マハーバーラタ · 章 12.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.67.1
किमाहुर्दैवतं विप्रा राजानं भरतर्षभ ।
मनुष्याणामधिपतिं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.६७.१ ॥
バラタの牡牛よ、人々の主である王を、バラモンたちはどの神と言うのか。祖父よ、それを私に教えてください。
12.67.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
बृहस्पतिं वसुमना यथा पप्रच्छ भारत ॥ १२.६७.२ ॥
ここでも人々はこの古い物語を語ります、バーラタよ。ヴァスマナスがブリハスパティにどのように尋ねたかを。
12.67.3
राजा वसुमना नाम कौसल्यो धीमतां वरः ।
महर्षि किल पप्रच्छ कृतप्रज्ञं बृहस्पतिम् ॥ १२.६७.३ ॥
賢者の中で最も優れたコーサラ族の王ヴァスマナスは、まことに完成した智慧を持つ大聖者ブリハスパティに尋ねた。
12.67.4
सर्वं वैनयिकं कृत्वा विनयज्ञो बृहस्पतिम् ।
दक्षिणानन्तरो भूत्वा प्रणम्य विधिपूर्वकम् ॥ १२.६७.४ ॥
礼法をすべて行い、礼儀に通じた彼は、ブリハスパティの右に立ち、定めに従って礼拝した。
12.67.5
विधिं पप्रच्छ राजस्य सर्वलोकहिते रतः ।
प्रजानां सुखमन्विच्छन्धर्मशीलं बृहस्पतिम् ॥ १२.६७.५ ॥
諸世界の利益に専心し、臣民の幸福を求めて、徳の高いブリハスパティに王道の規範を尋ねた。
12.67.6
केन भूतानि वर्धन्ते क्षयं गच्छन्ति केन वा ।
कमर्चन्तो महाप्राज्ञ सुखमव्ययमाप्नुयुः
एतन्मे शंस देवर्षे धर्मकामार्थसंशयम् ॥ १२.६७.६ ॥
何によって生き物は栄え、何によって衰えるのか。大智の方よ、誰を崇拝すれば人は不滅の幸福を得るのか。神仙よ、法と欲と利についてのこの疑問を私に説いてください。
12.67.7
एवं पृष्टो महाप्राज्ञः कौसल्येनामितौजसा ।
राजसत्कारमव्यग्रो राज्यस्य च विवर्धनम्।
दण्डनीतिं समाश्रित्य शशंसास्मै बृहस्पतिः ॥ १२.६७.७ ॥
無限の威力を持つカウサリヤにこう問われ、大いなる智慧のブリハスパティは落ち着いて、王を敬うことと王国の繁栄について、刑罰による統治の学（ダンダニーティ）に拠って説き明かした。
12.67.8
राजमूलो महाप्राज्ञ धर्मो लोकस्य लक्ष्यते ।
प्रजा राजभयादेव न खादन्ति परस्परम् ॥ १२.६७.८ ॥
大いなる智者よ、世界におけるダルマの根は王にあると見られる。王を恐れるからこそ、民は互いを喰らい合わないのだ。
12.67.9
राजा ह्येवाखिलं लोकं समुदीर्णं समुत्सुकम् ।
प्रसादयति धर्मेण प्रसाद्य च विराजते ॥ १२.६७.९ ॥
王のみが、動揺し切望する全世界をダルマによって鎮める。鎮めてこそ、王は輝く。
12.67.10
यथा ह्यनुदये राजन्भूतानि शशिसूर्ययोः ।
अन्धे तमसि मज्जेयुरपश्यन्तः परस्परम् ॥ १२.६७.१० ॥
王よ、ちょうど日と月が昇らなければ、生き物は深い闇に沈み、互いを見ることができないように。
12.67.11
यथा ह्यनुदके मत्स्या निराक्रन्दे विहङ्गमाः ।
विहरेयुर्यथाकामं विहिंसन्तः पुनः पुनः ॥ १२.६७.११ ॥
ちょうど水のない所の魚や、叫び声の聞こえない所の鳥が、思うままにさまよい、繰り返し互いを傷つけるように。
12.67.12
विमथ्यातिक्रमेरंश्च विषह्यापि परस्परम् ।
अभावमचिरेणैव गच्छेयुर्नात्र संशयः ॥ १२.६७.१२ ॥
互いを苦しめ、限度を越え、互いを圧倒し合えば、やがて破滅に至るであろう。このことに疑いはない。
12.67.13
एवमेव विना राज्ञा विनश्येयुरिमाः प्रजाः ।
अन्धे तमसि मज्जेयुरगोपाः पशवो यथा ॥ १२.६७.१३ ॥
