マハーバーラタ · 章 12.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.68.1
पार्थिवेन विशेषेण किं कार्यमवशिष्यते ।
कथं रक्ष्यो जनपदः कथं वध्याश्च शत्रवः ॥ १२.६८.१ ॥
王には特に何の務めが残されているのか。国土をどのように守るべきか、敵をどのように討つべきか。
12.68.2
कथं चारान्प्रयुञ्जीत वर्णान्विश्वासयेत्कथम् ।
कथं भृत्यान्कथं दारान्कथं पुत्रांश्च भारत ॥ १२.६८.२ ॥
間諜はどのように用いるべきか。諸ヴァルナの信頼をどのように得るべきか。従者、妻、息子にはどう接するべきか、バーラタよ。
12.68.3
राजवृत्तं महाराज शृणुष्वावहितोऽखिलम् ।
यत्कार्यं पार्थिवेनादौ पार्थिवप्रकृतेन वा ॥ १२.६८.३ ॥
偉大な王よ、王の行いの全体を注意深く聞け。王、あるいは王の本来の大臣が、まず何をなすべきかを。
12.68.4
आत्मा जेयः सदा राज्ञा ततो जेयाश्च शत्रवः ।
अजितात्मा नरपतिर्विजयेत कथं रिपून् ॥ १२.६८.४ ॥
王は常に自己に勝たねばならず、その後に敵に勝つべきである。自己に打ち勝てぬ人の主が、どうして敵に勝てようか。
12.68.5
एतावानात्मविजयः पञ्चवर्गविनिग्रहः ।
जितेन्द्रियो नरपतिर्बाधितुं शक्नुयाद्रिपुन् ॥ १२.६८.५ ॥
自己に勝つとは、ただこれである。五つの群を抑制することだ。感覚を制した人の主のみが、敵を苦しめることができる。
12.68.6
न्यसेत गुल्मान्दुर्गेषु सन्धौ च कुरुनन्दन ।
नगरोपवने चैव पुरोद्याने तथैव च ॥ १२.६८.६ ॥
クル族の喜びよ、砦に、条約の地点に、そして町外の園林や町の公園にも守備の部隊を置くべきである。
12.68.7
संस्थानेषु च सर्वेषु पुटेषु नगरस्य च ।
मध्ये च नरशार्दूल तथा राजनिवेशने ॥ १२.६८.७ ॥
すべての守備の地点、町のすべての区域、その中央に、人中の虎よ、また王宮にも同様に。
12.68.8
प्रणिर्धीश्च ततः कुर्याज्जडान्धबधिराकृतीन् ।
पुंसः परीक्षितान्प्राज्ञान्क्षुत्पिपासाश्रमक्षमान् ॥ १२.६८.८ ॥
次に王は、愚鈍・盲目・聾者の姿をした、試験済みの、賢く、飢え・渇き・疲労に耐えうる密偵を配置すべきである。
12.68.9
अमात्येषु च सर्वेषु मित्रेषु त्रिविधेषु च ।
पुत्रेषु च महाराज प्रणिदध्यात्समाहितः ॥ १२.६८.९ ॥
大王よ、王は大臣たち、三種類のすべての友人、そして息子たちの中に、注意深く密偵を置くべきである。
12.68.10
पुरे जनपदे चैव तथा सामन्तराजसु ।
यथा न विद्युरन्योन्यं प्रणिधेयास्तथा हि ते ॥ १२.६८.१० ॥
都市と地方において、また隣国の王たちの間にも、互いに面識のないように密偵を置くべきである。彼らはそのように配置されるべきものだからである。
12.68.11
चारांश्च विद्यात्प्रहितान्परेण भरतर्षभ ।
आपणेषु विहारेषु समवायेषु वीथिषु ॥ १२.६८.११ ॥
バラタの牡牛よ、敵が送り込んだ密偵も見分けるべきである——市場、遊興の場、集会、そして通りにおいて。
12.68.12
आरामेषु तथोद्याने पण्डितानां समागमे ।
वेशेषु चत्वरे चैव सभास्वावसथेषु च ॥ १२.६८.१२ ॥
庭園や園林において、学者たちの集まりにおいて、遊女の家において、辻において、集会所や宿所において。
