ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.68.1
पार्थिवेन विशेषेण किं कार्यमवशिष्यते ।
कथं रक्ष्यो जनपदः कथं वध्याश्च शत्रवः ॥ १२.६८.१ ॥
ରାଜାଙ୍କର ବିଶେଷ ଭାବେ କେଉଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେ? ରାଜ୍ୟକୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ କିପରି ବଧ କରିବା ଉଚିତ?
12.68.2
कथं चारान्प्रयुञ्जीत वर्णान्विश्वासयेत्कथम् ।
कथं भृत्यान्कथं दारान्कथं पुत्रांश्च भारत ॥ १२.६८.२ ॥
ଗୁପ୍ତଚରମାନଙ୍କୁ କିପରି ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ? ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କର ବିଶ୍ୱାସ କିପରି ଅର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ? ଭୃତ୍ୟ, ପତ୍ନୀ ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଭାରତ?
12.68.3
राजवृत्तं महाराज शृणुष्वावहितोऽखिलम् ।
यत्कार्यं पार्थिवेनादौ पार्थिवप्रकृतेन वा ॥ १२.६८.३ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ରାଜବୃତ୍ତାନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାବଧାନତାରେ ଶୁଣ—ରାଜା ବା ରାଜାଙ୍କ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅମାତ୍ୟ ପ୍ରଥମେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.68.4
आत्मा जेयः सदा राज्ञा ततो जेयाश्च शत्रवः ।
अजितात्मा नरपतिर्विजयेत कथं रिपून् ॥ १२.६८.४ ॥
ରାଜା ସର୍ବଦା ନିଜକୁ ଜିତିବା ଉଚିତ; ତା'ପରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ। ଯାହାର ଆତ୍ମା ଅଜିତ, ସେ ନରପତି କିପରି ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତିବ?
12.68.5
एतावानात्मविजयः पञ्चवर्गविनिग्रहः ।
जितेन्द्रियो नरपतिर्बाधितुं शक्नुयाद्रिपुन् ॥ १२.६८.५ ॥
ଆତ୍ମବିଜୟ ଏତିକି—ପାଞ୍ଚ ବର୍ଗର ନିଗ୍ରହ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ନରପତି ହିଁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ିତ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ।
12.68.6
न्यसेत गुल्मान्दुर्गेषु सन्धौ च कुरुनन्दन ।
नगरोपवने चैव पुरोद्याने तथैव च ॥ १२.६८.६ ॥
ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଦୁର୍ଗମାନଙ୍କରେ, ସନ୍ଧି-ସ୍ଥାନମାନଙ୍କରେ, ନଗରର ଉପବନରେ ଏବଂ ନଗରର ଉଦ୍ୟାନରେ ମଧ୍ୟ ଗୁଲ୍ମ (ସୈନ୍ୟଦଳ) ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
12.68.7
संस्थानेषु च सर्वेषु पुटेषु नगरस्य च ।
मध्ये च नरशार्दूल तथा राजनिवेशने ॥ १२.६८.७ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ନଗରର ସମସ୍ତ ଭାଗରେ, ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ରାଜଭବନରେ ମଧ୍ୟ (ସେହିପରି)।
12.68.8
प्रणिर्धीश्च ततः कुर्याज्जडान्धबधिराकृतीन् ।
पुंसः परीक्षितान्प्राज्ञान्क्षुत्पिपासाश्रमक्षमान् ॥ १२.६८.८ ॥
ତା'ପରେ (ରାଜା) ଜଡ, ଅନ୍ଧ, ବଧିରର ରୂପ ଧରିବା, ପରୀକ୍ଷିତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, କ୍ଷୁଧା-ତୃଷ୍ଣା-ଶ୍ରମ ସହିବା ଗୁପ୍ତଚର ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
12.68.9
अमात्येषु च सर्वेषु मित्रेषु त्रिविधेषु च ।
पुत्रेषु च महाराज प्रणिदध्यात्समाहितः ॥ १२.६८.९ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ସମସ୍ତ ମିତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ତିନି ପ୍ରକାର ମିତ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସାବଧାନତାର ସହ (ଗୁପ୍ତଚର) ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
12.68.10
पुरे जनपदे चैव तथा सामन्तराजसु ।
यथा न विद्युरन्योन्यं प्रणिधेयास्तथा हि ते ॥ १२.६८.१० ॥
ନଗର ଓ ଜନପଦରେ, ଏବଂ ସେହିପରି ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ (ଗୁପ୍ତଚରମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ନ ଜାଣିବା ପରି) ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ସେପରି ନିଯୁକ୍ତ ହେବାର ଯୋଗ୍ୟ।
12.68.11
चारांश्च विद्यात्प्रहितान्परेण भरतर्षभ ।
आपणेषु विहारेषु समवायेषु वीथिषु ॥ १२.६८.११ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତ୍ରୁ ପଠାଇଥିବା ଗୁପ୍ତଚରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବା ଉଚିତ—ବଜାରରେ, ବିହାର ସ୍ଥାନରେ, ସଭାରେ ଓ ରାସ୍ତାରେ।
12.68.12
आरामेषु तथोद्याने पण्डितानां समागमे ।
