Mahābhārata · Adhyāya 12.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.64.1
एवंवीर्यः सर्वधर्मोपपन्नः ।
क्षात्रः श्रेष्ठः सर्वधर्मेषु धर्मः।
पाल्यो युष्माभिर्लोकपालैरुदारै ।
र्विपर्यये स्यादभवः प्रजानाम्। ॥ १२.६४.१ ॥
Quien tiene tal valor, dotado de todo dharma: el dharma del guerrero es el mejor de todos los dharmas. Debe ser protegido por vosotros, los nobles guardianes de los mundos; si se invierte, habrá ruina para el pueblo.
12.64.2
भूसस्कारं धर्मसंस्कारयोग्यं ।
दीक्षाचर्यां पालनं च प्रजानाम्।
विद्याद्राज्ञः सर्वभूतानुकम्पा ।
देहत्यागं चाहवे धर्ममग्र्यम् ॥ १२.६४.२ ॥
La consagración de la tierra, el voto y la conducta aptos para la consagración del dharma, y la protección del pueblo; para un rey, la compasión por todos los seres y la entrega del cuerpo en la batalla: esto debe saberse como el dharma supremo.
12.64.3
त्यागं श्रेष्ठं मुनयो वै वदन्ति ।
सर्वश्रेष्ठं यच्छरीरं त्यजन्ति।
नित्यं व्यक्तं राजधर्मेषु सर्वे ।
प्रत्यक्षं ते भूमिपाला यथैते ॥ १२.६४.३ ॥
Los sabios dicen que la renuncia es lo mejor, en la que incluso se abandona el cuerpo. En los deberes del rey esto siempre es manifiesto; oh protectores de la tierra, está claramente ante vosotros tal como es.
12.64.4
बहुश्रुत्या गुरुशुश्रूषया वा ।
परस्पराः संहननाद्वदन्ति।
नित्यं धर्मं क्षत्रियो ब्रह्मचारी ।
चरेदेको ह्याश्रमं धर्मकामः ॥ १२.६४.४ ॥
Por el mucho aprendizaje o por el servicio al maestro, o por los vínculos firmes entre sí, dicen; el guerrero debe practicar siempre el dharma, y como estudiante célibe que desea el dharma, practicar él solo una etapa de la vida.
12.64.5
सामान्यार्थे व्यवहारे प्रवृत्ते ।
प्रियाप्रिये वर्जयन्नैव यत्नात्।
चातुर्वर्ण्यं स्थापनात्पालनाच्च ।
तैस्तैर्योगैर्नियमैरौषधैश्च ॥ १२.६४.५ ॥
Cuando uno se dedica a los asuntos comunes, evitando con esfuerzo lo agradable y lo desagradable, mediante el establecimiento y la protección de los cuatro órdenes, por estos y aquellos medios, observancias y remedios.
12.64.6
सर्वोद्योगैराश्रमं धर्ममाहुः ।
क्षात्रं श्रेष्ठं सर्वधर्मोपपन्नम्।
वंस्वं धर्मं येन चरन्ति वर्णा ।
स्तांस्तान्धर्मानन्यथार्थान्वदन्ति ॥ १२.६४.६ ॥
Con todos los esfuerzos se habla del dharma de las etapas de la vida; el deber del kṣatriya es el mejor, dotado de todos los dharmas. El deber hereditario es aquel por el cual se conducen los órdenes; esos y aquellos deberes los declaran para otros fines.
12.64.7
नेर्मर्यादान्नित्यमर्थे निविष्टा ।
नाहुस्तान्वै पशुभूतान्मनुष्यान्।
यथा नीतिं गमयत्यर्थयोगा ।
च्छ्रेयस्तस्मादाश्रमात्क्षत्रधर्मः ॥ १२.६४.७ ॥
A quienes, aunque siempre se dedican a la riqueza, no se apartan de los límites, no los llaman hombres semejantes a bestias; como la unión con la riqueza conduce a la buena política, por eso el deber del kṣatriya es mejor que el de las etapas de la vida.
12.64.8
त्रैविद्यानां या गतिर्ब्राह्मणानां ।
ये चैवोक्ताः स्वाश्रमा ब्राह्मणानाम्।
एतत्कर्म क्षत्रियस्याहुरग्र्य ।
मन्यत्कुर्वञ्छूद्रवच्छस्त्रवध्यः ॥ १२.६४.८ ॥
El camino de los versados en los tres Vedas y las etapas de vida declaradas para los brahmanes — esto dicen que es la acción más excelsa del kṣatriya; quien hace otra acción es como un śūdra, digno de ser muerto por el arma.
12.64.9
चातुराश्रम्यधर्माश्च वेदवादाश्च पार्थिव ।
ब्राह्मणेनानुगन्तव्या नान्यो विद्यात्कदाचन ॥ १२.६४.९ ॥
Oh rey, los deberes de las cuatro etapas de la vida y las enseñanzas de los Vedas deben ser seguidos solo por el brahmán; ningún otro debe conocerlos jamás.
