ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.67.1
किमाहुर्दैवतं विप्रा राजानं भरतर्षभ ।
मनुष्याणामधिपतिं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.६७.१ ॥
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಮನುಷ್ಯರ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ರಾಜನನ್ನು ವಿಪ್ರರು ಯಾವ ದೇವತೆಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ? ಪಿತಾಮಹರೇ, ಅದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ.
12.67.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
बृहस्पतिं वसुमना यथा पप्रच्छ भारत ॥ १२.६७.२ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಜನರು ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಭಾರತ, ವಸುಮನನು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೇಳಿದನೆಂಬುದನ್ನು.
12.67.3
राजा वसुमना नाम कौसल्यो धीमतां वरः ।
महर्षि किल पप्रच्छ कृतप्रज्ञं बृहस्पतिम् ॥ १२.६७.३ ॥
ಬುದ್ಧಿವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಕೌಸಲ್ಯ ರಾಜ ವಸುಮನನು ಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ ಮಹರ್ಷಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕೇಳಿದನು.
12.67.4
सर्वं वैनयिकं कृत्वा विनयज्ञो बृहस्पतिम् ।
दक्षिणानन्तरो भूत्वा प्रणम्य विधिपूर्वकम् ॥ १२.६७.४ ॥
ವಿನಯದ ಎಲ್ಲ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ವಿನಯವನ್ನು ಬಲ್ಲವನಾಗಿ, ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ.
12.67.5
विधिं पप्रच्छ राजस्य सर्वलोकहिते रतः ।
प्रजानां सुखमन्विच्छन्धर्मशीलं बृहस्पतिम् ॥ १२.६७.५ ॥
ಸರ್ವಲೋಕಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿ, ಪ್ರಜೆಗಳ ಸುಖವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಧರ್ಮಶೀಲನಾದ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯನ್ನು ರಾಜ್ಯದ ವಿಧಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು.
12.67.6
केन भूतानि वर्धन्ते क्षयं गच्छन्ति केन वा ।
कमर्चन्तो महाप्राज्ञ सुखमव्ययमाप्नुयुः
एतन्मे शंस देवर्षे धर्मकामार्थसंशयम् ॥ १२.६७.६ ॥
ಯಾವುದರಿಂದ ಭೂತಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಯಾವುದರಿಂದ ಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತವೆ? ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ಯಾರನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ ಜನರು ಅಕ್ಷಯ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ? ದೇವರ್ಷಿಯೇ, ಧರ್ಮ ಕಾಮ ಅರ್ಥದ ಈ ಸಂಶಯವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳಿ.
12.67.7
एवं पृष्टो महाप्राज्ञः कौसल्येनामितौजसा ।
राजसत्कारमव्यग्रो राज्यस्य च विवर्धनम्।
दण्डनीतिं समाश्रित्य शशंसास्मै बृहस्पतिः ॥ १२.६७.७ ॥
ಅಮಿತತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಕೌಸಲ್ಯನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಲು, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯು ಶಾಂತಚಿತ್ತದಿಂದ, ರಾಜಸತ್ಕಾರ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯವೃದ್ಧಿಯ ಕುರಿತು ದಂಡನೀತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು.
12.67.8
राजमूलो महाप्राज्ञ धर्मो लोकस्य लक्ष्यते ।
प्रजा राजभयादेव न खादन्ति परस्परम् ॥ १२.६७.८ ॥
ಓ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮದ ಮೂಲವು ರಾಜನಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ರಾಜನ ಭಯದಿಂದಲೇ ಪ್ರಜೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ.
12.67.9
राजा ह्येवाखिलं लोकं समुदीर्णं समुत्सुकम् ।
प्रसादयति धर्मेण प्रसाद्य च विराजते ॥ १२.६७.९ ॥
ರಾಜನೇ ಕ್ಷುಬ್ಧವೂ ಆತುರವೂ ಆದ ಇಡೀ ಲೋಕವನ್ನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಶಾಂತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶಾಂತಗೊಳಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಅವನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.67.10
यथा ह्यनुदये राजन्भूतानि शशिसूर्ययोः ।
अन्धे तमसि मज्जेयुरपश्यन्तः परस्परम् ॥ १२.६७.१० ॥
ಓ ರಾಜನೇ, ಸೂರ್ಯಚಂದ್ರರ ಉದಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಜೀವಿಗಳು ಗಾಢ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಕಾಣದಂತಾಗುವಂತೆ.