同様に、王がいなければこれらの民は滅び、牧人のない家畜のように盲目の闇に沈むであろう。
12.67.14
हरेयुर्बलवन्तोऽपि दुर्बलानां परिग्रहान् ।
हन्युर्व्यायच्छमानांश्च यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१४ ॥
王が守らなければ、強者ですら弱者の財産を奪い、抵抗する者を殺すであろう。
12.67.15
ममेदमिति लोकेऽस्मिन्न भवेत्स्वपरिग्रहः ।
न दारा न च पुत्रः स्यान्न धनं न परिग्रहः।
विष्वग्लोपः प्रवर्तेत यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१५ ॥
この世には「これは私のもの」という所有の感覚がなくなり、妻も息子も富も所有物もなくなるであろう。王が守らなければ、四方に全き破滅が広がる。
12.67.16
यानं वस्त्रमलङ्कारान्रत्नानि विविधानि च ।
हरेयुः सहसा पापा यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१६ ॥
王が守らなければ、悪人たちは突然に乗り物、衣服、装身具、さまざまな宝石を奪うであろう。
12.67.17
पतेद्बहुविधं शस्त्रं बहुधा धर्मचारिषु ।
अधर्मः प्रगृहीतः स्याद्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१७ ॥
王が守らなければ、法を行う者たちの上にさまざまな武器が降りかかり、不法が勢いを得るであろう。
12.67.18
मातरं पितरं वृद्धमाचार्यमतिथिं गुरुम् ।
क्लिश्नीयुरपि हिंस्युर्वा यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१८ ॥
王が守らなければ、人々は母、父、年長者、師、客人、導師さえも苦しめ、あるいは害するであろう。
12.67.19
अन्यांश्च क्रोशतो हिंस्युर्लोकोऽयं दस्युवद्भवेत् ।
वधबन्धपरिक्लेशो नित्यमर्थवतां भवेत्।
ममत्वं च न विन्देयुर्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१९ ॥
叫ぶ他者を彼らは害し、この世界は盗賊の世界のようになるだろう。富者は常に殺害、拘束、苦悩に苛まれ、王が守らなければ『わたしのもの』と思えるものすら得られない。
12.67.20
अन्ताश्चाकाल एव स्युर्लोकोऽयं दस्युसाद्भवेत् ।
पतेद्बहुविधं राज्यं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२० ॥
終わりは時ならずして訪れ、この世界は盗賊の手に落ちるだろう。王が守らなければ、王国は様々な形で崩れ落ちる。
12.67.21
न योनिदोषो वर्तेत न कृषिर्न वणिक्पथः ।
मज्जेद्धर्मस्त्रयी न स्याद्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२१ ॥
種姓の混淆も起こらず、農耕も交易路も保たれない。王が守らなければ、三明の法は沈んで失われるだろう。
12.67.22
न यज्ञाः संप्रवर्तेयुर्विधिवत्स्वाप्तदक्षिणाः ।
न विवाहाः समाजो वा यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२२ ॥
祭祀は規定どおり、相応の布施を伴って行われず、婚姻も社会の集いもなくなるだろう。王が守らなければ。
12.67.23
न वृषाः संप्रवर्तेरन्न मथ्येरंश्च गर्गराः ।
घोषाः प्रणाशं गच्छेयुर्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२३ ॥
雄牛は増えず、乳桶は攪拌されず、牧人の村々は滅びるだろう。王が守らなければ。
12.67.24
त्रस्तमुद्विग्नहृदयं हाहाभूतमचेतनम् ।
क्षणेन विनशेत्सर्वं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२४ ॥