12.64.10
अन्यथा वर्तमानस्य न सा वृत्तिः प्रकल्प्यते ।
कर्मणा वर्धते धर्मो यथा धर्मस्तथैव सः ॥ १२.६४.१० ॥
Para quien actúa de otro modo, ese medio de vida no se prescribe; el dharma crece mediante la acción, y tal como es el dharma, así es también ella.
12.64.11
यो विकर्मस्थितो विप्रो न स सन्मानमर्हति ।
कर्म स्वमप्रयुञ्जानमविश्वास्यं हि तं विदुः ॥ १२.६४.११ ॥
El brahmán que permanece en la acción prohibida no merece honor; a quien no practica su propio deber, lo consideran indigno de confianza.
12.64.12
एते वर्णाः सर्वधर्मैश्च हीना ।
उत्क्रष्टव्याः क्षत्रियैरेव धर्माः।
तस्माच्छ्रेष्ठा राजधर्मा न चान्ये ।
वीर्यश्रेष्ठा राजधर्मा मता मे ॥ १२.६४.१२ ॥
Estas clases carecen de todos los dharmas; los deberes que deben abandonarse son solo para los kshatriyas. Por eso los deberes reales son los primeros, no los otros; a mi juicio, los deberes reales, los más excelsos en valor, son los que se tienen por tales.
12.64.13
मान्धातोवाच ।
यवनाः किराता गान्धाराश्चीनाः शबरबर्बराः।
शकास्तुषाराः कङ्काश्च पल्लवाश्चान्ध्रमद्रकाः ॥ १२.६४.१३ ॥
Māndhātṛ dijo: yavanas, kirātas, gāndhāras, chinos, śabaras y barbaras, śakas, tukhāras, kaṅkas, pallavas, āndhras y madrakas.
12.64.14
उष्ट्राः पुलिन्दा आरट्टाः काचा म्लेच्छाश्च सर्वशः ।
ब्रह्मक्षत्रप्रसूताश्च वैश्याः शूद्राश्च मानवाः ॥ १२.६४.१४ ॥
uṣṭras, pulindas, āraṭṭas, kācas y todos los mlecchas; los nacidos de brahmán y kṣatriya, vaiśyas, śūdras y los seres humanos.
12.64.15
कथं धर्मांश्चरिष्यन्ति सर्वे विषयवासिनः ।
मद्विधैश्च कथं स्थाप्याः सर्वे वै दस्युजीविनः ॥ १२.६४.१५ ॥
¿Cómo practicarán sus deberes todos los habitantes del reino? ¿Y cómo podrán ser establecidos por hombres como yo todos los que viven del saqueo?
12.64.16
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं मघवंस्तद्ब्रवीहि मे ।
त्वं बन्धुभूतो ह्यस्माकं क्षत्रियाणां सुरेश्वर ॥ १२.६४.१६ ॥
Oh Maghavan, deseo oír esto; dímelo. Oh señor de los dioses, tú te has vuelto pariente nuestro, de los kṣatriyas.
12.64.17
मातापित्रोर्हि शुश्रूषा कर्तव्या सर्वदस्युभिः ।
आचार्यगुरुशुश्रूषा तथैवाश्रमवासिनाम् ॥ १२.६४.१७ ॥
El servicio a la madre y al padre debe ser realizado por todos los saqueadores; igualmente el servicio al maestro y al preceptor, y a quienes viven en las etapas de la vida.
12.64.18
भूमिपानां च शुश्रूषा कर्तव्या सर्वदस्युभिः ।
देशधर्मक्रियाश्चैव तेषां धर्मो विधीयते ॥ १२.६४.१८ ॥
El servicio a los gobernantes de la tierra también debe ser realizado por todos los saqueadores; los deberes y ritos del país se les prescriben a ellos.
12.64.19
पितृयज्ञास्तथा कूपाः प्रपाश्च शयनानि च ।
दानानि च यथाकालं दातव्यानि द्विजातिषु ॥ १२.६४.१९ ॥
Los sacrificios a los antepasados, asimismo pozos, puestos de agua y lugares de descanso; y los dones deben darse a los dvijas en el momento oportuno.
12.64.20
अहिंसा सत्यमक्रोधो वृत्तिदायानुपालनम् ।
भरणं पुत्रदाराणां शौचमद्रोह एव च ॥ १२.६४.२० ॥
La no violencia, la veracidad, la ausencia de ira, el mantenimiento de las concesiones de sustento, el sustento de hijos y esposas, la pureza y la no hostilidad.
12.64.21
दक्षिणा सर्वयज्ञानां दातव्या धर्ममिच्छता ।
पाकयज्ञा महार्थाश्च दातव्याः सर्वदस्युभिः ॥ १२.६४.२१ ॥
Quien desea el dharma debe dar la dakṣiṇā de todos los sacrificios. Los pākayajñas y los ritos de gran propósito deben ser ofrecidos incluso por todos los bandidos.