12.68.13
एवं विहन्याच्चारेण परचारं विचक्षणः ।
चारे च विहते सर्वं हतं भवति भारत ॥ १२.६८.१३ ॥
このように賢者は自らの間者によって敵の間者を滅ぼすべきである。間者の網が破られれば、すべては失われる、バーラタよ。
12.68.14
यदा तु हीनं नृपतिर्विद्यादात्मानमात्मना ।
अमात्यैः सह संमन्त्र्य कुर्यात्सन्धिं बलीयसा ॥ १२.६८.१४ ॥
王が自分の方が弱いと知ったならば、大臣たちと相談した上で、強大な相手と和約を結ぶべきである。
12.68.15
विद्वांसः क्षत्रिया वैश्या ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः ।
दण्डनीतौ तु निष्पन्ना मन्त्रिणः पृथिवीपते ॥ १२.६८.१५ ॥
大地の主よ、学識ある王族・商人・博学のバラモンで、統治の学に熟達した者こそが大臣となるべきである。
12.68.16
प्रष्टव्यो ब्राह्मणः पूर्वं नीतिशास्त्रस्य तत्ववित् ।
पश्चात्पृच्छेत भूपालः क्षत्रियं नीतिकोविदम्।
वैश्यशूद्रौ तथा भूयः शास्त्रज्ञौ हितकारिणौ ॥ १२.६८.१६ ॥
王はまず、政治の学の真髄を知るバラモンに相談すべきである。次に政策に通じた王族に問い、さらに同じく経典に通じた有益な助言者である商人と奴僕にも尋ねるべきである。
12.68.17
अज्ञायमाने हीनत्वे सन्धिं कुर्यात्परेण वै ।
लिप्सुर्वा कंचिदेवार्थं त्वरमाणो विचक्षणः ॥ १२.६८.१७ ॥
自分の弱さが知られていない場合でも、あるいは何らかの目的を得ようと急ぐ賢者は、敵と和約を結ぶべきである。
12.68.18
गुणवन्तो महोत्साहा धर्मज्ञाः साधवश्च ये ।
सन्दधीत नृपस्तैश्च राष्ट्रं धर्मेण पालयन् ॥ १२.६८.१८ ॥
王は徳があり、大いに意気盛んで、法を知る善良な人々と同盟を結び、法にしたがって国を守るべきである。
12.68.19
उच्छिद्यमानमात्मानं ज्ञात्वा राजा महामतिः ।
पूर्वापकारिणो हन्याल्लोकद्विष्टांश्च सर्वशः ॥ १२.६८.१९ ॥
自らが滅びつつあると知った大智の王は、以前に害を加えた者と、あらゆる面で民に憎まれている者を殺すべきである。
12.68.20
यो नोपकर्तुं शक्नोति नापकर्तुं महीपतिः ।
न शक्यरूपश्चोद्धर्तुमुपेक्ष्यस्तादृशो भवेत् ॥ १२.६८.२० ॥
恩を施すこともできず、害を加えることもできず、容易に従わせることも引き抜くこともできない王は、軽んじてよい。
12.68.21
यात्रां यायादविज्ञातमनाक्रन्दमनन्तरम् ।
व्यासक्तं च प्रमत्तं च दुर्बलं च विचक्षणः ॥ १२.६८.२१ ॥
聡明な王は、気づかれず、叫び声も上げさせず、すぐに、気を散らし、油断し、弱っている者に対して進軍すべきである。
12.68.22
यात्रामाज्ञापयेद्वीरः कल्यः पुष्टबलः सुखी ।
पूर्वं कृत्वा विधानं च यात्रायां नगरे तथा ॥ १२.६८.२२ ॥
勇敢で健康、軍が強く満ち足りた王は、まず進軍と都の両方について準備を整えてから出征の命令を下すべきである。
12.68.23
न च पश्यो भवेदस्य नृपो यश्चातिवीर्यवान् ।
हीनश्च बलवीर्याभ्यां कर्षयंस्तत्परो वसेत् ॥ १२.६८.२३ ॥
非常に力のある王に対して、先を見通せない王がいてはならない。力や勇気で劣りながらも、ただその相手を引きずり下ろすことにばかり心を注ぐ者は、そのままでいるべきである。
