ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.62
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.62.1
ज्याकर्षणं शत्रुनिवर्हणं च ।
कृपिर्वणिज्या पशुपालनं च।
शुश्रूषणं चापि तथाऽर्थहेतो ।
रकार्यमेतत्परमं द्विजस्य ॥ १२.६२.१ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਤਾਰ ਖਿੱਚਣਾ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨਾ, ਖੇਤੀ, ਵਪਾਰ, ਪਸ਼ੂ-ਪਾਲਣ ਅਤੇ ਧਨ ਲਈ ਸੇਵਾ — ਇਹ ਦ੍ਵਿਜ ਦਾ ਪਰਮ ਰਾਜਕਾਰਜ ਹੈ।
12.62.2
सेव्यं तु ब्रह्म षट्कर्म गृहस्थेन मनीषिणा ।
कृतकृत्यस्य चारण्ये वासो विप्रस्य शस्यते ॥ १२.६२.२ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਨੂੰ ਵੇਦ ਅਤੇ ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਵਣਵਾਸ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹੈ।
12.62.3
राजप्रेष्यं कृषिधनं जीवनं च वणिज्यया ।
कौटिल्यं कौलटेयं च ब्राह्मणस्य विगर्हितम् ॥ १२.६२.३ ॥
ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਧਨ, ਵਪਾਰ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ, ਕੁਟਿਲਤਾ ਅਤੇ ਨੀਚ ਆਚਰਣ — ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਨਿੰਦਨੀਯ ਹਨ।
12.62.4
शूद्रो राजन्भवति ब्रह्मबन्धु ।
र्दुश्चारित्रो यश्च धर्मादपेतः।
वृपलीपतिः पिशुनो नर्तनश्च ।
ग्रामप्रेष्यो यश्च भवेद्विकर्मा ॥ १२.६२.४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਬੰਧੂ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਸ਼ੂਦਰ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਪਤੀ, ਚੁਗਲਖੋਰ, ਨਚਾਰ, ਪਿੰਡ ਦਾ ਨੌਕਰ ਜਾਂ ਵਿਕਰਮੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ — ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
12.62.5
राजन्नेतान्वर्जयेद्देवकृत्ये ॥ १२.६२.५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਵਰਜਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.62.6
निर्मर्यादे वाक्छठे क्रूरवृत्तौ ।
हिंसाकामे त्यक्तवृत्तस्वधर्मो।
हव्यं कव्यं यानि चान्यानि राजन् ।
देयान्यदेयानि भवन्ति तस्मिन् ॥ १२.६२.६ ॥
ਮਰਯਾਦਾਹੀਣ, ਬੋਲ ਵਿੱਚ ਛਲੀ, ਕਰੂਰ ਵਰਤੋਂ ਵਾਲਾ, ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇੱਛੁਕ, ਆਪਣਾ ਆਚਰਣ ਤੇ ਸਵਧਰਮ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ — ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਵ੍ਯ, ਕਵ੍ਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਵਸਤਾਂ ਅਦੇਯ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
12.62.7
तस्माद्धर्मो विहितो ब्राह्मणस्य ।
दमः शौचं चार्जवं चापि राजन्।
तथा विप्रस्याश्रमाः सर्व एव ।
पुरा राजन्ब्रह्मणा संनिसृष्टाः ॥ १२.६२.७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਧਰਮ ਵਿਹਿਤ ਹੈ: ਦਮ, ਸ਼ੌਚ ਅਤੇ ਆਰਜਵ ਵੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ।
12.62.8
यः स्याद्दान्तः सोमपाश्चार्यशीलः ।
सानुक्रोशः सर्वसहो निराशीः।
ऋजुर्मृदुरनृशंसः क्षमावान् ।
स वै विप्रो नेतरः पापकर्मा ॥ १२.६२.८ ॥
ਜੋ ਦਮ ਵਾਲਾ, ਸੋਮਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ, ਦਇਆਵਾਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ, ਸਰਲ, ਕੋਮਲ, ਕ੍ਰੂਰਤਾ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਖਿਮਾਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਪਾਪਕਰਮੀ ਹੈ।
12.62.9
विप्रं वैश्यं राजपुत्रं च राजन् ।
लोकाः सर्वे संश्रिता धर्मकामाः।
तस्माद्वर्णाञ्जातिधर्मेषु सक्ता ।
ञ्जेतुं विष्णुर्नेच्छति पाण्डुपुत्र ॥ १२.६२.९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਖੱਤਰੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਆਸ਼ਰਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਪਾਂਡੂਪੁੱਤਰ, ਵਰਨਾਂ ਅਤੇ ਜਾਤੀ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।
12.62.10
लोकश्चायं सर्वलोकस्य न स्या ।
च्चातुर्वर्ण्यं वेदवादाश्च न स्युः।
सर्वाश्चेज्याः सर्वलोकक्रियाश्च ।
सद्यः सर्वे चाश्रमाश्चैव न स्युः ॥ १२.६२.१० ॥
ਇਹ ਲੋਕ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਚਾਰ ਵਰਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਾਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ; ਸਾਰੇ ਯੱਗ ਅਤੇ ਲੋਕਿਕ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ; ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ।
12.62.11
