्रमसेवनम् ।
कर्तुमाश्रमदृष्टांश्च धर्मास्ताञ्शृणु पाण्डव ॥ १२.६२.११ ॥
మూడు వర్ణాలలో ఎవరైనా ఆశ్రమ సేవనం చేయ కోరితే, ఆశ్రమాలకు చెప్పబడిన ధర్మాలను ఆచరించ కోరితే, ఓ పాండవా, ఆ ధర్మాలను వినుము.
12.62.12
शुश्रूषोः कृतकार्यस्य कृतसंतानकर्मणः ।
अभ्यनुज्ञाप्य राजानं शूद्रस्य जगतीपते ॥ १२.६२.१२ ॥
ఓ భూపతీ, సేవను పూర్తి చేసి, కార్యాలను నెరవేర్చి, సంతాన కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించిన శూద్రుడు రాజు అనుమతి పొంది (ఆశ్రమం స్వీకరించవచ్చు).
12.62.13
अल्पान्तरगतस्यापि देशधर्मगतस्य वा ।
आश्रमा विहिताः सर्वे वर्जयित्वा निराशिषम् ॥ १२.६२.१३ ॥
స్వల్పంగానైనా ఆశ్రమ మార్గంలో నడిచినవారికి, లేదా దేశధర్మంలో నిలిచినవారికి, నిరాశిష (ఫలాపేక్ష లేని) ఆశ్రమం తప్ప అన్ని ఆశ్రమాలూ విధించబడ్డాయి.
12.62.14
भैक्षचर्यां नचैवाहुस्तस्य तद्धर्मवादिनः ।
तथा वैश्यस्य राजेन्द्र राजपुत्रस्य चैव हि ॥ १२.६२.१४ ॥
ఓ రాజేంద్రా, ధర్మవాదులు అతనికి భిక్షాచర్యను చెప్పరు; అలాగే వైశ్యునికీ, రాజకుమారునికీ కూడా.
12.62.15
कृतकृत्यो वयोतीतो राज्ञः कृतपरिश्रमः ।
वैश्यो गच्छेदनुज्ञातो नृपेणाश्रमसंश्रयम् ॥ १२.६२.१५ ॥
కర్తవ్యాలు పూర్తిచేసి, వయస్సు దాటి, రాజు కోసం శ్రమించిన వైశ్యుడు, రాజు అనుమతి పొంది ఆశ్రమాన్ని ఆశ్రయించాలి.
12.62.16
वेदानधीत्य धर्मेण राजशास्त्राणि चानघ ।
संतानादीनि कर्माणि कृत्वा सोमं निषेव्य च ॥ १२.६२.१६ ॥
ఓ నిష్పాపుడా, ధర్మపూర్వకంగా వేదాలు, రాజశాస్త్రాలు చదివి, సంతానాది కర్మలు చేసి, సోమాన్ని సేవించి (ఆశ్రమానికి అర్హుడవుతాడు).
12.62.17
पालयित्वा प्रजाः सर्वा धर्मेण वदतांवर ।
राजसूयाश्वमेधादीन्मखानन्यांस्तथैव च ॥ १२.६२.१७ ॥
ఓ వక్తలలో శ్రేష్ఠుడా, ప్రజలందరినీ ధర్మంతో పాలించి, రాజసూయం, అశ్వమేధం మొదలైన యాగాలను, ఇతర యజ్ఞాలను కూడా చేసి (ఆశ్రమానికి అర్హుడవుతాడు).
12.62.18
आनयित्वा यथान्यायं विप्रेभ्यो दत्तदक्षिणः ।
संग्रामे विजयं प्राप्य तथाऽल्पं यदि वा बहु ॥ १२.६२.१८ ॥
యథావిధిగా యజ్ఞములు నిర్వహించి, బ్రాహ్మణులకు దక్షిణ ఇచ్చి, యుద్ధంలో విజయం పొంది — అది స్వల్పమైనా లేదా గొప్పదైనా.