12.68.24
राष्ट्रं च पीडयेत्तस्य शस्त्राग्निविषमूर्च्छनैः ।
अमात्यवल्लभानां च विवादांस्तस्य कारयेत् ॥ १२.६८.२४ ॥
武器、火、毒、そして気を失わせる手段によって彼の国を苦しめ、大臣の寵臣たちの間に彼をめぐる争いを起こさせるべきである。
12.68.25
वर्जनीयं सदा युद्धं राज्यकामेन धीमता ।
उपायैस्त्रिभिरादानमर्थस्याह बृहस्पतिः ॥ १२.६८.२५ ॥
王国を望む賢者は常に戦争を避けるべきである。ブリハスパティは、富は三つの方法で得るべきだと述べた。
12.68.26
सान्त्वेन तु प्रदानेन भेदेन च नराधिप ।
यमर्थं शक्नुयात्प्राप्तुं तेन तुष्येत पण्डितः ॥ १२.६८.२६ ॥
人の王よ、賢者は和睦、贈与、離間によって達成できる目的に満足すべきである。
12.68.27
आददीत बलिं चापि प्रजाभ्यः कुरुनन्दन ।
षङ्भागममितप्रज्ञस्तासामेवाभिगुप्तये ॥ १२.६८.२७ ॥
クル族の喜びよ、無限の智慧を持つ王は臣民から六分の一を税として取るべきであり、それも彼らを守るためだけである。
12.68.28
दशाधर्मगतेभ्यो यद्वसु बह्वल्पमेव वा ।
तन्नाददीत सहसा पौराणां रक्षणाय वै ॥ १२.६८.२८ ॥
十種の不正に陥った者からは、財産が多くても少なくても、突然取り上げてはならない。それは市民を守るためである。
12.68.29
यथा पुत्रास्तथा पौरा द्रष्टव्यास्ते न संशयः ।
भक्तिश्चैषु न कर्तव्या व्यवहारप्रदर्शने ॥ १२.६८.२९ ॥
息子と同じく市民も見なければならない。これには疑いがない。裁判を示すにあたり、彼らに偏愛を示してはならない。
12.68.30
श्रोतुं चैव न्यसेद्राजा प्राज्ञान्सर्वार्थदर्शिनः ।
व्यवहारेषु सततं तत्र राज्यं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.६८.३० ॥
王はあらゆる目的を見通す賢者を、耳を傾けて助言させるために任命すべきである。裁判において王国は常に彼らの上に成り立つ。
12.68.31
आकरे लवणे शुल्के तरे नागबले तथा ।
न्यसेदमात्यान्नृपतिः स्वाप्तान्वा पुरुषान्हितान् ॥ १२.६८.३१ ॥
王は鉱山、塩場、関税、渡し場、象軍において、信頼する大臣か、好意的で信頼できる人物を任命すべきである。
12.68.32
सम्यग्दण्डधरो नित्यं राजा धर्ममवाप्नुयात् ।
नृपस्य सततं दण्डः सम्यग्धर्मः प्रशस्यते ॥ १२.६८.३२ ॥
常に正しく罰の杖を執る王は法を得る。王にとって、常に正しい罰こそ正しい法として称賛される。
12.68.33
वेदवेदाङ्गवित्प्राज्ञः सुतपस्वी नृपो भवेत् ।
दानशीलश्च सततं यज्ञशीलश्च भारत ॥ १२.६८.३३ ॥
王は、ヴェーダとその支分に通じ、賢明で、大いに苦行を積んだ者であるべきだ。バーラタよ、彼は常に施しを好み、祭祀に励むべきである。
12.68.34
एते गुणाः समस्ताः स्युर्नृपस्य सततं स्थिराः ।
व्यवहारस्य लोपेन कुतः स्वर्गः कुतो यशः ॥ १२.६८.३४ ॥
これらの徳はすべて王において常に確固としてあるべきである。司法の行政が怠られれば、どうして天界を得られよう、どうして名声を得られようか。
12.68.35
यदा तु पीडितो राजा भवेद्राज्ञा बलीयसा ।