怯え、心を乱し、「ああ、ああ」と叫び、意識を失う。王が守らなければ、すべては一瞬で滅びるだろう。
12.67.25
न संवत्सरसत्राणि तिष्ठेयुरकुतोभयाः ।
विधिवद्दक्षिणावन्ति यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२५ ॥
王が守らなければ、規定どおり多くの布施をともなう年間の祭祀も、恐れなく続くことはできない。
12.67.26
ब्राह्मणाश्चतुरो वेदान्नाधीयीरंस्तपस्विनः ।
विद्यास्नाता व्रतस्नाता यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२६ ॥
王が守らなければ、学問と誓戒によって清められた苦行の婆羅門は四ヴェーダを学ばなくなるだろう。
12.67.27
न भवेद्धर्मसंसेवी मोहविप्रहतो जनः ।
हर्ता स्वच्छेन्द्रियो गच्छेद्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२७ ॥
王が守らなければ、人々は法を実践する者ではなくなり、迷いと混乱に打たれ、感覚を放縦にして盗人となるだろう。
12.67.28
हस्ताद्धस्तं परिमुषेद्भिद्येरन्सर्वसेतवः ।
भयार्तं विद्रवेत्सर्वं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२८ ॥
王が守らなければ、手から手へと渡るものが盗まれ、すべての堤防は決壊し、恐怖に苦しむ人々は皆逃げ去るだろう。
12.67.29
अनयाः संप्रवपर्तेरन्भवेद्वै वर्णसङ्करः ।
दुर्भिक्षमाविशेद्राष्ट्रं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२९ ॥
王が守らなければ、不正がはびこり、まさしく身分の混淆が起こり、国に飢饉が入り込むだろう。
12.67.30
विवृत्य हि यथाकामं गृहद्वाराणि शेरते ।
मनुष्या रक्षिता राज्ञा समन्तादकुतोभयाः ॥ १२.६७.३० ॥
王に守られた人々は、思いのままに家の戸を開け放って眠り、四方どこからも恐れがない。
12.67.31
नाक्रुष्टं सहते कश्चित्कुतो वा हस्तलाघवम् ।
यदि राजा न सम्यग्गां रक्षयत्यपि धार्मिकः ॥ १२.६७.३१ ॥
正しい王であっても大地を適切に守らなければ、誰が罵倒や手練の窃盗に耐えるだろうか。
12.67.32
स्त्रियश्चापुरुषा मार्गं सर्वालङ्कारभूषिताः ।
निर्भयाः प्रतिपद्यन्ते यदि रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३२ ॥
王が守護すれば、あらゆる装身具で飾った女性たちも男の供を伴わずに恐れなく道を行く。
12.67.33
धर्ममेव प्रपद्यन्ते न हिंसन्ति परस्परम् ।
अनुगृह्णन्ति चान्योन्यं यदा रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३३ ॥
王が大地を守るとき、人々はただ法に帰依し、互いに害さず、互いに恩恵を施す。
12.67.34
यजन्ते च महायज्ञैस्त्रयो वर्णाः पृथग्विधैः ।
युक्ताश्चाधीयते विद्यां यदा रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३४ ॥
王が大地を守るとき、三つの階級はさまざまな大祭を行い、専心して学問を修める。
12.67.35
वार्तामूलो ह्ययं लोकस्तया वै धार्यते सदा ।
तत्सर्वं वर्तते सम्यग्यदा रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३५ ॥
この世界は生業（ヴァールター）を根とし、それによって常に保たれる。王が守れば、すべてが正しく進む。
12.67.36
यदा राजा धुरं श्रेष्ठामादाय वहति प्रजाः ।
महता बलयोगेन तदा लोकः प्रसीदयि ॥ १२.६७.३६ ॥
王が最上の重荷を担い、大いなる力と威勢をもって臣民を支えるとき、世界は満足する。
12.67.37