12.62.19
स्थापयित्वा प्रजापालं पुत्रं राज्ये च पाण्डव ।
अन्यगोत्रं प्रशस्तं वा क्षत्रियं क्षत्रियर्षभ ॥ १२.६२.१९ ॥
ప్రజాపాలకుడైన కుమారుని రాజ్యంపై నియమించి, లేదా వేరు గోత్రానికి చెందిన శ్రేష్ఠుడైన క్షత్రియుని — ఓ పాండవా, క్షత్రియ వృషభా.
12.62.20
अर्चयित्वा पितॄञ्श्राद्धैः पितृयज्ञैर्यथाविधि ।
देवान्यज्ञैर्ऋषीन्वेदैरर्चयित्वा तु यत्नतः ॥ १२.६२.२० ॥
శ్రాద్ధాలతో, పితృయజ్ఞాలతో యథావిధిగా పితరులను పూజించి, యజ్ఞాలతో దేవతలను, వేదాలతో ఋషులను శ్రద్ధగా పూజించి.
12.62.21
अन्तकाले च संप्राप्ते य इच्छेदाश्रमान्तरम् ।
सोनुपूर्व्याश्रमान्राजन्गत्वा सिद्धिमवाप्नुयात् ॥ १२.६२.२१ ॥
అంత్యకాలం వచ్చినప్పుడు మరొక ఆశ్రమానికి వెళ్లాలనుకునేవాడు, ఓ రాజా, ఆశ్రమాలను క్రమంగా దాటి సిద్ధిని పొందాలి.
12.62.22
राजर्षित्वेन राजेन्द्र भैक्ष्यचर्याद्यसेवया ।
अपेतगृहधर्मापि चरेज्जीवितकाम्यया ॥ १२.६२.२२ ॥
ఓ రాజేంద్రా, రాజర్షిగా ఉండి భిక్షాచర్య మొదలైనవాటిని సేవించకుండానే, గృహస్థధర్మాలను విడిచినవాడైనా, జీవనకాంక్షతో — అలా ప్రవర్తించవచ్చు.
12.62.23
न चैतन्नैष्ठिकं कर्म त्रयाणां भूरिदक्षिण ।
चतुर्णां राजशार्दूल प्राहुराश्रमवासिनाम् ॥ १२.६२.२३ ॥
ఓ బహు దక్షిణలిచ్చేవాడా, ఇది ముగ్గురికీ నైష్ఠిక కర్మ కాదు — ఓ రాజశార్దూలా, నలుగురు ఆశ్రమవాసులకు ఇలా చెప్పబడింది.
12.62.24
बाह्वायत्तं क्षत्रियैर्मानवानां ।
लोकश्रेष्ठं धर्ममासेवमानैः।
सर्वे धर्माः सोपधर्मास्त्रयाणां ।
राज्ञो धर्मं नीतिशास्त्रे शृणोमि ॥ १२.६२.२४ ॥
మనుషులలో క్షత్రియులచే ఆచరింపబడే, బాహుబలాన్ని ఆధారంగా చేసుకున్న, లోకంలో శ్రేష్ఠమైన ఆ ధర్మాన్ని అనుసరించేవారికి, మూడు వర్ణాల ధర్మాలన్నీ ఉపధర్మాలతో సహా ఉన్నాయి; రాజధర్మాన్ని నీతిశాస్త్రంలో వింటున్నాను.
12.62.25
यथा राजन्हस्तिपदे पदानि ।
संलीयन्ते सर्वसत्वोद्भवानि।
एवं धर्मान्राजधर्मेषु सर्वान् ।
सर्वावस्थान्संप्रलीनान्निबोध ॥ १२.६२.२५ ॥
ఓ రాజా, అన్ని ప్రాణుల అడుగుజాడలు ఏనుగు అడుగుజాడలో ఐక్యమైనట్లే, అన్ని అవస్థలలోని ధర్మాలన్నీ రాజధర్మాలలో లీనమై ఉన్నాయి; వాటిని తెలుసుకో.