तदाभिसंश्रयेद्दुर्गं बुद्धिमान्पृथिवीपतिः ॥ १२.६८.३५ ॥
王がより強大な王に苦しめられたときには、賢明な大地の主は城塞に身を寄せるべきである。
12.68.36
विधावाक्रम्य मित्राणि विधानमुपकल्पयेत् ।
सामभेदान्विरोधार्थं विधानमुपकल्पयेत् ॥ १२.६८.३६ ॥
策略において味方に近づいたうえで、計画を立てるべきである。対抗のためには、宥和（サーマ）と分裂（ベーダ）によって計画を立てるべきである。
12.68.37
त्रिधा तु कृत्वा मित्राणि विधानमुपकल्पयेत् ।
घोषान्न्यसेत मार्गेषु ग्रामानुत्थापयेदपि।
प्रवेशयेच्च तान्सर्वाञ्शाखानगरकेष्वपि ॥ १२.६८.३७ ॥
味方を三通りに分けて、計画を立てるべきである。道筋に牧人の集落を置き、村々をも蜂起させる。彼らすべてを枝分かれの町々にも送り込むべきである。
12.68.38
ये गुप्ताश्चैव दुर्गाश्च देशास्तेषु प्रवेशयेत् ।
धनिनो बलमुख्यांश्च सान्त्वयित्वा पुनः पुनः ॥ १२.६८.३८ ॥
守られ城砦のある地方に彼らを入れるべきである。富者と軍の主だった者を幾度も慰めて……
12.68.39
सस्याभिहारं कुर्वीत स्वयमेव नराधिपः ।
असंभवे प्रवेशस्य दाहयेदग्निना भृशम् ॥ १२.६८.३९ ॥
王自らが作物を奪うべきである。もし進入が不可能なら、火で徹底的に焼き払うべきである。
12.68.40
क्षेत्रस्थेषु च सस्येषु शत्रोरुपजपेन्नरान् ।
विनाशयेद्वा तत्सर्वं बलेनाथ स्वकेन वै ॥ १२.६८.४० ॥
田畑に立つ作物については、敵の人々を密かにそそのかすべきである。あるいは自軍の力によってそれらすべてを破壊すべきである。
12.68.41
नदीमार्गेषु च तथा संक्रमानवसादयेत् ।
जलं विस्रावयेत्सर्वमविस्राव्यं च दूषयेत् ॥ १२.६८.४१ ॥
川の道筋や渡し場でも同様に、岸を崩すべきである。水をすべて流し出し、流し出せないものは汚すべきである。
12.68.42
तदात्वेनायतीभिश्च निवसेद्भूम्यनन्तरम् ।
प्रतिघातं परस्याजौ युद्धकालेऽप्युपस्थिते ॥ १२.६८.४२ ॥
現在と将来の手段によって、隣接する土地に身を置くべきである。戦いの時が来ても、戦場で敵の打撃に反撃すべきである。
12.68.43
दुर्गाणां चाभितो राजा मूलच्छेदं प्रकारयेत् ।
सर्वेषां क्षुद्रवृक्षाणां चैत्यवृक्षान्विवर्जयेत् ॥ १२.६८.४३ ॥
王は砦の四方の根を切り取らせるべきである。すべての小さな木は切ってよいが、聖なる樹（チャイティヤ樹）は避けるべきである。
12.68.44
प्रवृद्धानां च वृक्षाणां शाखां प्रच्छेदयेत्तथा ।
चैत्यानां सर्वथा त्याज्यमपि पत्रस्य पातनम् ॥ १२.६८.४४ ॥
同様に、生い茂った木の枝も切らせるべきである。しかし、聖なるチャイティヤ樹の葉を落とすことさえ、全く避けねばならない。
12.68.45
देवानामाश्रयाश्चैत्या यक्षराक्षसभोगिनाम् ।
पिशाचपन्नगानां च गन्धर्वाप्सरसामपि।
रौद्राणां चैव भूतानां तस्मात्तान्परिवर्जयेत् ॥ १२.६८.४५ ॥
チャイティヤ樹は神々、ヤクシャ、ラクシャサ、蛇、ピシャーチャ、パンナガ、ガンダルヴァ、アプサラス、そして凶暴な霊の住処である。ゆえにそれらを避けるべきである。
12.68.46
श्रूयते हि निकुम्भेन सौदासस्य बलं हतम् ।
