มหาภารตะ · อัธยายะ 12.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.67.1
किमाहुर्दैवतं विप्रा राजानं भरतर्षभ ।
मनुष्याणामधिपतिं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.६७.१ ॥
ภรตรรษภ พวกพราหมณ์กล่าวว่าเทพผู้เป็นกษัตริย์ ผู้เป็นใหญ่เหนือมนุษย์ คือผู้ใด ขอทรงโปรดบอกข้าพเจ้า ปิตามหะ
12.67.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
बृहस्पतिं वसुमना यथा पप्रच्छ भारत ॥ १२.६७.२ ॥
แม้ที่นี่ก็มีผู้เล่าเรื่องเก่าแก่นี้ ภารตะ ว่าท้าววสุมนัสได้ทูลถามพระพฤหัสปติอย่างไร
12.67.3
राजा वसुमना नाम कौसल्यो धीमतां वरः ।
महर्षि किल पप्रच्छ कृतप्रज्ञं बृहस्पतिम् ॥ १२.६७.३ ॥
พระราชาพระนามว่าวสุมนัส แห่งราชวงศ์เการสัลยะ ผู้เลิศในหมู่ผู้มีปัญญา ได้ทูลถามมหาฤๅษีพระพฤหัสปติ ผู้มีปัญญาสมบูรณ์แล้ว
12.67.4
सर्वं वैनयिकं कृत्वा विनयज्ञो बृहस्पतिम् ।
दक्षिणानन्तरो भूत्वा प्रणम्य विधिपूर्वकम् ॥ १२.६७.४ ॥
ท้าววสุมนัส ผู้รู้จารีตแห่งการคารวะ ได้ปฏิบัติกิริยามารยาททั้งปวงแล้ว ยืนอยู่ทางขวาของพระพฤหัสปติ แล้วถวายบังคมตามพิธี
12.67.5
विधिं पप्रच्छ राजस्य सर्वलोकहिते रतः ।
प्रजानां सुखमन्विच्छन्धर्मशीलं बृहस्पतिम् ॥ १२.६७.५ ॥
ผู้ยินดีในประโยชน์สุขของโลกทั้งปวง ปรารถนาความสุขของประชาราษฎร์ ได้ทูลถามพระพฤหัสปติผู้มีธรรมเป็นสภาพ ถึงแบบแผนแห่งการปกครองของพระราชา
12.67.6
केन भूतानि वर्धन्ते क्षयं गच्छन्ति केन वा ।
कमर्चन्तो महाप्राज्ञ सुखमव्ययमाप्नुयुः
एतन्मे शंस देवर्षे धर्मकामार्थसंशयम् ॥ १२.६७.६ ॥
สรรพสัตว์เจริญเติบโตด้วยสิ่งใด และเสื่อมสลายด้วยสิ่งใด มหาปราชญ์ บุคคลบูชาสิ่งใดจึงจะได้รับความสุขที่ไม่เสื่อมสูญ ข้าแต่เทพฤๅษี ขอทรงประกาศข้อสงสัยของข้าพเจ้าเรื่องธรรม กาม และอรรถนี้ด้วยเถิด
12.67.7
एवं पृष्टो महाप्राज्ञः कौसल्येनामितौजसा ।
राजसत्कारमव्यग्रो राज्यस्य च विवर्धनम्।
दण्डनीतिं समाश्रित्य शशंसास्मै बृहस्पतिः ॥ १२.६७.७ ॥
ครั้นถูกท้าวเการสัลยะผู้มีพลังหาประมาณมิได้ทูลถามเช่นนั้น มหาปราชญ์พระพฤหัสปติ มิได้ทรงรีบร้อน ได้ทรงอธิบายถึงการให้เกียรติแก่พระราชา และการเพิ่มพูนแห่งราชอาณาจักร โดยอาศัยศาสตร์แห่งการปกครองด้วยการลงทัณฑ์
12.67.8
राजमूलो महाप्राज्ञ धर्मो लोकस्य लक्ष्यते ।
प्रजा राजभयादेव न खादन्ति परस्परम् ॥ १२.६७.८ ॥
มหาปราชญ์ ธรรมในโลกนี้ปรากฏว่ามีพระราชาเป็นรากฐาน ประชาราษฎร์ย่อมไม่กินกันเอง เพราะความกลัวต่อพระราชาเท่านั้น
12.67.9
राजा ह्येवाखिलं लोकं समुदीर्णं समुत्सुकम् ।
प्रसादयति धर्मेण प्रसाद्य च विराजते ॥ १२.६७.९ ॥