12.67.11
यथा ह्यनुदके मत्स्या निराक्रन्दे विहङ्गमाः ।
विहरेयुर्यथाकामं विहिंसन्तः पुनः पुनः ॥ १२.६७.११ ॥
ನೀರಿಲ್ಲದ ಕಡೆ ಮೀನುಗಳು, ಯಾರ ಕೂಗೂ ಕೇಳಿಸದ ಕಡೆ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ತಿರುಗಾಡಿ ಪದೇಪದೇ ಪರಸ್ಪರ ಹಿಂಸಿಸುವಂತೆ.
12.67.12
विमथ्यातिक्रमेरंश्च विषह्यापि परस्परम् ।
अभावमचिरेणैव गच्छेयुर्नात्र संशयः ॥ १२.६७.१२ ॥
ಪರಸ್ಪರ ಕಲಕಿ, ಮಿತಿಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಪರಸ್ಪರ ಹಿಂಸಿಸಿ ದಮನಿಸಿ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನಾಶವನ್ನು ಹೊಂದುವರು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
12.67.13
एवमेव विना राज्ञा विनश्येयुरिमाः प्रजाः ।
अन्धे तमसि मज्जेयुरगोपाः पशवो यथा ॥ १२.६७.१३ ॥
ಹಾಗೆಯೇ ರಾಜನಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಈ ಪ್ರಜೆಗಳು ನಾಶವಾಗುವರು; ಗೋಪಾಲಕರಿಲ್ಲದ ಪಶುಗಳಂತೆ ಕುರುಡು ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವರು.
12.67.14
हरेयुर्बलवन्तोऽपि दुर्बलानां परिग्रहान् ।
हन्युर्व्यायच्छमानांश्च यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१४ ॥
ರಾಜನು ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ ಬಲವಂತರೂ ದುರ್ಬಲರ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವರು; ಪ್ರತಿರೋಧಿಸುವವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವರು.
12.67.15
ममेदमिति लोकेऽस्मिन्न भवेत्स्वपरिग्रहः ।
न दारा न च पुत्रः स्यान्न धनं न परिग्रहः।
विष्वग्लोपः प्रवर्तेत यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१५ ॥
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ 'ಇದು ನನ್ನದು' ಎಂಬ ಸ್ವಾಮ್ಯವಿರದು; ಪತ್ನಿಯೂ ಇರದು, ಪುತ್ರನೂ ಇರದು, ಧನವೂ ಇರದು, ಸ್ವಾಧೀನವೂ ಇರದು. ರಾಜನು ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಿನಾಶ ಹರಡುವುದು.
12.67.16
यानं वस्त्रमलङ्कारान्रत्नानि विविधानि च ।
हरेयुः सहसा पापा यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१६ ॥
ರಾಜನು ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ಪಾಪಿಗಳು ಅಕಸ್ಮಾತ್ತಾಗಿ ವಾಹನ, ವಸ್ತ್ರ, ಆಭರಣ, ವಿವಿಧ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವರು.
12.67.17
पतेद्बहुविधं शस्त्रं बहुधा धर्मचारिषु ।
अधर्मः प्रगृहीतः स्याद्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१७ ॥
ರಾಜನು ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ಧರ್ಮಾಚರಣೆ ಮಾಡುವವರ ಮೇಲೆ ಹಲವು ವಿಧದ ಶಸ್ತ್ರಗಳು ಬೀಳುವುವು; ಅಧರ್ಮವು ಹಿಡಿತ ಸಾಧಿಸುವುದು.
12.67.18
मातरं पितरं वृद्धमाचार्यमतिथिं गुरुम् ।
क्लिश्नीयुरपि हिंस्युर्वा यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१८ ॥
ರಾಜನು ಪಾಲಿಸದಿದ್ದರೆ, ತಾಯಿ, ತಂದೆ, ವೃದ್ಧರು, ಆಚಾರ್ಯರು, ಅತಿಥಿ, ಗುರುಗಳನ್ನೂ ಜನರು ಪೀಡಿಸುವರು ಅಥವಾ ಹಾನಿ ಮಾಡುವರು.