महेश्वरगणेशेन वाराणस्यां नराधिप ॥ १२.६८.४६ ॥
人の主よ、ヴァーラーナシーにおいて、サウダーサの軍勢はマヘーシュヴァラの眷属の長ガネーシャを通じてニクンバにより滅ぼされた、と伝え聞く。
12.68.47
प्रगण्डीः कारयेत्सम्यगाकाशजननीस्तदा ।
आपूरयेच्च परिखां स्थाणुनक्रझषाकुलाम् ॥ १२.६८.४७ ॥
そのとき王は、空に開いた堡塁（プラガンディー）を適切に造らせ、杭・ワニ・魚に満ちた堀を満たさせるべきである。
12.68.48
सङ्कटद्वारकाणि स्युरुच्छ्वासार्थं पुरस्य च ।
तेषां च द्वारवद्गुप्तिः कार्या सर्वात्मना भवेत् ॥ १२.६८.४८ ॥
都市の換気のために狭い門があるべきであり、それらの防衛も主門と同じくあらゆる面で完全にすべきである。
12.68.49
द्वारेषु च गुरूण्येव यन्त्राणि स्थापयेत्सदा ।
आरापयेच्छतघ्नीश्च स्वाधीनानि च कारयेत् ॥ १२.६८.४९ ॥
門には常に重い機械を据え、百殺器を据え付けさせ、それらを自らの支配下に置くべきである。
12.68.50
काष्ठानि चाभिहार्याणि तथा कूपांश्च खानयेत् ।
संशोधयेत्तथा कूपान्कृतान्पूर्वपयोर्थिभिः ॥ १२.६८.५० ॥
また薪を運び込ませ、井戸を掘らせるべきである。既にある井戸は、水を必要とする者がきれいにすべきである。
12.68.51
तृणच्छन्नानि वेश्मानि पङ्केनाथ प्रलेपयेत् ।
निर्हरेच्च तृणं मासि चैत्रे वह्निभयात्पुरा ॥ १२.६८.५१ ॥
草で覆われた家には泥を塗るべきである。また、火を恐れて、チャイトラ月には前もって草を取り除くべきである。
12.68.52
नक्तमेव च भक्तानि पाचयेत नराधिपः ।
न दिवा ज्वालयेदग्निं वर्जयित्वाऽऽग्निहोत्रिकम् ॥ १२.६८.५२ ॥
王は食事を夜にだけ調理させるべきであり、昼間は火を灯すべきではない。アグニホートラの火は例外である。
12.68.53
यथासंभवशैलानि चैष्टकानि च कारयेत् ।
मृण्मयानि च कुर्वीत ज्ञात्वा देशं बलाबलम् ॥ १२.६८.५३ ॥
可能な限り石や煉瓦を作らせ、土器も作らせるべきである。国の強弱を知った上で。
12.68.54
कर्मारारिष्टशालासु ज्वलेदग्निः सुरक्षितः ।
गृहाणि च प्रवेश्यान्तर्विधेयः स्याद्धुताशनः ॥ १२.६८.५४ ॥
鍛冶場では火を厳重に守りながら燃やし、家の内にも火を入れて、それを制御下に置くべきである。
12.68.55
महादण्डश्च तस्य स्याद्यस्याग्निर्वै दिवा भवेत् ।
प्रघोषयेदथैवं च रक्षणार्थं पुरस्य च ॥ १२.६८.५५ ॥
昼間に家から火事が出た者には大きな罰が与えられるべきである。そして都市の守りのために、このように布告させよ。
12.68.56
भिक्षुकांश्चाक्रिकांश्चैव क्लीबोन्मत्तान्कुशीलवान् ।
बाह्यान्कुर्यान्नरश्रेष्ठ दोषाय स्युर्हि ते शठाः ॥ १२.६८.५६ ॥
人中の最勝者よ、乞食、道化、宦官、狂人、芸人は外に置くべきである。その詐欺師たちは害の原因となるからである。
12.68.57
चत्वरेष्वथ तीर्थेषु सभास्वावसथेषु च ।
यथार्थवर्णं प्रणिधिं कुर्यात्सर्वत्र पार्थिवः ॥ १२.६८.५७ ॥
辻や聖なる渡し場、集会所や宿舎において、王は至る所に本来の姿の間者を配置すべきである。
12.68.58
विशालान्राजमार्गांश्च कारयेत नराधिपः ।