यस्याभावेन भूतानामभावः स्यात्समन्ततः ।
भावे च भावो नित्यं स्यात्कस्तं न प्रतिपूजयेत् ॥ १२.६७.३७ ॥
その者がいなければ生きものはあらゆる所で滅び、その者がいれば常に栄える。その人を誰が敬わないことがあろうか。
12.67.38
तस्य यो वहते भारं सर्वलोकसुखावहम् ।
तिष्ठन्प्रियहिते राज्ञ उभौ लोकाविमौ जयेत् ॥ १२.६७.३८ ॥
すべての世界に幸福をもたらすその重荷を担い、王の愛する福利のうちに立つ者は、この二つの世界を征服する。
12.67.39
यस्तस्य पुरुषः पापं मनसाऽप्यनुचिन्तयेत् ।
असंशयमिह क्लिष्टः प्रेत्यापि नरकं व्रजेत् ॥ १२.६७.३९ ॥
その人に対して心の中ですら悪を思う者は、疑いなくこの世で苦しみ、死後も地獄へ行く。
12.67.40
न हि जात्ववमन्तव्यो मनुष्य इति भूमिपः ।
महती देवता ह्येषा नररूपेण तिष्ठति ॥ १२.६७.४० ॥
「これはただの人間だ」と考えて王を侮ってはならない。この偉大な神が人の姿でそこに立っているのだから。
12.67.41
कुरुते पञ्चरूपाणि कालयुक्तानि यः सदा ।
भवत्यग्निस्तथाऽऽदित्यो मृत्युर्वैश्रवणो यमः ॥ १२.६७.४१ ॥
時間と結びついた五つの姿を常にとる者は火となり、同様に太陽、死、ヴァイシュラヴァナ（クベーラ）、ヤマともなる。
12.67.42
यदा ह्यासीदतः पापान्दहत्युग्रेण तेजसा ।
मिथ्योपचरितो राजा तदा भवति पावकः ॥ १२.६७.४२ ॥
王が猛烈な光輝で罪人を焼くとき、偽りの扱いを受ければ、王は火となる。
12.67.43
यदा पश्यति चारेण सर्वभूतानि भूमिपः ।
क्षेमं च कृत्वा व्रजति तदा भवति भास्करः ॥ १२.६७.४३ ॥
王が間諜によって一切の生き物を見守り、その安寧を保ってから歩み去るとき、彼は太陽となる。
12.67.44
अशुचींश्च यदा क्रुद्धः क्षिणोति शतशो नरान् ।
सपुत्रपौत्रान्सामात्यांस्तदा भवति सोन्तकः ॥ १२.६७.४४ ॥
王が怒って、不浄な者たちを何百人も、その息子・孫・大臣とともに滅ぼすとき、彼は終結者、死神となる。
12.67.45
यदा त्वधार्मिकान्सर्वांस्तीक्ष्णैर्दण्डैर्नियच्छति ।
धार्मिकांश्चानुगृह्णाति भवत्यथ यमस्तदा ॥ १२.६७.४५ ॥
王が厳しい罰によってすべての不正な者を抑え、正しい者に恩恵を施すとき、彼はヤマとなる。
12.67.46
यदा तु धनधाराभिस्तर्पयत्युपकारिणः ।
आच्छिनत्ति च रत्नानि विविधान्यपकारिणां ॥ १२.६७.४६ ॥
王が富の流れで恩人を満たし、害をなした者たちの様々な宝を取り上げるとき、
12.67.47
श्रियं ददाति कस्मैचित्कस्माच्चिदपकर्षति ।
तदा वैश्रवणो राजा लोके भवति भूमिपः ॥ १२.६७.४७ ॥
王が或る者に幸運を与え、別の者からそれを奪うとき、彼は世にあってヴァイシュラヴァナ（クベーラ）のような大地の主となる。
12.67.48
नास्यापवादे स्थातव्यं दक्षेणाक्लिष्टकर्मणा ।
धर्ममाकाङ्क्षता लोके ईश्वरस्यानसूयता ॥ १२.६७.४८ ॥
法を望み、巧みで、行いに曇りのない王は非難の中にあってはならない。世において主に対して妬みを抱いてはならない。
12.67.49
न हि राज्ञः प्रतीपानि कुर्वन्सुखमवाप्नुयात् ।
पुत्रो भ्राता वयस्यो वा यद्यप्यात्मसमो भवेत् ॥ १२.६७.४९ ॥
王に逆らう者は、たとえ息子であれ兄弟であれ友であれ、また自分と等しい者であっても、幸福を得ることはできない。
12.67.50
कुर्यात्कृष्णगतिः शेषं ज्वलितोऽनिलसारथिः ।
न तु राज्ञाऽभिपन्नस्य शेषं क्वचन विद्यते ॥ १२.६७.५० ॥
風を御者とする燃え盛る火は何も残さない。王の手に落ちた者には、どこにも何も残らない。
12.67.51
