Mahābhārata · Adhyāya 12.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.68.1
पार्थिवेन विशेषेण किं कार्यमवशिष्यते ।
कथं रक्ष्यो जनपदः कथं वध्याश्च शत्रवः ॥ १२.६८.१ ॥
¿Qué deber queda especialmente para un rey? ¿Cómo debe protegerse el reino y cómo deben ser abatidos los enemigos?
12.68.2
कथं चारान्प्रयुञ्जीत वर्णान्विश्वासयेत्कथम् ।
कथं भृत्यान्कथं दारान्कथं पुत्रांश्च भारत ॥ १२.६८.२ ॥
¿Cómo deben emplearse los espías? ¿Cómo debe ganarse la confianza de los varṇas? ¿Cómo tratar a los sirvientes, las esposas y los hijos, oh Bhārata?
12.68.3
राजवृत्तं महाराज शृणुष्वावहितोऽखिलम् ।
यत्कार्यं पार्थिवेनादौ पार्थिवप्रकृतेन वा ॥ १२.६८.३ ॥
Oh gran rey, escucha atentamente el relato completo de la conducta de los reyes: lo que un rey, o un ministro natural del rey, debe hacer primero.
12.68.4
आत्मा जेयः सदा राज्ञा ततो जेयाश्च शत्रवः ।
अजितात्मा नरपतिर्विजयेत कथं रिपून् ॥ १२.६८.४ ॥
Un rey debe siempre conquistarse a sí mismo, y luego a sus enemigos. ¿Cómo podría un señor de hombres cuyo yo no está conquistado vencer a sus enemigos?
12.68.5
एतावानात्मविजयः पञ्चवर्गविनिग्रहः ।
जितेन्द्रियो नरपतिर्बाधितुं शक्नुयाद्रिपुन् ॥ १२.६८.५ ॥
La conquista de sí mismo es solo esto: el dominio de los cinco grupos. Solo un señor de hombres que ha dominado sus sentidos puede acosar a sus enemigos.
12.68.6
न्यसेत गुल्मान्दुर्गेषु सन्धौ च कुरुनन्दन ।
नगरोपवने चैव पुरोद्याने तथैव च ॥ १२.६८.६ ॥
Oh gozo de los Kurus, deben ubicarse guarniciones en las fortalezas, en los puntos de los tratados y, asimismo, en el jardín fuera de la ciudad y en el parque de la ciudad.
12.68.7
संस्थानेषु च सर्वेषु पुटेषु नगरस्य च ।
मध्ये च नरशार्दूल तथा राजनिवेशने ॥ १२.६८.७ ॥
En todos los puestos, en todos los barrios de la ciudad, en su centro, oh tigre entre los hombres, y asimismo en la residencia real.
12.68.8
प्रणिर्धीश्च ततः कुर्याज्जडान्धबधिराकृतीन् ।
पुंसः परीक्षितान्प्राज्ञान्क्षुत्पिपासाश्रमक्षमान् ॥ १२.६८.८ ॥
Luego debe establecer espías, disfrazados de torpes, ciegos o sordos, probados, sabios y capaces de soportar el hambre, la sed y la fatiga.
12.68.9
अमात्येषु च सर्वेषु मित्रेषु त्रिविधेषु च ।
पुत्रेषु च महाराज प्रणिदध्यात्समाहितः ॥ १२.६८.९ ॥
Oh gran rey, debe establecer con atención espías entre sus ministros, entre todos sus amigos de las tres clases y entre sus hijos.
12.68.10
पुरे जनपदे चैव तथा सामन्तराजसु ।
यथा न विद्युरन्योन्यं प्रणिधेयास्तथा हि ते ॥ १२.६८.१० ॥
En la ciudad y en el campo, y asimismo entre los reyes vecinos, deben colocarse de modo que no se conozcan entre sí; pues así han de ser destinados.
12.68.11
चारांश्च विद्यात्प्रहितान्परेण भरतर्षभ ।
आपणेषु विहारेषु समवायेषु वीथिषु ॥ १२.६८.११ ॥
Oh toro de los Bharatas, también se deben reconocer los espías enviados por el enemigo: en los mercados, en los lugares de recreo, en las asambleas y en las calles.
12.68.12
आरामेषु तथोद्याने पण्डितानां समागमे ।
वेशेषु चत्वरे चैव सभास्वावसथेषु च ॥ १२.६८.१२ ॥
En los jardines y asimismo en los parques, en las reuniones de los sabios, en las casas de las cortesanas, en los cruces, en las salas de asamblea y en los alojamientos.