พระราชาเท่านั้นที่ทรงทำให้โลกทั้งสิ้นซึ่งกำลังวุ่นวายและกระหายสงบลงได้ด้วยธรรม และเมื่อโลกสงบแล้ว พระองค์ย่อมทรงรุ่งเรือง
12.67.10
यथा ह्यनुदये राजन्भूतानि शशिसूर्ययोः ।
अन्धे तमसि मज्जेयुरपश्यन्तः परस्परम् ॥ १२.६७.१० ॥
ดังที่ถ้าไม่มีดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ขึ้น ข้าแต่พระราชา สรรพสัตว์จะจมลงในความมืดมิด มองไม่เห็นกันและกัน
12.67.11
यथा ह्यनुदके मत्स्या निराक्रन्दे विहङ्गमाः ।
विहरेयुर्यथाकामं विहिंसन्तः पुनः पुनः ॥ १२.६७.११ ॥
ดังที่ถ้าไม่มีน้ำ ปลาทั้งหลายและนกทั้งหลายในที่ซึ่งไม่มีเสียงร้อง จะท่องเที่ยวไปตามใจ และเบียดเบียนกันซ้ำแล้วซ้ำเล่า
12.67.12
विमथ्यातिक्रमेरंश्च विषह्यापि परस्परम् ।
अभावमचिरेणैव गच्छेयुर्नात्र संशयः ॥ १२.६७.१२ ॥
เมื่อต่างฝ่ายต่างเบียดเบียนกัน ล่วงละเมิดขอบเขต และข่มเหงกัน พวกเขาจะถึงความพินาศในไม่ช้า ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
12.67.13
एवमेव विना राज्ञा विनश्येयुरिमाः प्रजाः ।
अन्धे तमसि मज्जेयुरगोपाः पशवो यथा ॥ १२.६७.१३ ॥
เช่นนี้เอง ถ้าไม่มีพระราชา ประชาราษฎร์เหล่านี้จะพินาศ จะจมลงในความมืดมิดอันมืดบอด เหมือนฝูงโคที่ไม่มีคนเลี้ยง
12.67.14
हरेयुर्बलवन्तोऽपि दुर्बलानां परिग्रहान् ।
हन्युर्व्यायच्छमानांश्च यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१४ ॥
ถ้าพระราชาไม่คุ้มครอง ผู้มีกำลังแม้จะแย่งชิงทรัพย์สินของผู้อ่อนแอ และจะฆ่าผู้ที่ขัดขืน
12.67.15
ममेदमिति लोकेऽस्मिन्न भवेत्स्वपरिग्रहः ।
न दारा न च पुत्रः स्यान्न धनं न परिग्रहः।
विष्वग्लोपः प्रवर्तेत यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१५ ॥
ในโลกนี้จะไม่มีความรู้สึกว่า ‘นี่เป็นของฉัน’ จะไม่มีภรรยา ไม่มีบุตร ไม่มีทรัพย์ และไม่มีสิ่งที่ถือครอง ถ้าพระราชาไม่คุ้มครอง ความหายนะทั่วทุกทิศทางก็จะแพร่ไป
12.67.16
यानं वस्त्रमलङ्कारान्रत्नानि विविधानि च ।
हरेयुः सहसा पापा यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१६ ॥
ถ้าพระราชาไม่คุ้มครอง คนชั่วร้ายจะฉกชิงยานพาหนะ ผ้าผ่อน เครื่องประดับ และอัญมณีต่าง ๆ ไปในพลันทีเดียว
12.67.17
पतेद्बहुविधं शस्त्रं बहुधा धर्मचारिषु ।
अधर्मः प्रगृहीतः स्याद्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१७ ॥
ถ้าพระราชาไม่คุ้มครอง อาวุธหลายชนิดจะตกลงมาแก่ผู้ประพฤติธรรม และอธรรมจะเข้าครอบงำ
12.67.18
मातरं पितरं वृद्धमाचार्यमतिथिं गुरुम् ।
क्लिश्नीयुरपि हिंस्युर्वा यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१८ ॥
