มหาภารตะ · อัธยายะ 12.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.68.1
पार्थिवेन विशेषेण किं कार्यमवशिष्यते ।
कथं रक्ष्यो जनपदः कथं वध्याश्च शत्रवः ॥ १२.६८.१ ॥
กษัตริย์ต้องทำหน้าที่อะไรเป็นพิเศษบ้างที่ยังเหลืออยู่ ควรคุ้มครองแคว้นอย่างไร และควรปราบศัตรูอย่างไร
12.68.2
कथं चारान्प्रयुञ्जीत वर्णान्विश्वासयेत्कथम् ।
कथं भृत्यान्कथं दारान्कथं पुत्रांश्च भारत ॥ १२.६८.२ ॥
ควรใช้สายลับอย่างไร ควรทำให้วรรณะทั้งหลายไว้ใจกษัตริย์อย่างไร ควรปฏิบัติต่อข้าราชการ ภริยา และบุตรอย่างไร ข้าแต่ภารตะ
12.68.3
राजवृत्तं महाराज शृणुष्वावहितोऽखिलम् ।
यत्कार्यं पार्थिवेनादौ पार्थिवप्रकृतेन वा ॥ १२.६८.३ ॥
ข้าแต่มหาราช จงฟังให้ตั้งใจถึงกิจการทั้งหมดของกษัตริย์ สิ่งที่กษัตริย์หรือเสนามาตย์ผู้เป็นธรรมชาติของกษัตริย์ควรกระทำเป็นอย่างแรก
12.68.4
आत्मा जेयः सदा राज्ञा ततो जेयाश्च शत्रवः ।
अजितात्मा नरपतिर्विजयेत कथं रिपून् ॥ १२.६८.४ ॥
กษัตริย์ต้องชนะตนเองเสมอ แล้วจึงชนะศัตรูทั้งหลาย ผู้ที่ไม่สามารถชนะตนเองจะเอาชนะศัตรูได้อย่างไร
12.68.5
एतावानात्मविजयः पञ्चवर्गविनिग्रहः ।
जितेन्द्रियो नरपतिर्बाधितुं शक्नुयाद्रिपुन् ॥ १२.६८.५ ॥
การชนะตนเองมีเพียงเท่านี้ คือการข่มกลุ่มทั้งห้า กษัตริย์ผู้ชนะอินทรีย์ของตนแล้วเท่านั้นจึงจะสามารถรบกวนศัตรูได้
12.68.6
न्यसेत गुल्मान्दुर्गेषु सन्धौ च कुरुनन्दन ।
नगरोपवने चैव पुरोद्याने तथैव च ॥ १२.६८.६ ॥
ข้าแต่ความยินดีของกุรุ ควรตั้งกองรักษาการณ์ไว้ในป้อมปราการ ณ จุดที่ทำสนธิ และในสวนนอกเมือง รวมทั้งในสวนสาธารณะภายในเมืองด้วย
12.68.7
संस्थानेषु च सर्वेषु पुटेषु नगरस्य च ।
मध्ये च नरशार्दूल तथा राजनिवेशने ॥ १२.६८.७ ॥
ในที่ตั้งทั้งปวง ในทุกย่านของเมือง ณ ใจกลางเมือง ข้าแต่บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ และเช่นเดียวกันในที่ประทับของกษัตริย์
12.68.8
प्रणिर्धीश्च ततः कुर्याज्जडान्धबधिराकृतीन् ।
पुंसः परीक्षितान्प्राज्ञान्क्षुत्पिपासाश्रमक्षमान् ॥ १२.६८.८ ॥
แล้วจากนั้นควรส่งสายลับลับ แปลงตนเป็นคนโง่ คนตาบอด หรือคนหูหนวก ผู้ที่ได้รับการทดสอบแล้ว ฉลาด และทนความหิว ความกระหาย และความเหนื่อยยากได้
12.68.9
अमात्येषु च सर्वेषु मित्रेषु त्रिविधेषु च ।
पुत्रेषु च महाराज प्रणिदध्यात्समाहितः ॥ १२.६८.९ ॥
ข้าแต่มหาราช ควรตั้งสายลับอย่างตั้งใจ ในหมู่เสนามาตย์ทั้งปวง ในหมู่มิตรสามประเภท และในหมู่บุตรของตนด้วย
12.68.10
पुरे जनपदे चैव तथा सामन्तराजसु ।
यथा न विद्युरन्योन्यं प्रणिधेयास्तथा हि ते ॥ १२.६८.१० ॥
ทั้งในเมือง ในชนบท และในหมู่กษัตริย์เพื่อนบ้าน ควรวางสายลับให้พวกเขาไม่รู้จักกันและกัน เพราะผู้เช่นนั้นเหมาะแก่การตั้งเป็นสายลับ
12.68.11
चारांश्च विद्यात्प्रहितान्परेण भरतर्षभ ।
आपणेषु विहारेषु समवायेषु वीथिषु ॥ १२.६८.११ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้เป็นวัวผู้ประเสริฐแห่งภารตะ ควรรู้จักสายลับที่ศัตรูส่งมา ในตลาด ในที่สำราญ ในที่ชุมนุม และในถนนทั้งหลาย
12.68.12
आरामेषु तथोद्याने पण्डितानां समागमे ।
वेशेषु चत्वरे चैव सभास्वावसथेषु च ॥ १२.६८.१२ ॥
