మహాభారతం · అధ్యాయం 12.64
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.64.1
एवंवीर्यः सर्वधर्मोपपन्नः ।
क्षात्रः श्रेष्ठः सर्वधर्मेषु धर्मः।
पाल्यो युष्माभिर्लोकपालैरुदारै ।
र्विपर्यये स्यादभवः प्रजानाम्। ॥ १२.६४.१ ॥
ఇటువంటి పరాక్రమం కలవాడు, అన్ని ధర్మాలతో కూడినవాడు, క్షాత్ర ధర్మం అన్ని ధర్మాలలో శ్రేష్ఠమైనది. ఉదారులైన లోకపాలురైన మీరు దానిని రక్షించాలి; విపర్యయమైతే ప్రజలకు నాశనం కలుగుతుంది.
12.64.2
भूसस्कारं धर्मसंस्कारयोग्यं ।
दीक्षाचर्यां पालनं च प्रजानाम्।
विद्याद्राज्ञः सर्वभूतानुकम्पा ।
देहत्यागं चाहवे धर्ममग्र्यम् ॥ १२.६४.२ ॥
భూమి సంస్కారం, ధర్మ సంస్కారానికి తగిన దీక్ష, ఆచరణ, ప్రజల రక్షణ; రాజుకు సర్వ ప్రాణులపై దయ, యుద్ధంలో దేహత్యాగం — ఇదే శ్రేష్ఠ ధర్మమని తెలుసుకోవాలి.
12.64.3
त्यागं श्रेष्ठं मुनयो वै वदन्ति ।
सर्वश्रेष्ठं यच्छरीरं त्यजन्ति।
नित्यं व्यक्तं राजधर्मेषु सर्वे ।
प्रत्यक्षं ते भूमिपाला यथैते ॥ १२.६४.३ ॥
మునులు త్యాగమే శ్రేష్ఠమని చెబుతారు; అందులో శరీరాన్ని కూడా త్యజిస్తారు. రాజధర్మాలలో ఇది ఎల్లప్పుడూ స్పష్టంగా ఉంది; భూపాలులారా, ఇది మీ కళ్లముందే ప్రత్యక్షంగా ఉంది.
12.64.4
बहुश्रुत्या गुरुशुश्रूषया वा ।
परस्पराः संहननाद्वदन्ति।
नित्यं धर्मं क्षत्रियो ब्रह्मचारी ।
चरेदेको ह्याश्रमं धर्मकामः ॥ १२.६४.४ ॥
బహుశ్రుతత్వం వల్ల లేదా గురుశుశ్రూష వల్ల, పరస్పరం దృఢమైన బంధం వల్ల అని వారు అంటారు; క్షత్రియుడు ఎల్లప్పుడూ ధర్మాన్ని ఆచరించాలి, బ్రహ్మచారిగా, ధర్మాన్ని కోరుతూ, ఒంటరిగానే ఒక ఆశ్రమ ధర్మాన్ని ఆచరించాలి.
12.64.5
सामान्यार्थे व्यवहारे प्रवृत्ते ।
प्रियाप्रिये वर्जयन्नैव यत्नात्।
चातुर्वर्ण्यं स्थापनात्पालनाच्च ।
तैस्तैर्योगैर्नियमैरौषधैश्च ॥ १२.६४.५ ॥
సాధారణ వ్యవహారాలలో ప్రవర్తించేటప్పుడు, ప్రియాప్రియాలను ప్రయత్నపూర్వకంగా విడిచి, నాలుగు వర్ణాలను స్థాపించి పాలించడం ద్వారా, ఆయా ఉపాయాలతో, నియమాలతో, ఔషధాలతో.
12.64.6
सर्वोद्योगैराश्रमं धर्ममाहुः ।
क्षात्रं श्रेष्ठं सर्वधर्मोपपन्नम्।
वंस्वं धर्मं येन चरन्ति वर्णा ।
स्तांस्तान्धर्मानन्यथार्थान्वदन्ति ॥ १२.६४.६ ॥
అన్ని ప్రయత్నాలతో ఆశ్రమధర్మం చెప్పబడింది; క్షాత్రధర్మం శ్రేష్ఠమైనది, అన్ని ధర్మాలతో కూడినది. వంశపారంపర్య ధర్మం దేనివల్ల వర్ణాలు ఆచరిస్తాయో అదే; ఆయా ధర్మాలను ఇతర ప్రయోజనాల కోసం చెబుతారు.