12.67.19
अन्यांश्च क्रोशतो हिंस्युर्लोकोऽयं दस्युवद्भवेत् ।
वधबन्धपरिक्लेशो नित्यमर्थवतां भवेत्।
ममत्वं च न विन्देयुर्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१९ ॥
ಕೂಗುವ ಇತರರನ್ನು ಅವರು ಹಿಂಸಿಸುವರು; ಈ ಲೋಕ ದರೋಡೆಕೋರರ ಲೋಕದಂತಾಗುವುದು. ಧನವಂತರಿಗೆ ಸದಾ ವಧ, ಬಂಧನ, ಕ್ಲೇಶ ಉಂಟಾಗುವುದು; ರಾಜ ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ ಅವರು ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನೂ ಕಾಣರು.
12.67.20
अन्ताश्चाकाल एव स्युर्लोकोऽयं दस्युसाद्भवेत् ।
पतेद्बहुविधं राज्यं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२० ॥
ಅಕಾಲದಲ್ಲೇ ಅಂತ್ಯಗಳು ಉಂಟಾಗುವವು; ಈ ಲೋಕ ದರೋಡೆಕೋರರ ವಶವಾಗುವುದು. ರಾಜ ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ ರಾಜ್ಯ ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯುವುದು.
12.67.21
न योनिदोषो वर्तेत न कृषिर्न वणिक्पथः ।
मज्जेद्धर्मस्त्रयी न स्याद्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२१ ॥
ವರ್ಣ ಸಂಕರ ನಡೆಯದು, ಕೃಷಿ ಇರದು, ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗಗಳೂ ಇರವು; ರಾಜ ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ ತ್ರಯೀ ಧರ್ಮ ಮುಳುಗಿ ಇಲ್ಲವಾಗುವುದು.
12.67.22
न यज्ञाः संप्रवर्तेयुर्विधिवत्स्वाप्तदक्षिणाः ।
न विवाहाः समाजो वा यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२२ ॥
ಯಜ್ಞಗಳು ವಿಧಿಪ್ರಕಾರ, ಸರಿಯಾದ ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಂದಿಗೆ ನಡೆಯವು; ವಿವಾಹಗಳೂ ಸಮಾಜವೂ ಇರವು, ರಾಜ ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ.
12.67.23
न वृषाः संप्रवर्तेरन्न मथ्येरंश्च गर्गराः ।
घोषाः प्रणाशं गच्छेयुर्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२३ ॥
ಎತ್ತುಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗವು, ಮೊಸರು ಕಡೆಯಲಾಗದು; ಗೋಪಾಲರ ವಸತಿಗಳು ನಾಶವಾಗುವವು, ರಾಜ ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ.
12.67.24
त्रस्तमुद्विग्नहृदयं हाहाभूतमचेतनम् ।
क्षणेन विनशेत्सर्वं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२४ ॥
ಭಯಭೀತರಾಗಿ, ಕಲಕಿದ ಹೃದಯದೊಂದಿಗೆ, 'ಅಯ್ಯೋ ಅಯ್ಯೋ' ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದವರಾಗಿ ಉಳಿಯುವರು; ರಾಜ ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುವುದು.
12.67.25
न संवत्सरसत्राणि तिष्ठेयुरकुतोभयाः ।
विधिवद्दक्षिणावन्ति यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२५ ॥
ರಾಜನು ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ, ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ದಕ್ಷಿಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ನಡೆಯುವ ಸತ್ರಗಳು ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.67.26
ब्राह्मणाश्चतुरो वेदान्नाधीयीरंस्तपस्विनः ।
विद्यास्नाता व्रतस्नाता यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२६ ॥
ರಾಜನು ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ, ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ವ್ರತಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧರಾದ ತಪಸ್ವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನಾಲ್ಕು ವೇದಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡರು.
12.67.27
न भवेद्धर्मसंसेवी मोहविप्रहतो जनः ।
हर्ता स्वच्छेन्द्रियो गच्छेद्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२७ ॥
ರಾಜನು ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ, ಜನರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸುವವರಾಗರು; ಮೋಹ ಮತ್ತು ಗೊಂದಲದಿಂದ ಹತರಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸದೆ ಕಳ್ಳರಾಗಿ ಹೋಗುವರು.