प्रपाश्च विपणीश्चैव यथोद्देशं समादिशेत् ॥ १२.६८.५८ ॥
人の主は広い王道を造らせ、指定された場所に水場と市場を設けるよう命じるべきである。
12.68.59
भाण्डागारायुधागारान्धान्यागारांश्च सर्वशः ।
अश्वागारान्गजागारान्बलाधिकरणानि च ॥ १२.६८.५९ ॥
王は財宝庫、武器庫、穀倉、馬屋、象舎、軍務の役所をあらゆる所に設けるべきである。
12.68.60
परिखाश्चैव कौरव्य प्रतोलीसङ्कटानि च ।
न जातु कश्चित्पश्येत गुह्यमेतद्युधिष्ठिर ॥ १२.६८.६० ॥
クル族の子孫よ、堀や城門や狭い通路も造られるべきである。ユディシュティラよ、この秘密は誰にも決して見られてはならない。
12.68.61
अर्थसंनिचयं कुर्याद्राजा परबलार्दितः ।
तैलं मधु घृतं सस्यमौषधानि च सर्वशः ॥ १२.६८.६१ ॥
敵軍の力に苦しめられた王は、財貨と蓄えを築くべきである——油、蜜、ギー、穀物、あらゆる種類の薬。
12.68.62
अङ्गारकुशमुञ्जानां पलाशशरवर्णिनाम् ।
यवसेन्धनदिग्धानां कारयेत च संचयान् ॥ १२.६८.६२ ॥
また、炭、クシャ草とムンジャ草、パラーシャ材と葦のような物を蓄えさせ、いずれも大麦の飼料と燃料を塗っておくべきである。
12.68.63
आयुधानां च सर्वेषां शक्त्यृष्टिप्रासचर्मणाम् ।
संचयानेवमादीनां कारयेत नराधिपः ॥ १२.६८.६३ ॥
王はあらゆる武器——槍、投槍、標槍、盾——およびそれに類するものの蓄えを作らせるべきである。
12.68.64
औषधानि च सर्वाणि मूलानि च फलानि च ।
चतुर्विधांश्च वैद्यान्वै संगृह्णीयाद्विशेषठः ॥ १२.६८.६४ ॥
特に、あらゆる薬、根と果実、そして四種の医師を集めるべきである。
12.68.65
नटांश्च नर्तकांश्चैव मल्लान्मायाविनस्तथा ।
शोभयेयुः पुरवरं मोदयेयुश्च सर्वशः ॥ १२.६८.६५ ॥
俳優、踊り子、力士、幻術師もまた、この優れた都市を飾り、あらゆる方法で人々を楽しませるべきである。
12.68.66
यतः शङ्का भवेच्चापि भृत्यतोऽथापि मन्त्रितः ।
पौरेभ्यो नृपतेर्वापि स्वाधीनान्कारयेत तान् ॥ १२.६८.६६ ॥
疑いが生じうる者——従者、大臣、町の人々、あるいは王自身からでさえも——は、自分の支配下に置き、働かせるべきである。
12.68.67
कृते कर्माणि राजा तान्पूजयेद्धनसंचयैः ।
माननेन यथार्हेण सान्त्वेन विविधेन च ॥ १२.६८.६७ ॥
仕事が終われば、王は富の山をもって彼らを敬い、相応の尊敬と様々な慰めを与えるべきである。
12.68.68
निर्वेदयित्वा तु परं हत्वा वा कुरुनन्दन ।
गतानृण्यो भवेद्राजा यथा शास्त्रे निदर्शितम् ॥ १२.६८.६८ ॥
クルの喜びよ、敵を疲れさせるか殺すことによって、王は経典に示されたとおり負債から解放される。
12.68.69
राज्ञा सप्तैव रक्ष्याणि तानि चैव निबोध मे ।
आत्माऽमात्याश्च कोशाश्च दण्डो मित्राणि चैव हि ॥ १२.६८.६९ ॥
王は七つのものを守るべきである。私からそれを聞きなさい：自己、大臣、国庫、武力（軍）、そして同盟者。
12.68.70
तथा जनपदाश्चैव पुरं च कुरुनन्दन ।
एतत्सप्तात्मकं राज्यं परिपाल्यं प्रयत्नतः ॥ १२.६८.७० ॥