12.64.7
नेर्मर्यादान्नित्यमर्थे निविष्टा ।
नाहुस्तान्वै पशुभूतान्मनुष्यान्।
यथा नीतिं गमयत्यर्थयोगा ।
च्छ्रेयस्तस्मादाश्रमात्क्षत्रधर्मः ॥ १२.६४.७ ॥
ఎల్లప్పుడూ అర్థంలో నిమగ్నమైనా మర్యాద నుండి తప్పని వారిని వారు పశువుల్లాంటి మనుషులు అనరు; అర్థయోగం నీతికి నడిపినట్లు, కాబట్టి ఆశ్రమం కంటే క్షాత్రధర్మం శ్రేయస్కరం.
12.64.8
त्रैविद्यानां या गतिर्ब्राह्मणानां ।
ये चैवोक्ताः स्वाश्रमा ब्राह्मणानाम्।
एतत्कर्म क्षत्रियस्याहुरग्र्य ।
मन्यत्कुर्वञ्छूद्रवच्छस्त्रवध्यः ॥ १२.६४.८ ॥
త్రైవిద్యుల గతి, బ్రాహ్మణులకు చెప్పబడిన స్వాశ్రమాలు — ఇదే క్షత్రియుని శ్రేష్ఠ కర్మ అని వారు అంటారు; ఇతర కర్మ చేసేవాడు శూద్రునిలా, ఆయుధంతో వధించదగినవాడు.
12.64.9
चातुराश्रम्यधर्माश्च वेदवादाश्च पार्थिव ।
ब्राह्मणेनानुगन्तव्या नान्यो विद्यात्कदाचन ॥ १२.६४.९ ॥
ఓ రాజా, నాలుగు ఆశ్రమాల ధర్మాలు, వేద వచనాలు బ్రాహ్మణుడే అనుసరించాలి; ఇతరులు వాటిని ఎన్నడూ తెలుసుకోకూడదు.
12.64.10
अन्यथा वर्तमानस्य न सा वृत्तिः प्रकल्प्यते ।
कर्मणा वर्धते धर्मो यथा धर्मस्तथैव सः ॥ १२.६४.१० ॥
భిన్నంగా ప్రవర్తించేవారికి ఆ జీవనవృత్తి విధించబడదు; కర్మ ద్వారా ధర్మం వృద్ధి చెందుతుంది, ధర్మం ఎలాగో అలాగే అదీ.
12.64.11
यो विकर्मस्थितो विप्रो न स सन्मानमर्हति ।
कर्म स्वमप्रयुञ्जानमविश्वास्यं हि तं विदुः ॥ १२.६४.११ ॥
నిషిద్ధ కర్మలో నిలిచిన బ్రాహ్మణుడు గౌరవానికి అర్హుడు కాడు; తన కర్మను ఆచరించనివానిని నమ్మదగనివానిగానే ఎరుగుదురు.
12.64.12
एते वर्णाः सर्वधर्मैश्च हीना ।
उत्क्रष्टव्याः क्षत्रियैरेव धर्माः।
तस्माच्छ्रेष्ठा राजधर्मा न चान्ये ।
वीर्यश्रेष्ठा राजधर्मा मता मे ॥ १२.६४.१२ ॥
ఈ వర్ణాలు అన్ని ధర్మాలకూ దూరమైనవి; క్షత్రియులు మాత్రమే విడిచిపెట్టవలసిన ధర్మాలు ఉన్నాయి. కాబట్టి రాజధర్మాలే శ్రేష్ఠమైనవి, ఇతరమైనవి కావు; వీరత్వంలో శ్రేష్ఠమైన రాజధర్మాలే నా అభిప్రాయంలో గొప్పవి.
12.64.13
मान्धातोवाच ।
यवनाः किराता गान्धाराश्चीनाः शबरबर्बराः।
शकास्तुषाराः कङ्काश्च पल्लवाश्चान्ध्रमद्रकाः ॥ १२.६४.१३ ॥
మాంధాత ఇలా అన్నాడు: యవనులు, కిరాతులు, గాంధారులు, చీనులు, శబరులు, బర్బరులు, శకులు, తుషారులు, కంకులు, పల్లవులు, ఆంధ్రులు, మద్రకులు.
12.64.14
उष्ट्राः पुलिन्दा आरट्टाः काचा म्लेच्छाश्च सर्वशः ।
ब्रह्मक्षत्रप्रसूताश्च वैश्याः शूद्राश्च मानवाः ॥ १२.६४.१४ ॥
ఉష్ట్రులు, పులిందులు, ఆరట్టులు, కాచులు, అన్ని మ్లేచ్ఛులు; బ్రాహ్మణ క్షత్రియుల నుండి పుట్టినవారు, వైశ్యులు, శూద్రులు, మానవులు.
12.64.15
कथं धर्मांश्चरिष्यन्ति सर्वे विषयवासिनः ।
मद्विधैश्च कथं स्थाप्याः सर्वे वै दस्युजीविनः ॥ १२.६४.१५ ॥
రాజ్యంలో నివసించే వీరందరూ ఎలా ధర్మాలను ఆచరిస్తారు? నా వంటివారిచే దోపిడీతో జీవించే వీరందరూ ఎలా స్థాపించబడగలరు?