12.67.28
हस्ताद्धस्तं परिमुषेद्भिद्येरन्सर्वसेतवः ।
भयार्तं विद्रवेत्सर्वं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२८ ॥
ರಾಜನು ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ, ಒಬ್ಬರ ಕೈಯಿಂದ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಕೈಗೆ ಹೋಗುವುದು ಕದಿಯಲ್ಪಡುವುದು; ಎಲ್ಲಾ ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಒಡೆಯುವವು; ಭಯದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾದ ಎಲ್ಲರೂ ಓಡಿಹೋಗುವರು.
12.67.29
अनयाः संप्रवपर्तेरन्भवेद्वै वर्णसङ्करः ।
दुर्भिक्षमाविशेद्राष्ट्रं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२९ ॥
ರಾಜನು ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅನ್ಯಾಯಗಳು ಹರಡುವವು; ವರ್ಣಸಂಕರ ಉಂಟಾಗುವುದು; ರಾಷ್ಟ್ರದೊಳಗೆ ಬರಗಾಲ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದು.
12.67.30
विवृत्य हि यथाकामं गृहद्वाराणि शेरते ।
मनुष्या रक्षिता राज्ञा समन्तादकुतोभयाः ॥ १२.६७.३० ॥
ರಾಜನಿಂದ ರಕ್ಷಿತರಾದ ಮನುಷ್ಯರು ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಬಾಗಿಲುಗಳನ್ನು ಇಷ್ಟಾನುಸಾರ ತೆರೆದಿಟ್ಟು ಮಲಗುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲೆಡೆಯೂ ನಿರ್ಭಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ.
12.67.31
नाक्रुष्टं सहते कश्चित्कुतो वा हस्तलाघवम् ।
यदि राजा न सम्यग्गां रक्षयत्यपि धार्मिकः ॥ १२.६७.३१ ॥
ಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ರಾಜನಾದರೂ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸದಿದ್ದರೆ, ಯಾರು ನಿಂದನೆಯನ್ನು ಅಥವಾ ಕೈಚಳಕದ ಕಳ್ಳತನವನ್ನು ಸಹಿಸುವರು?
12.67.32
स्त्रियश्चापुरुषा मार्गं सर्वालङ्कारभूषिताः ।
निर्भयाः प्रतिपद्यन्ते यदि रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३२ ॥
ರಾಜನು ರಕ್ಷಿಸುವಾಗ, ಎಲ್ಲ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತರಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪುರುಷ ಸಂಗವಿಲ್ಲದೆಯೂ ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
12.67.33
धर्ममेव प्रपद्यन्ते न हिंसन्ति परस्परम् ।
अनुगृह्णन्ति चान्योन्यं यदा रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३३ ॥
ರಾಜನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಜನರು ಧರ್ಮವನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಪರಸ್ಪರ ಹಿಂಸಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರು ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
12.67.34
यजन्ते च महायज्ञैस्त्रयो वर्णाः पृथग्विधैः ।
युक्ताश्चाधीयते विद्यां यदा रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३४ ॥
ರಾಜನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಮೂರು ವರ್ಣದವರು ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
12.67.35
वार्तामूलो ह्ययं लोकस्तया वै धार्यते सदा ।
तत्सर्वं वर्तते सम्यग्यदा रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३५ ॥
ಈ ಲೋಕವು ವಾರ್ತೆ (ಜೀವನೋಪಾಯ)ವನ್ನೇ ಮೂಲವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ಇದು ಸದಾ ಧಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜನು ರಕ್ಷಿಸಿದಾಗ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
12.67.36
यदा राजा धुरं श्रेष्ठामादाय वहति प्रजाः ।
महता बलयोगेन तदा लोकः प्रसीदयि ॥ १२.६७.३६ ॥
ರಾಜನು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ನೊಗ (ಭಾರ)ವನ್ನು ಹೊತ್ತು, ಮಹಾ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತಾಗ ಲೋಕವು ಸಂತುಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.
12.67.37
यस्याभावेन भूतानामभावः स्यात्समन्ततः ।
भावे च भावो नित्यं स्यात्कस्तं न प्रतिपूजयेत् ॥ १२.६७.३७ ॥
ಯಾರ ಅಭಾವದಿಂದ ಪ್ರಾಣಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಾಶವಾಗುವವೋ, ಯಾರ ಸದ್ಭಾವದಿಂದ ಅವು ನಿತ್ಯವೂ ಸಮೃದ್ಧವಾಗುವವೋ, ಅವನನ್ನು ಯಾರು ಗೌರವಿಸದೆ ಇರುತ್ತಾರೆ?
