ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 12.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.68.1
पार्थिवेन विशेषेण किं कार्यमवशिष्यते ।
कथं रक्ष्यो जनपदः कथं वध्याश्च शत्रवः ॥ १२.६८.१ ॥
ರಾಜನಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಾವ ಕರ್ತವ್ಯ ಉಳಿದಿದೆ? ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ವಧಿಸಬೇಕು?
12.68.2
कथं चारान्प्रयुञ्जीत वर्णान्विश्वासयेत्कथम् ।
कथं भृत्यान्कथं दारान्कथं पुत्रांश्च भारत ॥ १२.६८.२ ॥
ಗೂಢಚಾರರನ್ನು ಹೇಗೆ ನೇಮಿಸಬೇಕು? ವರ್ಣದವರ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಹೇಗೆ ಗಳಿಸಬೇಕು? ಸೇವಕರನ್ನು, ಪತ್ನಿಯರನ್ನು, ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹೇಗೆ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು, ಭಾರತ?
12.68.3
राजवृत्तं महाराज शृणुष्वावहितोऽखिलम् ।
यत्कार्यं पार्थिवेनादौ पार्थिवप्रकृतेन वा ॥ १२.६८.३ ॥
ಮಹಾರಾಜನೇ, ರಾಜವೃತ್ತವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕೇಳು. ರಾಜನು ಅಥವಾ ರಾಜನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅಮಾತ್ಯನು ಮೊದಲು ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂಬುದನ್ನು.
12.68.4
आत्मा जेयः सदा राज्ञा ततो जेयाश्च शत्रवः ।
अजितात्मा नरपतिर्विजयेत कथं रिपून् ॥ १२.६८.४ ॥
ರಾಜನು ಸದಾ ತನ್ನನ್ನೇ ಗೆಲ್ಲಬೇಕು; ನಂತರ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬೇಕು. ತನ್ನನ್ನು ಗೆಲ್ಲದ ನರಪತಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಗೆಲ್ಲಬಲ್ಲನು?
12.68.5
एतावानात्मविजयः पञ्चवर्गविनिग्रहः ।
जितेन्द्रियो नरपतिर्बाधितुं शक्नुयाद्रिपुन् ॥ १२.६८.५ ॥
ಆತ್ಮವಿಜಯ ಇಷ್ಟೇ—ಐದು ವರ್ಗಗಳ ನಿಗ್ರಹ. ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಗೆದ್ದ ನರಪತಿಯೇ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಬಾಧಿಸಲು ಶಕ್ತನು.
12.68.6
न्यसेत गुल्मान्दुर्गेषु सन्धौ च कुरुनन्दन ।
नगरोपवने चैव पुरोद्याने तथैव च ॥ १२.६८.६ ॥
ಕುರುನಂದನ, ದುರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ, ಸಂಧಿ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ, ನಗರದ ಉಪವನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಗರದ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿಯೂ ಗುಲ್ಮ (ಸೈನ್ಯ ತುಕಡಿ)ಗಳನ್ನು ಇರಿಸಬೇಕು.
12.68.7
संस्थानेषु च सर्वेषु पुटेषु नगरस्य च ।
मध्ये च नरशार्दूल तथा राजनिवेशने ॥ १२.६८.७ ॥
ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ನಗರದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ, ರಾಜಭವನದಲ್ಲಿಯೂ (ಹಾಗೆಯೇ).
12.68.8
प्रणिर्धीश्च ततः कुर्याज्जडान्धबधिराकृतीन् ।
पुंसः परीक्षितान्प्राज्ञान्क्षुत्पिपासाश्रमक्षमान् ॥ १२.६८.८ ॥
ನಂತರ (ರಾಜನು) ಮಂದರು, ಕುರುಡರು, ಕಿವುಡರ ವೇಷ ಧರಿಸುವ, ಪರೀಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಹಸಿವು ದಾಹ ಆಯಾಸ ಸಹಿಸುವ ಗೂಢಚಾರರನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.
12.68.9
अमात्येषु च सर्वेषु मित्रेषु त्रिविधेषु च ।
पुत्रेषु च महाराज प्रणिदध्यात्समाहितः ॥ १२.६८.९ ॥
ಮಹಾರಾಜನೇ, ಮಂತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಎಲ್ಲ ಮಿತ್ರರಲ್ಲಿಯೂ, ಮೂರು ವಿಧದ ಮಿತ್ರರಲ್ಲಿಯೂ, ಪುತ್ರರಲ್ಲಿಯೂ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ (ಗೂಢಚಾರರನ್ನು) ನೇಮಿಸಬೇಕು.
12.68.10
पुरे जनपदे चैव तथा सामन्तराजसु ।
यथा न विद्युरन्योन्यं प्रणिधेयास्तथा हि ते ॥ १२.६८.१० ॥
ನಗರದಲ್ಲಿಯೂ, ಗ್ರಾಮಾಂತರದಲ್ಲಿಯೂ, ಹಾಗೆಯೇ ನೆರೆಯ ರಾಜರಲ್ಲಿಯೂ (ಗೂಢಚಾರರು ಪರಸ್ಪರ ಗುರುತಿಸದಂತೆ) ನೇಮಿಸಬೇಕು; ಅವರು ಹಾಗೆ ನೇಮಿಸಲು ಯೋಗ್ಯರು.
12.68.11
चारांश्च विद्यात्प्रहितान्परेण भरतर्षभ ।
आपणेषु विहारेषु समवायेषु वीथिषु ॥ १२.६८.११ ॥
ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಶತ್ರುವು ಕಳುಹಿಸಿದ ಗೂಢಚಾರರನ್ನೂ ಗುರುತಿಸಬೇಕು—ಅಂಗಡಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ, ವಿಹಾರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ, ಓಣಿಗಳಲ್ಲಿ.
12.68.12
आरामेषु तथोद्याने पण्डितानां समागमे ।
वेशेषु चत्वरे चैव सभास्वावसथेषु च ॥ १२.६८.१२ ॥
ತೋಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಪಂಡಿತರ ಸಮಾಗಮದಲ್ಲಿಯೂ, ವೇಶ್ಯಾಗೃಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ನಾಲ್ಕು ಕೂಡುರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ವಸತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ (ಗೂಢಚಾರರನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು).
12.68.13
एवं विहन्याच्चारेण परचारं विचक्षणः ।
चारे च विहते सर्वं हतं भवति भारत ॥ १२.६८.१३ ॥
ಹೀಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಚಾರರ ಮೂಲಕ ಶತ್ರುವಿನ ಚಾರರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಬೇಕು. ಚಾರವ್ಯವಸ್ಥೆ ನಾಶವಾದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ, ಓ ಭಾರತ.
12.68.14
यदा तु हीनं नृपतिर्विद्यादात्मानमात्मना ।
अमात्यैः सह संमन्त्र्य कुर्यात्सन्धिं बलीयसा ॥ १२.६८.१४ ॥
ರಾಜನು ತನ್ನನ್ನು ಬಲಶಾಲಿಗಿಂತ ದುರ್ಬಲನೆಂದು ತಿಳಿದಾಗ, ಮಂತ್ರಿಗಳೊಡನೆ ಆಲೋಚಿಸಿ ಆ ಬಲಶಾಲಿಯೊಡನೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
12.68.15
विद्वांसः क्षत्रिया वैश्या ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः ।
दण्डनीतौ तु निष्पन्ना मन्त्रिणः पृथिवीपते ॥ १२.६८.१५ ॥
ಓ ಭೂಪತಿ, ವಿದ್ವಾಂಸರಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಬಹುಶ್ರುತರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ದಂಡನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾದವರೇ ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಬೇಕು.
12.68.16
प्रष्टव्यो ब्राह्मणः पूर्वं नीतिशास्त्रस्य तत्ववित् ।
पश्चात्पृच्छेत भूपालः क्षत्रियं नीतिकोविदम्।
वैश्यशूद्रौ तथा भूयः शास्त्रज्ञौ हितकारिणौ ॥ १२.६८.१६ ॥
ರಾಜನು ಮೊದಲು ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು. ನಂತರ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರೂ ಹಿತಕಾರಿಗಳೂ ಆದ ವೈಶ್ಯ ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರನ್ನೂ ಕೇಳಬೇಕು.
12.68.17
अज्ञायमाने हीनत्वे सन्धिं कुर्यात्परेण वै ।
लिप्सुर्वा कंचिदेवार्थं त्वरमाणो विचक्षणः ॥ १२.६८.१७ ॥
ತನ್ನ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೂ, ಅಥವಾ ಯಾವುದಾದರೂ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಬಯಸಿ ತ್ವರೆಪಡುವ ವಿವೇಕಿ ಶತ್ರುವಿನೊಡನೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
12.68.18
गुणवन्तो महोत्साहा धर्मज्ञाः साधवश्च ये ।
सन्दधीत नृपस्तैश्च राष्ट्रं धर्मेण पालयन् ॥ १२.६८.१८ ॥
ಗುಣವಂತರು, ಮಹೋತ್ಸಾಹಿಗಳು, ಧರ್ಮಜ್ಞರು, ಸಾಧುಗಳಾದವರೊಡನೆ ರಾಜನು ಮೈತ್ರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಧರ್ಮದಿಂದ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.
12.68.19
उच्छिद्यमानमात्मानं ज्ञात्वा राजा महामतिः ।
पूर्वापकारिणो हन्याल्लोकद्विष्टांश्च सर्वशः ॥ १२.६८.१९ ॥
ತನ್ನನ್ನು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿರುವುದೆಂದು ತಿಳಿದ ಮಹಾಮತಿ ರಾಜನು, ಹಿಂದೆ ಅಪಕಾರ ಮಾಡಿದವರನ್ನೂ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಲೋಕದ್ವೇಷಿಗಳನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲಬೇಕು.
12.68.20
यो नोपकर्तुं शक्नोति नापकर्तुं महीपतिः ।
न शक्यरूपश्चोद्धर्तुमुपेक्ष्यस्तादृशो भवेत् ॥ १२.६८.२० ॥
ಉಪಕಾರ ಮಾಡಲೂ ಅಪಕಾರ ಮಾಡಲೂ ಶಕ್ತನಾಗದ, ಸುಲಭವಾಗಿ ವಶಪಡಿಸಲೂ ಕಿತ್ತೆಸೆಯಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಇಂಥ ರಾಜನು ಉಪೇಕ್ಷಣೀಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.
12.68.21
यात्रां यायादविज्ञातमनाक्रन्दमनन्तरम् ।
व्यासक्तं च प्रमत्तं च दुर्बलं च विचक्षणः ॥ १२.६८.२१ ॥
ವಿಚಕ್ಷಣನಾದ ರಾಜನು ತಿಳಿಯದಂತೆ, ಆಕ್ರಂದನ ಮಾಡದಂತೆ, ತಕ್ಷಣ, ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ಪ್ರಮತ್ತನಾಗಿ, ದುರ್ಬಲನಾಗಿರುವವನ ಮೇಲೆ ಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಬೇಕು.
12.68.22
यात्रामाज्ञापयेद्वीरः कल्यः पुष्टबलः सुखी ।
पूर्वं कृत्वा विधानं च यात्रायां नगरे तथा ॥ १२.६८.२२ ॥
ಆರೋಗ್ಯವಂತನೂ, ಬಲಿಷ್ಠ ಸೇನೆಯುಳ್ಳವನೂ, ಸುಖಿಯೂ ಆದ ವೀರ ರಾಜನು ಯಾತ್ರೆಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಬೇಕು; ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿಯೂ ನಗರದಲ್ಲಿಯೂ ಮೊದಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕವೇ ಹಾಗೆ ಮಾಡಬೇಕು.
12.68.23
न च पश्यो भवेदस्य नृपो यश्चातिवीर्यवान् ।
हीनश्च बलवीर्याभ्यां कर्षयंस्तत्परो वसेत् ॥ १२.६८.२३ ॥
ಅತ್ಯಂತ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ರಾಜನಿಗೆ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯಿಲ್ಲದ ರಾಜನಿರಬಾರದು; ಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕುಂದಿದ್ದರೂ ಅವನನ್ನೇ ಎಳೆಯುತ್ತಾ ಅವನಲ್ಲೇ ತೊಡಗಿರುವವನು ಹಾಗೆಯೇ ಇರಬೇಕು.
12.68.24
राष्ट्रं च पीडयेत्तस्य शस्त्राग्निविषमूर्च्छनैः ।
अमात्यवल्लभानां च विवादांस्तस्य कारयेत् ॥ १२.६८.२४ ॥
ಅವನ ರಾಷ್ಟ್ರವನ್ನು ಶಸ್ತ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ವಿಷ, ಮೂರ್ಚೆ ತರುವ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಪೀಡಿಸಬೇಕು; ಮಂತ್ರಿಗಳ ಪ್ರಿಯರ ನಡುವೆ ಅವನ ವಿರುದ್ಧ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಬೇಕು.
12.68.25
वर्जनीयं सदा युद्धं राज्यकामेन धीमता ।
उपायैस्त्रिभिरादानमर्थस्याह बृहस्पतिः ॥ १२.६८.२५ ॥
ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಯಸುವ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಯಾವಾಗಲೂ ಯುದ್ಧವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು. ಮೂರು ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಧನವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂದು ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ.
12.68.26
सान्त्वेन तु प्रदानेन भेदेन च नराधिप ।
यमर्थं शक्नुयात्प्राप्तुं तेन तुष्येत पण्डितः ॥ १२.६८.२६ ॥
ನರಾಧಿಪನೇ, ಸಾಂತ್ವನ, ದಾನ, ಭೇದ ಇವುಗಳಿಂದ ಯಾವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೋ, ಅದರಿಂದ ಪಂಡಿತನು ತೃಪ್ತನಾಗಬೇಕು.
12.68.27
आददीत बलिं चापि प्रजाभ्यः कुरुनन्दन ।
षङ्भागममितप्रज्ञस्तासामेवाभिगुप्तये ॥ १२.६८.२७ ॥
ಕುರುನಂದನನೇ, ಅಮಿತ ಪ್ರಜ್ಞನು ಪ್ರಜೆಗಳಿಂದ ಆರನೇ ಒಂದು ಭಾಗ ತೆರಿಗೆ ಪಡೆಯಬೇಕು, ಅವರ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿಯೇ.
12.68.28
दशाधर्मगतेभ्यो यद्वसु बह्वल्पमेव वा ।
तन्नाददीत सहसा पौराणां रक्षणाय वै ॥ १२.६८.२८ ॥
ಹತ್ತು ವಿಧದ ಅಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವರಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಲಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸಹಸಾ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು; ನಗರವಾಸಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿಯೇ ಇದು.
12.68.29
यथा पुत्रास्तथा पौरा द्रष्टव्यास्ते न संशयः ।
भक्तिश्चैषु न कर्तव्या व्यवहारप्रदर्शने ॥ १२.६८.२९ ॥
ಮಕ್ಕಳಂತೆ ನಗರವಾಸಿಗಳನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕು; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನದಲ್ಲಿ ಇವರ ಮೇಲೆ ಪಕ್ಷಪಾತ ತೋರಬಾರದು.
12.68.30
श्रोतुं चैव न्यसेद्राजा प्राज्ञान्सर्वार्थदर्शिनः ।
व्यवहारेषु सततं तत्र राज्यं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.६८.३० ॥
ರಾಜನು ಎಲ್ಲ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕಾಣುವ ಪ್ರಾಜ್ಞರನ್ನು ಆಲಿಸಲು ನೇಮಿಸಬೇಕು; ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವು ಸದಾ ಅವರ ಮೇಲೆಯೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ.
12.68.31
आकरे लवणे शुल्के तरे नागबले तथा ।
न्यसेदमात्यान्नृपतिः स्वाप्तान्वा पुरुषान्हितान् ॥ १२.६८.३१ ॥
ರಾಜನು ಗಣಿಗಳು, ಉಪ್ಪು, ಸುಂಕ, ಘಾಟುಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಅಮಾತ್ಯರನ್ನು ಅಥವಾ ಹಿತೈಷಿ ಪುರುಷರನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.
12.68.32
सम्यग्दण्डधरो नित्यं राजा धर्ममवाप्नुयात् ।
नृपस्य सततं दण्डः सम्यग्धर्मः प्रशस्यते ॥ १२.६८.३२ ॥
ಯಾವಾಗಲೂ ಸರಿಯಾಗಿ ದಂಡವನ್ನು ಧರಿಸುವ ರಾಜನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ರಾಜನಿಗೆ ನಿರಂತರವಾದ ಸರಿಯಾದ ದಂಡವೇ ಸಮ್ಯಕ್ ಧರ್ಮವೆಂದು ಹೊಗಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
12.68.33
वेदवेदाङ्गवित्प्राज्ञः सुतपस्वी नृपो भवेत् ।
दानशीलश्च सततं यज्ञशीलश्च भारत ॥ १२.६८.३३ ॥
ವೇದ ವೇದಾಂಗಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ, ಪ್ರಾಜ್ಞನಾದ, ಉತ್ತಮ ತಪಸ್ವಿಯಾದವನೇ ರಾಜನಾಗಬೇಕು. ಓ ಭಾರತ, ಅವನು ಸದಾ ದಾನಶೀಲನೂ ಯಜ್ಞಶೀಲನೂ ಆಗಿರಬೇಕು.
12.68.34
एते गुणाः समस्ताः स्युर्नृपस्य सततं स्थिराः ।
व्यवहारस्य लोपेन कुतः स्वर्गः कुतो यशः ॥ १२.६८.३४ ॥
ಈ ಎಲ್ಲಾ ಗುಣಗಳು ರಾಜನಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು. ವ್ಯವಹಾರ (ನ್ಯಾಯಾಡಳಿತ) ಲೋಪದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗ ಹೇಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಯಶಸ್ಸು ಹೇಗೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ?
12.68.35
यदा तु पीडितो राजा भवेद्राज्ञा बलीयसा ।
तदाभिसंश्रयेद्दुर्गं बुद्धिमान्पृथिवीपतिः ॥ १२.६८.३५ ॥
ರಾಜನು ಹೆಚ್ಚು ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ರಾಜನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದಾಗ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ಭೂಪತಿ ದುರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು.
12.68.36
विधावाक्रम्य मित्राणि विधानमुपकल्पयेत् ।
सामभेदान्विरोधार्थं विधानमुपकल्पयेत् ॥ १२.६८.३६ ॥
ಉಪಾಯದಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರರನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು. ವಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಸಾಮ ಮತ್ತು ಭೇದದಿಂದ ಯೋಜನೆ ರೂಪಿಸಬೇಕು.
12.68.37
त्रिधा तु कृत्वा मित्राणि विधानमुपकल्पयेत् ।
घोषान्न्यसेत मार्गेषु ग्रामानुत्थापयेदपि।
प्रवेशयेच्च तान्सर्वाञ्शाखानगरकेष्वपि ॥ १२.६८.३७ ॥
ಮಿತ್ರರನ್ನು ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಿಸಿ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು. ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲಕರ ವಸತಿಗಳನ್ನು ಇಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳನ್ನೂ ಎಬ್ಬಿಸಬೇಕು. ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಶಾಖಾ ನಗರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು.
12.68.38
ये गुप्ताश्चैव दुर्गाश्च देशास्तेषु प्रवेशयेत् ।
धनिनो बलमुख्यांश्च सान्त्वयित्वा पुनः पुनः ॥ १२.६८.३८ ॥
ರಕ್ಷಿತವಾದ, ಕೋಟೆಗಳಿರುವ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಬೇಕು. ಶ್ರೀಮಂತರನ್ನೂ ಸೇನಾ ಮುಖ್ಯರನ್ನೂ ಪದೇ ಪದೇ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ.
12.68.39
सस्याभिहारं कुर्वीत स्वयमेव नराधिपः ।
असंभवे प्रवेशस्य दाहयेदग्निना भृशम् ॥ १२.६८.३९ ॥
ರಾಜನೇ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪ್ರವೇಶ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸುಡಿಸಬೇಕು.
12.68.40
क्षेत्रस्थेषु च सस्येषु शत्रोरुपजपेन्नरान् ।
विनाशयेद्वा तत्सर्वं बलेनाथ स्वकेन वै ॥ १२.६८.४० ॥
ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿರುವ ಬೆಳೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವಿನ ಜನರನ್ನು ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಚೋದಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ ತನ್ನದೇ ಸೇನಾಬಲದಿಂದ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡಬೇಕು.
12.68.41
नदीमार्गेषु च तथा संक्रमानवसादयेत् ।
जलं विस्रावयेत्सर्वमविस्राव्यं च दूषयेत् ॥ १२.६८.४१ ॥
ನದಿ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ದಾಟುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ನೀರನ್ನು ಬರಿದಾಗಿಸಬೇಕು; ಬರಿದಾಗಿಸಲಾಗದ್ದನ್ನು ಕಲುಷಿತಗೊಳಿಸಬೇಕು.
12.68.42
तदात्वेनायतीभिश्च निवसेद्भूम्यनन्तरम् ।
प्रतिघातं परस्याजौ युद्धकालेऽप्युपस्थिते ॥ १२.६८.४२ ॥
ಪ್ರಸ್ತುತ ಉಪಾಯಗಳಿಂದಲೂ ಭವಿಷ್ಯದ ಉಪಾಯಗಳಿಂದಲೂ ಪಕ್ಕದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಬೇಕು. ಯುದ್ಧಕಾಲ ಬಂದಾಗಲೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುವಿನ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಘಾತ ನೀಡಬೇಕು.
12.68.43
दुर्गाणां चाभितो राजा मूलच्छेदं प्रकारयेत् ।
सर्वेषां क्षुद्रवृक्षाणां चैत्यवृक्षान्विवर्जयेत् ॥ १२.६८.४३ ॥
ರಾಜನು ಕೋಟೆಗಳ ಸುತ್ತಲಿನ ಬೇರುಗಳನ್ನು ಕಡಿಸಬೇಕು; ಎಲ್ಲ ಸಣ್ಣ ಮರಗಳನ್ನು ಕಡಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಚೈತ್ಯ ವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು.
12.68.44
प्रवृद्धानां च वृक्षाणां शाखां प्रच्छेदयेत्तथा ।
चैत्यानां सर्वथा त्याज्यमपि पत्रस्य पातनम् ॥ १२.६८.४४ ॥
ಬೆಳೆದ ಮರಗಳ ಕೊಂಬೆಗಳನ್ನೂ ಕಡಿಸಬೇಕು; ಆದರೆ ಚೈತ್ಯ ವೃಕ್ಷಗಳ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಉದುರಿಸುವುದೂ ಸಂಪೂರ್ಣ ವರ್ಜ್ಯ.
12.68.45
देवानामाश्रयाश्चैत्या यक्षराक्षसभोगिनाम् ।
पिशाचपन्नगानां च गन्धर्वाप्सरसामपि।
रौद्राणां चैव भूतानां तस्मात्तान्परिवर्जयेत् ॥ १२.६८.४५ ॥
ಚೈತ್ಯ ವೃಕ್ಷಗಳು ದೇವತೆಗಳು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ನಾಗರು, ಪಿಶಾಚರು, ಪನ್ನಗರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರೆಯರು ಮತ್ತು ಭಯಂಕರ ಭೂತಗಳ ಆಶ್ರಯಗಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ವರ್ಜಿಸಬೇಕು.
12.68.46
श्रूयते हि निकुम्भेन सौदासस्य बलं हतम् ।
महेश्वरगणेशेन वाराणस्यां नराधिप ॥ १२.६८.४६ ॥
ಓ ನರಾಧಿಪ, ವಾರಾಣಸಿಯಲ್ಲಿ ಮಹೇಶ್ವರನ ಗಣೇಶನು ನಿಕುಂಭನ ಮೂಲಕ ಸೌದಾಸನ ಸೇನೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನೆಂದು ಕೇಳಲಾಗಿದೆ.
12.68.47
प्रगण्डीः कारयेत्सम्यगाकाशजननीस्तदा ।
आपूरयेच्च परिखां स्थाणुनक्रझषाकुलाम् ॥ १२.६८.४७ ॥
ಆಗ ಅವನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ತೆರೆದಿರುವ ಪ್ರಗಂಡಿಗಳನ್ನು (ಕೊತ್ತಲುಗಳನ್ನು) ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಸಬೇಕು; ಕಂದಕವನ್ನು ಕಂಬಗಳು, ಮೊಸಳೆಗಳು, ಮೀನುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದಂತೆ ತುಂಬಿಸಬೇಕು.
12.68.48
सङ्कटद्वारकाणि स्युरुच्छ्वासार्थं पुरस्य च ।
तेषां च द्वारवद्गुप्तिः कार्या सर्वात्मना भवेत् ॥ १२.६८.४८ ॥
ನಗರದ ಗಾಳಿ ಸಂಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕಿರಿದಾದ ದ್ವಾರಗಳು ಇರಬೇಕು; ಅವುಗಳಿಗೂ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದಂತೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ರಕ್ಷಣೆ ಇರಬೇಕು.
12.68.49
द्वारेषु च गुरूण्येव यन्त्राणि स्थापयेत्सदा ।
आरापयेच्छतघ्नीश्च स्वाधीनानि च कारयेत् ॥ १२.६८.४९ ॥
ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಭಾರವಾದ ಯಂತ್ರಗಳನ್ನು ಇಡಬೇಕು; ಶತಘ್ನಿಗಳನ್ನು ಏರಿಸಿ, ಅವು ತನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು.
12.68.50
काष्ठानि चाभिहार्याणि तथा कूपांश्च खानयेत् ।
संशोधयेत्तथा कूपान्कृतान्पूर्वपयोर्थिभिः ॥ १२.६८.५० ॥
ಕಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನೂ ತರಿಸಬೇಕು; ಬಾವಿಗಳನ್ನು ತೋಡಿಸಬೇಕು; ಮೊದಲೇ ಮಾಡಿದ ಬಾವಿಗಳನ್ನು ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯವುಳ್ಳವರು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಬೇಕು.
12.68.51
तृणच्छन्नानि वेश्मानि पङ्केनाथ प्रलेपयेत् ।
निर्हरेच्च तृणं मासि चैत्रे वह्निभयात्पुरा ॥ १२.६८.५१ ॥
ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಕೆಸರಿನಿಂದ ಲೇಪಿಸಬೇಕು; ಚೈತ್ರ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯ ಭಯದಿಂದ ಮೊದಲೇ ಹುಲ್ಲನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕಬೇಕು.
12.68.52
नक्तमेव च भक्तानि पाचयेत नराधिपः ।
न दिवा ज्वालयेदग्निं वर्जयित्वाऽऽग्निहोत्रिकम् ॥ १२.६८.५२ ॥
ರಾಜನು ಊಟವನ್ನು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲೇ ಬೇಯಿಸಿಸಬೇಕು; ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಬಾರದು.
12.68.53
यथासंभवशैलानि चैष्टकानि च कारयेत् ।
मृण्मयानि च कुर्वीत ज्ञात्वा देशं बलाबलम् ॥ १२.६८.५३ ॥
ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನೂ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿಸಬೇಕು; ದೇಶದ ಬಲಾಬಲವನ್ನು ತಿಳಿದು ಮಣ್ಣಿನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.
12.68.54
कर्मारारिष्टशालासु ज्वलेदग्निः सुरक्षितः ।
गृहाणि च प्रवेश्यान्तर्विधेयः स्याद्धुताशनः ॥ १२.६८.५४ ॥
ಕಮ್ಮಾರರ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸಿ ಹೊತ್ತಿಸಬೇಕು; ಮನೆಗಳ ಒಳಗೂ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟು ಅದನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು.
12.68.55
महादण्डश्च तस्य स्याद्यस्याग्निर्वै दिवा भवेत् ।
प्रघोषयेदथैवं च रक्षणार्थं पुरस्य च ॥ १२.६८.५५ ॥
ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಯಾರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯೋ ಅವನಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ದಂಡ ಇರಬೇಕು. ನಗರದ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಹೀಗೆ ಘೋಷಣೆ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.
12.68.56
भिक्षुकांश्चाक्रिकांश्चैव क्लीबोन्मत्तान्कुशीलवान् ।
बाह्यान्कुर्यान्नरश्रेष्ठ दोषाय स्युर्हि ते शठाः ॥ १२.६८.५६ ॥
ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಭಿಕ್ಷುಕರು, ನಟರು, ಷಂಡರು, ಹುಚ್ಚರು, ಕುಶೀಲವರನ್ನು ನಗರದ ಹೊರಗೆ ಇಡಬೇಕು; ಆ ವಂಚಕರು ಹಾನಿಗೆ ಕಾರಣರಾಗುತ್ತಾರೆ.
12.68.57
चत्वरेष्वथ तीर्थेषु सभास्वावसथेषु च ।
यथार्थवर्णं प्रणिधिं कुर्यात्सर्वत्र पार्थिवः ॥ १२.६८.५७ ॥
ರಾಜನು ಚೌಕಗಳಲ್ಲಿ, ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ, ಸಭೆಗಳಲ್ಲಿ, ವಸತಿಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಿಜ ವೇಷದ ಗೂಢಚಾರರನ್ನು ನೇಮಿಸಬೇಕು.
12.68.58
विशालान्राजमार्गांश्च कारयेत नराधिपः ।
प्रपाश्च विपणीश्चैव यथोद्देशं समादिशेत् ॥ १२.६८.५८ ॥
ರಾಜನು ವಿಶಾಲ ರಾಜಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು; ನೀರಿನ ಚಾವಡಿಗಳನ್ನೂ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳನ್ನೂ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಬೇಕು.
12.68.59
भाण्डागारायुधागारान्धान्यागारांश्च सर्वशः ।
अश्वागारान्गजागारान्बलाधिकरणानि च ॥ १२.६८.५९ ॥
ರಾಜನು ಭಂಡಾರಗಳು, ಶಸ್ತ್ರಾಗಾರಗಳು, ಧಾನ್ಯಾಗಾರಗಳು, ಅಶ್ವಶಾಲೆಗಳು, ಗಜಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸೇನಾ ಕಚೇರಿಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು.
12.68.60
परिखाश्चैव कौरव्य प्रतोलीसङ्कटानि च ।
न जातु कश्चित्पश्येत गुह्यमेतद्युधिष्ठिर ॥ १२.६८.६० ॥
ಕೌರವ್ಯನೇ, ಕಂದಕಗಳು, ನಗರದ್ವಾರಗಳು ಮತ್ತು ಕಿರಿದಾದ ದಾರಿಗಳೂ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು; ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ಈ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಯಾರೂ ಎಂದಿಗೂ ನೋಡಬಾರದು.
12.68.61
अर्थसंनिचयं कुर्याद्राजा परबलार्दितः ।
तैलं मधु घृतं सस्यमौषधानि च सर्वशः ॥ १२.६८.६१ ॥
ಶತ್ರುಸೇನೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ರಾಜನು ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬೇಕು—ಎಣ್ಣೆ, ಜೇನು, ತುಪ್ಪ, ಧಾನ್ಯ, ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಔಷಧಿಗಳು.
12.68.62
अङ्गारकुशमुञ्जानां पलाशशरवर्णिनाम् ।
यवसेन्धनदिग्धानां कारयेत च संचयान् ॥ १२.६८.६२ ॥
ಇದ್ದಿಲು, ಕುಶ ಮತ್ತು ಮುಂಜ ಹುಲ್ಲು, ಪಲಾಶ ಮರ ಮತ್ತು ರೀಡ್ ವಿಧಗಳು, ಯವ ಮೇವು ಮತ್ತು ಇಂಧನದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾದವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.
12.68.63
आयुधानां च सर्वेषां शक्त्यृष्टिप्रासचर्मणाम् ।
संचयानेवमादीनां कारयेत नराधिपः ॥ १२.६८.६३ ॥
ರಾಜನು ಎಲ್ಲ ಆಯುಧಗಳನ್ನು—ಶಕ್ತಿ, ಋಷ್ಟಿ, ಪ್ರಾಸ, ಗುರಾಣಿಗಳನ್ನು—ಮತ್ತು ಇಂಥವುಗಳನ್ನೂ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡಿಸಬೇಕು.
12.68.64
औषधानि च सर्वाणि मूलानि च फलानि च ।
चतुर्विधांश्च वैद्यान्वै संगृह्णीयाद्विशेषठः ॥ १२.६८.६४ ॥
ಎಲ್ಲ ಔಷಧಿಗಳು, ಬೇರುಗಳು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣುಗಳು, ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ವೈದ್ಯರನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಬೇಕು.
12.68.65
नटांश्च नर्तकांश्चैव मल्लान्मायाविनस्तथा ।
शोभयेयुः पुरवरं मोदयेयुश्च सर्वशः ॥ १२.६८.६५ ॥
ನಟರು, ನರ್ತಕರು, ಮಲ್ಲರು ಮತ್ತು ಮಾಯಾವಿಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಂಜಿಸಬೇಕು.
12.68.66
यतः शङ्का भवेच्चापि भृत्यतोऽथापि मन्त्रितः ।
पौरेभ्यो नृपतेर्वापि स्वाधीनान्कारयेत तान् ॥ १२.६८.६६ ॥
ಯಾರಿಂದ ಸಂದೇಹ ಉಂಟಾಗಬಹುದೋ—ಸೇವಕ, ಮಂತ್ರಿ, ಪುರಜನರು ಅಥವಾ ರಾಜನಿಂದ ಆಗಲಿ—ಅವರನ್ನು ತನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲಿರಿಸಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.
12.68.67
कृते कर्माणि राजा तान्पूजयेद्धनसंचयैः ।
माननेन यथार्हेण सान्त्वेन विविधेन च ॥ १२.६८.६७ ॥
ಕೆಲಸಗಳು ಮುಗಿದಾಗ ರಾಜನು ಅವರನ್ನು ಧನರಾಶಿಗಳಿಂದ ಗೌರವಿಸಬೇಕು; ಯೋಗ್ಯ ಮರ್ಯಾದೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಸಾಂತ್ವನಗಳಿಂದ.
12.68.68
निर्वेदयित्वा तु परं हत्वा वा कुरुनन्दन ।
गतानृण्यो भवेद्राजा यथा शास्त्रे निदर्शितम् ॥ १२.६८.६८ ॥
ಕುರುನಂದನ, ಶತ್ರುವನ್ನು ದಣಿಸಿ ಅಥವಾ ಕೊಂದು ರಾಜನು ಋಣಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿರುವಂತೆ.
12.68.69
राज्ञा सप्तैव रक्ष्याणि तानि चैव निबोध मे ।
आत्माऽमात्याश्च कोशाश्च दण्डो मित्राणि चैव हि ॥ १२.६८.६९ ॥
ರಾಜನು ಏಳು ಅಂಶಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು; ಅವುಗಳನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ತಿಳಿ: ತಾನು, ಅಮಾತ್ಯರು, ಕೋಶ, ದಂಡ (ಸೈನ್ಯ), ಮಿತ್ರರು.
12.68.70
तथा जनपदाश्चैव पुरं च कुरुनन्दन ।
एतत्सप्तात्मकं राज्यं परिपाल्यं प्रयत्नतः ॥ १२.६८.७० ॥
ಹಾಗೆಯೇ, ಕುರುನಂದನ, ಜನಪದಗಳು ಮತ್ತು ನಗರವೂ; ಏಳು ಅಂಗಗಳ ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು.
12.68.71
षाङ्गुण्यं च त्रिवर्गं च त्रिवर्गपरमं तथा ।
यो वेत्ति पुरुषव्याघ्र स भुङ्क्ते पृथिवीमिमाम् ॥ १२.६८.७१ ॥
ಷಾಡ್ಗುಣ್ಯ, ತ್ರಿವರ್ಗ, ತ್ರಿವರ್ಗಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ, ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.68.72
षाङ्गुण्यमिति यत्प्रोक्तं तन्निबोध युधिष्ठिर ।
सन्धायासनमित्येव यात्रासन्धानमेव च ॥ १२.६८.७२ ॥
ಷಾಡ್ಗುಣ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದ್ದನ್ನು ತಿಳಿ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರ: ಸಂಧಿ, ಆಸನ (ತಟಸ್ಥತೆ), ಯಾತ್ರೆ (ದಂಡಯಾತ್ರೆ), ಸಂಧಾನ (ಮೈತ್ರಿ).
12.68.73
विगृह्यासनमित्येव यात्रां संपरिगृह्य च ।
द्वैधीभावस्तथाऽन्येषां संश्रयोऽथ परस्य च ॥ १२.६८.७३ ॥
ವಿಗ್ರಹ ಮಾಡಿ ಕಾದಿರುವುದು, ದಂಡಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು, ಇತರರಲ್ಲಿ ಭೇದ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು, ಶತ್ರುವಿನ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬಯಸುವುದು.
12.68.74
त्रिवर्गश्चापि यः प्रोक्तस्तमिहैकमनाः शृणु ।
क्षयः स्थानं च वृद्धिश्च त्रिवर्गः परमस्तथा ॥ १२.६८.७४ ॥
ತ್ರಿವರ್ಗದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದುದನ್ನು ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೇಳು: ಕ್ಷಯ, ಸ್ಥಿತಿ, ವೃದ್ಧಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಪರಮ ತ್ರಿವರ್ಗವೂ.
12.68.75
धर्मश्चार्थश्च कामश्च त्रिवर्गो वै सनातनः ।
मन्त्रश्चैव प्रभावश्च उत्साहश्चैव तान्त्रिकः।
शक्तित्रयं समाख्यातं त्रिवर्गस्य च तत्परम् ॥ १२.६८.७५ ॥
ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಎಂಬ ತ್ರಿವರ್ಗ ಶಾಶ್ವತವಾದುದು. ಮಂತ್ರ, ಪ್ರಭಾವ, ಉತ್ಸಾಹ ಎಂಬ ತಾಂತ್ರಿಕ ಮೂರು ಶಕ್ತಿಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅವು ತ್ರಿವರ್ಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರಮವಾದವು.
12.68.76
कार्यं च कारणं चैव कर्ता च परिकीर्तितः ।
एतत्परतरं विद्यान्त्रिवर्गादपि भारत।
सर्वेपां च क्षये राजन्यस्त्रिवर्गः सनातनः ॥ १२.६८.७६ ॥
ಕಾರ್ಯ, ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಭಾರತ, ಇದನ್ನು ತ್ರಿವರ್ಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರಮವೆಂದು ತಿಳಿ. ರಾಜನೇ, ಎಲ್ಲರ ನಾಶದಲ್ಲಿಯೂ ರಾಜನ ತ್ರಿವರ್ಗ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿದೆ.