同様に、地方と都市もまた、クルの喜びよ。この七つの部分からなる王国は、注意深く守られねばならない。
12.68.71
षाङ्गुण्यं च त्रिवर्गं च त्रिवर्गपरमं तथा ।
यो वेत्ति पुरुषव्याघ्र स भुङ्क्ते पृथिवीमिमाम् ॥ १२.६८.७१ ॥
六つの策、三つの目的、そして三つの目的よりも高いものを知る者は、人中の虎よ、この大地を享受する。
12.68.72
षाङ्गुण्यमिति यत्प्रोक्तं तन्निबोध युधिष्ठिर ।
सन्धायासनमित्येव यात्रासन्धानमेव च ॥ १२.६८.७२ ॥
六策と説かれたものを理解せよ、ユディシュティラよ：和睦（サンディ）、中立（アーサナ）、進軍（ヤートラー）、同盟（サンダーナ）。
12.68.73
विगृह्यासनमित्येव यात्रां संपरिगृह्य च ।
द्वैधीभावस्तथाऽन्येषां संश्रयोऽथ परस्य च ॥ १२.६८.७३ ॥
交戦して待機すること、進軍を開始すること、他者の間に分裂を起こすこと、そして敵の庇護を求めること。
12.68.74
त्रिवर्गश्चापि यः प्रोक्तस्तमिहैकमनाः शृणु ।
क्षयः स्थानं च वृद्धिश्च त्रिवर्गः परमस्तथा ॥ १२.६८.७४ ॥
三つの目的について説かれたことを、心を一つにして聞け。衰退、安定、成長、そして至高の三つ。
12.68.75
धर्मश्चार्थश्च कामश्च त्रिवर्गो वै सनातनः ।
मन्त्रश्चैव प्रभावश्च उत्साहश्चैव तान्त्रिकः।
शक्तित्रयं समाख्यातं त्रिवर्गस्य च तत्परम् ॥ १२.६८.७५ ॥
法・利・欲の三つは永遠の目的である。謀略・威勢・気概は統治の三つの力と説かれ、三つの目的よりもなお高い。
12.68.76
कार्यं च कारणं चैव कर्ता च परिकीर्तितः ।
एतत्परतरं विद्यान्त्रिवर्गादपि भारत।
सर्वेपां च क्षये राजन्यस्त्रिवर्गः सनातनः ॥ १२.६८.७६ ॥
行為・原因・行為者も説かれている。バーラタよ、これは三つの目的よりも高いと知れ。王よ、すべてが滅びても、王の三つの目的は永遠である。
12.68.77
सत्वं रजस्तमश्चैव त्रिवर्गकरणं स्मृतम् ।
तेनात्यन्तविमुक्तश्च मुक्तः पुरुष उच्यते ॥ १२.६८.७७ ॥
サットヴァ・ラジャス・タマスが三つの目的を生じさせると伝えられる。それらから完全に解放された人こそ解脱した人と言われる。
12.68.78
कार्यस्य सर्वथा नाशो मोक्ष इत्यभिधीयते ।
तेन मोक्षपरश्चैव देवदेवः पितामहः।
तुष्ट्यर्थस्य त्रिवर्गस्य रक्षामाह पितामहः ॥ १२.६८.७८ ॥
行為の完全な止滅が解脱と呼ばれる。ゆえに解脱を志す神々の神、祖父は、満足のために三つの目的の守護を説いた。
12.68.79
जगतो लौकिकी यात्रा यत्र नित्यं प्रतिष्ठिता ।
धर्मोऽर्थश्चैव कामश्च सेवितव्याः स्वकालतः ॥ १२.६८.७९ ॥
世界の世俗の歩みは、法・利・欲が常に確立されたところであり、それぞれ時に応じて実践されるべきである。
12.68.80
सेवा धर्मस्य कर्तव्या सततं भूरिवत्सरैः ।
पुरुषैर्नरशार्दूल तन्मूलाः सर्वथा क्रियाः ॥ १२.६८.८० ॥
人は長年にわたり絶えず法に仕えるべきである。人中の虎よ、すべての行いはそれを根本とすべきである。
12.68.81
धर्मेण च महीपालश्चिरं रक्षति मेदिनीम् ।
यः कश्चिद्धार्मिको राजा स विपन्नोऽपि भूपतिः।