12.64.16
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं मघवंस्तद्ब्रवीहि मे ।
त्वं बन्धुभूतो ह्यस्माकं क्षत्रियाणां सुरेश्वर ॥ १२.६४.१६ ॥
మఘవా, నేను దీన్ని వినాలనుకుంటున్నాను; అది నాకు చెప్పు. సురేశ్వరా, నీవు మాకు, క్షత్రియులకు, బంధువువు అయ్యావు.
12.64.17
मातापित्रोर्हि शुश्रूषा कर्तव्या सर्वदस्युभिः ।
आचार्यगुरुशुश्रूषा तथैवाश्रमवासिनाम् ॥ १२.६४.१७ ॥
తల్లిదండ్రుల సేవ అన్ని దోపిడీదారులచే చేయబడాలి. అలాగే ఆచార్యుడు, గురువుల సేవ; ఆశ్రమాలలో నివసించేవారి సేవ కూడా (చేయాలి).
12.64.18
भूमिपानां च शुश्रूषा कर्तव्या सर्वदस्युभिः ।
देशधर्मक्रियाश्चैव तेषां धर्मो विधीयते ॥ १२.६४.१८ ॥
భూమిపాలకులకు సేవ కూడా అన్ని దోపిడీదారులచే చేయబడాలి. దేశధర్మాలు, కర్మలు కూడా వారికే విధించబడ్డాయి.
12.64.19
पितृयज्ञास्तथा कूपाः प्रपाश्च शयनानि च ।
दानानि च यथाकालं दातव्यानि द्विजातिषु ॥ १२.६४.१९ ॥
పితృయజ్ఞాలు, బావులు, చలివేంద్రాలు, విశ్రాంతి స్థలాలు; తగిన సమయంలో ద్విజులకు దానాలు ఇవ్వాలి.
12.64.20
अहिंसा सत्यमक्रोधो वृत्तिदायानुपालनम् ।
भरणं पुत्रदाराणां शौचमद्रोह एव च ॥ १२.६४.२० ॥
అహింస, సత్యం, కోపం లేకపోవడం, జీవనోపాధి దానాలను పాటించడం, కుమారులు భార్యల పోషణ, శౌచం, ద్రోహం లేకపోవడం.
12.64.21
दक्षिणा सर्वयज्ञानां दातव्या धर्ममिच्छता ।
पाकयज्ञा महार्थाश्च दातव्याः सर्वदस्युभिः ॥ १२.६४.२१ ॥
ధర్మాన్ని కోరువాడు అన్ని యజ్ఞాలకు దక్షిణ ఇవ్వాలి. పాకయజ్ఞాలు, మహా ప్రయోజనం గల కర్మలు అన్ని దస్యులచేత కూడా ఇవ్వబడాలి.
12.64.22
एतान्येवंप्रकाराणि विहितानि पुराऽनघ ।
सर्वलोकस्य कर्माणि कर्तव्यानीह पार्थिव ॥ १२.६४.२२ ॥
పాపరహితుడా, పూర్వకాలంలో ఇలాంటి కర్మలు విధించబడ్డాయి. రాజా, ఇక్కడ ప్రపంచంలోని అందరూ ఈ కర్మలను చేయాలి.
12.64.23
मान्धातोवाच ।
दृश्यन्ते मानुषे लोके सर्ववर्णेषु दस्यवः।
लिङ्गान्तरे वर्तमाना आश्रमेषु तथैव च ॥ १२.६४.२३ ॥
మానవ లోకంలో అన్ని వర్ణాలలోనూ దస్యులు కనిపిస్తారు; వేరే చిహ్నాలు ధరించేవారు, అలాగే ఆశ్రమాలలో ఉన్నవారు కూడా.
12.64.24
विनष्टायां दण्डनीत्यां राजधर्मे विनाकृते ।
संप्रमुह्यन्ति भूतानि राजदौरात्म्यतोऽनघ ॥ १२.६४.२४ ॥
పాపరహితుడా, దండనీతి నశించి, రాజధర్మం విడిచిపెట్టబడినప్పుడు, రాజు దుష్టత్వం వల్ల ప్రాణులు పూర్తిగా మోహంలో పడతాయి.
12.64.25
असङ्ख्याता भविष्यन्ति भिक्षवो लिङ्गिनस्तथा ।
आश्रमाणां विकल्पाश्च वृत्तेऽस्मिन्वैकृते युगे ॥ १२.६४.२५ ॥
ఈ వికృత యుగంలో అసంఖ్యాక భిక్షువులు, చిహ్నధారులు ఉంటారు; ఆశ్రమాలలో కూడా గందరగోళాలు, మార్పులు ఉంటాయి.