ถ้าพระราชาไม่คุ้มครอง ผู้คนจะทำให้มารดา บิดา ผู้เฒ่า อาจารย์ แขก และครูได้รับความทุกข์ หรือแม้กระทั่งทำร้ายท่านเหล่านั้น
12.67.19
अन्यांश्च क्रोशतो हिंस्युर्लोकोऽयं दस्युवद्भवेत् ।
वधबन्धपरिक्लेशो नित्यमर्थवतां भवेत्।
ममत्वं च न विन्देयुर्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१९ ॥
พวกเขาจะทำร้ายผู้อื่นที่ร้องขอความช่วยเหลือ และโลกนี้จะกลายเป็นดุจถ้ำของโจร ผู้มั่งคั่งจะต้องประสบความทุกข์จากการถูกฆ่า ถูกจองจำ และถูกทรมานอยู่เป็นนิตย์ แม้แต่สิ่งใดที่จะเรียกว่าของตนก็จะหาไม่พบ หากพระราชาไม่คุ้มครอง
12.67.20
अन्ताश्चाकाल एव स्युर्लोकोऽयं दस्युसाद्भवेत् ।
पतेद्बहुविधं राज्यं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२० ॥
จุดจบจะมาถึงแม้ไม่ถึงเวลา และโลกนี้จะตกอยู่ในมือของโจร ถ้าพระราชาไม่คุ้มครอง ราชอาณาจักรจะล่มสลายไปด้วยหลายวิธี
12.67.21
न योनिदोषो वर्तेत न कृषिर्न वणिक्पथः ।
मज्जेद्धर्मस्त्रयी न स्याद्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२१ ॥
หากพระราชาไม่คุ้มครอง ก็จะไม่มีการปนเปื้อนของวรรณะ ไม่มีการเกษตรและไม่มีเส้นทางการค้า ธรรมทั้งสามจะจมลงและสูญหายไป
12.67.22
न यज्ञाः संप्रवर्तेयुर्विधिवत्स्वाप्तदक्षिणाः ।
न विवाहाः समाजो वा यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२२ ॥
หากพระราชาไม่คุ้มครอง ยัญพิธีจะไม่ถูกประกอบตามวิธีที่ถูกต้องพร้อมค่าทักษิณาที่ให้ไปอย่างครบถ้วน ก็จะไม่มีการแต่งงานและไม่มีการชุมนุมของสังคม
12.67.23
न वृषाः संप्रवर्तेरन्न मथ्येरंश्च गर्गराः ।
घोषाः प्रणाशं गच्छेयुर्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२३ ॥
หากพระราชาไม่คุ้มครอง วัวตัวผู้จะไม่เจริญงอกงาม และจะไม่มีการกวนนม หมู่บ้านเลี้ยงสัตว์จะพินาศไป
12.67.24
त्रस्तमुद्विग्नहृदयं हाहाभूतमचेतनम् ।
क्षणेन विनशेत्सर्वं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२४ ॥
หากพระราชาไม่คุ้มครอง ทุกสิ่งจะพินาศในชั่วขณะ ผู้คนจะหวาดกลัว ใจสั่นระส่ำ ร้องคร่ำครวญว่า "วิบัติแล้ว วิบัติแล้ว" และหมดสติไร้ความรู้สึก
12.67.25
न संवत्सरसत्राणि तिष्ठेयुरकुतोभयाः ।
विधिवद्दक्षिणावन्ति यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२५ ॥
หากพระราชาไม่คุ้มครอง พิธียัญที่กินเวลาหนึ่งปี ซึ่งประกอบตามวิธีที่ถูกต้องพร้อมค่าทักษิณาอันมากมาย จะดำเนินไปโดยปราศจากความหวาดกลัวไม่ได้
12.67.26
ब्राह्मणाश्चतुरो वेदान्नाधीयीरंस्तपस्विनः ।
विद्यास्नाता व्रतस्नाता यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२६ ॥