12.67.38
तस्य यो वहते भारं सर्वलोकसुखावहम् ।
तिष्ठन्प्रियहिते राज्ञ उभौ लोकाविमौ जयेत् ॥ १२.६७.३८ ॥
ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಸುಖ ನೀಡುವ ಅವನ ಭಾರವನ್ನು ಯಾರು ಹೊರುತ್ತಾನೋ, ರಾಜನ ಪ್ರಿಯ ಹಿತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಈ ಎರಡೂ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.
12.67.39
यस्तस्य पुरुषः पापं मनसाऽप्यनुचिन्तयेत् ।
असंशयमिह क्लिष्टः प्रेत्यापि नरकं व्रजेत् ॥ १२.६७.३९ ॥
ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ಯಾರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಪಾಪವನ್ನು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲದೆ ದುಃಖಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸತ್ತ ನಂತರವೂ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
12.67.40
न हि जात्ववमन्तव्यो मनुष्य इति भूमिपः ।
महती देवता ह्येषा नररूपेण तिष्ठति ॥ १२.६७.४० ॥
'ಇವನು ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯ' ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ರಾಜನನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಅವಮಾನಿಸಬಾರದು; ಇವನು ಮನುಷ್ಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವ ಮಹಾ ದೇವತೆಯೇ.
12.67.41
कुरुते पञ्चरूपाणि कालयुक्तानि यः सदा ।
भवत्यग्निस्तथाऽऽदित्यो मृत्युर्वैश्रवणो यमः ॥ १२.६७.४१ ॥
ಕಾಲದೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿದ ಐದು ರೂಪಗಳನ್ನು ಸದಾ ಧರಿಸುವವನು ಅಗ್ನಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಆದಿತ್ಯ, ಮೃತ್ಯು, ವೈಶ್ರವಣ (ಕುಬೇರ) ಮತ್ತು ಯಮನೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ.
12.67.42
यदा ह्यासीदतः पापान्दहत्युग्रेण तेजसा ।
मिथ्योपचरितो राजा तदा भवति पावकः ॥ १२.६७.४२ ॥
ರಾಜನು ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಉಗ್ರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಸುಡುವಾಗ, ಸುಳ್ಳಾಗಿ ಅವಮಾನಿತನಾದಾಗ ಅವನು ಅಗ್ನಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.67.43
यदा पश्यति चारेण सर्वभूतानि भूमिपः ।
क्षेमं च कृत्वा व्रजति तदा भवति भास्करः ॥ १२.६७.४३ ॥
ರಾಜನು ಗೂಢಚಾರರ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಅವರ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿ ಸಂಚರಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ಸೂರ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.67.44
अशुचींश्च यदा क्रुद्धः क्षिणोति शतशो नरान् ।
सपुत्रपौत्रान्सामात्यांस्तदा भवति सोन्तकः ॥ १२.६७.४४ ॥
ರಾಜನು ಕೋಪದಿಂದ ಅಶುದ್ಧರಾದ ನೂರಾರು ಮಂದಿಯನ್ನು, ಅವರ ಪುತ್ರ-ಪೌತ್ರರು ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ ನಾಶಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ಅಂತಕನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.67.45
यदा त्वधार्मिकान्सर्वांस्तीक्ष्णैर्दण्डैर्नियच्छति ।
धार्मिकांश्चानुगृह्णाति भवत्यथ यमस्तदा ॥ १२.६७.४५ ॥
ರಾಜನು ಅಧಾರ್ಮಿಕರೆಲ್ಲರನ್ನು ಕಠಿಣ ದಂಡಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಧಾರ್ಮಿಕರಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ತೋರಿದಾಗ, ಅವನು ಯಮನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.67.46
यदा तु धनधाराभिस्तर्पयत्युपकारिणः ।
आच्छिनत्ति च रत्नानि विविधान्यपकारिणां ॥ १२.६७.४६ ॥
ರಾಜನು ಧನದ ಧಾರೆಗಳಿಂದ ಉಪಕಾರಿಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ, ಅಪಕಾರಿಗಳ ವಿವಿಧ ರತ್ನಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಾಗ,
12.67.47
श्रियं ददाति कस्मैचित्कस्माच्चिदपकर्षति ।
तदा वैश्रवणो राजा लोके भवति भूमिपः ॥ १२.६७.४७ ॥
ರಾಜನು ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀಡಿ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಂದ ಅದನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಾಗ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವನು ವೈಶ್ರವಣನಾದ (ಕುಬೇರ) ಭೂಪತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.67.48
नास्यापवादे स्थातव्यं दक्षेणाक्लिष्टकर्मणा ।
धर्ममाकाङ्क्षता लोके ईश्वरस्यानसूयता ॥ १२.६७.४८ ॥
ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಯಸುವ, ದಕ್ಷನೂ ನಿರ್ಮಲಕರ್ಮಿಯೂ ಆದ ಅರಸನು ಅಪವಾದಕ್ಕೆ ಗುರಿಯಾಗಬಾರದು; ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರನ (ಆಳ್ವವನ) ಮೇಲೆ ಅಸೂಯೆ ತೋರಬಾರದು.