ในสวนทั้งหลาย และในสวนสาธารณะเช่นเดียวกัน ในการชุมนุมของบัณฑิต ในเรือนของหญิงโสเภณี ที่ทางแยก ในท้องพระโรง และในที่พักอาศัย
12.68.13
एवं विहन्याच्चारेण परचारं विचक्षणः ।
चारे च विहते सर्वं हतं भवति भारत ॥ १२.६८.१३ ॥
ด้วยวิธีนี้ ผู้ฉลาดพึงทำลายสายลับของฝ่ายศัตรูด้วยสายลับของตน เมื่อเครือข่ายสายลับถูกทำลาย ทุกสิ่งก็สูญสิ้น ข้าแต่ภารตะ
12.68.14
यदा तु हीनं नृपतिर्विद्यादात्मानमात्मना ।
अमात्यैः सह संमन्त्र्य कुर्यात्सन्धिं बलीयसा ॥ १२.६८.१४ ॥
เมื่อกษัตริย์รู้ว่าตนเองอ่อนแอกว่าศัตรู ก็พึงปรึกษากับเสนามาตย์ แล้วทำสนธิกับฝ่ายที่แข็งแกร่งกว่า
12.68.15
विद्वांसः क्षत्रिया वैश्या ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः ।
दण्डनीतौ तु निष्पन्ना मन्त्रिणः पृथिवीपते ॥ १२.६८.१५ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน ผู้เป็นกษัตริย์ผู้รอบรู้ พ่อค้า และพราหมณ์ผู้มีความรู้กว้างขวาง ผู้ชำนาญในศาสตร์แห่งการปกครอง คือบุคคลที่ควรเป็นที่ปรึกษา
12.68.16
प्रष्टव्यो ब्राह्मणः पूर्वं नीतिशास्त्रस्य तत्ववित् ।
पश्चात्पृच्छेत भूपालः क्षत्रियं नीतिकोविदम्।
वैश्यशूद्रौ तथा भूयः शास्त्रज्ञौ हितकारिणौ ॥ १२.६८.१६ ॥
กษัตริย์พึงถามพราหมณ์ผู้รู้แก่นแท้ของศาสตร์แห่งความประพฤติก่อน ภายหลังจึงถามกษัตริย์ผู้เชี่ยวชาญในนีติ แล้วจึงถามพ่อค้าและศูทรผู้รู้ตำรา เป็นผู้ให้คำแนะนำที่เป็นประโยชน์เช่นกัน
12.68.17
अज्ञायमाने हीनत्वे सन्धिं कुर्यात्परेण वै ।
लिप्सुर्वा कंचिदेवार्थं त्वरमाणो विचक्षणः ॥ १२.६८.१७ ॥
แม้เมื่อยังไม่รู้ว่าตนอ่อนแอ หรือเมื่อผู้ฉลาดกำลังรีบร้อนเพื่อบรรลุจุดหมายบางประการ ก็พึงทำสนธิกับศัตรู
12.68.18
गुणवन्तो महोत्साहा धर्मज्ञाः साधवश्च ये ।
सन्दधीत नृपस्तैश्च राष्ट्रं धर्मेण पालयन् ॥ १२.६८.१८ ॥
กษัตริย์พึงทำพันธมิตรกับผู้มีคุณธรรม มีความพากเพียรอย่างยิ่ง ผู้รู้ธรรม และผู้ดีทั้งหลาย แล้วคุ้มครองแคว้นด้วยธรรม
12.68.19
उच्छिद्यमानमात्मानं ज्ञात्वा राजा महामतिः ।
पूर्वापकारिणो हन्याल्लोकद्विष्टांश्च सर्वशः ॥ १२.६८.१९ ॥
เมื่อกษัตริย์ผู้มีปัญญามากรู้ว่าตนกำลังถูกทำลาย ก็พึงฆ่าผู้ที่เคยทำร้ายตนมาก่อน และผู้ที่ประชาชนเกลียดชังทุกทาง
12.68.20
यो नोपकर्तुं शक्नोति नापकर्तुं महीपतिः ।
न शक्यरूपश्चोद्धर्तुमुपेक्ष्यस्तादृशो भवेत् ॥ १२.६८.२० ॥
กษัตริย์ผู้ไม่สามารถทั้งจะทำคุณหรือทำร้ายได้ ผู้ไม่อาจถูกปราบหรือถอนรากถอนโคนได้โดยง่าย เช่นนั้นควรถูกเพิกเฉย
12.68.21
यात्रां यायादविज्ञातमनाक्रन्दमनन्तरम् ।
व्यासक्तं च प्रमत्तं च दुर्बलं च विचक्षणः ॥ १२.६८.२१ ॥
กษัตริย์ผู้มีปัญญาควรยกทัพไปโดยไม่ให้ผู้ใดรู้ตัวและไม่ส่งเสียงโห่ร้องก่อนหน้า มุ่งไปยังผู้ที่กำลังวุ่นวายอยู่กับเรื่องอื่น ไร้ความระมัดระวัง และอ่อนแอ
12.68.22
यात्रामाज्ञापयेद्वीरः कल्यः पुष्टबलः सुखी ।
पूर्वं कृत्वा विधानं च यात्रायां नगरे तथा ॥ १२.६८.२२ ॥
วีรกษัตริย์ผู้แข็งแรง มีกองทัพเข้มแข็ง และมีความสุข ควรสั่งให้ยกทัพ หลังจากได้จัดเตรียมการทั้งสำหรับการเดินทัพและสำหรับเมืองหลวงไว้ก่อนแล้ว
12.68.23
न च पश्यो भवेदस्य नृपो यश्चातिवीर्यवान् ।
हीनश्च बलवीर्याभ्यां कर्षयंस्तत्परो वसेत् ॥ १२.६८.२३ ॥
กษัตริย์ผู้ไม่มองการณ์ไกลไม่ควรไปเผชิญหน้ากับผู้ที่มีอำนาจยิ่งใหญ่ และผู้ที่ขาดทั้งกำลังและความกล้า แต่ตั้งใจจะฉุดผู้นั้นลงมา ก็ควรคงอยู่ในสภาพเช่นนั้น
12.68.24
राष्ट्रं च पीडयेत्तस्य शस्त्राग्निविषमूर्च्छनैः ।
अमात्यवल्लभानां च विवादांस्तस्य कारयेत् ॥ १२.६८.२४ ॥
กษัตริย์ควรบีบคั้นแคว้นของศัตรูด้วยอาวุธ ไฟ ยาพิษ และวิธีที่ทำให้หมดสติ และควรปลุกปั่นให้เกิดการทะเลาะเกี่ยวกับตัวศัตรูในหมู่ผู้ที่โปรดปรานของเหล่าอำมาตย์
12.68.25
वर्जनीयं सदा युद्धं राज्यकामेन धीमता ।
उपायैस्त्रिभिरादानमर्थस्याह बृहस्पतिः ॥ १२.६८.२५ ॥
ผู้มีปัญญาที่ปรารถนาความเป็นกษัตริย์ควรหลีกเลี่ยงสงครามเสมอ พระพฤหัสปติกล่าวไว้ว่า ทรัพย์สมบัติพึงได้มาด้วยวิธีการสามอย่าง
12.68.26
सान्त्वेन तु प्रदानेन भेदेन च नराधिप ।
यमर्थं शक्नुयात्प्राप्तुं तेन तुष्येत पण्डितः ॥ १२.६८.२६ ॥
ข้าแต่จอมนร ผู้มีปัญญาควรพอใจกับจุดหมายที่เขาสามารถบรรลุได้ด้วยการประนีประนอม การให้ และการแบ่งแยก
12.68.27
आददीत बलिं चापि प्रजाभ्यः कुरुनन्दन ।
षङ्भागममितप्रज्ञस्तासामेवाभिगुप्तये ॥ १२.६८.२७ ॥
ข้าแต่ความยินดีของกุรุ กษัตริย์ผู้มีปัญญาหาที่สุดมิได้พึงเก็บส่วยหนึ่งในหกจากประชาชน และเพื่อคุ้มครองพวกเขาเท่านั้น
12.68.28
दशाधर्मगतेभ्यो यद्वसु बह्वल्पमेव वा ।
तन्नाददीत सहसा पौराणां रक्षणाय वै ॥ १२.६८.२८ ॥
ทรัพย์สิน ไม่ว่ามากหรือน้อย ไม่ควรยึดมาอย่างฉับพลันจากผู้ที่ตกอยู่ในอธรรมสิบประการ ทั้งนี้เพื่อคุ้มครองชาวเมือง
12.68.29
यथा पुत्रास्तथा पौरा द्रष्टव्यास्ते न संशयः ।
भक्तिश्चैषु न कर्तव्या व्यवहारप्रदर्शने ॥ १२.६८.२९ ॥
ชาวเมืองพึงได้รับการมองเหมือนบุตร ไม่ต้องสงสัยเลย และในการพิจารณาคดีความ ไม่ควรแสดงความลำเอียงต่อพวกเขา
12.68.30
श्रोतुं चैव न्यसेद्राजा प्राज्ञान्सर्वार्थदर्शिनः ।
व्यवहारेषु सततं तत्र राज्यं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.६८.३० ॥
พระราชาควรแต่งตั้งบัณฑิตผู้เห็นทุกจุดประสงค์ไว้เพื่อรับฟังและให้คำปรึกษา เพราะในการพิจารณาคดีความนั้น แผ่นดินตั้งมั่นอยู่บนบัณฑิตเหล่านั้นเสมอ
12.68.31
आकरे लवणे शुल्के तरे नागबले तथा ।
न्यसेदमात्यान्नृपतिः स्वाप्तान्वा पुरुषान्हितान् ॥ १२.६८.३१ ॥
พระราชาควรแต่งตั้งอำมาตย์ที่ไว้วางพระทัย หรือบุรุษที่ปรารถนาดีและเชื่อถือได้ ให้ดูแลเหมืองแร่ โรงเกลือ การเก็บอากร ท่าเรือข้ามฟาก และกองกำลังช้างศึก
12.68.32
सम्यग्दण्डधरो नित्यं राजा धर्ममवाप्नुयात् ।
नृपस्य सततं दण्डः सम्यग्धर्मः प्रशस्यते ॥ १२.६८.३२ ॥
พระราชาผู้ถือไม้เท้าลงโทษอย่างถูกต้องเสมอย่อมได้รับธรรม การลงโทษอย่างถูกต้องอย่างต่อเนื่องเป็นที่สรรเสริญว่าเป็นธรรมอันเหมาะสมของกษัตริย์
12.68.33
वेदवेदाङ्गवित्प्राज्ञः सुतपस्वी नृपो भवेत् ।
दानशीलश्च सततं यज्ञशीलश्च भारत ॥ १२.६८.३३ ॥
ขอให้พระราชาเป็นผู้รู้พระเวทและเวทางค์ มีปัญญา และบำเพ็ญตบะอย่างยิ่ง ข้าแต่ภารตะ ขอให้พระองค์เป็นผู้มีใจบริจาคอยู่เสมอ และยินดีในการบูชายัญ
12.68.34
एते गुणाः समस्ताः स्युर्नृपस्य सततं स्थिराः ।
व्यवहारस्य लोपेन कुतः स्वर्गः कुतो यशः ॥ १२.६८.३४ ॥
คุณธรรมทั้งหมดนี้พึงตั้งมั่นอยู่ในพระราชาเสมอ หากการพิจารณาคดีความถูกละเลย ไฉนจะได้สวรรค์ ไฉนจะได้เกียรติยศ
12.68.35
यदा तु पीडितो राजा भवेद्राज्ञा बलीयसा ।
तदाभिसंश्रयेद्दुर्गं बुद्धिमान्पृथिवीपतिः ॥ १२.६८.३५ ॥
เมื่อพระราชาถูกกษัตริย์ที่แข็งแกร่งกว่าบีบคั้น ผู้มีปัญญาซึ่งเป็นจอมแผ่นดินพึงหลบเข้าสู่ป้อมปราการ
12.68.36
विधावाक्रम्य मित्राणि विधानमुपकल्पयेत् ।
सामभेदान्विरोधार्थं विधानमुपकल्पयेत् ॥ १२.६८.३६ ॥
เมื่อได้เข้าไปหามิตรพันธมิตรในอุบายแล้ว ควรวางแผนการ เพื่อต่อต้านศัตรู ควรวางแผนการด้วยการประนีประนอม (สามะ) และการแตกแยก (เภทะ)
12.68.37
त्रिधा तु कृत्वा मित्राणि विधानमुपकल्पयेत् ।
घोषान्न्यसेत मार्गेषु ग्रामानुत्थापयेदपि।
प्रवेशयेच्च तान्सर्वाञ्शाखानगरकेष्वपि ॥ १२.६८.३७ ॥
เมื่อแบ่งมิตรพันธมิตรออกเป็นสามส่วนแล้ว ควรวางแผนการ ควรตั้งชุมชนคนเลี้ยงสัตว์ไว้ตามเส้นทาง และปลุกระดมหมู่บ้านด้วย ควรส่งพวกเขาทั้งหมดเข้าไปในเมืองสาขาด้วย
12.68.38
ये गुप्ताश्चैव दुर्गाश्च देशास्तेषु प्रवेशयेत् ।
धनिनो बलमुख्यांश्च सान्त्वयित्वा पुनः पुनः ॥ १२.६८.३८ ॥
ควรส่งพวกเขาเข้าไปยังแคว้นที่ได้รับการคุ้มครองและมีป้อมปราการ และเมื่อปลอบโยนคนมั่งมีและหัวหน้ากองทัพซ้ำแล้วซ้ำเล่า…
12.68.39
सस्याभिहारं कुर्वीत स्वयमेव नराधिपः ।
असंभवे प्रवेशस्य दाहयेदग्निना भृशम् ॥ १२.६८.३९ ॥
พระราชาควรยึดเอาพืชผลด้วยพระองค์เอง และหากไม่อาจเข้าไปได้ ควรให้เผาทำลายด้วยไฟอย่างทั่วถึง
12.68.40
क्षेत्रस्थेषु च सस्येषु शत्रोरुपजपेन्नरान् ।
विनाशयेद्वा तत्सर्वं बलेनाथ स्वकेन वै ॥ १२.६८.४० ॥
สำหรับพืชผลที่ยืนอยู่ในทุ่งนา ควรแอบยุยงคนของศัตรู หรือควรทำลายทั้งหมดนั้นด้วยกำลังทหารของตนเอง
12.68.41
नदीमार्गेषु च तथा संक्रमानवसादयेत् ।
जलं विस्रावयेत्सर्वमविस्राव्यं च दूषयेत् ॥ १२.६८.४१ ॥
บนเส้นทางแม่น้ำและที่ท่าข้ามทั้งหลายก็เช่นกัน ควรทำให้ตลิ่งพังลง ควรระบายน้ำออกให้หมด และสิ่งใดที่ระบายไม่ได้ ควรทำให้เน่าเสีย
12.68.42
तदात्वेनायतीभिश्च निवसेद्भूम्यनन्तरम् ।
प्रतिघातं परस्याजौ युद्धकालेऽप्युपस्थिते ॥ १२.६८.४२ ॥
ด้วยวิธีการทั้งที่มีอยู่ในขณะนี้และที่จะมีในอนาคต ควรตั้งถิ่นฐานบนดินแดนที่อยู่ติดกัน และแม้เมื่อยามสงครามมาถึง ก็ควรโต้ตอบการโจมตีของศัตรูในการรบ
12.68.43
दुर्गाणां चाभितो राजा मूलच्छेदं प्रकारयेत् ।
सर्वेषां क्षुद्रवृक्षाणां चैत्यवृक्षान्विवर्जयेत् ॥ १२.६८.४३ ॥
กษัตริย์ควรให้ตัดรากของต้นไม้รอบป้อมปราการทุกด้าน ควรตัดต้นไม้เล็กทั้งหมด แต่ให้เว้นต้นไม้ศักดิ์สิทธิ์ไว้
12.68.44
प्रवृद्धानां च वृक्षाणां शाखां प्रच्छेदयेत्तथा ।
चैत्यानां सर्वथा त्याज्यमपि पत्रस्य पातनम् ॥ १२.६८.४४ ॥
กิ่งของต้นไม้ที่โตแล้วก็ควรตัดเช่นกัน แต่การเด็ดใบจากต้นไม้ไจตยะศักดิ์สิทธิ์ต้องหลีกเว้นโดยสิ้นเชิง
12.68.45
देवानामाश्रयाश्चैत्या यक्षराक्षसभोगिनाम् ।
पिशाचपन्नगानां च गन्धर्वाप्सरसामपि।
रौद्राणां चैव भूतानां तस्मात्तान्परिवर्जयेत् ॥ १२.६८.४५ ॥
ต้นไม้ไจตยะเป็นที่อาศัยของเทพ ยักษ์ รากษส งู ปิศาจ ปันนคะ คนธรรพ์ อัปสร และภูตผีดุร้ายด้วย ฉะนั้นควรหลีกเลี่ยงต้นไม้เหล่านั้น
12.68.46
श्रूयते हि निकुम्भेन सौदासस्य बलं हतम् ।
महेश्वरगणेशेन वाराणस्यां नराधिप ॥ १२.६८.४६ ॥
ได้ยินมาว่า ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ที่เมืองวาราณสี กองทัพของเสาทาสถูกนิกุมภะทำลายลง ด้วยพระคเณศผู้เป็นหัวหน้าเหล่าคณะของพระมเหศวร
12.68.47
प्रगण्डीः कारयेत्सम्यगाकाशजननीस्तदा ।
आपूरयेच्च परिखां स्थाणुनक्रझषाकुलाम् ॥ १२.६८.४७ ॥
แล้วเขาควรให้สร้างป้อมปืนใหญ่อย่างเหมาะสม เปิดสู่ท้องฟ้า และให้เติมคูเมืองที่เต็มไปด้วยหลักไม้ จระเข้ และปลา
12.68.48
सङ्कटद्वारकाणि स्युरुच्छ्वासार्थं पुरस्य च ।
तेषां च द्वारवद्गुप्तिः कार्या सर्वात्मना भवेत् ॥ १२.६८.४८ ॥
ควรมีประตูแคบเพื่อการระบายอากาศของเมือง และการป้องกันประตูเหล่านั้นก็ควรทำให้สมบูรณ์เช่นเดียวกับประตูใหญ่ทุกประการ
12.68.49
द्वारेषु च गुरूण्येव यन्त्राणि स्थापयेत्सदा ।
आरापयेच्छतघ्नीश्च स्वाधीनानि च कारयेत् ॥ १२.६८.४९ ॥
ที่ประตูทั้งหลาย เขาควรตั้งเครื่องยิงหนักอยู่เสมอ ติดตั้งปืนร้อยศัตรู และให้อยู่ในการควบคุมของตนเอง
12.68.50
काष्ठानि चाभिहार्याणि तथा कूपांश्च खानयेत् ।
संशोधयेत्तथा कूपान्कृतान्पूर्वपयोर्थिभिः ॥ १२.६८.५० ॥
เขาควรให้นำไม้เข้ามาด้วย และให้ขุดบ่อน้ำ บ่อที่ทำไว้แล้วก็ควรให้ผู้ที่ต้องการน้ำทำความสะอาด
12.68.51
तृणच्छन्नानि वेश्मानि पङ्केनाथ प्रलेपयेत् ।
निर्हरेच्च तृणं मासि चैत्रे वह्निभयात्पुरा ॥ १२.६८.५१ ॥
บ้านที่มีหลังคามุงด้วยหญ้า เขาควรฉาบด้วยโคลน และในเดือนไจตระ เพราะกลัวไฟ ควรเอาหญ้าออกไปก่อน
12.68.52
नक्तमेव च भक्तानि पाचयेत नराधिपः ।
न दिवा ज्वालयेदग्निं वर्जयित्वाऽऽग्निहोत्रिकम् ॥ १२.६८.५२ ॥
กษัตริย์ควรให้หุงอาหารเฉพาะกลางคืน และไม่ควรจุดไฟในเวลากลางวัน เว้นแต่เพื่อพิธีบูชาไฟอัคนิโหตร
12.68.53
यथासंभवशैलानि चैष्टकानि च कारयेत् ।
मृण्मयानि च कुर्वीत ज्ञात्वा देशं बलाबलम् ॥ १२.६८.५३ ॥
เท่าที่เป็นไปได้ เขาควรให้จัดทำหินและอิฐ และสิ่งของที่ทำจากดินเหนียวด้วย โดยรู้จักกำลังและจุดอ่อนของพื้นที่
12.68.54
कर्मारारिष्टशालासु ज्वलेदग्निः सुरक्षितः ।
गृहाणि च प्रवेश्यान्तर्विधेयः स्याद्धुताशनः ॥ १२.६८.५४ ॥
ในโรงช่างตีเหล็ก ไฟควรถูกจุดและดูแลอย่างรัดกุม และควรนำไฟเข้าไปในบ้านด้วย แต่ต้องอยู่ในการควบคุม
12.68.55
महादण्डश्च तस्य स्याद्यस्याग्निर्वै दिवा भवेत् ।
प्रघोषयेदथैवं च रक्षणार्थं पुरस्य च ॥ १२.६८.५५ ॥
ผู้ที่ไฟไหม้ในบ้านของตนในเวลากลางวัน จะต้องได้รับโทษอย่างหนัก และเพื่อการป้องกันเมือง ควรประกาศเช่นนี้
12.68.56
भिक्षुकांश्चाक्रिकांश्चैव क्लीबोन्मत्तान्कुशीलवान् ।
बाह्यान्कुर्यान्नरश्रेष्ठ दोषाय स्युर्हि ते शठाः ॥ १२.६८.५६ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ ควรให้ขอทาน นักแสดง คนไร้เพศ คนบ้า และนักขับร้องอยู่ข้างนอก เพราะคนหลอกลวงเหล่านั้นจะเป็นต้นเหตุแห่งความเสียหาย
12.68.57
चत्वरेष्वथ तीर्थेषु सभास्वावसथेषु च ।
यथार्थवर्णं प्रणिधिं कुर्यात्सर्वत्र पार्थिवः ॥ १२.६८.५७ ॥
ที่ทางสี่แพร่ง ที่ท่าศักดิ์สิทธิ์ ในท้องพระโรง และที่พักอาศัย กษัตริย์ควรแต่งตั้งผู้สอดแนมที่มีรูปลักษณ์แท้จริงไว้ทุกแห่ง
12.68.58
विशालान्राजमार्गांश्च कारयेत नराधिपः ।
प्रपाश्च विपणीश्चैव यथोद्देशं समादिशेत् ॥ १२.६८.५८ ॥
เจ้าแห่งมนุษย์ควรให้สร้างถนนหลวงกว้างใหญ่ และให้สั่งการให้ตั้งที่พักน้ำและตลาดในที่ที่กำหนดไว้
12.68.59
भाण्डागारायुधागारान्धान्यागारांश्च सर्वशः ।
अश्वागारान्गजागारान्बलाधिकरणानि च ॥ १२.६८.५९ ॥
กษัตริย์ควรให้จัดตั้งคลังสมบัติ คลังอาวุธ ฉางข้าว โรงม้า โรงช้าง และสำนักงานของกองทัพทุกแห่ง
12.68.60
परिखाश्चैव कौरव्य प्रतोलीसङ्कटानि च ।
न जातु कश्चित्पश्येत गुह्यमेतद्युधिष्ठिर ॥ १२.६८.६० ॥
ข้าแต่กาวรวะ คูเมือง ประตูเมือง และทางแคบก็ควรสร้างเช่นกัน และความลับนี้ ข้าแต่ยุธิษฐิระ ไม่ควรให้ผู้ใดเห็นเลยแม้แต่ครั้งเดียว
12.68.61
अर्थसंनिचयं कुर्याद्राजा परबलार्दितः ।
तैलं मधु घृतं सस्यमौषधानि च सर्वशः ॥ १२.६८.६१ ॥
พระราชาที่ถูกกองกำลังของศัตรูบีบคั้นพึงสะสมทรัพย์ไว้ คือน้ำมัน น้ำผึ้ง เนยใส ธัญพืช และยาสมุนไพรทุกชนิด
12.68.62
अङ्गारकुशमुञ्जानां पलाशशरवर्णिनाम् ।
यवसेन्धनदिग्धानां कारयेत च संचयान् ॥ १२.६८.६२ ॥
พระองค์ควรให้สะสมถ่านไม้ หญ้ากุศะและหญ้ามุญชะ ไม้ปาลาศ และวัสดุคล้ายกก ที่ชโลมด้วยหญ้าอาหารสัตว์และเชื้อเพลิงแล้ว
12.68.63
आयुधानां च सर्वेषां शक्त्यृष्टिप्रासचर्मणाम् ।
संचयानेवमादीनां कारयेत नराधिपः ॥ १२.६८.६३ ॥
และพระราชาควรให้สะสมอาวุธทุกชนิด คือหอก หลาว ง้าว และโล่ รวมทั้งสิ่งที่คล้ายกันนี้
12.68.64
औषधानि च सर्वाणि मूलानि च फलानि च ।
चतुर्विधांश्च वैद्यान्वै संगृह्णीयाद्विशेषठः ॥ १२.६८.६४ ॥
พระองค์ควรรวบรวมยาสมุนไพร รากไม้ และผลไม้ทุกชนิดไว้เป็นพิเศษ พร้อมทั้งแพทย์สี่ประเภท
12.68.65
नटांश्च नर्तकांश्चैव मल्लान्मायाविनस्तथा ।
शोभयेयुः पुरवरं मोदयेयुश्च सर्वशः ॥ १२.६८.६५ ॥
นักแสดง นักร่ายรำ นักมวยปล้ำ และนักมายากลก็พึงทำให้นครอันงดงามรุ่งเรือง และให้ประชาชนชื่นบานในทุกด้าน
12.68.66
यतः शङ्का भवेच्चापि भृत्यतोऽथापि मन्त्रितः ।
पौरेभ्यो नृपतेर्वापि स्वाधीनान्कारयेत तान् ॥ १२.६८.६६ ॥
ผู้ที่อาจก่อให้เกิดความสงสัย ไม่ว่าจะเป็นข้ารับใช้ รัฐมนตรี ชาวเมือง หรือแม้แต่พระราชาเอง พึงให้อยู่ในการควบคุมของตนและให้ทำงาน
12.68.67
कृते कर्माणि राजा तान्पूजयेद्धनसंचयैः ।
माननेन यथार्हेण सान्त्वेन विविधेन च ॥ १२.६८.६७ ॥
เมื่อการงานของเขาเสร็จสิ้นแล้ว พระราชาพึงให้เกียรติแก่เขาด้วยกองทรัพย์สมบัติ ด้วยความเคารพอันเหมาะสม และด้วยการปลอบประโลมหลายวิธี
12.68.68
निर्वेदयित्वा तु परं हत्वा वा कुरुनन्दन ।
गतानृण्यो भवेद्राजा यथा शास्त्रे निदर्शितम् ॥ १२.६८.६८ ॥
ข้าแต่ความยินดีของชาวกุรุ เมื่อทำให้ศัตรูอ่อนแรงลง หรือฆ่าเสียได้ พระราชาย่อมพ้นจากหนี้ ดังที่แสดงไว้ในคัมภีร์ศาสตร์
12.68.69
राज्ञा सप्तैव रक्ष्याणि तानि चैव निबोध मे ।
आत्माऽमात्याश्च कोशाश्च दण्डो मित्राणि चैव हि ॥ १२.६८.६९ ॥
พระราชาต้องคุ้มครองสิ่งเพียงเจ็ดประการเท่านั้น ท่านจงฟังจากเราเถิด คือตนเอง รัฐมนตรี คลัง ไม้เท้าแห่งการปกครอง หรือกองทัพ และมิตรทั้งหลายด้วย
12.68.70
तथा जनपदाश्चैव पुरं च कुरुनन्दन ।
एतत्सप्तात्मकं राज्यं परिपाल्यं प्रयत्नतः ॥ १२.६८.७० ॥
ข้าแต่ความยินดีของชาวกุรุ ดินแดนชนบทและนครก็เช่นกัน อาณาจักรที่มีเจ็ดองค์ประกอบนี้ต้องคุ้มครองด้วยความพยายาม
12.68.71
षाङ्गुण्यं च त्रिवर्गं च त्रिवर्गपरमं तथा ।
यो वेत्ति पुरुषव्याघ्र स भुङ्क्ते पृथिवीमिमाम् ॥ १२.६८.७१ ॥
ผู้ใดรู้นโยบายหกประการ รู้ไตรวรรค และรู้สิ่งที่สูงกว่าไตรวรรค ข้าแต่บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ผู้นั้นย่อมครองแผ่นดินนี้
12.68.72
षाङ्गुण्यमिति यत्प्रोक्तं तन्निबोध युधिष्ठिर ।
सन्धायासनमित्येव यात्रासन्धानमेव च ॥ १२.६८.७२ ॥
สิ่งที่ประกาศว่าเป็นนโยบายหกประการ ท่านจงเข้าใจเถิด ข้าแต่ยุธิษฐิระ คือ สันธิ (การสงบศึก) อาสนะ (การวางเฉย) ยาตรา (การยกทัพ) และสันธานะ (การผูกพันเป็นพันธมิตร)
12.68.73
विगृह्यासनमित्येव यात्रां संपरिगृह्य च ।
द्वैधीभावस्तथाऽन्येषां संश्रयोऽथ परस्य च ॥ १२.६८.७३ ॥
วิคฤหยาสนะ (การรอคอยหลังสงครามเริ่มแล้ว) การยกทัพ การก่อความแตกแยกในหมู่ผู้อื่น และการแสวงที่พึ่งจากฝ่ายศัตรู
12.68.74
त्रिवर्गश्चापि यः प्रोक्तस्तमिहैकमनाः शृणु ।
क्षयः स्थानं च वृद्धिश्च त्रिवर्गः परमस्तथा ॥ १२.६८.७४ ॥
ส่วนไตรวรรคที่กล่าวไว้นั้น จงฟังด้วยใจที่แน่วแน่เพียงหนึ่งเดียว คือ ความเสื่อม การตั้งอยู่ ความเจริญ และไตรวรรคอันสูงสุดเช่นกัน
12.68.75
धर्मश्चार्थश्च कामश्च त्रिवर्गो वै सनातनः ।
मन्त्रश्चैव प्रभावश्च उत्साहश्चैव तान्त्रिकः।
शक्तित्रयं समाख्यातं त्रिवर्गस्य च तत्परम् ॥ १२.६८.७५ ॥
ธรรม อรรถ และกาม เป็นไตรวรรคอันเป็นนิรันดร์ มนตร์ อำนาจ และความมุ่งมั่นกล่าวกันว่าเป็นพลังสามประการของการปกครอง และพลังเหล่านี้สูงกว่าแม้ไตรวรรค
12.68.76
कार्यं च कारणं चैव कर्ता च परिकीर्तितः ।
एतत्परतरं विद्यान्त्रिवर्गादपि भारत।
सर्वेपां च क्षये राजन्यस्त्रिवर्गः सनातनः ॥ १२.६८.७६ ॥
การกระทำ เหตุ และผู้กระทำก็ได้ประกาศไว้เช่นกัน ข้าแต่ภารตะ จงรู้ว่าสิ่งนี้สูงกว่าแม้ไตรวรรค ข้าแต่พระราชา แม้เมื่อทุกสิ่งอื่นพินาศ ไตรวรรคของผู้ปกครองก็ยังคงอยู่เป็นนิรันดร์
12.68.77
सत्वं रजस्तमश्चैव त्रिवर्गकरणं स्मृतम् ।
तेनात्यन्तविमुक्तश्च मुक्तः पुरुष उच्यते ॥ १२.६८.७७ ॥
สัตตวะ รชัส และตมัส ถือกันว่าเป็นสิ่งที่ก่อให้เกิดไตรวรรค ผู้ที่หลุดพ้นจากสิ่งเหล่านี้อย่างสิ้นเชิงจึงกล่าวว่าเป็นผู้ได้รับการปลดปล่อย
12.68.78
कार्यस्य सर्वथा नाशो मोक्ष इत्यभिधीयते ।
तेन मोक्षपरश्चैव देवदेवः पितामहः।
तुष्ट्यर्थस्य त्रिवर्गस्य रक्षामाह पितामहः ॥ १२.६८.७८ ॥
การดับสิ้นของการกระทำโดยสิ้นเชิงเรียกว่าโมกษะ ดังนั้น ปู่ผู้เป็นเทพแห่งเทพ ผู้มุ่งหวังโมกษะ จึงสอนให้คุ้มครองไตรวรรคเพื่อความพอใจ
12.68.79
जगतो लौकिकी यात्रा यत्र नित्यं प्रतिष्ठिता ।
धर्मोऽर्थश्चैव कामश्च सेवितव्याः स्वकालतः ॥ १२.६८.७९ ॥
การดำเนินชีวิตตามโลกของโลก ซึ่งธรรม อรรถ และกามตั้งมั่นอยู่เสมอ ต้องปฏิบัติตามแต่ละอย่างในเวลาที่เหมาะสม
12.68.80
सेवा धर्मस्य कर्तव्या सततं भूरिवत्सरैः ।
पुरुषैर्नरशार्दूल तन्मूलाः सर्वथा क्रियाः ॥ १२.६८.८० ॥
มนุษย์ต้องรับใช้ธรรมอย่างต่อเนื่องตลอดหลายปี ข้าแต่บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ การกระทำทั้งปวงควรมีธรรมเป็นรากฐานโดยสมบูรณ์
12.68.81
धर्मेण च महीपालश्चिरं रक्षति मेदिनीम् ।
यः कश्चिद्धार्मिको राजा स विपन्नोऽपि भूपतिः।
अर्थकामविहीनोऽपि चिरं पालयते महीम् ॥ १२.६८.८१ ॥