वेशेषु चत्वरे चैव सभास्वावसथेषु च ॥ १२.६८.१२ ॥
ଉଦ୍ୟାନରେ, ସେହିପରି ଉପବନରେ, ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ସମାଗମରେ, ବେଶ୍ୟାଗୃହରେ, ଚୌରାସ୍ତାରେ, ସଭାରେ ଓ ଆବାସରେ (ଗୁପ୍ତଚରମାନଙ୍କୁ ଜାଣିବା ଉଚିତ)।
12.68.13
एवं विहन्याच्चारेण परचारं विचक्षणः ।
चारे च विहते सर्वं हतं भवति भारत ॥ १२.६८.१३ ॥
ଏହିପରି ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ଚାରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁର ଚାରମାନଙ୍କୁ ବିନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ। ଚାରବ୍ୟବସ୍ଥା ନଷ୍ଟ ହେଲେ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ହେ ଭାରତ।
12.68.14
यदा तु हीनं नृपतिर्विद्यादात्मानमात्मना ।
अमात्यैः सह संमन्त्र्य कुर्यात्सन्धिं बलीयसा ॥ १२.६८.१४ ॥
ଯେତେବେଳେ ରାଜା ନିଜକୁ ବଳବାନଠାରୁ ଦୁର୍ବଳ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି ସେହି ବଳବାନ ସହ ସନ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ୍।
12.68.15
विद्वांसः क्षत्रिया वैश्या ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः ।
दण्डनीतौ तु निष्पन्ना मन्त्रिणः पृथिवीपते ॥ १२.६८.१५ ॥
ହେ ପୃଥିବୀପତି, ବିଦ୍ୱାନ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଏବଂ ବହୁଶ୍ରୁତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦଣ୍ଡନୀତିରେ ନିପୁଣ, ସେମାନେ ହିଁ ମନ୍ତ୍ରୀ ହେବାର ଯୋଗ୍ୟ।
12.68.16
प्रष्टव्यो ब्राह्मणः पूर्वं नीतिशास्त्रस्य तत्ववित् ।
पश्चात्पृच्छेत भूपालः क्षत्रियं नीतिकोविदम्।
वैश्यशूद्रौ तथा भूयः शास्त्रज्ञौ हितकारिणौ ॥ १२.६८.१६ ॥
ରାଜା ପ୍ରଥମେ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିବା ଉଚିତ୍। ପରେ ନୀତିରେ ନିପୁଣ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ, ଏବଂ ପୁନଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଓ ହିତକାରୀ ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଚାରିବା ଉଚିତ୍।
12.68.17
अज्ञायमाने हीनत्वे सन्धिं कुर्यात्परेण वै ।
लिप्सुर्वा कंचिदेवार्थं त्वरमाणो विचक्षणः ॥ १२.६८.१७ ॥
ନିଜ ଦୁର୍ବଳତା ଜଣା ନପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଲାଭ କରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ତ୍ୱରା କରୁଥିବା ବିଚକ୍ଷଣ ରାଜା ଶତ୍ରୁ ସହ ସନ୍ଧି କରିପାରନ୍ତି।
12.68.18
गुणवन्तो महोत्साहा धर्मज्ञाः साधवश्च ये ।
सन्दधीत नृपस्तैश्च राष्ट्रं धर्मेण पालयन् ॥ १२.६८.१८ ॥
ଗୁଣବାନ, ମହୋତ୍ସାହୀ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସାଧୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ ରାଜା ମିତ୍ରତା କରି ଧର୍ମରେ ରାଷ୍ଟ୍ର ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍।
12.68.19
उच्छिद्यमानमात्मानं ज्ञात्वा राजा महामतिः ।
पूर्वापकारिणो हन्याल्लोकद्विष्टांश्च सर्वशः ॥ १२.६८.१९ ॥
ନିଜକୁ ବିନାଶ ହେଉଛି ବୋଲି ଜାଣି ମହାମତି ରାଜା ପୂର୍ବେ ଅପକାରୀ ଓ ସର୍ବପ୍ରକାରେ ଲୋକଦ୍ବେଷୀମାନଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ।
12.68.20
यो नोपकर्तुं शक्नोति नापकर्तुं महीपतिः ।
न शक्यरूपश्चोद्धर्तुमुपेक्ष्यस्तादृशो भवेत् ॥ १२.६८.२० ॥
ଯେ ରାଜା ଉପକାର କରି ନ ପାରେ କି ଅପକାର କରି ନ ପାରେ, ସହଜରେ ବଶ କିମ୍ବା ଉତ୍ପାଟନ କରିହେବ ନାହିଁ, ସେପରି ରାଜା ଉପେକ୍ଷଣୀୟ ହୁଏ।
12.68.21
यात्रां यायादविज्ञातमनाक्रन्दमनन्तरम् ।
व्यासक्तं च प्रमत्तं च दुर्बलं च विचक्षणः ॥ १२.६८.२१ ॥
ବିଚକ୍ଷଣ ରାଜା ଅଜଣାରେ, ଆକ୍ରନ୍ଦନ ନ କରି, ତୁରନ୍ତ, ଆସକ୍ତ, ପ୍ରମତ୍ତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ଅଭିଯାନ କରିବେ।
12.68.22
यात्रामाज्ञापयेद्वीरः कल्यः पुष्टबलः सुखी ।
पूर्वं कृत्वा विधानं च यात्रायां नगरे तथा ॥ १२.६८.२२ ॥
ସୁସ୍ଥ, ପୁଷ୍ଟ ସୈନ୍ୟବଳ ଓ ସୁଖୀ ବୀର ରାଜା ଅଭିଯାନର ଆଦେଶ ଦେବେ; ଅଭିଯାନ ଓ ନଗରରେ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ତାହା କରିବେ।
12.68.23
न च पश्यो भवेदस्य नृपो यश्चातिवीर्यवान् ।
हीनश्च बलवीर्याभ्यां कर्षयंस्तत्परो वसेत् ॥ १२.६८.२३ ॥
ଅତି ପରାକ୍ରମୀ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ଦୂରଦର୍ଶୀ ରାଜା ଥିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବଳ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟରେ ହୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଟାଣିବାରେ ଲାଗିରହୁଥିବା ଜଣେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ରହିବ।
