ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 12.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.64.1
एवंवीर्यः सर्वधर्मोपपन्नः ।
क्षात्रः श्रेष्ठः सर्वधर्मेषु धर्मः।
पाल्यो युष्माभिर्लोकपालैरुदारै ।
र्विपर्यये स्यादभवः प्रजानाम्। ॥ १२.६४.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਾਕਰਮ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਉਦਾਰ ਲੋਕਪਾਲੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਲਟ ਹੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ।
12.64.2
भूसस्कारं धर्मसंस्कारयोग्यं ।
दीक्षाचर्यां पालनं च प्रजानाम्।
विद्याद्राज्ञः सर्वभूतानुकम्पा ।
देहत्यागं चाहवे धर्ममग्र्यम् ॥ १२.६४.२ ॥
ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ, ਧਰਮ-ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਦੀਖਿਆ ਅਤੇ ਆਚਰਣ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ; ਰਾਜੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਹ-ਤਿਆਗ — ਇਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਰਮ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
12.64.3
त्यागं श्रेष्ठं मुनयो वै वदन्ति ।
सर्वश्रेष्ठं यच्छरीरं त्यजन्ति।
नित्यं व्यक्तं राजधर्मेषु सर्वे ।
प्रत्यक्षं ते भूमिपाला यथैते ॥ १२.६४.३ ॥
ਮੁਨੀ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਰੀਰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ; ਹੇ ਭੂਮੀਪਾਲੋ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੈ।
12.64.4
बहुश्रुत्या गुरुशुश्रूषया वा ।
परस्पराः संहननाद्वदन्ति।
नित्यं धर्मं क्षत्रियो ब्रह्मचारी ।
चरेदेको ह्याश्रमं धर्मकामः ॥ १२.६४.४ ॥
ਬਹੁਤ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਆਪਸ ਦੇ ਪੱਕੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ — ਇਹ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਕਸ਼ਤਰੀ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਰੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਇੱਕ ਆਸ਼ਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰੇ।
12.64.5
सामान्यार्थे व्यवहारे प्रवृत्ते ।
प्रियाप्रिये वर्जयन्नैव यत्नात्।
चातुर्वर्ण्यं स्थापनात्पालनाच्च ।
तैस्तैर्योगैर्नियमैरौषधैश्च ॥ १२.६४.५ ॥
ਸਾਧਾਰਨ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਪ੍ਰਿਯ-ਅਪ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤਿਆਗਦਿਆਂ, ਚਾਰ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪਾਲਣ ਦੁਆਰਾ, ਉਹਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਉਪਾਵਾਂ, ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ।
12.64.6
सर्वोद्योगैराश्रमं धर्ममाहुः ।
क्षात्रं श्रेष्ठं सर्वधर्मोपपन्नम्।
वंस्वं धर्मं येन चरन्ति वर्णा ।
स्तांस्तान्धर्मानन्यथार्थान्वदन्ति ॥ १२.६४.६ ॥
ਸਾਰੇ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ ਧਰਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰ ਧਰਮ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਵੰਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਧਰਮ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਰਣ ਆਚਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਉਹਨਾਂ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਹੋਰ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ਲਈ ਆਖਦੇ ਹਨ।
12.64.7
नेर्मर्यादान्नित्यमर्थे निविष्टा ।
नाहुस्तान्वै पशुभूतान्मनुष्यान्।
यथा नीतिं गमयत्यर्थयोगा ।
च्छ्रेयस्तस्मादाश्रमात्क्षत्रधर्मः ॥ १२.६४.७ ॥
ਸਦਾ ਧਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਪਰ ਮਰਯਾਦਾ ਤੋਂ ਨਾ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਪਸ਼ੂ-ਸਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ; ਅਰਥ-ਯੋਗ ਜਿਵੇਂ ਨੀਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਸ਼ਰਮ ਨਾਲੋਂ ਕ੍ਸ਼ਾਤ੍ਰ ਧਰਮ ਸ੍ਰੇਯਸਕਰ ਹੈ।
12.64.8
त्रैविद्यानां या गतिर्ब्राह्मणानां ।
ये चैवोक्ताः स्वाश्रमा ब्राह्मणानाम्।
एतत्कर्म क्षत्रियस्याहुरग्र्य ।
मन्यत्कुर्वञ्छूद्रवच्छस्त्रवध्यः ॥ १२.६४.८ ॥
ਤ੍ਰੈਵਿਦਿਆਂ ਦੀ ਜੋ ਗਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਜੋ ਸਵਾਸ਼੍ਰਮ ਆਖੇ ਗਏ ਹਨ — ਇਹੀ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰੀ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਰਮ ਹੈ ਐਸਾ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ੂਦਰ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਧ ਯੋਗ ਹੈ।
12.64.9
चातुराश्रम्यधर्माश्च वेदवादाश्च पार्थिव ।
ब्राह्मणेनानुगन्तव्या नान्यो विद्यात्कदाचन ॥ १२.६४.९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵੇਦਵਚਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਹੀ ਅਪਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਣੇ।
12.64.10
अन्यथा वर्तमानस्य न सा वृत्तिः प्रकल्प्यते ।
कर्मणा वर्धते धर्मो यथा धर्मस्तथैव सः ॥ १२.६४.१० ॥
ਜੋ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਉਹ ਜੀਵਿਕਾ ਨਿਯਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਕਰਮ ਨਾਲ ਧਰਮ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮ ਹੈ ਉਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਵੀ ਹੈ।
12.64.11
यो विकर्मस्थितो विप्रो न स सन्मानमर्हति ।
कर्म स्वमप्रयुञ्जानमविश्वास्यं हि तं विदुः ॥ १२.६४.११ ॥
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਜਿਤ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਆਪਣਾ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
12.64.12
एते वर्णाः सर्वधर्मैश्च हीना ।
उत्क्रष्टव्याः क्षत्रियैरेव धर्माः।
तस्माच्छ्रेष्ठा राजधर्मा न चान्ये ।
वीर्यश्रेष्ठा राजधर्मा मता मे ॥ १२.६४.१२ ॥
ਇਹ ਵਰਣ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਹੀਣ ਹਨ; ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਧਰਮ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਧਰਮ ਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ; ਬਹਾਦਰੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜਧਰਮ ਮੇਰੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।
12.64.13
मान्धातोवाच ।
यवनाः किराता गान्धाराश्चीनाः शबरबर्बराः।
शकास्तुषाराः कङ्काश्च पल्लवाश्चान्ध्रमद्रकाः ॥ १२.६४.१३ ॥
ਮਾਂਧਾਤਾ ਬੋਲਿਆ: ਯਵਨ, ਕਿਰਾਤ, ਗੰਧਾਰ, ਚੀਨ, ਸ਼ਬਰ ਤੇ ਬਰਬਰ, ਸ਼ਕ, ਤੁਸ਼ਾਰ, ਕੰਕ, ਪੱਲਵ, ਆਂਧ੍ਰ ਅਤੇ ਮਦ੍ਰਕ।
12.64.14
उष्ट्राः पुलिन्दा आरट्टाः काचा म्लेच्छाश्च सर्वशः ।
ब्रह्मक्षत्रप्रसूताश्च वैश्याः शूद्राश्च मानवाः ॥ १२.६४.१४ ॥
ਊਂਟ, ਪੁਲਿੰਦ, ਆਰੱਟ, ਕਾਚ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਲੇਚ੍ਛ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ।
12.64.15
कथं धर्मांश्चरिष्यन्ति सर्वे विषयवासिनः ।
मद्विधैश्च कथं स्थाप्याः सर्वे वै दस्युजीविनः ॥ १२.६४.१५ ॥
ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਗੇ? ਮੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਡਾਕੇ ਨਾਲ ਜੀਣ ਵਾਲੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣਗੇ?
12.64.16
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं मघवंस्तद्ब्रवीहि मे ।
त्वं बन्धुभूतो ह्यस्माकं क्षत्रियाणां सुरेश्वर ॥ १२.६४.१६ ॥
ਹੇ ਮਘਵਨ, ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਕਸ਼ੱਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬੰਧੂ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹੋ।
12.64.17
मातापित्रोर्हि शुश्रूषा कर्तव्या सर्वदस्युभिः ।
आचार्यगुरुशुश्रूषा तथैवाश्रमवासिनाम् ॥ १२.६४.१७ ॥
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਾਰੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ; ਆਸ਼ਰਮਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ (ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ)।
12.64.18
भूमिपानां च शुश्रूषा कर्तव्या सर्वदस्युभिः ।
देशधर्मक्रियाश्चैव तेषां धर्मो विधीयते ॥ १२.६४.१८ ॥
ਭੂਮੀਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਸਾਰੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੀ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
12.64.19
पितृयज्ञास्तथा कूपाः प्रपाश्च शयनानि च ।
दानानि च यथाकालं दातव्यानि द्विजातिषु ॥ १२.६४.१९ ॥
ਪਿਤ੍ਰਯਗ, ਖੂਹ, ਪਿਆਊ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ-ਸਥਾਨ; ਉਚਿਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਦੁਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
12.64.20
अहिंसा सत्यमक्रोधो वृत्तिदायानुपालनम् ।
भरणं पुत्रदाराणां शौचमद्रोह एव च ॥ १२.६४.२० ॥
ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚ, ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ, ਜੀਵਿਕਾ-ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਪਾਲਨ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਦਾ ਪੋਸ਼ਣ, ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਹ ਰਹਿਤਤਾ।
12.64.21
दक्षिणा सर्वयज्ञानां दातव्या धर्ममिच्छता ।
पाकयज्ञा महार्थाश्च दातव्याः सर्वदस्युभिः ॥ १२.६४.२१ ॥
ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਯਗਿਆਂ ਦੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਾਕਯਗਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਉਦੇਸ਼ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਸਾਰੇ ਦਸਿਊਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
12.64.22
एतान्येवंप्रकाराणि विहितानि पुराऽनघ ।