12.62.26
अल्पाश्रयानल्पफलान्वदन्ति ।
धर्मानन्यान्धर्मविदो मनुष्याः।
महाश्रयं बहुकल्याणरूपं ।
क्षात्रं धर्मं नेतरं प्राहुरार्याः ॥ १२.६२.२६ ॥
ధర్మం తెలిసిన మనుషులు ఇతర ధర్మాలను అల్ప ఆధారం, అల్ప ఫలం కలవని అంటారు; కాని ఆర్యులు క్షాత్ర ధర్మాన్ని మహాశ్రయమైనదిగా, అనేక శుభరూపాలు కలదిగా, ఇతరమైనది కానిదిగా అంటారు.
12.62.27
सर्वे धर्मा राजधर्मप्रधानाः ।
सर्वे वर्णाः पाल्यमाना भवन्ति।
सर्वस्त्यागो राजधर्मेषु राजं ।
स्त्यागं धर्मं चाहुरग्र्यं पुराणम् ॥ १२.६२.२७ ॥
రాజధర్మంలో అన్ని ధర్మాలు ప్రధానమైనవి, రాజుచే రక్షించబడినప్పుడు సర్వ వర్ణాలు నిలుస్తాయి; ఓ రాజా, రాజధర్మాలలో సర్వత్యాగం ఉంది; త్యాగాన్ని కూడా శ్రేష్ఠమైన పురాతన ధర్మమని అంటారు.
12.62.28
मज्जेत्रयी दण्डनीतौ हतायां ।
सर्वे धर्माः प्रक्षयेयुर्विरुद्धाः।
सर्वे धर्माश्चाश्रमाणां हताः स्युः ।
क्षात्रे नष्टे राजधर्मे पुराणे ॥ १२.६२.२८ ॥
దండనీతి నశించినపుడు త్రయీవిద్య మునిగిపోతుంది; ధర్మాలన్నీ పరస్పర విరుద్ధమై నశిస్తాయి; ఆశ్రమాల ధర్మాలన్నీ నశిస్తాయి. క్షాత్రము, పురాతన రాజధర్మము నశించినపుడు ఇలాగే జరుగుతుంది.
12.62.29
सर्वे भोगा राजधर्मेषु दृष्टाः ।
सर्वा दीक्षा राजधर्मेषु चोक्ताः।
सर्वा विद्या राजधर्मेषु युक्ताः ।
सर्वे लोका राजधर्मे प्रविष्टाः ॥ १२.६२.२९ ॥
రాజధర్మములలో సమస్త భోగాలు కనిపిస్తాయి; రాజధర్మములలో సర్వ దీక్షలు చెప్పబడ్డాయి; రాజధర్మములలో సర్వ విద్యలు కలిసి ఉన్నాయి; రాజధర్మములో సమస్త లోకాలు ప్రవేశించాయి.
12.62.30
नान्यो लोके विद्यतेऽजातशत्रो ॥ १२.६२.३० ॥
అజాతశత్రూ, లోకంలో (రాజధర్మం తప్ప) మరొకటి కనిపించదు.
12.62.31
सर्वाण्येतानि कर्माणि क्षात्रे भरतसत्तम ।
भवन्ति जीवलोकाश्च क्षत्रधर्मे प्रतिष्ठिताः ॥ १२.६२.३१ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, ఈ సమస్త కర్మలు క్షాత్రంలో ఉన్నాయి; జీవలోకాలు కూడా క్షత్రధర్మంలో ప్రతిష్ఠితమై ఉన్నాయి.
12.62.32
यथा जीवाः प्राकृतैर्वध्यमाना ।
धर्मश्रुतीनामुपपीडनाय।
एवं धर्मा राजधर्मैर्वियुक्ताः ।
संचिन्वन्तो नाद्रियन्ते स्वधर्मम् ॥ १२.६२.३२ ॥
సామాన్యుల చేత బాధింపబడే జీవులు ధర్మశ్రుతుల పీడనకు గురైనట్లు, రాజధర్మం నుండి వియుక్తులైన ధర్మాలు సంచయిస్తూ కూడా స్వధర్మాన్ని గౌరవించవు.