12.68.24
राष्ट्रं च पीडयेत्तस्य शस्त्राग्निविषमूर्च्छनैः ।
अमात्यवल्लभानां च विवादांस्तस्य कारयेत् ॥ १२.६८.२४ ॥
ତା'ର ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଅସ୍ତ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବିଷ ଓ ମୂର୍ଚ୍ଛା ଉପାୟରେ ପୀଡ଼ିତ କରିବେ; ଏବଂ ଅମାତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତା'ପ୍ରତି ବିବାଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବେ।
12.68.25
वर्जनीयं सदा युद्धं राज्यकामेन धीमता ।
उपायैस्त्रिभिरादानमर्थस्याह बृहस्पतिः ॥ १२.६८.२५ ॥
ରାଜ୍ୟକାମୀ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ସର୍ବଦା ଯୁଦ୍ଧ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ଉପାୟରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରିବା କଥା ବୃହସ୍ପତି କହିଛନ୍ତି।
12.68.26
सान्त्वेन तु प्रदानेन भेदेन च नराधिप ।
यमर्थं शक्नुयात्प्राप्तुं तेन तुष्येत पण्डितः ॥ १२.६८.२६ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ସାନ୍ତ୍ୱନା, ଦାନ ଓ ଭେଦ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇପାରେ, ତାହାରେ ପଣ୍ଡିତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ।
12.68.27
आददीत बलिं चापि प्रजाभ्यः कुरुनन्दन ।
षङ्भागममितप्रज्ञस्तासामेवाभिगुप्तये ॥ १२.६८.२७ ॥
ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଅମିତପ୍ରଜ୍ଞ ରାଜା ପ୍ରଜାଙ୍କଠାରୁ ଷଷ୍ଠ ଭାଗ କର ଗ୍ରହଣ କରିବେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ।
12.68.28
दशाधर्मगतेभ्यो यद्वसु बह्वल्पमेव वा ।
तन्नाददीत सहसा पौराणां रक्षणाय वै ॥ १२.६८.२८ ॥
ଦଶ ପ୍ରକାର ଅଧର୍ମରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଧନ ଅଧିକ ହେଉ ବା ଅଳ୍ପ, ତାହା ହଠାତ୍ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ନଗରବାସୀଙ୍କ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ହିଁ ଏହା।
12.68.29
यथा पुत्रास्तथा पौरा द्रष्टव्यास्ते न संशयः ।
भक्तिश्चैषु न कर्तव्या व्यवहारप्रदर्शने ॥ १२.६८.२९ ॥
ପୁଅମାନଙ୍କ ପରି ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଦର୍ଶନରେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପକ୍ଷପାତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.68.30
श्रोतुं चैव न्यसेद्राजा प्राज्ञान्सर्वार्थदर्शिनः ।
व्यवहारेषु सततं तत्र राज्यं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.६८.३० ॥
ରାଜା ସର୍ବାର୍ଥଦର୍ଶୀ ପ୍ରାଜ୍ଞମାନଙ୍କୁ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ; ବ୍ୟବହାରରେ ରାଜ୍ୟ ସଦା ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
12.68.31
आकरे लवणे शुल्के तरे नागबले तथा ।
न्यसेदमात्यान्नृपतिः स्वाप्तान्वा पुरुषान्हितान् ॥ १२.६८.३१ ॥
ରାଜା ଖଣି, ଲୁଣ, ଶୁଳ୍କ, ଘାଟ ଏବଂ ହାତୀ ସେନାରେ ନିଜର ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଅମାତ୍ୟ କିମ୍ବା ହିତୈଷୀ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।
12.68.32
सम्यग्दण्डधरो नित्यं राजा धर्ममवाप्नुयात् ।
नृपस्य सततं दण्डः सम्यग्धर्मः प्रशस्यते ॥ १२.६८.३२ ॥
ଯେଉଁ ରାଜା ସର୍ବଦା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ନିରନ୍ତର ସଠିକ୍ ଦଣ୍ଡ ହିଁ ସମ୍ୟକ୍ ଧର୍ମ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସିତ।
12.68.33
वेदवेदाङ्गवित्प्राज्ञः सुतपस्वी नृपो भवेत् ।
दानशीलश्च सततं यज्ञशीलश्च भारत ॥ १२.६८.३३ ॥
ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଜାଣିଥିବା, ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଉତ୍ତମ ତପସ୍ୱୀ ରାଜା ହେବା ଉଚିତ। ହେ ଭାରତ, ସେ ସର୍ବଦା ଦାନଶୀଳ ଓ ଯଜ୍ଞଶୀଳ ହେବା ଉଚିତ।
12.68.34
एते गुणाः समस्ताः स्युर्नृपस्य सततं स्थिराः ।
व्यवहारस्य लोपेन कुतः स्वर्गः कुतो यशः ॥ १२.६८.३४ ॥
ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ରାଜାଙ୍କଠାରେ ସର୍ବଦା ସ୍ଥିର ରହିବା ଉଚିତ। ବ୍ୟବହାର (ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଶାସନ) ଲୋପ ପାଇଲେ ସ୍ୱର୍ଗ କିପରି ମିଳିବ, ଯଶ ବା କିପରି ମିଳିବ?