หากพระราชาไม่คุ้มครอง พราหมณ์ผู้บำเพ็ญตบะ ผู้ชำระตนด้วยการศึกษาและด้วยวัตรปฏิบัติ จะไม่ศึกษาพระเวททั้งสี่
12.67.27
न भवेद्धर्मसंसेवी मोहविप्रहतो जनः ।
हर्ता स्वच्छेन्द्रियो गच्छेद्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२७ ॥
หากพระราชาไม่คุ้มครอง ผู้คนจะไม่ยึดมั่นในธรรม ถูกโมหะและความสับสนทำลาย มีอินทรีย์ไม่สำรวม จะกลายเป็นขโมยและไปสู่ความพินาศ
12.67.28
हस्ताद्धस्तं परिमुषेद्भिद्येरन्सर्वसेतवः ।
भयार्तं विद्रवेत्सर्वं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२८ ॥
หากพระราชาไม่คุ้มครอง สิ่งของที่ส่งจากมือหนึ่งไปอีกมือหนึ่งจะถูกลักขโมย เขื่อนกั้นน้ำทั้งหมดจะแตกพัง และทุกคนที่ถูกความกลัวทรมานจะหนีไป
12.67.29
अनयाः संप्रवपर्तेरन्भवेद्वै वर्णसङ्करः ।
दुर्भिक्षमाविशेद्राष्ट्रं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२९ ॥
หากพระราชาไม่คุ้มครอง ความไร้กฎเกณฑ์จะแพร่ขยาย การปนเปื้อนของชนชั้นทางสังคมจะเกิดขึ้นอย่างแน่นอน และความอดอยากจะเข้าสู่แคว้น
12.67.30
विवृत्य हि यथाकामं गृहद्वाराणि शेरते ।
मनुष्या रक्षिता राज्ञा समन्तादकुतोभयाः ॥ १२.६७.३० ॥
ผู้คนที่พระราชาคุ้มครองจะนอนโดยเปิดประตูบ้านได้ตามที่ปรารถนา ปลอดจากความหวาดกลัวทุกทิศ
12.67.31
नाक्रुष्टं सहते कश्चित्कुतो वा हस्तलाघवम् ।
यदि राजा न सम्यग्गां रक्षयत्यपि धार्मिकः ॥ १२.६७.३१ ॥
ใครเล่าจะทนต่อการด่าทอ หรือการลักขโมยด้วยความแคล่วคล่องของมือ หากแม้พระราชาผู้ทรงธรรมก็ไม่คุ้มครองแผ่นดินอย่างถูกต้อง
12.67.32
स्त्रियश्चापुरुषा मार्गं सर्वालङ्कारभूषिताः ।
निर्भयाः प्रतिपद्यन्ते यदि रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३२ ॥
เมื่อพระราชาคุ้มครอง สตรีที่ประดับด้วยเครื่องอาภรณ์ทุกชนิดก็เดินไปตามถนนได้อย่างไม่หวาดกลัว แม้ไม่มีบุรุษคุ้มกัน
12.67.33
धर्ममेव प्रपद्यन्ते न हिंसन्ति परस्परम् ।
अनुगृह्णन्ति चान्योन्यं यदा रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३३ ॥
เมื่อพระราชาคุ้มครองแผ่นดิน ผู้คนย่อมพึ่งพิงธรรมเพียงอย่างเดียว ไม่ทำร้ายซึ่งกันและกัน และแสดงความเมตตาต่อกันและกัน
12.67.34
यजन्ते च महायज्ञैस्त्रयो वर्णाः पृथग्विधैः ।
युक्ताश्चाधीयते विद्यां यदा रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३४ ॥
เมื่อพระราชาคุ้มครองแผ่นดิน วรรณะทั้งสามประกอบมหายัญหลายรูปแบบ และด้วยความตั้งมั่นศึกษาความรู้
12.67.35
वार्तामूलो ह्ययं लोकस्तया वै धार्यते सदा ।
तत्सर्वं वर्तते सम्यग्यदा रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३५ ॥