12.67.49
न हि राज्ञः प्रतीपानि कुर्वन्सुखमवाप्नुयात् ।
पुत्रो भ्राता वयस्यो वा यद्यप्यात्मसमो भवेत् ॥ १२.६७.४९ ॥
ರಾಜನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಯುವವನು ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯಲಾರನು; ಅವನು ಮಗನಾಗಿರಲಿ, ಸಹೋದರನಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಗೆಳೆಯನಾಗಿರಲಿ, ತನ್ನಂತೆಯೇ ಇದ್ದರೂ ಸಹ.
12.67.50
कुर्यात्कृष्णगतिः शेषं ज्वलितोऽनिलसारथिः ।
न तु राज्ञाऽभिपन्नस्य शेषं क्वचन विद्यते ॥ १२.६७.५० ॥
ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸಾರಥಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಉರಿಯುವ ಬೆಂಕಿ ಏನನ್ನೂ ಉಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ರಾಜನಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿಬಿದ್ದವನಿಗೆ ಎಲ್ಲೂ ಏನೂ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
12.67.51
तस्य सर्वाणि रक्ष्याणि दूरतः परिवर्जयेत् ।
मृत्योरिव जुगुप्सेत राजस्वहरणान्नरः ॥ १२.६७.५१ ॥
ಅವನ (ರಾಜನ) ಎಲ್ಲಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ದೂರದಿಂದಲೇ ಅವುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು. ರಾಜನ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವುದನ್ನು ಮನುಷ್ಯನು ಮೃತ್ಯುವಿನಂತೆ ಅಸಹ್ಯಪಡಬೇಕು.
12.67.52
वध्येतभिमृशन्सद्यो मृगः कूटमिव स्पृशन् ।
आत्मस्वमिव संरक्षेद्राजस्वमिह बुद्धिमान् ॥ १२.६७.५२ ॥
ಬಲೆಯನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದ ಜಿಂಕೆ ತಕ್ಷಣ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವಂತೆ, ರಾಜನ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ಮುಟ್ಟುವವನು ತಕ್ಷಣ ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬುದ್ಧಿವಂತನು ರಾಜನ ಸ್ವತ್ತನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
12.67.53
महान्तं नरकं घोरमप्रतिष्ठमचेतसः ।
पतन्ति चिररात्राय राजवित्तापहारिणः ॥ १२.६७.५३ ॥
ರಾಜನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವ ಮೂಢರು ದೀರ್ಘ ರಾತ್ರಿಗಳ ಕಾಲ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದ, ಮಹಾ ಭಯಂಕರವಾದ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.
12.67.54
राजा भोजो विराट् सम्राट् क्षत्रियो भूपतिर्नृपः ।
य एभिः स्तूयते शब्दैः कस्तं नार्चितुमर्हति ॥ १२.६७.५४ ॥
ರಾಜ, ಭೋಜ, ವಿರಾಟ್, ಸಮ್ರಾಟ್, ಕ್ಷತ್ರಿಯ, ಭೂಪತಿ, ನೃಪ ಎಂಬ ಈ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಡುವವನನ್ನು ಗೌರವಿಸಲು ಯಾರು ಅರ್ಹರಲ್ಲ?