12.64.26
अशृण्वानाः पुराणानां धर्माणां शतशो नराः ।
उत्पथं प्रतिपत्स्यन्ते काममन्युसमीरिताः ॥ १२.६४.२६ ॥
పురాతన ధర్మాలను వినని వందలాది మానవులు, కామం మరియు కోపంతో ప్రేరేపితులై, తప్పుదారిని పట్టుకుంటారు.
12.64.27
यदा निवर्त्यते पापो दण्डनीत्या महात्मभिः ।
तदा धर्मो न चलते संभूतः शाश्वतः पुरा ॥ १२.६४.२७ ॥
మహాత్ములు దండనీతితో పాపిని నిలువరించినప్పుడు, పూర్వకాలం నుండి స్థిరపడిన శాశ్వత ధర్మం చలించదు.
12.64.28
सर्वलोकगुरुं चैव राजानं योऽवमन्यते ।
न तस्य दत्तं न कृतं न श्रुतं फलति क्वचित् ॥ १२.६४.२८ ॥
సర్వలోకాలకు గురువైన రాజును అవమానించేవాడి దానం, కర్మ, శ్రవణం ఎప్పుడూ ఫలించవు.
12.64.29
मानुषाणामधिपतिं देवभूतं महाद्युतिम् ।
देवाश्च बहुमन्यन्ते धर्मकामं नरेश्वरम् ॥ १२.६४.२९ ॥
మనుష్యుల అధిపతి, దేవతాసమానుడు, మహాతేజస్వి, ధర్మకాముడు అయిన నరేశ్వరుణ్ణి దేవతలు కూడా ఎంతో గౌరవిస్తారు.
12.64.30
प्रजापतिर्हि भगवान्यः सर्वमसृजज्जगत् ।
स प्रवृत्तिनिवृत्त्यर्थं धर्माणां क्षत्रमिच्छति ॥ १२.६४.३० ॥
సమస్త జగత్తును సృష్టించిన భగవంతుడైన ప్రజాపతి, ప్రవృత్తి-నివృత్తి ధర్మాల కోసం క్షత్రియ పాలనను కోరుతాడు.
12.64.31
प्रवृत्तस्य हि धर्मस्य बुद्ध्या यः स्मरते गतिम् ।
स मे मान्यश्च पूज्यश्च स च क्षत्रे प्रतिष्ठितः ॥ १२.६४.३१ ॥
ప్రవృత్త ధర్మ గతిని బుద్ధితో స్మరించేవాడు నాకు మాన్యుడు, పూజ్యుడు; అతడే క్షత్రంలో ప్రతిష్ఠితుడు.
12.64.32
एवमुक्त्वा स भगवान्मरुद्गणवृतः प्रभुः ।
जगाम भवनं विष्णुरक्षरं शाश्वतं परम् ॥ १२.६४.३२ ॥
ఇలా చెప్పి, మరుద్గణాలతో చుట్టబడిన ఆ భగవంతుడు ప్రభువు విష్ణువు అక్షరమైన, శాశ్వతమైన, పరమమైన ధామానికి వెళ్లాడు.
12.64.33
एवं प्रवर्तिते धर्मे पुरा सुचरितेऽनघ ।
कः क्षत्रमतिवर्तेत चेतनावान्बहुश्रुतः ॥ १२.६४.३३ ॥
ఈ విధంగా పూర్వం ధర్మం చక్కగా స్థాపించబడి ఉన్నప్పుడు, ఓ నిష్పాపుడా, ఏ వివేకవంతుడు, బహుశ్రుతుడు క్షత్రియధర్మాన్ని అతిక్రమిస్తాడు?
12.64.34
अन्यायेन प्रवृत्तानि निवृत्तानि तथैव च ।
अन्तरा विलयं यान्ति यथा पथि विचक्षुषः ॥ १२.६४.३४ ॥
అన్యాయంతో ప్రారంభించబడినవి, అలాగే నిలిపివేయబడినవి కూడా మధ్యలోనే నశించిపోతాయి, దారిలో అంధుడిలాగా.
12.64.35
आदौ प्रवर्तिते चक्रे तथैवादिपरायणे ।
वर्तस्व पुरुषव्याघ्र संविजानामि तेऽनघ ॥ १२.६४.३५ ॥
మొదట చక్రం ప్రవర్తించినప్పుడు, అలాగే ఆదిలో స్థిరంగా ఉన్నట్లు, ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, ప్రవర్తించు; ఓ నిష్పాపుడా, నేను నిన్ను బాగా తెలుసుకుంటున్నాను.