โลกนี้มีวารตา (การทำมาหากิน) เป็นรากฐาน และโลกย่อมดำรงอยู่ด้วยสิ่งนั้นเสมอ เมื่อพระราชาคุ้มครอง ทุกสิ่งนั้นก็ดำเนินไปอย่างถูกต้อง
12.67.36
यदा राजा धुरं श्रेष्ठामादाय वहति प्रजाः ।
महता बलयोगेन तदा लोकः प्रसीदयि ॥ १२.६७.३६ ॥
เมื่อพระราชาแบกรับแอกที่ประเสริฐที่สุดและนำพาประชาราษฎร์ไปด้วยกำลังและพลังอันยิ่งใหญ่ โลกก็ย่อมได้รับความพอใจ
12.67.37
यस्याभावेन भूतानामभावः स्यात्समन्ततः ।
भावे च भावो नित्यं स्यात्कस्तं न प्रतिपूजयेत् ॥ १२.६७.३७ ॥
เมื่อไม่มีพระองค์ สรรพสัตว์ก็จะพินาศไปทุกทิศ และเมื่อมีพระองค์ ความเจริญรุ่งเรืองก็จะดำรงอยู่เสมอ ใครเล่าจะไม่เคารพบูชาพระองค์
12.67.38
तस्य यो वहते भारं सर्वलोकसुखावहम् ।
तिष्ठन्प्रियहिते राज्ञ उभौ लोकाविमौ जयेत् ॥ १२.६७.३८ ॥
ผู้ที่แบกรับภาระของพระองค์ ซึ่งนำความสุขมาสู่โลกทั้งปวง และยืนหยัดเพื่อประโยชน์อันเป็นที่รักของพระราชา ย่อมพิชิตโลกทั้งสองนี้ได้
12.67.39
यस्तस्य पुरुषः पापं मनसाऽप्यनुचिन्तयेत् ।
असंशयमिह क्लिष्टः प्रेत्यापि नरकं व्रजेत् ॥ १२.६७.३९ ॥
ผู้ใดแม้เพียงในใจคิดร้ายต่อพระองค์ ย่อมได้รับความทุกข์ในโลกนี้โดยไม่ต้องสงสัย และแม้หลังความตายก็จะไปสู่นรก
12.67.40
न हि जात्ववमन्तव्यो मनुष्य इति भूमिपः ।
महती देवता ह्येषा नररूपेण तिष्ठति ॥ १२.६७.४० ॥
พระราชาไม่ควรถูกดูหมิ่นด้วยความคิดว่า "เขาเป็นเพียงมนุษย์" เพราะเทวะผู้ยิ่งใหญ่องค์นี้ดำรงอยู่ในรูปมนุษย์
12.67.41
कुरुते पञ्चरूपाणि कालयुक्तानि यः सदा ।
भवत्यग्निस्तथाऽऽदित्यो मृत्युर्वैश्रवणो यमः ॥ १२.६७.४१ ॥
ผู้ที่ประกอบด้วยกาลย่อมแสดงตนเป็นห้ารูปอยู่เสมอ คือเป็นไฟ เป็นดวงอาทิตย์ เป็นมัจจุราช เป็นท้าววैश्रवณะ และเป็นยมราช
12.67.42
यदा ह्यासीदतः पापान्दहत्युग्रेण तेजसा ।
मिथ्योपचरितो राजा तदा भवति पावकः ॥ १२.६७.४२ ॥
เมื่อพระราชาใช้รัศมีอันร้อนแรงเผาผลาญคนบาป และถูกปฏิบัติต่อโดยผิด ๆ เมื่อนั้นพระองค์ก็กลายเป็นไฟ
12.67.43
यदा पश्यति चारेण सर्वभूतानि भूमिपः ।
क्षेमं च कृत्वा व्रजति तदा भवति भास्करः ॥ १२.६७.४३ ॥
เมื่อพระราชาทอดพระเนตรสรรพสัตว์ทั้งปวงด้วยการส่งจารชน และทำให้เกิดความสงบสุขแล้วเสด็จไป เมื่อนั้นพระองค์ก็กลายเป็นดวงอาทิตย์
12.67.44
अशुचींश्च यदा क्रुद्धः क्षिणोति शतशो नरान् ।
सपुत्रपौत्रान्सामात्यांस्तदा भवति सोन्तकः ॥ १२.६७.४४ ॥
เมื่อพระราชาทรงกริ้วและทำลายคนชั่วนับร้อย พร้อมทั้งบุตร หลาน และอมาตย์ เมื่อนั้นพระองค์ก็กลายเป็นผู้ทำลายสิ้น คือมรณะ
12.67.45
यदा त्वधार्मिकान्सर्वांस्तीक्ष्णैर्दण्डैर्नियच्छति ।
धार्मिकांश्चानुगृह्णाति भवत्यथ यमस्तदा ॥ १२.६७.४५ ॥