अर्थकामविहीनोऽपि चिरं पालयते महीम् ॥ १२.६८.८१ ॥
法によって王は長く大地を守る。いかなる法を行う王も、たとえ災難に陥ろうとも大地の主である。富と欲を欠いても、長く大地を治める。
12.68.82
अस्मिन्नर्थे हि द्वौ श्लोकौ गीतावङ्गिरसा स्वयम् ।
यादवीपुत्र भद्रं ते श्रोतुमर्हसि तावपि ॥ १२.६८.८२ ॥
この件について、アンギラス自身が二つの詩節を歌った。ヤーダヴィーの子よ、汝に幸あれ。その二つも聞くに値する。
12.68.83
कृत्वा कार्याणि धर्मेण सम्यक्संपाल्य मेदिनीम् ।
पालयित्वा तथा पौरान्परत्र सुखमेधते ॥ १२.६८.८३ ॥
法によって務めを果たし、大地をよく守り、同様に臣民を守れば、来世で幸福に栄える。
12.68.84
किं तस्य तपसा राज्ञः किंच तस्याध्वरैः कृतैः ।
सुपालिताः प्रजा यस्य सर्वधर्मकृदेव सः ॥ १२.६८.८४ ॥
民がよく守られ、王自身が一切の法を行うなら、その王に苦行や供犠が何の必要があろうか。
12.68.85
श्लोकाश्चोशनसा गीतास्तान्निबोध युधिष्ठिर ।
दण्डनीतेश्च यन्मूलं त्रिवर्गस्य च भूपते ॥ १२.६८.८५ ॥
ユディシュティラよ、ウシャナスが歌ったあの詩句を聞け。それは刑罰の学と三つの目的の根本である、大地の主よ。
12.68.86
भार्गवाङ्गिरसं कर्म षोडशाङ्गं च यद्बलम् ।
विषं माया च दैवं च पौरुषं चात्मसिद्धये ॥ १२.६८.८६ ॥
バルグとアンギラスが説いた十六支の行い、そして力、毒、欺瞞、運命、人の努力——自らの目的を成就するために。
12.68.87
प्रागुदक्प्रवणं दुर्गं समासाद्य महीपतिः ।
त्रिवर्गत्रयसंपूर्णमुपादाय तमुद्वहेत् ॥ १२.६८.८७ ॥
東北へ傾斜した要塞に到達した王は、三つの目的の三つの部分に満ちたそれを手に入れ、保持すべきである。
12.68.88
षट्पञ्च च विनिर्जित्य दश चाष्टौ च भूपतिः ।
त्रिवर्गैर्दशभिर्युक्तः सुरैरपि न जीर्यते ॥ १२.६८.८८ ॥
六と五、十と八を征服し、十の三つの目的を備えた王は、神々にさえ敗れない。
12.68.89
न बुद्धिं परिगृह्णीत स्त्रीणां मूर्खजनस्य च ।
दैवोपहतबुद्धीनां ये च वेदैर्विवर्जिताः।
न तेषां शृणुयाद्राजा बुद्धिस्तेषां पराङ्भुखी ॥ १२.६८.८९ ॥
王は女性や愚かな人々の知恵を取り入れてはならない。運命によって知恵を打ち砕かれ、ヴェーダから離れた者の言葉も聞いてはならない。彼らの知恵は背を向けている。
12.68.90
स्त्रीप्रधानानि राज्यानि विद्वद्भिर्वर्जितानि च ।
मूर्खामात्याग्नितप्तानि शुष्यन्ते जलबिन्दुवत् ॥ १२.६८.९० ॥
女性が支配し、賢者に見捨てられ、愚かな大臣の火に焼かれた王国は、水滴のように干上がる。
12.68.91
विद्वांसः प्रथिता ये च ये चाप्ताः सर्वकर्मसु ।
बुद्धेषु दृष्टकर्माणि तेषां च शृणुयान्नृपः ॥ १२.६८.९१ ॥
王は、名高く、あらゆる事柄で信頼でき、知恵ある行いが実践で証明された学者の言葉に耳を傾けるべきである。
12.68.92
दैवं पुरुषकारं च त्रिवर्गं च समाश्रितः ।
दैवतानि च विप्रांश्च प्रणम्य विजयी भवेत् ॥ १२.६८.९२ ॥
運命と人の努力と人生の三つの目的に拠り、神々とバラモンに礼拝すれば、勝利者となるであろう。