12.68.13
एवं विहन्याच्चारेण परचारं विचक्षणः ।
चारे च विहते सर्वं हतं भवति भारत ॥ १२.६८.१३ ॥
Así, el sabio debe destruir a los espías enemigos mediante sus propios espías; cuando la red de espías es destruida, todo se pierde, oh Bhārata.
12.68.14
यदा तु हीनं नृपतिर्विद्यादात्मानमात्मना ।
अमात्यैः सह संमन्त्र्य कुर्यात्सन्धिं बलीयसा ॥ १२.६८.१४ ॥
Cuando el rey sepa que es más débil que su enemigo, debe consultar con sus ministros y hacer un tratado con el más fuerte.
12.68.15
विद्वांसः क्षत्रिया वैश्या ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः ।
दण्डनीतौ तु निष्पन्ना मन्त्रिणः पृथिवीपते ॥ १२.६८.१५ ॥
Oh señor de la tierra, los guerreros, mercaderes y brahmanes sabios y muy instruidos, expertos en la ciencia del gobierno, son los que deben ser consejeros.
12.68.16
प्रष्टव्यो ब्राह्मणः पूर्वं नीतिशास्त्रस्य तत्ववित् ।
पश्चात्पृच्छेत भूपालः क्षत्रियं नीतिकोविदम्।
वैश्यशूद्रौ तथा भूयः शास्त्रज्ञौ हितकारिणौ ॥ १२.६८.१६ ॥
El rey debe consultar primero a un brahmán que conozca la esencia de la ciencia de la conducta; después debe preguntar a un guerrero experto en la política, y luego igualmente a un mercader y a un sirviente, conocedores de los tratados y consejeros benéficos.
12.68.17
अज्ञायमाने हीनत्वे सन्धिं कुर्यात्परेण वै ।
लिप्सुर्वा कंचिदेवार्थं त्वरमाणो विचक्षणः ॥ १२.६८.१७ ॥
Incluso cuando la propia debilidad no se conoce, o cuando el sabio se apresura por alcanzar algún objetivo particular, debe hacer un tratado con el enemigo.
12.68.18
गुणवन्तो महोत्साहा धर्मज्ञाः साधवश्च ये ।
सन्दधीत नृपस्तैश्च राष्ट्रं धर्मेण पालयन् ॥ १२.६८.१८ ॥
El rey debe aliarse con quienes son virtuosos, de gran energía, conocedores del dharma y buenas personas, y proteger el reino conforme al dharma.
12.68.19
उच्छिद्यमानमात्मानं ज्ञात्वा राजा महामतिः ।
पूर्वापकारिणो हन्याल्लोकद्विष्टांश्च सर्वशः ॥ १२.६८.१९ ॥
Sabiendo que él mismo está siendo destruido, el rey de gran sabiduría debe matar a quienes le hicieron daño antes y a los odiados por el pueblo, en todos los sentidos.
12.68.20
यो नोपकर्तुं शक्नोति नापकर्तुं महीपतिः ।
न शक्यरूपश्चोद्धर्तुमुपेक्ष्यस्तादृशो भवेत् ॥ १२.६८.२० ॥
Un rey que no puede ni beneficiar ni perjudicar, que no puede ser fácilmente sometido ni derribado, tal rey debe ser ignorado.
12.68.21
यात्रां यायादविज्ञातमनाक्रन्दमनन्तरम् ।
व्यासक्तं च प्रमत्तं च दुर्बलं च विचक्षणः ॥ १२.६८.२१ ॥
El rey sagaz debe marchar sin ser advertido y sin aviso, de inmediato, contra quien está distraído, descuidado y débil.
12.68.22
यात्रामाज्ञापयेद्वीरः कल्यः पुष्टबलः सुखी ।
पूर्वं कृत्वा विधानं च यात्रायां नगरे तथा ॥ १२.६८.२२ ॥
Un rey valiente, sano, de fuerzas bien nutridas y contento debe ordenar la campaña, tras haber preparado antes las disposiciones tanto para la marcha como para la ciudad.
12.68.23
न च पश्यो भवेदस्य नृपो यश्चातिवीर्यवान् ।
हीनश्च बलवीर्याभ्यां कर्षयंस्तत्परो वसेत् ॥ १२.६८.२३ ॥
Un rey sin visión de futuro no debe enfrentarse a quien es extraordinariamente poderoso; y quien, aunque carezca de fuerza y valor, vive empeñado en arrastrar precisamente a aquel, debe seguir así.