यच्च त्रयाणां वर्णानामिच्छेदाश्रमसेवनम् ।
कर्तुमाश्रमदृष्टांश्च धर्मास्ताञ्शृणु पाण्डव ॥ १२.६२.११ ॥
ਜੇ ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਆਸ਼ਰਮ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਲਈ ਕਹੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਉਹਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ।
12.62.12
शुश्रूषोः कृतकार्यस्य कृतसंतानकर्मणः ।
अभ्यनुज्ञाप्य राजानं शूद्रस्य जगतीपते ॥ १२.६२.१२ ॥
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸੇਵਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ-ਕਰਮ ਨਿਭਾ ਚੁੱਕੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ (ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।
12.62.13
अल्पान्तरगतस्यापि देशधर्मगतस्य वा ।
आश्रमा विहिताः सर्वे वर्जयित्वा निराशिषम् ॥ १२.६२.१३ ॥
ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਵੀ ਆਸ਼ਰਮ-ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲੇ ਜਾਂ ਦੇਸ਼ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ, ਨਿਰਾਸ਼ੀਸ਼ (ਫਲ-ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ) ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਹਿਤ ਹਨ।
12.62.14
भैक्षचर्यां नचैवाहुस्तस्य तद्धर्मवादिनः ।
तथा वैश्यस्य राजेन्द्र राजपुत्रस्य चैव हि ॥ १२.६२.१४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਧਰਮ ਦੇ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਲਈ ਭਿੱਖਿਆ-ਚਰਿਆ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਲਈ ਵੀ।
12.62.15
कृतकृत्यो वयोतीतो राज्ञः कृतपरिश्रमः ।
वैश्यो गच्छेदनुज्ञातो नृपेणाश्रमसंश्रयम् ॥ १२.६२.१५ ॥
ਕਰਤੱਵ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਉਮਰ ਲੰਘਾ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਵੈਸ਼ ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਵੇ।
12.62.16
वेदानधीत्य धर्मेण राजशास्त्राणि चानघ ।
संतानादीनि कर्माणि कृत्वा सोमं निषेव्य च ॥ १२.६२.१६ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦ ਅਤੇ ਰਾਜਸ਼ਾਸਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਸੰਤਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਸੋਮ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਕੇ (ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ)।
12.62.17
पालयित्वा प्रजाः सर्वा धर्मेण वदतांवर ।
राजसूयाश्वमेधादीन्मखानन्यांस्तथैव च ॥ १२.६२.१७ ॥
ਹੇ ਵਕਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਸੂਯ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਆਦਿ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੱਗ ਕਰਕੇ (ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ)।
12.62.18
आनयित्वा यथान्यायं विप्रेभ्यो दत्तदक्षिणः ।
संग्रामे विजयं प्राप्य तथाऽल्पं यदि वा बहु ॥ १२.६२.१८ ॥
ਯਥਾਵਿਧੀ ਯੱਗ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ — ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਹੁਤੀ।
12.62.19
स्थापयित्वा प्रजापालं पुत्रं राज्ये च पाण्डव ।
अन्यगोत्रं प्रशस्तं वा क्षत्रियं क्षत्रियर्षभ ॥ १२.६२.१९ ॥
ਪ੍ਰਜਾ-ਪਾਲਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਥਾਪ ਕੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਗੋਤਰ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਖੱਤਰੀ ਨੂੰ — ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਹੇ ਖੱਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
12.62.20
अर्चयित्वा पितॄञ्श्राद्धैः पितृयज्ञैर्यथाविधि ।
देवान्यज्ञैर्ऋषीन्वेदैरर्चयित्वा तु यत्नतः ॥ १२.६२.२० ॥
ਸ਼ਰਾਧਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰ-ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ, ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ।
12.62.21
अन्तकाले च संप्राप्ते य इच्छेदाश्रमान्तरम् ।
सोनुपूर्व्याश्रमान्राजन्गत्वा सिद्धिमवाप्नुयात् ॥ १२.६२.२१ ॥
ਅੰਤਕਾਲ ਆਉਣ ਤੇ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਸਿੱਧੀ ਪਾਵੇ।
12.62.22
राजर्षित्वेन राजेन्द्र भैक्ष्यचर्याद्यसेवया ।
अपेतगृहधर्मापि चरेज्जीवितकाम्यया ॥ १२.६२.२२ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਰਾਜਰਸ਼ੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭਿੱਖਿਆਚਰਯਾ ਆਦਿ ਦਾ ਸੇਵਨ ਨਾ ਕਰਕੇ ਵੀ, ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਰਣ ਕਰੇ।