12.67.55
तस्माद्बुभूषुर्नियतो जितात्मा संयतेन्द्रियः ।
मेधावी धृतिमान्दक्षः संश्रयेत् महीपतिम् ॥ १२.६७.५५ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಏಳಿಗೆಯನ್ನು ಬಯಸುವವನು, ನಿಯಮಬದ್ಧನು, ಆತ್ಮವಿಜಯಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ನಿಗ್ರಹಿಸಿದವನು, ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಧೈರ್ಯವಂತ, ಸಮರ್ಥನಾದವನು ರಾಜನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು.
12.67.56
कृतज्ञं प्राज्ञमक्षुद्रं दृढभक्तिं जितेन्द्रियम् ।
धर्मनित्यं स्थितं स्थाने मन्त्रिणं पूजयेन्नृपः ॥ १२.६७.५६ ॥
ರಾಜನು ಕೃತಜ್ಞನೂ, ಪ್ರಾಜ್ಞನೂ, ಉದಾರನೂ, ದೃಢಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನೂ, ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿಯೂ, ಸದಾ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವನೂ, ತನ್ನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದವನೂ ಆದ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಗೌರವಿಸಬೇಕು.
12.67.57
दृढभक्तिं कृतप्रज्ञं धर्मज्ञं संयतेन्द्रियम् ।
शूरमक्षुद्रकर्माणं प्रसिद्धं जनमाश्रयेत् ॥ १२.६७.५७ ॥
ದೃಢಭಕ್ತಿ, ಪ್ರೌಢ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಧರ್ಮಜ್ಞತೆ, ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ, ಶೌರ್ಯ, ಉದಾತ್ತ ಕರ್ಮಗಳು ಇರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು.
12.67.58
राजा प्रगल्भं पुरुषं करोति ।
राजा भृशं बृंहयते मनुष्यम्।
राजाभिपन्नस्य कुतः सुखानि ।
राजाऽभ्युपेतं सुखिनं करोति ॥ १२.६७.५८ ॥
ರಾಜನು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ರಾಜನು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಉನ್ನತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಜನ ವಶಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕವನಿಗೆ ಸುಖ ಎಲ್ಲಿ? ರಾಜನನ್ನು ಸೇರಿದವನನ್ನು ರಾಜನು ಸುಖಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
12.67.59
राजा प्रजानां प्रथमं शरीरं ।
प्रजाश्च राज्ञोऽप्रतिमं शरीरम्।
राज्ञा विहीना न भवन्ति देशा ।
देशैर्विहीना न नृपा भवन्ति ॥ १२.६७.५९ ॥
ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಗಳ ಮೊದಲ ದೇಹ; ಪ್ರಜೆಗಳು ರಾಜನ ಅಪ್ರತಿಮ ದೇಹ. ರಾಜನಿಲ್ಲದೆ ದೇಶಗಳಿಲ್ಲ; ದೇಶಗಳಿಲ್ಲದೆ ರಾಜರಿಲ್ಲ.
12.67.60
राजा प्रजानां हृदयं गरीयो ।
गतिः प्रतिष्ठा सुखमुत्तमं च।
समाश्रिता लोकमिमं परं च ।
जयन्ति सम्यक्पुरुषा नरेन्द्र ॥ १२.६७.६० ॥
ರಾಜನು ಪ್ರಜೆಗಳ ಹೃದಯ, ಅತ್ಯಂತ ಗರಿಷ್ಠನು. ಅವನೇ ಗತಿ, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಉತ್ತಮ ಸುಖ. ಅವನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದ ಪುರುಷರು ಈ ಲೋಕ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಜಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಓ ನರೇಂದ್ರ.
12.67.61
नराधिपश्चाप्यनुशिष्य मेदिनीं ।
दमेन सत्येन च सौहृदेन।
महद्भिरिष्ट्वा क्रतुभिर्महायशा ।
स्त्रिविष्टपे स्थानमुपैति शाश्वतम् ॥ १२.६७.६१ ॥
ರಾಜನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳಿ, ದಮ, ಸತ್ಯ, ಸೌಹಾರ್ದದಿಂದ, ಮಹಾ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಮಹಾಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
12.67.62
स एवमुक्तोऽङ्गिरसा कौसल्यो राजसत्तमः ।
प्रयत्नात्कृतवान्वीरः प्रजापालनमुत्तमम् ॥ १२.६७.६२ ॥
ಅಂಗಿರಸನಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಜಶ್ರೇಷ್ಠ ವೀರ ಕೌಸಲ್ಯನು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರಜಾಪಾಲನೆಯ ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡಿದನು.