മഹാഭാരതം · അധ്യായം 12.67
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.67.1
किमाहुर्दैवतं विप्रा राजानं भरतर्षभ ।
मनुष्याणामधिपतिं तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.६७.१ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, മനുഷ്യരുടെ അധിപതിയായ രാജാവിനെ ബ്രാഹ്മണർ ഏത് ദേവതയായി പറയുന്നു? പിതാമഹാ, അത് എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ.
12.67.2
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
बृहस्पतिं वसुमना यथा पप्रच्छ भारत ॥ १२.६७.२ ॥
ഇവിടെയും ഈ പുരാതനമായ ഇതിഹാസം പറയുന്നു; ഭാരതാ, വസുമനസ്സ് ബൃഹസ്പതിയോട് എങ്ങനെ ചോദിച്ചു എന്ന്.
12.67.3
राजा वसुमना नाम कौसल्यो धीमतां वरः ।
महर्षि किल पप्रच्छ कृतप्रज्ञं बृहस्पतिम् ॥ १२.६७.३ ॥
ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കൗസല്യനായ വസുമനസ്സ് എന്ന രാജാവ്, പ്രജ്ഞയുള്ള മഹർഷി ബൃഹസ്പതിയോട് ചോദിച്ചു.
12.67.4
सर्वं वैनयिकं कृत्वा विनयज्ञो बृहस्पतिम् ।
दक्षिणानन्तरो भूत्वा प्रणम्य विधिपूर्वकम् ॥ १२.६७.४ ॥
വിനയത്തിന്റെ എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും ചെയ്ത്, വിനയം അറിയുന്നവനായി, ബൃഹസ്പതിയുടെ വലതുഭാഗത്ത് നിന്ന്, വിധിപ്രകാരം നമസ്കരിച്ച്.
12.67.5
विधिं पप्रच्छ राजस्य सर्वलोकहिते रतः ।
प्रजानां सुखमन्विच्छन्धर्मशीलं बृहस्पतिम् ॥ १२.६७.५ ॥
സർവലോകഹിതത്തിൽ മുഴുകിയവനായി, പ്രജകളുടെ സുഖം ആഗ്രഹിച്ച്, ധർമ്മശീലനായ ബൃഹസ്പതിയോട് രാജധർമ്മത്തിന്റെ വിധി ചോദിച്ചു.
12.67.6
केन भूतानि वर्धन्ते क्षयं गच्छन्ति केन वा ।
कमर्चन्तो महाप्राज्ञ सुखमव्ययमाप्नुयुः
एतन्मे शंस देवर्षे धर्मकामार्थसंशयम् ॥ १२.६७.६ ॥
എന്തിനാൽ ഭൂതങ്ങൾ വളരുന്നു, എന്തിനാൽ ക്ഷയിക്കുന്നു? മഹാപ്രാജ്ഞാ, ആരെ പൂജിച്ചാൽ മനുഷ്യർ അക്ഷയസുഖം നേടും? ദേവർഷേ, ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവയിലെ ഈ സംശയം എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരൂ.
12.67.7
एवं पृष्टो महाप्राज्ञः कौसल्येनामितौजसा ।
राजसत्कारमव्यग्रो राज्यस्य च विवर्धनम्।
दण्डनीतिं समाश्रित्य शशंसास्मै बृहस्पतिः ॥ १२.६७.७ ॥
അമിതതേജസ്വിയായ കൗസല്യൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, മഹാപ്രാജ്ഞനായ ബൃഹസ്പതി ശാന്തമായി, രാജസത്കാരത്തെയും രാജ്യവർധനത്തെയും കുറിച്ച് ദണ്ഡനീതിയെ ആശ്രയിച്ച് അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു.
12.67.8
राजमूलो महाप्राज्ञ धर्मो लोकस्य लक्ष्यते ।
प्रजा राजभयादेव न खादन्ति परस्परम् ॥ १२.६७.८ ॥
മഹാപ്രാജ്ഞനേ, ലോകത്തിൽ ധർമത്തിന്റെ മൂലം രാജാവിലാണ് കാണുന്നത്; രാജഭയം കൊണ്ടുതന്നെയാണ് പ്രജകൾ പരസ്പരം തിന്നാത്തത്.