12.68.24
राष्ट्रं च पीडयेत्तस्य शस्त्राग्निविषमूर्च्छनैः ।
अमात्यवल्लभानां च विवादांस्तस्य कारयेत् ॥ १२.६८.२४ ॥
Debe hostigar su reino con armas, fuego, veneno y artes que provocan desmayos, y debe provocar disputas en torno a él entre los favoritos de sus ministros.
12.68.25
वर्जनीयं सदा युद्धं राज्यकामेन धीमता ।
उपायैस्त्रिभिरादानमर्थस्याह बृहस्पतिः ॥ १२.६८.२५ ॥
Un hombre sabio que desea el reino debe evitar siempre la guerra; Bṛhaspati ha dicho que la riqueza se adquiere por tres medios.
12.68.26
सान्त्वेन तु प्रदानेन भेदेन च नराधिप ।
यमर्थं शक्नुयात्प्राप्तुं तेन तुष्येत पण्डितः ॥ १२.६८.२६ ॥
Oh señor de los hombres, el sabio debe contentarse con el fin que pueda alcanzar mediante la conciliación, el don y la división.
12.68.27
आददीत बलिं चापि प्रजाभ्यः कुरुनन्दन ।
षङ्भागममितप्रज्ञस्तासामेवाभिगुप्तये ॥ १२.६८.२७ ॥
Oh alegría de los Kurus, el rey de sabiduría sin límites debe tomar una sexta parte como tributo de sus súbditos, y solo para protegerlos.
12.68.28
दशाधर्मगतेभ्यो यद्वसु बह्वल्पमेव वा ।
तन्नाददीत सहसा पौराणां रक्षणाय वै ॥ १२.६८.२८ ॥
La riqueza, sea mucha o poca, no debe tomarse de repente a quienes han caído en los diez tipos de injusticia; es para la protección de los ciudadanos.
12.68.29
यथा पुत्रास्तथा पौरा द्रष्टव्यास्ते न संशयः ।
भक्तिश्चैषु न कर्तव्या व्यवहारप्रदर्शने ॥ १२.६८.२९ ॥
Así como a los hijos, así deben considerarse los ciudadanos; de ello no hay duda. En la administración de la justicia no debe mostrarse parcialidad hacia ellos.
12.68.30
श्रोतुं चैव न्यसेद्राजा प्राज्ञान्सर्वार्थदर्शिनः ।
व्यवहारेषु सततं तत्र राज्यं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.६८.३० ॥
El rey debe nombrar sabios que vean todos los fines, para que lo escuchen; en los procesos legales el reino siempre descansa sobre ellos.
12.68.31
आकरे लवणे शुल्के तरे नागबले तथा ।
न्यसेदमात्यान्नृपतिः स्वाप्तान्वा पुरुषान्हितान् ॥ १२.६८.३१ ॥
El rey debe nombrar, en las minas, las salinas, los impuestos, los vados y la fuerza de elefantes, a sus ministros de confianza o a hombres leales y bien intencionados.
12.68.32
सम्यग्दण्डधरो नित्यं राजा धर्ममवाप्नुयात् ।
नृपस्य सततं दण्डः सम्यग्धर्मः प्रशस्यते ॥ १२.६८.३२ ॥
El rey que siempre porta correctamente la vara del castigo alcanza el dharma. Para un rey, el castigo justo y constante es alabado como el recto dharma.
12.68.33
वेदवेदाङ्गवित्प्राज्ञः सुतपस्वी नृपो भवेत् ।
दानशीलश्च सततं यज्ञशीलश्च भारत ॥ १२.६८.३३ ॥
Que el rey sea quien conoce los Vedas y sus miembros, es sabio y muy austero. Oh Bhārata, que siempre sea generoso y dado a los sacrificios.
12.68.34
एते गुणाः समस्ताः स्युर्नृपस्य सततं स्थिराः ।
व्यवहारस्य लोपेन कुतः स्वर्गः कुतो यशः ॥ १२.६८.३४ ॥
Todas estas cualidades deben permanecer siempre firmes en el rey. Si se descuida la administración de la justicia, ¿cómo se alcanzará el cielo y cómo la fama?
12.68.35
यदा तु पीडितो राजा भवेद्राज्ञा बलीयसा ।
तदाभिसंश्रयेद्दुर्गं बुद्धिमान्पृथिवीपतिः ॥ १२.६८.३५ ॥
Cuando un rey es oprimido por otro más poderoso, el sabio señor de la tierra debe refugiarse en una fortaleza.