เมื่อพระราชาทรงปราบคนอธรรมทั้งหมดด้วยการลงโทษอันรุนแรง และทรงโปรดคนธรรมิก เมื่อนั้นพระองค์ก็กลายเป็นยมราช
12.67.46
यदा तु धनधाराभिस्तर्पयत्युपकारिणः ।
आच्छिनत्ति च रत्नानि विविधान्यपकारिणां ॥ १२.६७.४६ ॥
เมื่อพระราชาทรงให้ความอิ่มเอิบแก่ผู้มีอุปการคุณด้วยสายทรัพย์ และทรงยึดรัตนะต่าง ๆ จากผู้กระทำความผิด
12.67.47
श्रियं ददाति कस्मैचित्कस्माच्चिदपकर्षति ।
तदा वैश्रवणो राजा लोके भवति भूमिपः ॥ १२.६७.४७ ॥
เมื่อพระราชาทรงประทานโชคลาภแก่คนหนึ่ง และทรงพรากไปจากอีกคนหนึ่ง เมื่อนั้นพระองค์ในโลกนี้ก็เป็นเจ้าแห่งแผ่นดินเช่นท้าววैश्रवณะ
12.67.48
नास्यापवादे स्थातव्यं दक्षेणाक्लिष्टकर्मणा ।
धर्ममाकाङ्क्षता लोके ईश्वरस्यानसूयता ॥ १२.६७.४८ ॥
ผู้ปรารถนาธรรมไม่ควรยืนอยู่ในที่ถูกติเตียน ผู้ฉลาดและกระทำการโดยไม่ยุ่งยาก และในโลกนี้ไม่ควรอิจฉาผู้เป็นใหญ่
12.67.49
न हि राज्ञः प्रतीपानि कुर्वन्सुखमवाप्नुयात् ।
पुत्रो भ्राता वयस्यो वा यद्यप्यात्मसमो भवेत् ॥ १२.६७.४९ ॥
ผู้ที่กระทำการขัดต่อพระราชาย่อมไม่อาจได้รับความสุข แม้จะเป็นบุตร พี่น้อง หรือสหาย แม้จะเสมอด้วยตนเองก็ตาม
12.67.50
कुर्यात्कृष्णगतिः शेषं ज्वलितोऽनिलसारथिः ।
न तु राज्ञाऽभिपन्नस्य शेषं क्वचन विद्यते ॥ १२.६७.५० ॥
ไฟที่ลุกโชนมีลมเป็นสารถี ย่อมเผาผลาญทุกสิ่งจนไม่เหลือ แต่สำหรับผู้ที่ตกอยู่ในอำนาจพระราชา ย่อมไม่มีสิ่งใดเหลืออยู่ที่ไหนเลย
12.67.51
तस्य सर्वाणि रक्ष्याणि दूरतः परिवर्जयेत् ।
मृत्योरिव जुगुप्सेत राजस्वहरणान्नरः ॥ १२.६७.५१ ॥
ทรัพย์สินทั้งหมดของพระองค์ควรได้รับการคุ้มครอง และควรหลีกห่างจากทรัพย์นั้นแต่ไกล บุรุษควรเกรงกลัวการยึดทรัพย์ของพระราชาเหมือนกลัวความตาย
12.67.52
वध्येतभिमृशन्सद्यो मृगः कूटमिव स्पृशन् ।
आत्मस्वमिव संरक्षेद्राजस्वमिह बुद्धिमान् ॥ १२.६७.५२ ॥
เหมือนกวางที่แตะต้องบ่วงย่อมถูกฆ่าทันที ผู้ที่แตะต้องทรัพย์ของพระราชาก็ย่อมถูกทำลายทันทีฉันนั้น ผู้มีปัญญาควรปกป้องทรัพย์ของพระราชาเหมือนปกป้องทรัพย์ของตน
12.67.53
महान्तं नरकं घोरमप्रतिष्ठमचेतसः ।
पतन्ति चिररात्राय राजवित्तापहारिणः ॥ १२.६७.५३ ॥
ผู้ไร้สติที่ลักทรัพย์ของพระราชาย่อมตกลงไปในนรกอันยิ่งใหญ่และน่ากลัว ซึ่งไม่มีที่ตั้งมั่น ตลอดราตรีอันยาวนาน
12.67.54
राजा भोजो विराट् सम्राट् क्षत्रियो भूपतिर्नृपः ।
य एभिः स्तूयते शब्दैः कस्तं नार्चितुमर्हति ॥ १२.६७.५४ ॥
ผู้ที่ถูกสรรเสริญด้วยคำเหล่านี้ คือ ราชา โภชะ วิราฎ สัมราฏ กษัตริย์ ภูปติ นฤปะ ใครเล่าจะไม่สมควรที่จะบูชาพระองค์
12.67.55
तस्माद्बुभूषुर्नियतो जितात्मा संयतेन्द्रियः ।