12.62.23
न चैतन्नैष्ठिकं कर्म त्रयाणां भूरिदक्षिण ।
चतुर्णां राजशार्दूल प्राहुराश्रमवासिनाम् ॥ १२.६२.२३ ॥
ਹੇ ਬਹੁਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਦਾ ਨੈਸ਼ਠਿਕ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਚਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
12.62.24
बाह्वायत्तं क्षत्रियैर्मानवानां ।
लोकश्रेष्ठं धर्ममासेवमानैः।
सर्वे धर्माः सोपधर्मास्त्रयाणां ।
राज्ञो धर्मं नीतिशास्त्रे शृणोमि ॥ १२.६२.२४ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਚਰਿਤ, ਬਾਹੂਬਲ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਕੋਲ ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਨਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਉਪਧਰਮ ਹਨ; ਰਾਜਧਰਮ ਮੈਂ ਨੀਤੀਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਣਦਾ ਹਾਂ।
12.62.25
यथा राजन्हस्तिपदे पदानि ।
संलीयन्ते सर्वसत्वोद्भवानि।
एवं धर्मान्राजधर्मेषु सर्वान् ।
सर्वावस्थान्संप्रलीनान्निबोध ॥ १२.६२.२५ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਰਾਜਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ; ਇਹ ਜਾਣ।
12.62.26
अल्पाश्रयानल्पफलान्वदन्ति ।
धर्मानन्यान्धर्मविदो मनुष्याः।
महाश्रयं बहुकल्याणरूपं ।
क्षात्रं धर्मं नेतरं प्राहुरार्याः ॥ १२.६२.२६ ॥
ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਆਸਰੇ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਫਲ ਵਾਲੇ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਆਰਿਆ ਲੋਕ ਕਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
12.62.27
सर्वे धर्मा राजधर्मप्रधानाः ।
सर्वे वर्णाः पाल्यमाना भवन्ति।
सर्वस्त्यागो राजधर्मेषु राजं ।
स्त्यागं धर्मं चाहुरग्र्यं पुराणम् ॥ १२.६२.२७ ॥
ਰਾਜਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ; ਰਾਜੇ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਵਰਨ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਾਜਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਬਤਿਆਗ ਹੈ; ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਧਰਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.62.28
मज्जेत्रयी दण्डनीतौ हतायां ।
सर्वे धर्माः प्रक्षयेयुर्विरुद्धाः।
सर्वे धर्माश्चाश्रमाणां हताः स्युः ।
क्षात्रे नष्टे राजधर्मे पुराणे ॥ १२.६२.२८ ॥
ਦੰਡਨੀਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ ਤ੍ਰਯੀ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜਧਰਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.62.29
सर्वे भोगा राजधर्मेषु दृष्टाः ।
सर्वा दीक्षा राजधर्मेषु चोक्ताः।
सर्वा विद्या राजधर्मेषु युक्ताः ।
सर्वे लोका राजधर्मे प्रविष्टाः ॥ १२.६२.२९ ॥
ਰਾਜਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਭੋਗ ਦਿੱਖਦੇ ਹਨ; ਰਾਜਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਦੀਖਿਆਵਾਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਰਾਜਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹਨ; ਰਾਜਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
12.62.30
नान्यो लोके विद्यतेऽजातशत्रो ॥ १२.६२.३० ॥
ਹੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤਰੂ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ (ਰਾਜਧਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ) ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
12.62.31
सर्वाण्येतानि कर्माणि क्षात्रे भरतसत्तम ।
भवन्ति जीवलोकाश्च क्षत्रधर्मे प्रतिष्ठिताः ॥ १२.६२.३१ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਜੀਵਲੋਕ ਵੀ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ।
12.62.32
यथा जीवाः प्राकृतैर्वध्यमाना ।
धर्मश्रुतीनामुपपीडनाय।
एवं धर्मा राजधर्मैर्वियुक्ताः ।
संचिन्वन्तो नाद्रियन्ते स्वधर्मम् ॥ १२.६२.३२ ॥
ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੀੜਤ ਜੀਵ ਜਿਵੇਂ ਧਰਮਸ਼ਰੁਤੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਜਧਰਮ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ ਧਰਮ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਦਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।