12.64.22
एतान्येवंप्रकाराणि विहितानि पुराऽनघ ।
सर्वलोकस्य कर्माणि कर्तव्यानीह पार्थिव ॥ १२.६४.२२ ॥
Oh sin mancha, tales deberes fueron prescritos en tiempos antiguos. Oh rey, estos son los deberes de todo el mundo, que deben cumplirse aquí.
12.64.23
मान्धातोवाच ।
दृश्यन्ते मानुषे लोके सर्ववर्णेषु दस्यवः।
लिङ्गान्तरे वर्तमाना आश्रमेषु तथैव च ॥ १२.६४.२३ ॥
En el mundo humano se ven bandidos en todos los varṇas, que existen bajo otras señas, y asimismo en los āśramas.
12.64.24
विनष्टायां दण्डनीत्यां राजधर्मे विनाकृते ।
संप्रमुह्यन्ति भूतानि राजदौरात्म्यतोऽनघ ॥ १२.६४.२४ ॥
Oh sin mancha, cuando la ciencia del castigo se destruye y el deber del rey se descuida, las criaturas quedan totalmente confundidas por la maldad del rey.
12.64.25
असङ्ख्याता भविष्यन्ति भिक्षवो लिङ्गिनस्तथा ।
आश्रमाणां विकल्पाश्च वृत्तेऽस्मिन्वैकृते युगे ॥ १२.६४.२५ ॥
En esta edad corrompida habrá incontables mendicantes y portadores de señales; y habrá confusiones y cambios entre los estadios de la vida.
12.64.26
अशृण्वानाः पुराणानां धर्माणां शतशो नराः ।
उत्पथं प्रतिपत्स्यन्ते काममन्युसमीरिताः ॥ १२.६४.२६ ॥
Cientos de hombres, sin escuchar los antiguos dharmas, impulsados por el deseo y la ira, tomarán el camino equivocado.
12.64.27
यदा निवर्त्यते पापो दण्डनीत्या महात्मभिः ।
तदा धर्मो न चलते संभूतः शाश्वतः पुरा ॥ १२.६४.२७ ॥
Cuando los magnánimos contienen al malvado con la política del castigo, entonces el dharma, eterno y establecido desde antiguo, no vacila.
12.64.28
सर्वलोकगुरुं चैव राजानं योऽवमन्यते ।
न तस्य दत्तं न कृतं न श्रुतं फलति क्वचित् ॥ १२.६४.२८ ॥
Quien desprecia al rey, maestro de todos los mundos, nunca ve dar fruto su don, su acción ni su saber.
12.64.29
मानुषाणामधिपतिं देवभूतं महाद्युतिम् ।
देवाश्च बहुमन्यन्ते धर्मकामं नरेश्वरम् ॥ १२.६४.२९ ॥
Los dioses honran grandemente al señor de los hombres, semejante a un dios, de gran esplendor, el rey que desea el dharma.
12.64.30
प्रजापतिर्हि भगवान्यः सर्वमसृजज्जगत् ।
स प्रवृत्तिनिवृत्त्यर्थं धर्माणां क्षत्रमिच्छति ॥ १२.६४.३० ॥
El bienaventurado Prajāpati, que creó todo el mundo, desea el poder real (kṣatra) para el cumplimiento de los deberes de la acción y del cese.
12.64.31
प्रवृत्तस्य हि धर्मस्य बुद्ध्या यः स्मरते गतिम् ।
स मे मान्यश्च पूज्यश्च स च क्षत्रे प्रतिष्ठितः ॥ १२.६४.३१ ॥
Quien recuerda con su intelecto el curso del dharma puesto en movimiento es digno de mi honor y veneración; y él está establecido en el kṣatra.
12.64.32
एवमुक्त्वा स भगवान्मरुद्गणवृतः प्रभुः ।
जगाम भवनं विष्णुरक्षरं शाश्वतं परम् ॥ १२.६४.३२ ॥
Habiendo dicho esto, el bienaventurado señor Viṣṇu, rodeado por la hueste de los Maruts, marchó a su morada, la imperecedera, eterna y suprema.
12.64.33
एवं प्रवर्तिते धर्मे पुरा सुचरितेऽनघ ।
कः क्षत्रमतिवर्तेत चेतनावान्बहुश्रुतः ॥ १२.६४.३३ ॥
Así, cuando el dharma estaba bien establecido en tiempos antiguos, oh sin mancha, ¿qué hombre sensato y muy instruido transgrediría el deber del kṣatriya?
12.64.34
अन्यायेन प्रवृत्तानि निवृत्तानि तथैव च ।
अन्तरा विलयं यान्ति यथा पथि विचक्षुषः ॥ १२.६४.३४ ॥
Las acciones iniciadas por la injusticia, y asimismo las detenidas, perecen a mitad de camino, como el sendero se pierde para quien no ve.
12.64.35
आदौ प्रवर्तिते चक्रे तथैवादिपरायणे ।
वर्तस्व पुरुषव्याघ्र संविजानामि तेऽनघ ॥ १२.६४.३५ ॥
Como la rueda fue puesta en movimiento al principio y permanece en su origen, así conduce tu vida, tigre entre los hombres; oh sin mancha, te conozco bien.