12.67.9
राजा ह्येवाखिलं लोकं समुदीर्णं समुत्सुकम् ।
प्रसादयति धर्मेण प्रसाद्य च विराजते ॥ १२.६७.९ ॥
രാജാവ് തന്നെ ഇളകിമറിഞ്ഞ് ആകാംക്ഷയോടെയിരിക്കുന്ന സമസ്ത ലോകത്തെയും ധർമത്താൽ ശാന്തമാക്കുന്നു; ശാന്തമാക്കിയ ശേഷമാണ് അവൻ വിളങ്ങുന്നത്.
12.67.10
यथा ह्यनुदये राजन्भूतानि शशिसूर्ययोः ।
अन्धे तमसि मज्जेयुरपश्यन्तः परस्परम् ॥ १२.६७.१० ॥
രാജാവേ, സൂര്യചന്ദ്രന്മാരുടെ ഉദയമില്ലാത്തപ്പോൾ ജീവികൾ ഘോരമായ അന്ധകാരത്തിൽ മുങ്ങി പരസ്പരം കാണാതാകുന്നതുപോലെ.
12.67.11
यथा ह्यनुदके मत्स्या निराक्रन्दे विहङ्गमाः ।
विहरेयुर्यथाकामं विहिंसन्तः पुनः पुनः ॥ १२.६७.११ ॥
ജലമില്ലാത്തിടത്ത് മത്സ്യങ്ങളും, നിലവിളി കേൾക്കാത്തിടത്ത് പക്ഷികളും ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും പരസ്പരം ഹിംസിക്കുന്നതുപോലെ.
12.67.12
विमथ्यातिक्रमेरंश्च विषह्यापि परस्परम् ।
अभावमचिरेणैव गच्छेयुर्नात्र संशयः ॥ १२.६७.१२ ॥
പരസ്പരം കലക്കി, അതിരുകൾ ലംഘിച്ച്, പരസ്പരം അടിച്ചമർത്തി, വേഗത്തിൽ തന്നെ നാശത്തിലെത്തും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
12.67.13
एवमेव विना राज्ञा विनश्येयुरिमाः प्रजाः ।
अन्धे तमसि मज्जेयुरगोपाः पशवो यथा ॥ १२.६७.१३ ॥
അതുപോലെ രാജാവില്ലെങ്കിൽ ഈ പ്രജകൾ നശിക്കും; ഇടയനില്ലാത്ത കന്നുകാലികളെപ്പോലെ അന്ധകാരത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോകും.
12.67.14
हरेयुर्बलवन्तोऽपि दुर्बलानां परिग्रहान् ।
हन्युर्व्यायच्छमानांश्च यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१४ ॥
രാജാവ് സംരക്ഷിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ ബലവാന്മാർ ദുർബലരുടെ സ്വത്ത് അപഹരിക്കും; എതിർക്കുന്നവരെ കൊല്ലുകയും ചെയ്യും.
12.67.15
ममेदमिति लोकेऽस्मिन्न भवेत्स्वपरिग्रहः ।
न दारा न च पुत्रः स्यान्न धनं न परिग्रहः।
विष्वग्लोपः प्रवर्तेत यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१५ ॥
ഈ ലോകത്ത് 'ഇത് എന്റേത്' എന്ന സ്വന്തമെന്ന അവകാശം ഉണ്ടാകില്ല; ഭാര്യയില്ല, പുത്രനില്ല, ധനമില്ല, സ്വത്തുമില്ല. രാജാവ് പാലിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ എങ്ങും നാശം പടരും.
12.67.16
यानं वस्त्रमलङ्कारान्रत्नानि विविधानि च ।
हरेयुः सहसा पापा यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१६ ॥
രാജാവ് പാലിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ പാപികൾ പെട്ടെന്ന് വാഹനങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും വിവിധ രത്നങ്ങളും അപഹരിക്കും.