12.68.35
यदा तु पीडितो राजा भवेद्राज्ञा बलीयसा ।
तदाभिसंश्रयेद्दुर्गं बुद्धिमान्पृथिवीपतिः ॥ १२.६८.३५ ॥
ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଅଧିକ ବଳବାନ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୃଥିବୀପତି ଦୁର୍ଗର ଆଶ୍ରୟ ନେବା ଉଚିତ।
12.68.36
विधावाक्रम्य मित्राणि विधानमुपकल्पयेत् ।
सामभेदान्विरोधार्थं विधानमुपकल्पयेत् ॥ १२.६८.३६ ॥
ଉପାୟରେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ବିରୋଧ ପାଇଁ ସାମ ଓ ଭେଦ ଦ୍ୱାରା ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।
12.68.37
त्रिधा तु कृत्वा मित्राणि विधानमुपकल्पयेत् ।
घोषान्न्यसेत मार्गेषु ग्रामानुत्थापयेदपि।
प्रवेशयेच्च तान्सर्वाञ्शाखानगरकेष्वपि ॥ १२.६८.३७ ॥
ମିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ବିଭାଜନ କରି ଏକ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। ପଥରେ ଗୋପାଳକଙ୍କ ବସତି ରଖିବ ଏବଂ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଉଠାଇବ। ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାଖା-ନଗରରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରବେଶ କରାଇବ।
12.68.38
ये गुप्ताश्चैव दुर्गाश्च देशास्तेषु प्रवेशयेत् ।
धनिनो बलमुख्यांश्च सान्त्वयित्वा पुनः पुनः ॥ १२.६८.३८ ॥
ଯେଉଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଦୁର୍ଗଯୁକ୍ତ ଦେଶ ଅଛି, ସେଥିରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବେଶ କରାଇବ। ଧନୀ ଓ ସେନାର ମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ।
12.68.39
सस्याभिहारं कुर्वीत स्वयमेव नराधिपः ।
असंभवे प्रवेशस्य दाहयेदग्निना भृशम् ॥ १२.६८.३९ ॥
ରାଜା ନିଜେ ଶସ୍ୟ ଅଧିକାର କରିବ। ପ୍ରବେଶ ଅସମ୍ଭବ ହେଲେ ଅଗ୍ନିରେ ଭଲ ଭାବରେ ଜାଳି ଦେବ।
12.68.40
क्षेत्रस्थेषु च सस्येषु शत्रोरुपजपेन्नरान् ।
विनाशयेद्वा तत्सर्वं बलेनाथ स्वकेन वै ॥ १२.६८.४० ॥
କ୍ଷେତରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଶସ୍ୟ ବିଷୟରେ ଶତ୍ରୁର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତରେ ଉତ୍ତେଜିତ କରିବ। କିମ୍ବା ନିଜ ସେନାବଳରେ ସେସବୁ ନଷ୍ଟ କରିବ।
12.68.41
नदीमार्गेषु च तथा संक्रमानवसादयेत् ।
जलं विस्रावयेत्सर्वमविस्राव्यं च दूषयेत् ॥ १२.६८.४१ ॥
ନଦୀ ପଥ ଓ ଘାଟରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି କରିବ। ସମସ୍ତ ଜଳ ବହାଇ ଦେବ; ଯାହା ବହାଇ ହେବ ନାହିଁ ତାହା ଦୂଷିତ କରିବ।
12.68.42
तदात्वेनायतीभिश्च निवसेद्भूम्यनन्तरम् ।
प्रतिघातं परस्याजौ युद्धकालेऽप्युपस्थिते ॥ १२.६८.४२ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ଉପାୟ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ପାଖ ଭୂମିରେ ବାସ କରିବ। ଯୁଦ୍ଧକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁର ଆଘାତର ପ୍ରତିଘାତ କରିବ।
12.68.43
दुर्गाणां चाभितो राजा मूलच्छेदं प्रकारयेत् ।
सर्वेषां क्षुद्रवृक्षाणां चैत्यवृक्षान्विवर्जयेत् ॥ १२.६८.४३ ॥
ରାଜା ଦୁର୍ଗଗୁଡ଼ିକର ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗର ମୂଳ କାଟିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ଛୋଟ ଗଛ କାଟି ପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ଚୈତ୍ୟ ବୃକ୍ଷ ଛାଡ଼ିବେ।
12.68.44
प्रवृद्धानां च वृक्षाणां शाखां प्रच्छेदयेत्तथा ।
चैत्यानां सर्वथा त्याज्यमपि पत्रस्य पातनम् ॥ १२.६८.४४ ॥
ବଢ଼ିଥିବା ଗଛର ଡାଳ ମଧ୍ୟ କାଟିବାକୁ ହେବ; କିନ୍ତୁ ଚୈତ୍ୟ ବୃକ୍ଷର ପତ୍ର ପକାଇବା ମଧ୍ୟ ସର୍ବଥା ବର୍ଜନୀୟ।
12.68.45
देवानामाश्रयाश्चैत्या यक्षराक्षसभोगिनाम् ।
पिशाचपन्नगानां च गन्धर्वाप्सरसामपि।
रौद्राणां चैव भूतानां तस्मात्तान्परिवर्जयेत् ॥ १२.६८.४५ ॥
ଚୈତ୍ୟ ବୃକ୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଦେବତା, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ନାଗ, ପିଶାଚ, ପନ୍ନଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଭୂତଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ; ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
12.68.46
श्रूयते हि निकुम्भेन सौदासस्य बलं हतम् ।
महेश्वरगणेशेन वाराणस्यां नराधिप ॥ १२.६८.४६ ॥
ହେ ନରାଧିପ, ବାରାଣସୀରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଗଣେଶ ନିକୁମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ସୌଦାସଙ୍କ ସେନା ବିନାଶ କରିଥିଲେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ।
12.68.47
प्रगण्डीः कारयेत्सम्यगाकाशजननीस्तदा ।
आपूरयेच्च परिखां स्थाणुनक्रझषाकुलाम् ॥ १२.६८.४७ ॥
ସେତେବେଳେ ସେ ଆକାଶ ଆଡ଼କୁ ଖୋଲା ପ୍ରଗଣ୍ଡୀ (ବୁରୁଜ) ଭଲ ଭାବେ ତିଆରି କରାଇବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଖାଇକୁ ଖୁଣ୍ଟି, କୁମ୍ଭୀର ଓ ମାଛରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଭରିବା ଉଚିତ।
12.68.48
सङ्कटद्वारकाणि स्युरुच्छ्वासार्थं पुरस्य च ।
तेषां च द्वारवद्गुप्तिः कार्या सर्वात्मना भवेत् ॥ १२.६८.४८ ॥
ନଗରର ପବନ ଚଳାଚଳ ପାଇଁ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାର ରହିବା ଉଚିତ; ସେଗୁଡ଼ିକର ମଧ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାର ପରି ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
12.68.49
द्वारेषु च गुरूण्येव यन्त्राणि स्थापयेत्सदा ।
आरापयेच्छतघ्नीश्च स्वाधीनानि च कारयेत् ॥ १२.६८.४९ ॥
ଦ୍ବାରରେ ସର୍ବଦା ଭାରୀ ଯନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ଶତଘ୍ନୀ ଚଢ଼ାଇ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
12.68.50
काष्ठानि चाभिहार्याणि तथा कूपांश्च खानयेत् ।
संशोधयेत्तथा कूपान्कृतान्पूर्वपयोर्थिभिः ॥ १२.६८.५० ॥
କାଠ ମଧ୍ୟ ଆଣିବା ଉଚିତ; କୂଅ ମଧ୍ୟ ଖୋଳାଇବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବରୁ ତିଆରି କୂଅଗୁଡ଼ିକୁ ଜଳ ଆବଶ୍ୟକ ଥିବା ଲୋକେ ପରିଷ୍କାର କରିବେ।
12.68.51
तृणच्छन्नानि वेश्मानि पङ्केनाथ प्रलेपयेत् ।
निर्हरेच्च तृणं मासि चैत्रे वह्निभयात्पुरा ॥ १२.६८.५१ ॥
ତୃଣ ଛାଦିତ ଘରଗୁଡ଼ିକୁ କାଦୁଅରେ ଲେପିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଚୈତ୍ର ମାସରେ ଅଗ୍ନିଭୟରୁ ପୂର୍ବରୁ ତୃଣ ଅପସାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
12.68.52
नक्तमेव च भक्तानि पाचयेत नराधिपः ।
न दिवा ज्वालयेदग्निं वर्जयित्वाऽऽग्निहोत्रिकम् ॥ १२.६८.५२ ॥
ରାଜା ଭୋଜନ ରାତିରେ ହିଁ ରନ୍ଧାଇବା ଉଚିତ; ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ଦିନରେ ଅଗ୍ନି ଜାଳିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
12.68.53
यथासंभवशैलानि चैष्टकानि च कारयेत् ।
मृण्मयानि च कुर्वीत ज्ञात्वा देशं बलाबलम् ॥ १२.६८.५३ ॥
ଯଥାସମ୍ଭବ ପଥର ଓ ଇଟା ତିଆରି କରାଇବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଦେଶର ବଳାବଳ ଜାଣି ମାଟିର ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।
12.68.54
कर्मारारिष्टशालासु ज्वलेदग्निः सुरक्षितः ।
गृहाणि च प्रवेश्यान्तर्विधेयः स्याद्धुताशनः ॥ १२.६८.५४ ॥
କର୍ମକାର ଶାଳାରେ ଅଗ୍ନି ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ଜାଳିବା ଉଚିତ; ଘର ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି ରଖି ତାହାକୁ ବଶରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
12.68.55
महादण्डश्च तस्य स्याद्यस्याग्निर्वै दिवा भवेत् ।
प्रघोषयेदथैवं च रक्षणार्थं पुरस्य च ॥ १२.६८.५५ ॥
ଦିନରେ ଯାହାର ଘରେ ନିଆଁ ଲାଗେ, ତା'ର ଉପରେ ବଡ଼ ଦଣ୍ଡ ହେବା ଉଚିତ। ନଗର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହିପରି ଘୋଷଣା କରାଯିବା ଉଚିତ।
12.68.56
भिक्षुकांश्चाक्रिकांश्चैव क्लीबोन्मत्तान्कुशीलवान् ।
बाह्यान्कुर्यान्नरश्रेष्ठ दोषाय स्युर्हि ते शठाः ॥ १२.६८.५६ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭିକ୍ଷୁକ, ନଟ, ନପୁଂସକ, ପାଗଳ ଓ କୁଶୀଳବମାନଙ୍କୁ ନଗର ବାହାରେ ରଖିବା ଉଚିତ; ସେହି ପ୍ରତାରକମାନେ ଦୋଷର କାରଣ ହୁଅନ୍ତି।
12.68.57
चत्वरेष्वथ तीर्थेषु सभास्वावसथेषु च ।
यथार्थवर्णं प्रणिधिं कुर्यात्सर्वत्र पार्थिवः ॥ १२.६८.५७ ॥
ରାଜା ଚାରିରାସ୍ତାରେ, ତୀର୍ଥରେ, ସଭାରେ ଓ ବାସସ୍ଥାନରେ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରକୃତ ବେଶଧାରୀ ଗୁପ୍ତଚର ନିଯୁକ୍ତ କରିବେ।
12.68.58
विशालान्राजमार्गांश्च कारयेत नराधिपः ।
प्रपाश्च विपणीश्चैव यथोद्देशं समादिशेत् ॥ १२.६८.५८ ॥
ରାଜା ପ୍ରଶସ୍ତ ରାଜମାର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରାଇବେ; ଜଳଶାଳା ଓ ବଜାର ଯଥାସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେବେ।
12.68.59
भाण्डागारायुधागारान्धान्यागारांश्च सर्वशः ।
अश्वागारान्गजागारान्बलाधिकरणानि च ॥ १२.६८.५९ ॥
ରାଜା ଭଣ୍ଡାରଗୃହ, ଅସ୍ତ୍ରାଗାର, ଧାନଗୃହ, ଅଶ୍ୱଶାଳା, ଗଜଶାଳା ଓ ସୈନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ସର୍ବତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରାଇବେ।
12.68.60
परिखाश्चैव कौरव्य प्रतोलीसङ्कटानि च ।
न जातु कश्चित्पश्येत गुह्यमेतद्युधिष्ठिर ॥ १२.६८.६० ॥
ହେ କୌରବ୍ୟ, ଖାଲ, ନଗରଦ୍ୱାର ଓ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ପଥ ମଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କରିବାକୁ ହେବ; ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା କେହି କେବେ ଦେଖିବେ ନାହିଁ।
12.68.61
अर्थसंनिचयं कुर्याद्राजा परबलार्दितः ।
तैलं मधु घृतं सस्यमौषधानि च सर्वशः ॥ १२.६८.६१ ॥
ଶତ୍ରୁ ସେନାଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ରାଜା ଧନ ଓ ସଞ୍ଚୟ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ—ତେଲ, ମହୁ, ଘିଅ, ଶସ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଔଷଧ।
12.68.62
अङ्गारकुशमुञ्जानां पलाशशरवर्णिनाम् ।
यवसेन्धनदिग्धानां कारयेत च संचयान् ॥ १२.६८.६२ ॥
ଅଙ୍ଗାର, କୁଶ ଓ ମୁଞ୍ଜ, ପଳାଶ କାଠ ଓ ନଳ ପରି ଜିନିଷ, ଯବ ଘାସ ଓ ଇନ୍ଧନରେ ଲିପ୍ତ ଜିନିଷର ସଞ୍ଚୟ ମଧ୍ୟ କରାଇବା ଉଚିତ।
12.68.63
आयुधानां च सर्वेषां शक्त्यृष्टिप्रासचर्मणाम् ।
संचयानेवमादीनां कारयेत नराधिपः ॥ १२.६८.६३ ॥
ରାଜା ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର—ଶକ୍ତି, ଋଷ୍ଟି, ପ୍ରାସ ଓ ଢାଲର—ଏବଂ ଏପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ସଞ୍ଚୟ କରାଇବା ଉଚିତ।
12.68.64
औषधानि च सर्वाणि मूलानि च फलानि च ।
चतुर्विधांश्च वैद्यान्वै संगृह्णीयाद्विशेषठः ॥ १२.६८.६४ ॥
ସମସ୍ତ ଔଷଧ, ମୂଳ ଓ ଫଳ, ଏବଂ ଚାରି ପ୍ରକାର ବୈଦ୍ୟଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଏକତ୍ର କରିବା ଉଚିତ।
12.68.65
नटांश्च नर्तकांश्चैव मल्लान्मायाविनस्तथा ।
शोभयेयुः पुरवरं मोदयेयुश्च सर्वशः ॥ १२.६८.६५ ॥
ନଟ, ନର୍ତ୍ତକ, ମଲ୍ଲ ଓ ମାୟାବୀମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରିବେ ଏବଂ ସବୁ ପ୍ରକାରେ ଆନନ୍ଦିତ କରିବେ।
12.68.66
यतः शङ्का भवेच्चापि भृत्यतोऽथापि मन्त्रितः ।
पौरेभ्यो नृपतेर्वापि स्वाधीनान्कारयेत तान् ॥ १२.६८.६६ ॥
ଯାହାଠାରୁ ସନ୍ଦେହ ଉପୁଜି ପାରେ—ଭୃତ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ନଗରବାସୀ କି ଏପରି ରାଜାଠାରୁ ମଧ୍ୟ—ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ରଖି କାର୍ଯ୍ୟ କରାଇବା ଉଚିତ।
12.68.67
कृते कर्माणि राजा तान्पूजयेद्धनसंचयैः ।
माननेन यथार्हेण सान्त्वेन विविधेन च ॥ १२.६८.६७ ॥
କର୍ମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଧନରାଶି ଦେଇ ସମ୍ମାନ ଦେବେ; ଯଥୋଚିତ ଆଦର ଓ ବିବିଧ ସାନ୍ତ୍ୱନା ସହିତ।
12.68.68
निर्वेदयित्वा तु परं हत्वा वा कुरुनन्दन ।
गतानृण्यो भवेद्राजा यथा शास्त्रे निदर्शितम् ॥ १२.६८.६८ ॥
ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଶତ୍ରୁକୁ କ୍ଳାନ୍ତ କରି କିମ୍ବା ବଧ କରି ରାଜା ଋଣମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ।
12.68.69
राज्ञा सप्तैव रक्ष्याणि तानि चैव निबोध मे ।
आत्माऽमात्याश्च कोशाश्च दण्डो मित्राणि चैव हि ॥ १२.६८.६९ ॥
ରାଜା ସାତଟି ବିଷୟ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋଠାରୁ ବୁଝିନିଅ: ନିଜେ, ଅମାତ୍ୟ, କୋଷ, ଦଣ୍ଡ (ସେନା) ଓ ମିତ୍ର।
12.68.70
तथा जनपदाश्चैव पुरं च कुरुनन्दन ।
एतत्सप्तात्मकं राज्यं परिपाल्यं प्रयत्नतः ॥ १२.६८.७० ॥
ସେହିପରି, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଜନପଦ ଓ ନଗର ମଧ୍ୟ; ଏହି ସପ୍ତାଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
12.68.71
षाङ्गुण्यं च त्रिवर्गं च त्रिवर्गपरमं तथा ।
यो वेत्ति पुरुषव्याघ्र स भुङ्क्ते पृथिवीमिमाम् ॥ १२.६८.७१ ॥
ଷାଡ୍ଗୁଣ୍ୟ ଓ ତ୍ରିବର୍ଗ, ଏବଂ ତ୍ରିବର୍ଗରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠକୁ ଯିଏ ଜାଣେ, ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀ ଭୋଗ କରେ।
12.68.72
षाङ्गुण्यमिति यत्प्रोक्तं तन्निबोध युधिष्ठिर ।
सन्धायासनमित्येव यात्रासन्धानमेव च ॥ १२.६८.७२ ॥
ଷାଡ୍ଗୁଣ୍ୟ ବୋଲି ଯାହା କୁହାଯାଇଛି ତାହା ବୁଝ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର: ସନ୍ଧି, ଆସନ (ତଟସ୍ଥତା), ଯାତ୍ରା (ଆକ୍ରମଣ) ଓ ସନ୍ଧାନ (ମିତ୍ରତା)।
12.68.73
विगृह्यासनमित्येव यात्रां संपरिगृह्य च ।
द्वैधीभावस्तथाऽन्येषां संश्रयोऽथ परस्य च ॥ १२.६८.७३ ॥
ବିଗ୍ରହ କରି ଅପେକ୍ଷା କରିବା, ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭେଦ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଏବଂ ଶତ୍ରୁର ଆଶ୍ରୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା।
12.68.74
त्रिवर्गश्चापि यः प्रोक्तस्तमिहैकमनाः शृणु ।
क्षयः स्थानं च वृद्धिश्च त्रिवर्गः परमस्तथा ॥ १२.६८.७४ ॥
ତ୍ରିବର୍ଗ ବିଷୟରେ ଯାହା କୁହାଯାଇଛି, ତାହା ଏଠାରେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣ: କ୍ଷୟ, ସ୍ଥିତି, ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ପରମ ତ୍ରିବର୍ଗ।
12.68.75
धर्मश्चार्थश्च कामश्च त्रिवर्गो वै सनातनः ।
मन्त्रश्चैव प्रभावश्च उत्साहश्चैव तान्त्रिकः।
शक्तित्रयं समाख्यातं त्रिवर्गस्य च तत्परम् ॥ १२.६८.७५ ॥
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ଏହି ତ୍ରିବର୍ଗ ସନାତନ। ମନ୍ତ୍ର, ପ୍ରଭାବ ଓ ଉତ୍ସାହ, ଏହି ତାନ୍ତ୍ରିକ ତିନି ଶକ୍ତି କୁହାଯାଇଛି; ସେଗୁଡ଼ିକ ତ୍ରିବର୍ଗଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପରମ।
12.68.76
कार्यं च कारणं चैव कर्ता च परिकीर्तितः ।
एतत्परतरं विद्यान्त्रिवर्गादपि भारत।
सर्वेपां च क्षये राजन्यस्त्रिवर्गः सनातनः ॥ १२.६८.७६ ॥
କାର୍ଯ୍ୟ, କାରଣ ଏବଂ କର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ଭାରତ, ଏହାକୁ ତ୍ରିବର୍ଗଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପରମ ବୋଲି ଜାଣ। ହେ ରାଜନ୍, ସମସ୍ତଙ୍କ କ୍ଷୟରେ ମଧ୍ୟ ରାଜାର ତ୍ରିବର୍ଗ ସନାତନ।
12.68.77
सत्वं रजस्तमश्चैव त्रिवर्गकरणं स्मृतम् ।
तेनात्यन्तविमुक्तश्च मुक्तः पुरुष उच्यते ॥ १२.६८.७७ ॥
ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ଓ ତମ ଏହି ତିନି ତ୍ରିବର୍ଗ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେଗୁଡ଼ିକଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ପୁରୁଷ ମୁକ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
12.68.78
कार्यस्य सर्वथा नाशो मोक्ष इत्यभिधीयते ।
तेन मोक्षपरश्चैव देवदेवः पितामहः।
तुष्ट्यर्थस्य त्रिवर्गस्य रक्षामाह पितामहः ॥ १२.६८.७८ ॥
କାର୍ଯ୍ୟର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନାଶ ହିଁ ମୋକ୍ଷ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଥିପାଇଁ ମୋକ୍ଷପରାୟଣ ଦେବଦେବ ପିତାମହ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଁ ତ୍ରିବର୍ଗର ରକ୍ଷା ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
12.68.79
जगतो लौकिकी यात्रा यत्र नित्यं प्रतिष्ठिता ।
धर्मोऽर्थश्चैव कामश्च सेवितव्याः स्वकालतः ॥ १२.६८.७९ ॥
ଜଗତର ଲୌକିକ ଯାତ୍ରା ଯେଉଁଠାରେ ସଦା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ସେହି ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ଯଥାସମୟରେ ସେବନୀୟ।
12.68.80
सेवा धर्मस्य कर्तव्या सततं भूरिवत्सरैः ।
पुरुषैर्नरशार्दूल तन्मूलाः सर्वथा क्रियाः ॥ १२.६८.८० ॥
ଧର୍ମର ସେବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିରନ୍ତର ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି କରିବା ଉଚିତ। ହେ ନରଶାର୍ଦୂଳ, ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ତାହାରି ମୂଳରେ ଥିବା ଉଚିତ।
12.68.81
धर्मेण च महीपालश्चिरं रक्षति मेदिनीम् ।
यः कश्चिद्धार्मिको राजा स विपन्नोऽपि भूपतिः।
अर्थकामविहीनोऽपि चिरं पालयते महीम् ॥ १२.६८.८१ ॥
ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଦୀର୍ଘକାଳ ପୃଥିବୀ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଯେକୌଣସି ଧାର୍ମିକ ରାଜା ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଭୂପତି; ଅର୍ଥ-କାମରେ ବିହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘକାଳ ପୃଥିବୀ ପାଳନ କରନ୍ତି।
12.68.82
अस्मिन्नर्थे हि द्वौ श्लोकौ गीतावङ्गिरसा स्वयम् ।
यादवीपुत्र भद्रं ते श्रोतुमर्हसि तावपि ॥ १२.६८.८२ ॥
ଏହି ବିଷୟରେ ଅଙ୍ଗିରା ନିଜେ ଦୁଇଟି ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ। ହେ ଯାଦବୀ ପୁତ୍ର, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ସେ ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଶୁଣିବାର ଯୋଗ୍ୟ।
12.68.83
कृत्वा कार्याणि धर्मेण सम्यक्संपाल्य मेदिनीम् ।
पालयित्वा तथा पौरान्परत्र सुखमेधते ॥ १२.६८.८३ ॥
ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ପାଳନ କରି, ସେହିପରି ନଗରବାସୀଙ୍କୁ ପାଳନ କରି, ପରଲୋକରେ ସୁଖ ପାଇ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ।
12.68.84
किं तस्य तपसा राज्ञः किंच तस्याध्वरैः कृतैः ।
सुपालिताः प्रजा यस्य सर्वधर्मकृदेव सः ॥ १२.६८.८४ ॥
ଯାହାର ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ତମ ରୂପେ ପାଳିତ ଓ ଯିଏ ସର୍ବଧର୍ମ ପାଳନ କରେ, ତାହାର ତପସ୍ୟା ବା କୃତ ଯଜ୍ଞରେ କଣ ପ୍ରୟୋଜନ?
12.68.85
श्लोकाश्चोशनसा गीतास्तान्निबोध युधिष्ठिर ।
दण्डनीतेश्च यन्मूलं त्रिवर्गस्य च भूपते ॥ १२.६८.८५ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଉଶନସଙ୍କ ଗୀତ ସେ ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣ। ସେଗୁଡ଼ିକ ଦଣ୍ଡନୀତି ଓ ତ୍ରିବର୍ଗର ମୂଳ, ହେ ଭୂପତି।
12.68.86
भार्गवाङ्गिरसं कर्म षोडशाङ्गं च यद्बलम् ।
विषं माया च दैवं च पौरुषं चात्मसिद्धये ॥ १२.६८.८६ ॥
ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ କଥିତ ଷୋଳ ଅଙ୍ଗ ବିଶିଷ୍ଟ କର୍ମ ଓ ଯେଉଁ ବଳ, ବିଷ, ମାୟା, ଦୈବ ଓ ପୌରୁଷ — ନିଜ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ।
12.68.87
प्रागुदक्प्रवणं दुर्गं समासाद्य महीपतिः ।
त्रिवर्गत्रयसंपूर्णमुपादाय तमुद्वहेत् ॥ १२.६८.८७ ॥
ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତରକୁ ଢାଲୁ ଦୁର୍ଗରେ ପହଞ୍ଚି ରାଜା, ତ୍ରିବର୍ଗର ତିନି ଭାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେହି ଦୁର୍ଗକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ତାହାର ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ୍।
12.68.88
षट्पञ्च च विनिर्जित्य दश चाष्टौ च भूपतिः ।
त्रिवर्गैर्दशभिर्युक्तः सुरैरपि न जीर्यते ॥ १२.६८.८८ ॥
ଛଅ ଓ ପାଞ୍ଚ, ଏବଂ ଦଶ ଓ ଆଠ ଜୟ କରି, ଦଶ ତ୍ରିବର୍ଗରେ ଯୁକ୍ତ ରାଜା ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ପରାଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
12.68.89
न बुद्धिं परिगृह्णीत स्त्रीणां मूर्खजनस्य च ।
दैवोपहतबुद्धीनां ये च वेदैर्विवर्जिताः।
न तेषां शृणुयाद्राजा बुद्धिस्तेषां पराङ्भुखी ॥ १२.६८.८९ ॥
ରାଜା ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ମୂର୍ଖ ଲୋକଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ। ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ହତ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ବେଦରୁ ବର୍ଜିତ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବେ ନାହିଁ; ସେମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ବିମୁଖ।
12.68.90
स्त्रीप्रधानानि राज्यानि विद्वद्भिर्वर्जितानि च ।
मूर्खामात्याग्नितप्तानि शुष्यन्ते जलबिन्दुवत् ॥ १२.६८.९० ॥
ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରଧାନ ରାଜ୍ୟ, ବିଦ୍ୱାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟକ୍ତ ଏବଂ ମୂର୍ଖ ଅମାତ୍ୟଙ୍କ ଅଗ୍ନିରେ ତପ୍ତ ରାଜ୍ୟ ଜଳବିନ୍ଦୁ ପରି ଶୁଖି ଯାଏ।
12.68.91
विद्वांसः प्रथिता ये च ये चाप्ताः सर्वकर्मसु ।
बुद्धेषु दृष्टकर्माणि तेषां च शृणुयान्नृपः ॥ १२.६८.९१ ॥
ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବିଦ୍ୱାନ୍, ସବୁ କର୍ମରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଓ ବୁଦ୍ଧିକର୍ମରେ ପରୀକ୍ଷିତ ଯେଉଁମାନେ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
12.68.92
दैवं पुरुषकारं च त्रिवर्गं च समाश्रितः ।
दैवतानि च विप्रांश्च प्रणम्य विजयी भवेत् ॥ १२.६८.९२ ॥
ଦୈବ ଓ ପୁରୁଷକାର ଏବଂ ତ୍ରିବର୍ଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବିଜୟୀ ହେଉ।