सर्वलोकस्य कर्माणि कर्तव्यानीह पार्थिव ॥ १२.६४.२२ ॥
ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕਰਮ ਵਿਹਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
12.64.23
मान्धातोवाच ।
दृश्यन्ते मानुषे लोके सर्ववर्णेषु दस्यवः।
लिङ्गान्तरे वर्तमाना आश्रमेषु तथैव च ॥ १२.६४.२३ ॥
ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸਿਊ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ; ਵੱਖਰੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।
12.64.24
विनष्टायां दण्डनीत्यां राजधर्मे विनाकृते ।
संप्रमुह्यन्ति भूतानि राजदौरात्म्यतोऽनघ ॥ १२.६४.२४ ॥
ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਦੰਡਨੀਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਛੱਡੇ ਜਾਣ ਨਾਲ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਕਾਰਨ ਜੀਵ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੰਬਲਭੂਸੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
12.64.25
असङ्ख्याता भविष्यन्ति भिक्षवो लिङ्गिनस्तथा ।
आश्रमाणां विकल्पाश्च वृत्तेऽस्मिन्वैकृते युगे ॥ १२.६४.२५ ॥
ਇਸ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਭਿਖਸ਼ੂ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹਧਾਰੀ ਹੋਣਗੇ; ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਲਝਣਾਂ ਅਤੇ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।
12.64.26
अशृण्वानाः पुराणानां धर्माणां शतशो नराः ।
उत्पथं प्रतिपत्स्यन्ते काममन्युसमीरिताः ॥ १२.६४.२६ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਸੈਂਕੜੇ ਮਨੁੱਖ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕੁਮਾਰਗ ਫੜਨਗੇ।
12.64.27
यदा निवर्त्यते पापो दण्डनीत्या महात्मभिः ।
तदा धर्मो न चलते संभूतः शाश्वतः पुरा ॥ १२.६४.२७ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਦੰਡਨੀਤੀ ਨਾਲ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ।
12.64.28
सर्वलोकगुरुं चैव राजानं योऽवमन्यते ।
न तस्य दत्तं न कृतं न श्रुतं फलति क्वचित् ॥ १२.६४.२८ ॥
ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਜੋ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਦਾਨ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਸ਼ਰਵਣ ਕਦੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
12.64.29
मानुषाणामधिपतिं देवभूतं महाद्युतिम् ।
देवाश्च बहुमन्यन्ते धर्मकामं नरेश्वरम् ॥ १२.६४.२९ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਦੇਵਤੁਲ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਧਰਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
12.64.30
प्रजापतिर्हि भगवान्यः सर्वमसृजज्जगत् ।
स प्रवृत्तिनिवृत्त्यर्थं धर्माणां क्षत्रमिच्छति ॥ १२.६४.३० ॥
ਜਿਸ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਰਚਿਆ, ਉਹ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਨਿਵ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਲਈ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ (ਸ਼ਾਸਨ) ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
12.64.31
प्रवृत्तस्य हि धर्मस्य बुद्ध्या यः स्मरते गतिम् ।
स मे मान्यश्च पूज्यश्च स च क्षत्रे प्रतिष्ठितः ॥ १२.६४.३१ ॥
ਜੋ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿਤ ਧਰਮ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਨਯੋਗ ਅਤੇ ਪੂਜਯੋਗ ਹੈ; ਉਹੀ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।
12.64.32
एवमुक्त्वा स भगवान्मरुद्गणवृतः प्रभुः ।
जगाम भवनं विष्णुरक्षरं शाश्वतं परम् ॥ १२.६४.३२ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਮਰੁਤ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਕਸ਼ਰ, ਸਨਾਤਨ, ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
12.64.33
एवं प्रवर्तिते धर्मे पुरा सुचरितेऽनघ ।
कः क्षत्रमतिवर्तेत चेतनावान्बहुश्रुतः ॥ १२.६४.३३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਕਿਹੜਾ ਸਮਝਦਾਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਪੁਰਖ ਖੱਤਰੀ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕਰੇਗਾ?
12.64.34
अन्यायेन प्रवृत्तानि निवृत्तानि तथैव च ।
अन्तरा विलयं यान्ति यथा पथि विचक्षुषः ॥ १२.६४.३४ ॥
ਅਨਿਆਏ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵਰਤਿਤ ਹੋਏ (ਕਾਰਜ) ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਦਾ।
12.64.35
आदौ प्रवर्तिते चक्रे तथैवादिपरायणे ।
वर्तस्व पुरुषव्याघ्र संविजानामि तेऽनघ ॥ १२.६४.३५ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਕਰ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਹੋਣ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਵਰਤ; ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।