12.68.36
विधावाक्रम्य मित्राणि विधानमुपकल्पयेत् ।
सामभेदान्विरोधार्थं विधानमुपकल्पयेत् ॥ १२.६८.३६ ॥
Tras acercarse a los aliados en la estrategia, se debe idear un plan. Para oponerse, se debe idear un plan mediante la conciliación (sāma) y la división (bheda).
12.68.37
त्रिधा तु कृत्वा मित्राणि विधानमुपकल्पयेत् ।
घोषान्न्यसेत मार्गेषु ग्रामानुत्थापयेदपि।
प्रवेशयेच्च तान्सर्वाञ्शाखानगरकेष्वपि ॥ १२.६८.३७ ॥
Habiendo dividido a los aliados de tres maneras, debe idear un plan. Debe colocar aldeas de pastores en los caminos y también agitar las aldeas; debe enviarlos a todos también a las ciudades ramales.
12.68.38
ये गुप्ताश्चैव दुर्गाश्च देशास्तेषु प्रवेशयेत् ।
धनिनो बलमुख्यांश्च सान्त्वयित्वा पुनः पुनः ॥ १२.६८.३८ ॥
En aquellas regiones que están protegidas y fortificadas, debe enviarlos; y consolando una y otra vez a los ricos y a los principales del ejército...
12.68.39
सस्याभिहारं कुर्वीत स्वयमेव नराधिपः ।
असंभवे प्रवेशस्य दाहयेदग्निना भृशम् ॥ १२.६८.३९ ॥
El rey mismo debe apoderarse de las cosechas; y si la entrada es imposible, debe hacerlas quemar a fondo con fuego.
12.68.40
क्षेत्रस्थेषु च सस्येषु शत्रोरुपजपेन्नरान् ।
विनाशयेद्वा तत्सर्वं बलेनाथ स्वकेन वै ॥ १२.६८.४० ॥
Respecto a las cosechas que están en los campos, debe incitar en secreto a los hombres del enemigo; o debe destruir todo ello con la fuerza de su propio ejército.
12.68.41
नदीमार्गेषु च तथा संक्रमानवसादयेत् ।
जलं विस्रावयेत्सर्वमविस्राव्यं च दूषयेत् ॥ १२.६८.४१ ॥
En las rutas fluviales y asimismo en los vados, debe derribar las orillas; debe drenar toda el agua, y lo que no pueda drenarse, debe contaminarlo.
12.68.42
तदात्वेनायतीभिश्च निवसेद्भूम्यनन्तरम् ।
प्रतिघातं परस्याजौ युद्धकालेऽप्युपस्थिते ॥ १२.६८.४२ ॥
Por medios presentes y futuros, debe asentarse en la tierra contigua; y aun cuando llegue el tiempo de la guerra, debe devolver el golpe del enemigo en la batalla.
12.68.43
दुर्गाणां चाभितो राजा मूलच्छेदं प्रकारयेत् ।
सर्वेषां क्षुद्रवृक्षाणां चैत्यवृक्षान्विवर्जयेत् ॥ १२.६८.४३ ॥
El rey debe hacer cortar las raíces en todos los lados de las fortalezas; que corte todos los árboles pequeños, pero deje en paz los árboles caitya.
12.68.44
प्रवृद्धानां च वृक्षाणां शाखां प्रच्छेदयेत्तथा ।
चैत्यानां सर्वथा त्याज्यमपि पत्रस्य पातनम् ॥ १२.६८.४४ ॥
Asimismo deben cortarse las ramas de los árboles crecidos; pero incluso derribar las hojas de los árboles caitya debe evitarse por completo.
12.68.45
देवानामाश्रयाश्चैत्या यक्षराक्षसभोगिनाम् ।
पिशाचपन्नगानां च गन्धर्वाप्सरसामपि।
रौद्राणां चैव भूतानां तस्मात्तान्परिवर्जयेत् ॥ १२.६८.४५ ॥
Los árboles caitya son moradas de dioses, yakṣas, rākṣasas, serpientes, piśācas, pannagas, gandharvas, apsarases y de los espíritus feroces; por eso deben evitarse.
12.68.46
श्रूयते हि निकुम्भेन सौदासस्य बलं हतम् ।
महेश्वरगणेशेन वाराणस्यां नराधिप ॥ १२.६८.४६ ॥
Se oye, oh señor de los hombres, que en Vārāṇasī el ejército de Saudāsa fue destruido por Nikumbha, por medio de Gaṇeśa, jefe de las huestes de Maheśvara.
12.68.47
प्रगण्डीः कारयेत्सम्यगाकाशजननीस्तदा ।
आपूरयेच्च परिखां स्थाणुनक्रझषाकुलाम् ॥ १२.६८.४७ ॥
Entonces debe hacer construir bien los baluartes (pragaṇḍī), abiertos hacia el cielo, y llenar el foso, lleno de estacas, cocodrilos y peces.
12.68.48
सङ्कटद्वारकाणि स्युरुच्छ्वासार्थं पुरस्य च ।
तेषां च द्वारवद्गुप्तिः कार्या सर्वात्मना भवेत् ॥ १२.६८.४८ ॥
Deben existir puertas estrechas para la ventilación de la ciudad; y su protección, como la de la puerta principal, debe asegurarse por completo en todos los sentidos.
12.68.49
द्वारेषु च गुरूण्येव यन्त्राणि स्थापयेत्सदा ।
आरापयेच्छतघ्नीश्च स्वाधीनानि च कारयेत् ॥ १२.६८.४९ ॥
En las puertas siempre debe colocar máquinas pesadas, montar las śataghnī y hacer que queden bajo su propio control.
12.68.50
काष्ठानि चाभिहार्याणि तथा कूपांश्च खानयेत् ।
संशोधयेत्तथा कूपान्कृतान्पूर्वपयोर्थिभिः ॥ १२.६८.५० ॥
También debe hacer traer leña y hacer cavar pozos; y los pozos ya hechos deben ser limpiados por quienes necesitan agua.
12.68.51
तृणच्छन्नानि वेश्मानि पङ्केनाथ प्रलेपयेत् ।
निर्हरेच्च तृणं मासि चैत्रे वह्निभयात्पुरा ॥ १२.६८.५१ ॥
A las casas cubiertas de hierba debe revocarlas con barro; y en el mes de Caitra, por temor al fuego, debe retirar la hierba de antemano.
12.68.52
नक्तमेव च भक्तानि पाचयेत नराधिपः ।
न दिवा ज्वालयेदग्निं वर्जयित्वाऽऽग्निहोत्रिकम् ॥ १२.६८.५२ ॥
El rey debe hacer cocinar la comida solo de noche, y no encender fuego de día, salvo para el sacrificio del fuego agnihotra.
12.68.53
यथासंभवशैलानि चैष्टकानि च कारयेत् ।
मृण्मयानि च कुर्वीत ज्ञात्वा देशं बलाबलम् ॥ १२.६८.५३ ॥
Tanto como sea posible, debe hacer preparar piedras y ladrillos, y también objetos de barro, conociendo la fuerza y la debilidad de la tierra.
12.68.54
कर्मारारिष्टशालासु ज्वलेदग्निः सुरक्षितः ।
गृहाणि च प्रवेश्यान्तर्विधेयः स्याद्धुताशनः ॥ १२.६८.५४ ॥
En los talleres de los herreros el fuego debe encenderse bien custodiado; y también debe llevarse fuego dentro de las casas, manteniéndolo bajo control.
12.68.55
महादण्डश्च तस्य स्याद्यस्याग्निर्वै दिवा भवेत् ।
प्रघोषयेदथैवं च रक्षणार्थं पुरस्य च ॥ १२.६८.५५ ॥
Y aquel en cuya casa se produzca un incendio de día recibirá un gran castigo. Y, para la protección de la ciudad, debe proclamarse así.
12.68.56
भिक्षुकांश्चाक्रिकांश्चैव क्लीबोन्मत्तान्कुशीलवान् ।
बाह्यान्कुर्यान्नरश्रेष्ठ दोषाय स्युर्हि ते शठाः ॥ १२.६८.५६ ॥
Oh, el mejor de los hombres, a mendigos, mimos, eunucos, locos y juglares debe mantenérselos fuera, pues esos embaucadores se convierten en causa de daño.
12.68.57
चत्वरेष्वथ तीर्थेषु सभास्वावसथेषु च ।
यथार्थवर्णं प्रणिधिं कुर्यात्सर्वत्र पार्थिवः ॥ १२.६८.५७ ॥
En las encrucijadas, en los vados sagrados, en las salas de asamblea y en las posadas, el rey debe nombrar espías de apariencia verdadera en todas partes.
12.68.58
विशालान्राजमार्गांश्च कारयेत नराधिपः ।
प्रपाश्च विपणीश्चैव यथोद्देशं समादिशेत् ॥ १२.६८.५८ ॥
El señor de los hombres debe mandar construir amplias calzadas reales, y ordenar que se establezcan abrevaderos y mercados en los lugares designados.
12.68.59
भाण्डागारायुधागारान्धान्यागारांश्च सर्वशः ।
अश्वागारान्गजागारान्बलाधिकरणानि च ॥ १२.६८.५९ ॥
El rey debe establecer en todas partes tesorerías, arsenales, graneros, caballerizas, establos de elefantes y oficinas del ejército.
12.68.60
परिखाश्चैव कौरव्य प्रतोलीसङ्कटानि च ।
न जातु कश्चित्पश्येत गुह्यमेतद्युधिष्ठिर ॥ १२.६८.६० ॥
Y también se deben construir fosos, puertas de la ciudad y pasajes estrechos, oh Kaurava; y este secreto, oh Yudhiṣṭhira, nadie debe verlo jamás.
12.68.61
अर्थसंनिचयं कुर्याद्राजा परबलार्दितः ।
तैलं मधु घृतं सस्यमौषधानि च सर्वशः ॥ १२.६८.६१ ॥
Un rey acosado por la fuerza de un enemigo debe acumular reservas de riqueza: aceite, miel, ghee, grano y medicinas de todo tipo.
12.68.62
अङ्गारकुशमुञ्जानां पलाशशरवर्णिनाम् ।
यवसेन्धनदिग्धानां कारयेत च संचयान् ॥ १२.६८.६२ ॥
También debe hacer acopiar carbón, hierba kuśa y muñja, madera de palāśa y materiales como cañas, todos untados con forraje de cebada y combustible.
12.68.63
आयुधानां च सर्वेषां शक्त्यृष्टिप्रासचर्मणाम् ।
संचयानेवमादीनां कारयेत नराधिपः ॥ १२.६८.६३ ॥
El rey debe hacer acopiar todo tipo de armas —lanzas, dardos, jabalinas y escudos— y otras semejantes.
12.68.64
औषधानि च सर्वाणि मूलानि च फलानि च ।
चतुर्विधांश्च वैद्यान्वै संगृह्णीयाद्विशेषठः ॥ १२.६८.६४ ॥
Debe reunir con especial cuidado todas las medicinas, raíces y frutos, y médicos de cuatro clases.
12.68.65
नटांश्च नर्तकांश्चैव मल्लान्मायाविनस्तथा ।
शोभयेयुः पुरवरं मोदयेयुश्च सर्वशः ॥ १२.६८.६५ ॥
Actores, bailarines, luchadores y ilusionistas deben igualmente embellecer la excelente ciudad y deleitar a sus gentes de todas las formas.
12.68.66
यतः शङ्का भवेच्चापि भृत्यतोऽथापि मन्त्रितः ।
पौरेभ्यो नृपतेर्वापि स्वाधीनान्कारयेत तान् ॥ १२.६८.६६ ॥
Aquellos de quienes pueda surgir sospecha —ya sea un sirviente, un ministro, los habitantes de la ciudad o incluso el rey— deben mantenerse bajo el propio control y hacerse trabajar.
12.68.67
कृते कर्माणि राजा तान्पूजयेद्धनसंचयैः ।
माननेन यथार्हेण सान्त्वेन विविधेन च ॥ १२.६८.६७ ॥
Cuando las obras estén hechas, el rey debe honrarlos con montones de riqueza, con el respeto debido y con diversas formas de consuelo.
12.68.68
निर्वेदयित्वा तु परं हत्वा वा कुरुनन्दन ।
गतानृण्यो भवेद्राजा यथा शास्त्रे निदर्शितम् ॥ १२.६८.६८ ॥
Oh alegría de los Kurus, habiendo agotado al enemigo o habiéndolo matado, el rey queda libre de deuda, como se muestra en la escritura.
12.68.69
राज्ञा सप्तैव रक्ष्याणि तानि चैव निबोध मे ।
आत्माऽमात्याश्च कोशाश्च दण्डो मित्राणि चैव हि ॥ १२.६८.६९ ॥
El rey debe proteger siete cosas; apréndelas de mí: el propio soberano, los ministros, el tesoro, la fuerza (ejército) y los aliados.
12.68.70
तथा जनपदाश्चैव पुरं च कुरुनन्दन ।
एतत्सप्तात्मकं राज्यं परिपाल्यं प्रयत्नतः ॥ १२.६८.७० ॥
Igualmente los territorios y la ciudad, oh alegría de los Kurus; este reino de siete partes debe protegerse con cuidado.
12.68.71
षाङ्गुण्यं च त्रिवर्गं च त्रिवर्गपरमं तथा ।
यो वेत्ति पुरुषव्याघ्र स भुङ्क्ते पृथिवीमिमाम् ॥ १२.६८.७१ ॥
Quien conoce la política de seis partes, los tres fines y lo que está por encima de los tres fines, oh tigre entre los hombres, ese disfruta de esta tierra.
12.68.72
षाङ्गुण्यमिति यत्प्रोक्तं तन्निबोध युधिष्ठिर ।
सन्धायासनमित्येव यात्रासन्धानमेव च ॥ १२.६८.७२ ॥
Lo que se declara como la política de seis partes, compréndelo, oh Yudhiṣṭhira: la paz (sandhi), la neutralidad (āsana), la marcha (yātrā) y la alianza (sandhāna).
12.68.73
विगृह्यासनमित्येव यात्रां संपरिगृह्य च ।
द्वैधीभावस्तथाऽन्येषां संश्रयोऽथ परस्य च ॥ १२.६८.७३ ॥
Esperar tras declarar la guerra, emprender la marcha, sembrar la división entre otros y buscar el amparo del enemigo.
12.68.74
त्रिवर्गश्चापि यः प्रोक्तस्तमिहैकमनाः शृणु ।
क्षयः स्थानं च वृद्धिश्च त्रिवर्गः परमस्तथा ॥ १२.६८.७४ ॥
Escucha con mente unificada lo que se dijo del triple fin: la decadencia, la estabilidad, el crecimiento y, asimismo, el triple supremo.
12.68.75
धर्मश्चार्थश्च कामश्च त्रिवर्गो वै सनातनः ।
मन्त्रश्चैव प्रभावश्च उत्साहश्चैव तान्त्रिकः।
शक्तित्रयं समाख्यातं त्रिवर्गस्य च तत्परम् ॥ १२.६८.७५ ॥
El deber, la riqueza y el placer son el triple fin eterno. El consejo, el poder soberano y el ímpetu son declarados las tres potencias del gobierno, y son más elevados que el triple fin.
12.68.76
कार्यं च कारणं चैव कर्ता च परिकीर्तितः ।
एतत्परतरं विद्यान्त्रिवर्गादपि भारत।
सर्वेपां च क्षये राजन्यस्त्रिवर्गः सनातनः ॥ १२.६८.७६ ॥
También se declaran la acción, la causa y el agente. Sabe, oh Bhārata, que esto es superior incluso al triple fin. Oh rey, aun cuando todos perecen, el triple fin del gobernante permanece.
12.68.77
सत्वं रजस्तमश्चैव त्रिवर्गकरणं स्मृतम् ।
तेनात्यन्तविमुक्तश्च मुक्तः पुरुष उच्यते ॥ १२.६८.७७ ॥
Sattva, rajas y tamas son recordados como los productores del triple fin. Se dice que la persona completamente liberada de ellos es un ser liberado.
12.68.78
कार्यस्य सर्वथा नाशो मोक्ष इत्यभिधीयते ।
तेन मोक्षपरश्चैव देवदेवः पितामहः।
तुष्ट्यर्थस्य त्रिवर्गस्य रक्षामाह पितामहः ॥ १२.६८.७८ ॥
La cesación completa de la acción se llama liberación. Por eso el abuelo, dios de los dioses, inclinado a la liberación, enseñó la protección de los tres fines por el contento.
12.68.79
जगतो लौकिकी यात्रा यत्र नित्यं प्रतिष्ठिता ।
धर्मोऽर्थश्चैव कामश्च सेवितव्याः स्वकालतः ॥ १२.६८.७९ ॥
El curso mundano del mundo, donde siempre se establecen el dharma, la riqueza y el placer, debe seguirse cada uno en su tiempo propio.
12.68.80
सेवा धर्मस्य कर्तव्या सततं भूरिवत्सरैः ।
पुरुषैर्नरशार्दूल तन्मूलाः सर्वथा क्रियाः ॥ १२.६८.८० ॥
Los hombres deben servir constantemente al dharma durante muchos años, oh tigre entre los hombres; todas las acciones deben tener en él su raíz.
12.68.81
धर्मेण च महीपालश्चिरं रक्षति मेदिनीम् ।
यः कश्चिद्धार्मिको राजा स विपन्नोऽपि भूपतिः।
अर्थकामविहीनोऽपि चिरं पालयते महीम् ॥ १२.६८.८१ ॥
Mediante el dharma el rey protege la tierra durante mucho tiempo. Cualquier rey justo, aunque caiga en la desgracia, sigue siendo señor de la tierra; aun privado de riqueza y placer, la sustenta por largo tiempo.
12.68.82
अस्मिन्नर्थे हि द्वौ श्लोकौ गीतावङ्गिरसा स्वयम् ।
यादवीपुत्र भद्रं ते श्रोतुमर्हसि तावपि ॥ १२.६८.८२ ॥
Sobre este asunto, el propio Aṅgiras cantó dos versos. Oh hijo de la Yādavī, que te vaya bien; también deberías escuchar esos dos.
12.68.83
कृत्वा कार्याणि धर्मेण सम्यक्संपाल्य मेदिनीम् ।
पालयित्वा तथा पौरान्परत्र सुखमेधते ॥ १२.६८.८३ ॥
Habiendo cumplido sus deberes conforme al dharma, habiendo protegido bien la tierra y de igual modo a los ciudadanos, prospera en la felicidad en el otro mundo.
12.68.84
किं तस्य तपसा राज्ञः किंच तस्याध्वरैः कृतैः ।
सुपालिताः प्रजा यस्य सर्वधर्मकृदेव सः ॥ १२.६८.८४ ॥
¿Qué necesita un rey de la austeridad o de los sacrificios que realiza, si sus súbditos están bien protegidos y él mismo cumple todo el dharma?
12.68.85
श्लोकाश्चोशनसा गीतास्तान्निबोध युधिष्ठिर ।
दण्डनीतेश्च यन्मूलं त्रिवर्गस्य च भूपते ॥ १२.६८.८५ ॥
Escucha, Yudhiṣṭhira, aquellos versos cantados por Uśanas, que son la raíz de la ciencia del castigo y del triple fin, oh señor de la tierra.
12.68.86
भार्गवाङ्गिरसं कर्म षोडशाङ्गं च यद्बलम् ।
विषं माया च दैवं च पौरुषं चात्मसिद्धये ॥ १२.६८.८६ ॥
La acción de dieciséis miembros enseñada por Bhṛgu y Aṅgiras, y la fuerza, el veneno, el engaño, el destino y el esfuerzo humano, para el logro de los propios fines.
12.68.87
प्रागुदक्प्रवणं दुर्गं समासाद्य महीपतिः ।
त्रिवर्गत्रयसंपूर्णमुपादाय तमुद्वहेत् ॥ १२.६८.८७ ॥
Habiendo llegado a una fortaleza inclinada hacia el este y el norte, el rey debe tomarla, llena de las tres partes del triple fin, y mantenerla.
12.68.88
षट्पञ्च च विनिर्जित्य दश चाष्टौ च भूपतिः ।
त्रिवर्गैर्दशभिर्युक्तः सुरैरपि न जीर्यते ॥ १२.६८.८८ ॥
Habiendo vencido a seis y cinco, y a diez y ocho, el rey dotado de los diez triples fines no es vencido ni por los dioses.
12.68.89
न बुद्धिं परिगृह्णीत स्त्रीणां मूर्खजनस्य च ।
दैवोपहतबुद्धीनां ये च वेदैर्विवर्जिताः।
न तेषां शृणुयाद्राजा बुद्धिस्तेषां पराङ्भुखी ॥ १२.६८.८९ ॥
El rey no debe aceptar el consejo de las mujeres ni de los necios. No debe escuchar a quienes tienen el entendimiento golpeado por el destino y están apartados de los Vedas; su entendimiento se aparta.
12.68.90
स्त्रीप्रधानानि राज्यानि विद्वद्भिर्वर्जितानि च ।
मूर्खामात्याग्नितप्तानि शुष्यन्ते जलबिन्दुवत् ॥ १२.६८.९० ॥
Los reinos dominados por mujeres, abandonados por los sabios y abrasados por el fuego de ministros necios se secan como gotas de agua.
12.68.91
विद्वांसः प्रथिता ये च ये चाप्ताः सर्वकर्मसु ।
बुद्धेषु दृष्टकर्माणि तेषां च शृणुयान्नृपः ॥ १२.६८.९१ ॥
El rey debe escuchar a aquellos sabios que son renombrados, dignos de confianza en todos los asuntos y cuyas decisiones prudentes han sido probadas en la acción.
12.68.92
दैवं पुरुषकारं च त्रिवर्गं च समाश्रितः ।
दैवतानि च विप्रांश्च प्रणम्य विजयी भवेत् ॥ १२.६८.९२ ॥
Apoyándose en el destino, el esfuerzo humano y los tres fines de la vida, e inclinándose ante los dioses y los brahmanes, uno debe volverse victorioso.