मेधावी धृतिमान्दक्षः संश्रयेत् महीपतिम् ॥ १२.६७.५५ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้ปรารถนาความเจริญ มีตนสำรวม ชนะตน ข่มอินทรีย์ มีปัญญา มีความมั่นคง และฉลาด ควรพึ่งพาพระมหาราชา
12.67.56
कृतज्ञं प्राज्ञमक्षुद्रं दृढभक्तिं जितेन्द्रियम् ।
धर्मनित्यं स्थितं स्थाने मन्त्रिणं पूजयेन्नृपः ॥ १२.६७.५६ ॥
พระราชาควรให้เกียรติที่ปรึกษาผู้รู้คุณ มีปัญญา มีใจประเสริฐ มั่นคงในความภักดี ข่มอินทรีย์ได้ มั่นคงในธรรมเสมอ และตั้งมั่นในที่ของตน
12.67.57
दृढभक्तिं कृतप्रज्ञं धर्मज्ञं संयतेन्द्रियम् ।
शूरमक्षुद्रकर्माणं प्रसिद्धं जनमाश्रयेत् ॥ १२.६७.५७ ॥
ควรพึ่งพาบุคคลผู้มั่นคงในความภักดี มีปัญญาอันสุกงอม รู้ธรรม มีอินทรีย์สำรวม กล้าหาญ มีการกระทำอันประเสริฐ และมีชื่อเสียง
12.67.58
राजा प्रगल्भं पुरुषं करोति ।
राजा भृशं बृंहयते मनुष्यम्।
राजाभिपन्नस्य कुतः सुखानि ।
राजाऽभ्युपेतं सुखिनं करोति ॥ १२.६७.५८ ॥
พระราชาย่อมทำให้บุรุษกล้าหาญ พระราชาย่อมยกย่องบุรุษอย่างยิ่ง สำหรับผู้ตกอยู่ใต้อำนาจพระราชา ความสุขจะมีได้อย่างไร พระราชาย่อมทำให้ผู้มาเฝ้าเป็นสุข
12.67.59
राजा प्रजानां प्रथमं शरीरं ।
प्रजाश्च राज्ञोऽप्रतिमं शरीरम्।
राज्ञा विहीना न भवन्ति देशा ।
देशैर्विहीना न नृपा भवन्ति ॥ १२.६७.५९ ॥
พระราชาเป็นกายแรกของประชาชน และประชาชนเป็นกายอันหาใดเปรียบมิได้ของพระราชา เมื่อปราศจากพระราชา แผ่นดินก็ไม่มี เมื่อปราศจากแผ่นดิน ก็ไม่มีพระราชา
12.67.60
राजा प्रजानां हृदयं गरीयो ।
गतिः प्रतिष्ठा सुखमुत्तमं च।
समाश्रिता लोकमिमं परं च ।
जयन्ति सम्यक्पुरुषा नरेन्द्र ॥ १२.६७.६० ॥
พระราชาเป็นหัวใจอันยิ่งใหญ่ของประชาชน เป็นที่พึ่ง เป็นที่ตั้งมั่น และเป็นความสุขอันสูงสุดของเขา บุรุษทั้งหลายที่พึ่งพระองค์โดยชอบย่อมชนะทั้งโลกนี้และโลกหน้า โอ้เจ้าแห่งมนุษย์
12.67.61
नराधिपश्चाप्यनुशिष्य मेदिनीं ।
दमेन सत्येन च सौहृदेन।
महद्भिरिष्ट्वा क्रतुभिर्महायशा ।
स्त्रिविष्टपे स्थानमुपैति शाश्वतम् ॥ १२.६७.६१ ॥
นราธิปยังได้ปกครองแผ่นดินด้วยการข่มใจ ความสัตย์ และไมตรีจิต และบูชาด้วยยัญพิธีอันยิ่งใหญ่หลายประการ ทำให้มีเกียรติยศอันรุ่งเรือง ย่อมบรรลุสถานอันเป็นนิรันดร์บนสวรรค์ชั้นไตรวิษฏป
12.67.62
स एवमुक्तोऽङ्गिरसा कौसल्यो राजसत्तमः ।
प्रयत्नात्कृतवान्वीरः प्रजापालनमुत्तमम् ॥ १२.६७.६२ ॥
เมื่ออังคิรสได้กล่าวสั่งสอนดังนี้แล้ว กเศาลยะผู้วีรบุรุษ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ ก็ได้ปฏิบัติหน้าที่อันสูงสุดในการคุ้มครองประชาราษฎร์อย่างเพียรพยายาม