กษัตริย์ผู้ธรรมิกะย่อมปกครองแผ่นดินไว้ได้นานด้วยธรรม แม้ผู้ใดเป็นกษัตริย์ผู้ธรรมิกะ แม้จะตกอยู่ในความวิบัติ พระองค์ก็ยังเป็นเจ้าแห่งแผ่นดิน แม้ปราศจากทรัพย์และกามสุข พระองค์ก็ยังค้ำจุนแผ่นดินไว้ได้นาน
12.68.82
अस्मिन्नर्थे हि द्वौ श्लोकौ गीतावङ्गिरसा स्वयम् ।
यादवीपुत्र भद्रं ते श्रोतुमर्हसि तावपि ॥ १२.६८.८२ ॥
ในเรื่องนี้ พระอังคิรสได้ขับกล่าวคาถาสองบทด้วยพระองค์เอง ข้าแต่บุตรแห่งยาทวี ขอให้ท่านจงเจริญ ท่านควรได้ฟังคาถาทั้งสองบทนั้นด้วย
12.68.83
कृत्वा कार्याणि धर्मेण सम्यक्संपाल्य मेदिनीम् ।
पालयित्वा तथा पौरान्परत्र सुखमेधते ॥ १२.६८.८३ ॥
กษัตริย์ผู้ทำกิจทั้งหลายด้วยธรรม ปกครองแผ่นดินโดยชอบ และคุ้มครองชาวเมืองไว้ด้วย ย่อมเจริญด้วยความสุขในโลกหน้า
12.68.84
किं तस्य तपसा राज्ञः किंच तस्याध्वरैः कृतैः ।
सुपालिताः प्रजा यस्य सर्वधर्मकृदेव सः ॥ १२.६८.८४ ॥
กษัตริย์ผู้มีประชาราษฎร์ได้รับการคุ้มครองดีแล้ว และตัวท่านเองทรงประพฤติธรรมทั้งปวง จะต้องการตบะหรือยัญพิธีที่ท่านประกอบไปเพื่ออะไรเล่า
12.68.85
श्लोकाश्चोशनसा गीतास्तान्निबोध युधिष्ठिर ।
दण्डनीतेश्च यन्मूलं त्रिवर्गस्य च भूपते ॥ १२.६८.८५ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ จงฟังคาถาที่พระอุศนัสขับกล่าวไว้ ซึ่งเป็นรากฐานของทัณฑนีติ และของไตรวรรค ข้าแต่เจ้าแห่งแผ่นดิน
12.68.86
भार्गवाङ्गिरसं कर्म षोडशाङ्गं च यद्बलम् ।
विषं माया च दैवं च पौरुषं चात्मसिद्धये ॥ १२.६८.८६ ॥
การกระทำที่มีสิบหกองค์ซึ่งพระภารควะและพระอังคิรสสอนไว้ และกำลัง พิษ มายา โชคชะตา และความเพียรของมนุษย์ เพื่อให้บรรลุจุดหมายของตน
12.68.87
प्रागुदक्प्रवणं दुर्गं समासाद्य महीपतिः ।
त्रिवर्गत्रयसंपूर्णमुपादाय तमुद्वहेत् ॥ १२.६८.८७ ॥
เมื่อกษัตริย์เข้าถึงป้อมปราการที่ลาดไปทางตะวันออกและทางเหนือ พึงยึดเอาไว้ซึ่งป้อมนั้นที่เต็มไปด้วยส่วนทั้งสามของไตรวรรค แล้วบำรุงรักษาไว้
12.68.88
षट्पञ्च च विनिर्जित्य दश चाष्टौ च भूपतिः ।
त्रिवर्गैर्दशभिर्युक्तः सुरैरपि न जीर्यते ॥ १२.६८.८८ ॥
กษัตริย์ผู้ชนะหกและห้า และสิบและแปดแล้ว ผู้ประกอบด้วยไตรวรรคทั้งสิบ ย่อมไม่พ่ายแพ้แม้แก่เทพทั้งหลาย
12.68.89
न बुद्धिं परिगृह्णीत स्त्रीणां मूर्खजनस्य च ।
दैवोपहतबुद्धीनां ये च वेदैर्विवर्जिताः।
न तेषां शृणुयाद्राजा बुद्धिस्तेषां पराङ्भुखी ॥ १२.६८.८९ ॥
กษัตริย์ไม่พึงรับปัญญาของสตรีหรือของคนโง่เขลา และไม่พึงฟังผู้ที่ปัญญาถูกโชคชะตาทำลาย และผู้ที่ปราศจากพระเวท ปัญญาของคนเหล่านั้นหันเหไปจากความจริง
12.68.90
स्त्रीप्रधानानि राज्यानि विद्वद्भिर्वर्जितानि च ।
मूर्खामात्याग्नितप्तानि शुष्यन्ते जलबिन्दुवत् ॥ १२.६८.९० ॥
แว่นแคว้นที่สตรีเป็นใหญ่ ผู้มีปัญญาละทิ้ง และถูกไฟแห่งอมาตย์โง่เขลาเผาไหม้ ย่อมแห้งเหือดดุจหยดน้ำ
12.68.91
विद्वांसः प्रथिता ये च ये चाप्ताः सर्वकर्मसु ।
बुद्धेषु दृष्टकर्माणि तेषां च शृणुयान्नृपः ॥ १२.६८.९१ ॥
กษัตริย์พึงฟังคำของบรรดาปราชญ์ที่มีชื่อเสียง เป็นที่ไว้วางใจในทุกกิจการ และมีการตัดสินใจอันถูกต้องที่ได้พิสูจน์แล้วในการปฏิบัติ
12.68.92
दैवं पुरुषकारं च त्रिवर्गं च समाश्रितः ।
दैवतानि च विप्रांश्च प्रणम्य विजयी भवेत् ॥ १२.६८.९२ ॥
ผู้อาศัยโชคชะตา ความเพียรของมนุษย์ และไตรวรรค และไหว้พวกเทพและพราหมณ์แล้ว พึงได้รับชัยชนะ