12.67.17
पतेद्बहुविधं शस्त्रं बहुधा धर्मचारिषु ।
अधर्मः प्रगृहीतः स्याद्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१७ ॥
രാജാവ് പാലിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ ധർമ്മം പാലിക്കുന്നവരുടെ മേൽ പല തരം ആയുധങ്ങൾ വീഴും; അധർമ്മം പിടിമുറുക്കും.
12.67.18
मातरं पितरं वृद्धमाचार्यमतिथिं गुरुम् ।
क्लिश्नीयुरपि हिंस्युर्वा यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१८ ॥
രാജാവ് പാലിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ അമ്മയെയും അച്ഛനെയും വൃദ്ധരെയും ആചാര്യനെയും അതിഥിയെയും ഗുരുവിനെയും പോലും ആളുകൾ ക്ലേശിപ്പിക്കും, അല്ലെങ്കിൽ ഉപദ്രവിക്കും.
12.67.19
अन्यांश्च क्रोशतो हिंस्युर्लोकोऽयं दस्युवद्भवेत् ।
वधबन्धपरिक्लेशो नित्यमर्थवतां भवेत्।
ममत्वं च न विन्देयुर्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.१९ ॥
നിലവിളിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവരെ അവർ ഹിംസിക്കും; ഈ ലോകം കവർച്ചക്കാരുടെ ലോകമായി മാറും. സമ്പന്നർക്ക് എന്നും വധവും ബന്ധനവും ക്ലേശവും ഉണ്ടാകും; രാജാവ് പരിപാലിച്ചില്ലെങ്കിൽ അവർക്ക് ‘എന്റേത്’ എന്ന ബോധം പോലും ലഭിക്കില്ല.
12.67.20
अन्ताश्चाकाल एव स्युर्लोकोऽयं दस्युसाद्भवेत् ।
पतेद्बहुविधं राज्यं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२० ॥
അകാലത്തിൽ തന്നെ അന്തങ്ങൾ സംഭവിക്കും; ഈ ലോകം കവർച്ചക്കാരുടെ അധീനത്തിലാകും. രാജാവ് സംരക്ഷിച്ചില്ലെങ്കിൽ രാജ്യം പല വിധത്തിൽ വീഴും.
12.67.21
न योनिदोषो वर्तेत न कृषिर्न वणिक्पथः ।
मज्जेद्धर्मस्त्रयी न स्याद्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२१ ॥
വർണസങ്കരം നടക്കില്ല, കൃഷിയും വ്യാപാരപാതകളും ഇല്ലാതാകും; രാജാവ് പരിപാലിച്ചില്ലെങ്കിൽ ത്രയീധർമം മുങ്ങി ഇല്ലാതാകും.
12.67.22
न यज्ञाः संप्रवर्तेयुर्विधिवत्स्वाप्तदक्षिणाः ।
न विवाहाः समाजो वा यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२२ ॥
യജ്ഞങ്ങൾ വിധിപ്രകാരം, ശരിയായ ദക്ഷിണയോടെ നടക്കില്ല; വിവാഹങ്ങളും സമാജവും ഇല്ലാതാകും, രാജാവ് സംരക്ഷിച്ചില്ലെങ്കിൽ.
12.67.23
न वृषाः संप्रवर्तेरन्न मथ्येरंश्च गर्गराः ।
घोषाः प्रणाशं गच्छेयुर्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२३ ॥
കാളകൾ വർധിക്കില്ല, തൈര് കടയില്ല; ഗോപാലവാസങ്ങൾ നശിക്കും, രാജാവ് സംരക്ഷിച്ചില്ലെങ്കിൽ.
12.67.24
त्रस्तमुद्विग्नहृदयं हाहाभूतमचेतनम् ।
क्षणेन विनशेत्सर्वं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२४ ॥
ഭയന്ന്, കലങ്ങിയ ഹൃദയത്തോടെ, 'അയ്യോ അയ്യോ' എന്ന് വിലപിച്ച്, ബോധമില്ലാതെ കഴിയുന്നവർ; രാജാവ് സംരക്ഷിച്ചില്ലെങ്കിൽ എല്ലാം ഒരു നിമിഷത്തിൽ നശിക്കും.
12.67.25
न संवत्सरसत्राणि तिष्ठेयुरकुतोभयाः ।
विधिवद्दक्षिणावन्ति यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२५ ॥
രാജാവ് സംരക്ഷിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, വിധിപ്രകാരം ദക്ഷിണയോടുകൂടിയ വർഷസത്രങ്ങൾ ഭയരഹിതമായി നിലനിൽക്കില്ല.
12.67.26
ब्राह्मणाश्चतुरो वेदान्नाधीयीरंस्तपस्विनः ।
विद्यास्नाता व्रतस्नाता यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२६ ॥
രാജാവ് സംരക്ഷിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, വിദ്യകൊണ്ടും വ്രതംകൊണ്ടും ശുദ്ധരായ തപസ്വി ബ്രാഹ്മണർ നാല് വേദങ്ങളും പഠിക്കില്ല.
12.67.27
न भवेद्धर्मसंसेवी मोहविप्रहतो जनः ।
हर्ता स्वच्छेन्द्रियो गच्छेद्यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२७ ॥
രാജാവ് സംരക്ഷിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, ജനങ്ങൾ ധർമ്മം പാലിക്കുന്നവരാകില്ല; മോഹവും വിഭ്രമവും ബാധിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കാതെ കള്ളന്മാരായി പോകും.
12.67.28
हस्ताद्धस्तं परिमुषेद्भिद्येरन्सर्वसेतवः ।
भयार्तं विद्रवेत्सर्वं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२८ ॥
രാജാവ് സംരക്ഷിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, ഒരാളുടെ കയ്യിൽനിന്ന് മറ്റൊരാളുടെ കയ്യിലേക്ക് പോകുന്നത് മോഷ്ടിക്കപ്പെടും; എല്ലാ അണക്കെട്ടുകളും തകരും; ഭയത്താൽ പീഡിതരായ എല്ലാവരും ഓടിപ്പോകും.
12.67.29
अनयाः संप्रवपर्तेरन्भवेद्वै वर्णसङ्करः ।
दुर्भिक्षमाविशेद्राष्ट्रं यदि राजा न पालयेत् ॥ १२.६७.२९ ॥
രാജാവ് സംരക്ഷിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, അനീതികൾ പടരും; വർണസങ്കരം ഉണ്ടാകും; രാഷ്ട്രത്തിൽ ക്ഷാമം കടന്നുവരും.
12.67.30
विवृत्य हि यथाकामं गृहद्वाराणि शेरते ।
मनुष्या रक्षिता राज्ञा समन्तादकुतोभयाः ॥ १२.६७.३० ॥
രാജാവിനാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ട മനുഷ്യർ തങ്ങളുടെ വീടുകളുടെ വാതിലുകൾ ഇഷ്ടംപോലെ തുറന്നുവെച്ച് ഉറങ്ങുന്നു; എല്ലാ ഭാഗത്തും ഭയരഹിതരായിരിക്കുന്നു.
12.67.31
नाक्रुष्टं सहते कश्चित्कुतो वा हस्तलाघवम् ।
यदि राजा न सम्यग्गां रक्षयत्यपि धार्मिकः ॥ १२.६७.३१ ॥
ധാർമികനായ രാജാവും ഭൂമിയെ ശരിയായി സംരക്ഷിക്കാത്തപ്പോൾ ആരാണ് അധിക്ഷേപവും കൈവിരുതുള്ള മോഷണവും സഹിക്കുക?
12.67.32
स्त्रियश्चापुरुषा मार्गं सर्वालङ्कारभूषिताः ।
निर्भयाः प्रतिपद्यन्ते यदि रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३२ ॥
രാജാവ് സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ, സർവാഭരണ വിഭൂഷിതരായ സ്ത്രീകൾ പുരുഷ തുണയില്ലാതെയും ഭയമില്ലാതെ വഴിയിലൂടെ പോകുന്നു.
12.67.33
धर्ममेव प्रपद्यन्ते न हिंसन्ति परस्परम् ।
अनुगृह्णन्ति चान्योन्यं यदा रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३३ ॥
രാജാവ് ഭൂമിയെ സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ ജനങ്ങൾ ധർമത്തെ മാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നു, പരസ്പരം ഹിംസിക്കുന്നില്ല, പരസ്പരം അനുഗ്രഹിക്കുന്നു.
12.67.34
यजन्ते च महायज्ञैस्त्रयो वर्णाः पृथग्विधैः ।
युक्ताश्चाधीयते विद्यां यदा रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३४ ॥
രാജാവ് ഭൂമിയെ സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ മൂന്നു വർണക്കാർ വിവിധ മഹായജ്ഞങ്ങൾ നടത്തുന്നു; ഉത്സാഹത്തോടെ വിദ്യ പഠിക്കുന്നു.
12.67.35
वार्तामूलो ह्ययं लोकस्तया वै धार्यते सदा ।
तत्सर्वं वर्तते सम्यग्यदा रक्षति भूमिपः ॥ १२.६७.३५ ॥
ഈ ലോകം വാർത്ത (ഉപജീവനം) അടിസ്ഥാനമാക്കിയതാണ്; അതിനാലാണ് ഇത് എന്നും നിലനിൽക്കുന്നത്. രാജാവ് രക്ഷിക്കുമ്പോൾ എല്ലാം ശരിയായി നടക്കുന്നു.
12.67.36
यदा राजा धुरं श्रेष्ठामादाय वहति प्रजाः ।
महता बलयोगेन तदा लोकः प्रसीदयि ॥ १२.६७.३६ ॥
രാജാവ് ശ്രേഷ്ഠമായ നുകം (ഭാരം) ഏറ്റെടുത്ത്, മഹത്തായ ശക്തിയോടെ പ്രജകളെ വഹിക്കുമ്പോൾ ലോകം പ്രസന്നമാകുന്നു.
12.67.37
यस्याभावेन भूतानामभावः स्यात्समन्ततः ।
भावे च भावो नित्यं स्यात्कस्तं न प्रतिपूजयेत् ॥ १२.६७.३७ ॥
ആരുടെ അഭാവത്തിൽ ജീവികൾ എല്ലായിടത്തും നശിക്കുമോ, ആരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അവ എന്നും തഴയ്ക്കുമോ, അവനെ ആരാണ് ആദരിക്കാതിരിക്കുക?
12.67.38
तस्य यो वहते भारं सर्वलोकसुखावहम् ।
तिष्ठन्प्रियहिते राज्ञ उभौ लोकाविमौ जयेत् ॥ १२.६७.३८ ॥
എല്ലാ ലോകങ്ങൾക്കും സുഖം നൽകുന്ന അവന്റെ ഭാരം ആരു വഹിക്കുന്നുവോ, രാജാവിന്റെ പ്രിയഹിതത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നുവോ, അവൻ ഈ രണ്ടു ലോകങ്ങളെയും ജയിക്കും.
12.67.39
यस्तस्य पुरुषः पापं मनसाऽप्यनुचिन्तयेत् ।
असंशयमिह क्लिष्टः प्रेत्यापि नरकं व्रजेत् ॥ १२.६७.३९ ॥
അവനെതിരെ ആരെങ്കിലും മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും പാപം ചിന്തിച്ചാൽ, അവൻ ഇവിടെ സംശയമില്ലാതെ ക്ലേശിക്കും; മരണശേഷം നരകത്തിൽ പോകും.
12.67.40
न हि जात्ववमन्तव्यो मनुष्य इति भूमिपः ।
महती देवता ह्येषा नररूपेण तिष्ठति ॥ १२.६७.४० ॥
'ഇവൻ വെറും മനുഷ്യനാണ്' എന്നു കരുതി രാജാവിനെ ഒരിക്കലും അവമതിക്കരുത്; ഇദ്ദേഹം മനുഷ്യരൂപത്തിൽ നിൽക്കുന്ന മഹാദേവതയാണ്.
12.67.41
कुरुते पञ्चरूपाणि कालयुक्तानि यः सदा ।
भवत्यग्निस्तथाऽऽदित्यो मृत्युर्वैश्रवणो यमः ॥ १२.६७.४१ ॥
കാലസഹിതമായ അഞ്ചു രൂപങ്ങൾ എപ്പോഴും കൈക്കൊള്ളുന്നവൻ അഗ്നിയും, അതുപോലെ ആദിത്യനും, മൃത്യുവും, വൈശ്രവണനും (കുബേരനും), യമനുമായിത്തീരുന്നു.
12.67.42
यदा ह्यासीदतः पापान्दहत्युग्रेण तेजसा ।
मिथ्योपचरितो राजा तदा भवति पावकः ॥ १२.६७.४२ ॥
രാജാവ് പാപികളെ തന്റെ ഉഗ്രതേജസ്സുകൊണ്ട് ദഹിപ്പിക്കുമ്പോൾ, വ്യാജമായി പെരുമാറപ്പെടുമ്പോൾ അവൻ അഗ്നിയായിത്തീരുന്നു.
12.67.43
यदा पश्यति चारेण सर्वभूतानि भूमिपः ।
क्षेमं च कृत्वा व्रजति तदा भवति भास्करः ॥ १२.६७.४३ ॥
രാജാവ് ചാരന്മാരിലൂടെ സർവ ജീവജാലങ്ങളെയും കാണുകയും അവരുടെ ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കി സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അവൻ സൂര്യനാകുന്നു.
12.67.44
अशुचींश्च यदा क्रुद्धः क्षिणोति शतशो नरान् ।
सपुत्रपौत्रान्सामात्यांस्तदा भवति सोन्तकः ॥ १२.६७.४४ ॥
രാജാവ് കോപത്തോടെ അശുദ്ധരായ നൂറുകണക്കിന് മനുഷ്യരെ, അവരുടെ പുത്രപൗത്രന്മാരോടും മന്ത്രിമാരോടും കൂടി നശിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അവൻ അന്തകനാകുന്നു.
12.67.45
यदा त्वधार्मिकान्सर्वांस्तीक्ष्णैर्दण्डैर्नियच्छति ।
धार्मिकांश्चानुगृह्णाति भवत्यथ यमस्तदा ॥ १२.६७.४५ ॥
രാജാവ് അധാർമികരെയെല്ലാം കഠിനമായ ദണ്ഡനങ്ങളാൽ നിയന്ത്രിക്കുകയും ധാർമികരെ അനുഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, അവൻ യമനാകുന്നു.
12.67.46
यदा तु धनधाराभिस्तर्पयत्युपकारिणः ।
आच्छिनत्ति च रत्नानि विविधान्यपकारिणां ॥ १२.६७.४६ ॥
രാജാവ് സമ്പത്തിന്റെ പ്രവാഹങ്ങളാൽ ഉപകാരികളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയും അപകാരികളുടെ വിവിധ രത്നങ്ങൾ പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ,
12.67.47
श्रियं ददाति कस्मैचित्कस्माच्चिदपकर्षति ।
तदा वैश्रवणो राजा लोके भवति भूमिपः ॥ १२.६७.४७ ॥
രാജാവ് ഒരാൾക്ക് ഐശ്വര്യം നൽകുകയും മറ്റൊരാളിൽനിന്ന് അത് പിടിച്ചെടുക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ലോകത്തിൽ അവൻ വൈശ്രവണനായ (കുബേരൻ) ഭൂപാലനാകുന്നു.
12.67.48
नास्यापवादे स्थातव्यं दक्षेणाक्लिष्टकर्मणा ।
धर्ममाकाङ्क्षता लोके ईश्वरस्यानसूयता ॥ १२.६७.४८ ॥
ധർമം ആഗ്രഹിക്കുന്ന, ദക്ഷനും നിർമലകർമിയുമായ രാജാവ് അപവാദത്തിൽ നിൽക്കരുത്; ലോകത്തിൽ ഈശ്വരനായ (ഭരണാധികാരിയുടെ) നേരെ അസൂയ കാണിക്കരുത്.
12.67.49
न हि राज्ञः प्रतीपानि कुर्वन्सुखमवाप्नुयात् ।
पुत्रो भ्राता वयस्यो वा यद्यप्यात्मसमो भवेत् ॥ १२.६७.४९ ॥
രാജാവിനെതിരെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവന് സുഖം ലഭിക്കില്ല; അവൻ മകനോ സഹോദരനോ സുഹൃത്തോ ആകട്ടെ, സ്വന്തം പോലെ പ്രിയനായിരുന്നാലും.
12.67.50
कुर्यात्कृष्णगतिः शेषं ज्वलितोऽनिलसारथिः ।
न तु राज्ञाऽभिपन्नस्य शेषं क्वचन विद्यते ॥ १२.६७.५० ॥
കാറ്റിനെ സാരഥിയാക്കിയ ജ്വലിക്കുന്ന തീ ഒന്നും ശേഷിപ്പിക്കുന്നില്ല; രാജാവിന്റെ പിടിയിലായവന് ഒന്നും എവിടെയും ശേഷിക്കുന്നില്ല.
12.67.51
तस्य सर्वाणि रक्ष्याणि दूरतः परिवर्जयेत् ।
मृत्योरिव जुगुप्सेत राजस्वहरणान्नरः ॥ १२.६७.५१ ॥
അവന്റെ (രാജാവിന്റെ) സകല വസ്തുക്കളും സംരക്ഷിക്കണം; ദൂരെനിന്നേ അവയെ ഒഴിവാക്കണം. രാജസ്വം അപഹരിക്കുന്നതിനെ മനുഷ്യൻ മരണം പോലെ വെറുക്കണം.
12.67.52
वध्येतभिमृशन्सद्यो मृगः कूटमिव स्पृशन् ।
आत्मस्वमिव संरक्षेद्राजस्वमिह बुद्धिमान् ॥ १२.६७.५२ ॥
കെണിയിൽ തൊടുന്ന മാൻ ഉടൻ വധിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ, രാജസ്വം തൊടുന്നവൻ ഉടൻ നശിക്കും. ബുദ്ധിമാൻ രാജസ്വം തന്റെ സ്വന്തം പോലെ സംരക്ഷിക്കണം.
12.67.53
महान्तं नरकं घोरमप्रतिष्ठमचेतसः ।
पतन्ति चिररात्राय राजवित्तापहारिणः ॥ १२.६७.५३ ॥
രാജധനം അപഹരിക്കുന്ന ബുദ്ധിഹീനർ ദീർഘരാത്രികളോളം ആധാരമില്ലാത്ത, മഹാഭയങ്കരമായ നരകത്തിൽ വീഴുന്നു.
12.67.54
राजा भोजो विराट् सम्राट् क्षत्रियो भूपतिर्नृपः ।
य एभिः स्तूयते शब्दैः कस्तं नार्चितुमर्हति ॥ १२.६७.५४ ॥
രാജാവ്, ഭോജൻ, വിരാട്, സമ്രാട്, ക്ഷത്രിയൻ, ഭൂപതി, നൃപൻ എന്നീ ഈ വാക്കുകളാൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവനെ ആദരിക്കാൻ ആർക്കാണ് അർഹതയില്ലാത്തത്?
12.67.55
तस्माद्बुभूषुर्नियतो जितात्मा संयतेन्द्रियः ।
मेधावी धृतिमान्दक्षः संश्रयेत् महीपतिम् ॥ १२.६७.५५ ॥
അതിനാൽ അഭിവൃദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, നിയമനിഷ്ഠനും ആത്മജയിയും ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണമുള്ളവനും ബുദ്ധിമാനും ധൈര്യശാലിയും സമർത്ഥനുമായിരിക്കുകയും രാജാവിനെ ആശ്രയിക്കുകയും വേണം.
12.67.56
कृतज्ञं प्राज्ञमक्षुद्रं दृढभक्तिं जितेन्द्रियम् ।
धर्मनित्यं स्थितं स्थाने मन्त्रिणं पूजयेन्नृपः ॥ १२.६७.५६ ॥
കൃതജ്ഞനും പ്രാജ്ഞനും ഉദാരനും ദൃഢഭക്തിയുള്ളവനും ഇന്ദ്രിയജയിയും എന്നും ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനും തന്റെ സ്ഥാനത്ത് സ്ഥിരനുമായ മന്ത്രിയെ രാജാവ് ബഹുമാനിക്കണം.
12.67.57
दृढभक्तिं कृतप्रज्ञं धर्मज्ञं संयतेन्द्रियम् ।
शूरमक्षुद्रकर्माणं प्रसिद्धं जनमाश्रयेत् ॥ १२.६७.५७ ॥
ദൃഢഭക്തിയും പക്വമായ പ്രജ്ഞയും ധർമ്മജ്ഞാനവും ഇന്ദ്രിയ നിയന്ത്രണവും ധൈര്യവും ഉദാത്തകർമ്മങ്ങളുമുള്ള പ്രസിദ്ധനായ മനുഷ്യനെ ആശ്രയിക്കണം.
12.67.58
राजा प्रगल्भं पुरुषं करोति ।
राजा भृशं बृंहयते मनुष्यम्।
राजाभिपन्नस्य कुतः सुखानि ।
राजाऽभ्युपेतं सुखिनं करोति ॥ १२.६७.५८ ॥
രാജാവ് മനുഷ്യനെ ധൈര്യശാലിയാക്കുന്നു. രാജാവ് മനുഷ്യനെ വളരെ ഉയർത്തുന്നു. രാജാധീനനായവന് സുഖം എവിടെ നിന്ന്? രാജാവിനെ സമീപിച്ചവനെ രാജാവ് സുഖിയാക്കുന്നു.
12.67.59
राजा प्रजानां प्रथमं शरीरं ।
प्रजाश्च राज्ञोऽप्रतिमं शरीरम्।
राज्ञा विहीना न भवन्ति देशा ।
देशैर्विहीना न नृपा भवन्ति ॥ १२.६७.५९ ॥
രാജാവ് പ്രജകളുടെ ആദ്യ ശരീരമാണ്; പ്രജകൾ രാജാവിന്റെ അതുല്യമായ ശരീരമാണ്. രാജാവില്ലാതെ ദേശങ്ങളില്ല; ദേശങ്ങളില്ലാതെ രാജാക്കന്മാരില്ല.
12.67.60
राजा प्रजानां हृदयं गरीयो ।
गतिः प्रतिष्ठा सुखमुत्तमं च।
समाश्रिता लोकमिमं परं च ।
जयन्ति सम्यक्पुरुषा नरेन्द्र ॥ १२.६७.६० ॥
രാജാവ് പ്രജകളുടെ ഹൃദയമാണ്, ഏറ്റവും ഗരിഷ്ഠൻ. അവനാണ് ഗതിയും പ്രതിഷ്ഠയും ഉത്തമസുഖവും. അവനെ ആശ്രയിച്ചവർ ഈ ലോകത്തെയും പരലോകത്തെയും നന്നായി ജയിക്കുന്നു, ഓ നരേന്ദ്രാ.
12.67.61
नराधिपश्चाप्यनुशिष्य मेदिनीं ।
दमेन सत्येन च सौहृदेन।
महद्भिरिष्ट्वा क्रतुभिर्महायशा ।
स्त्रिविष्टपे स्थानमुपैति शाश्वतम् ॥ १२.६७.६१ ॥
രാജാവും ഭൂമി ഭരിച്ച്, ദമം, സത്യം, സൗഹൃദം എന്നിവയാൽ, മഹായജ്ഞങ്ങളാൽ ആരാധിച്ച് മഹായശസ്വിയായി സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ശാശ്വതമായ സ്ഥാനം നേടുന്നു.
12.67.62
स एवमुक्तोऽङ्गिरसा कौसल्यो राजसत्तमः ।
प्रयत्नात्कृतवान्वीरः प्रजापालनमुत्तमम् ॥ १२.६७.६२ ॥
അങ്ഗിരസ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വീരൻ കൗസല്യൻ പ്രയത്നത്തോടെ പ്രജാപാലനമെന്ന ഉത്തമകർമ്മം ചെയ്തു.