तस्य सर्वाणि रक्ष्याणि दूरतः परिवर्जयेत् ।
मृत्योरिव जुगुप्सेत राजस्वहरणान्नरः ॥ १२.६७.५१ ॥
王のすべての財産は守られるべきであり、遠くから避けるべきである。人は王の財を奪うことを死のように忌むべきである。
12.67.52
वध्येतभिमृशन्सद्यो मृगः कूटमिव स्पृशन् ।
आत्मस्वमिव संरक्षेद्राजस्वमिह बुद्धिमान् ॥ १२.६७.५२ ॥
罠に触れた鹿がたちまち殺されるように、王の財に手を触れる者はたちまち滅びる。賢者は自分の財を守るように王の財を守るべきである。
12.67.53
महान्तं नरकं घोरमप्रतिष्ठमचेतसः ।
पतन्ति चिररात्राय राजवित्तापहारिणः ॥ १२.६७.५३ ॥
王の財を盗む無思慮な者は、長い夜のあいだ、支えのない大いなる恐ろしい地獄に堕ちる。
12.67.54
राजा भोजो विराट् सम्राट् क्षत्रियो भूपतिर्नृपः ।
य एभिः स्तूयते शब्दैः कस्तं नार्चितुमर्हति ॥ १२.६७.५४ ॥
王、ボージャ、ヴィラートゥ、サムラート、クシャトリヤ、ブーパティ、ヌルパ — これらの言葉で称えられる者を、誰が敬うのにふさわしくないことがあろうか。
12.67.55
तस्माद्बुभूषुर्नियतो जितात्मा संयतेन्द्रियः ।
मेधावी धृतिमान्दक्षः संश्रयेत् महीपतिम् ॥ १२.६७.५५ ॥
ゆえに繁栄を望む者は、自制し、自己に勝ち、感官を制し、知恵があり、堅固で有能であって、王に身を寄せるべきである。
12.67.56
कृतज्ञं प्राज्ञमक्षुद्रं दृढभक्तिं जितेन्द्रियम् ।
धर्मनित्यं स्थितं स्थाने मन्त्रिणं पूजयेन्नृपः ॥ १२.६७.५६ ॥
王は、感謝の心があり、賢明で寛大であり、忠誠に堅く、感官を制し、常に法にとどまり、その地位に確かに立つ大臣を敬うべきである。
12.67.57
दृढभक्तिं कृतप्रज्ञं धर्मज्ञं संयतेन्द्रियम् ।
शूरमक्षुद्रकर्माणं प्रसिद्धं जनमाश्रयेत् ॥ १२.६७.५७ ॥
忠誠に堅く、成熟した智慧をもち、法を知り、感官を制し、勇敢で、高潔な行いをし、名高い人に身を寄せるべきである。
12.67.58
राजा प्रगल्भं पुरुषं करोति ।
राजा भृशं बृंहयते मनुष्यम्।
राजाभिपन्नस्य कुतः सुखानि ।
राजाऽभ्युपेतं सुखिनं करोति ॥ १२.६७.५८ ॥
王は人を大胆にする。王は人を大いに高める。王の支配に陥った者に、どうして幸福があろうか。王に身を寄せた者を、王は幸福にする。
12.67.59
राजा प्रजानां प्रथमं शरीरं ।
प्रजाश्च राज्ञोऽप्रतिमं शरीरम्।
राज्ञा विहीना न भवन्ति देशा ।
देशैर्विहीना न नृपा भवन्ति ॥ १२.६७.५९ ॥
王は民の第一の身体であり、民は王のかけがえのない身体である。王がいなければ国はなく、国がなければ王もいない。
12.67.60
राजा प्रजानां हृदयं गरीयो ।
गतिः प्रतिष्ठा सुखमुत्तमं च।
समाश्रिता लोकमिमं परं च ।
जयन्ति सम्यक्पुरुषा नरेन्द्र ॥ १२.६७.६० ॥
王は臣民の心であり、最も重要なものである。王は彼らの拠り所であり、基盤であり、最高の幸福である。王に身を寄せる人々は、この世も来世も正しく勝ち取る、人の主よ。
12.67.61
नराधिपश्चाप्यनुशिष्य मेदिनीं ।
दमेन सत्येन च सौहृदेन।
महद्भिरिष्ट्वा क्रतुभिर्महायशा ।
स्त्रिविष्टपे स्थानमुपैति शाश्वतम् ॥ १२.६७.६१ ॥
人の主もまた、自制と真実と善意によって大地を治め、大いなる供犠によって祭祀を行い、大いなる名声を得て天界に永遠の場所に至る。
12.67.62
स एवमुक्तोऽङ्गिरसा कौसल्यो राजसत्तमः ।
प्रयत्नात्कृतवान्वीरः प्रजापालनमुत्तमम् ॥ १२.६७.६२ ॥
アンギラスにこう言われたので、王の中の最上の英雄カウシャルヤは努力して、民を守るという最高の務めを果たした。