12.68.77
सत्वं रजस्तमश्चैव त्रिवर्गकरणं स्मृतम् ।
तेनात्यन्तविमुक्तश्च मुक्तः पुरुष उच्यते ॥ १२.६८.७७ ॥
ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್ ಮತ್ತು ತಮಸ್ ಇವೇ ತ್ರಿವರ್ಗವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವವು ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಮುಕ್ತನಾದವನು ಮುಕ್ತ ಪುರುಷನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
12.68.78
कार्यस्य सर्वथा नाशो मोक्ष इत्यभिधीयते ।
तेन मोक्षपरश्चैव देवदेवः पितामहः।
तुष्ट्यर्थस्य त्रिवर्गस्य रक्षामाह पितामहः ॥ १२.६८.७८ ॥
ಕಾರ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶವೇ ಮೋಕ್ಷ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೋಕ್ಷಪರನಾದ ದೇವದೇವ ಪಿತಾಮಹರು ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ ತ್ರಿವರ್ಗದ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದರು.
12.68.79
जगतो लौकिकी यात्रा यत्र नित्यं प्रतिष्ठिता ।
धर्मोऽर्थश्चैव कामश्च सेवितव्याः स्वकालतः ॥ १२.६८.७९ ॥
ಜಗತ್ತಿನ ಲೌಕಿಕ ಯಾತ್ರೆ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆಯೋ, ಆ ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಸೂಕ್ತ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೇವಿಸಬೇಕು.
12.68.80
सेवा धर्मस्य कर्तव्या सततं भूरिवत्सरैः ।
पुरुषैर्नरशार्दूल तन्मूलाः सर्वथा क्रियाः ॥ १२.६८.८० ॥
ಧರ್ಮದ ಸೇವೆಯನ್ನು ಮನುಷ್ಯರು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಾಡಬೇಕು. ಓ ನರಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳು ಅದರ ಮೇಲೆಯೇ ಬೇರೂರಿರಬೇಕು.
12.68.81
धर्मेण च महीपालश्चिरं रक्षति मेदिनीम् ।
यः कश्चिद्धार्मिको राजा स विपन्नोऽपि भूपतिः।
अर्थकामविहीनोऽपि चिरं पालयते महीम् ॥ १२.६८.८१ ॥
ಧರ್ಮದಿಂದ ರಾಜನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾವನಾದರೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಾಜನು ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಸಿಲುಕಿದರೂ ಅವನು ಭೂಪತಿಯೇ; ಅರ್ಥ-ಕಾಮಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
12.68.82
अस्मिन्नर्थे हि द्वौ श्लोकौ गीतावङ्गिरसा स्वयम् ।
यादवीपुत्र भद्रं ते श्रोतुमर्हसि तावपि ॥ १२.६८.८२ ॥
ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗಿರಸರು ಸ್ವತಃ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಯಾದವಿಯ ಮಗನೇ, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಅವೆರಡನ್ನೂ ನೀನು ಕೇಳಲು ಅರ್ಹನು.
12.68.83
कृत्वा कार्याणि धर्मेण सम्यक्संपाल्य मेदिनीम् ।
पालयित्वा तथा पौरान्परत्र सुखमेधते ॥ १२.६८.८३ ॥
ಧರ್ಮದಿಂದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಪೌರರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.
12.68.84
किं तस्य तपसा राज्ञः किंच तस्याध्वरैः कृतैः ।
सुपालिताः प्रजा यस्य सर्वधर्मकृदेव सः ॥ १२.६८.८४ ॥
ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸುವ ರಾಜನಿಗೆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಮಾಡಿದ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?
12.68.85
श्लोकाश्चोशनसा गीतास्तान्निबोध युधिष्ठिर ।
दण्डनीतेश्च यन्मूलं त्रिवर्गस्य च भूपते ॥ १२.६८.८५ ॥
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ಉಶನಸನು ಹಾಡಿದ ಆ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ತಿಳಿ. ಅವು ದಂಡನೀತಿಯ ಮೂಲವೂ ತ್ರಿವರ್ಗದ ಮೂಲವೂ ಆಗಿವೆ, ಭೂಪತಿಯೇ.
12.68.86
भार्गवाङ्गिरसं कर्म षोडशाङ्गं च यद्बलम् ।
विषं माया च दैवं च पौरुषं चात्मसिद्धये ॥ १२.६८.८६ ॥
ಭೃಗು-ಅಂಗಿರಸರು ಹೇಳಿದ ಹದಿನರಡು ಅಂಗಗಳ ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಬಲ, ವಿಷ, ಮಾಯೆ, ದೈವ, ಪೌರುಷ - ತನ್ನ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ.
12.68.87
प्रागुदक्प्रवणं दुर्गं समासाद्य महीपतिः ।
त्रिवर्गत्रयसंपूर्णमुपादाय तमुद्वहेत् ॥ १२.६८.८७ ॥
ಪೂರ್ವ-ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಇಳಿಜಾರಾದ ದುರ್ಗವನ್ನು ತಲುಪಿ, ತ್ರಿವರ್ಗದ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ರಾಜನು ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು.
12.68.88
षट्पञ्च च विनिर्जित्य दश चाष्टौ च भूपतिः ।
त्रिवर्गैर्दशभिर्युक्तः सुरैरपि न जीर्यते ॥ १२.६८.८८ ॥
ಆರು ಮತ್ತು ಐದು, ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಎಂಟನ್ನು ಗೆದ್ದು, ಹತ್ತು ತ್ರಿವರ್ಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಾಜನು ದೇವತೆಗಳಿಂದಲೂ ಸೋಲುವುದಿಲ್ಲ.
12.68.89
न बुद्धिं परिगृह्णीत स्त्रीणां मूर्खजनस्य च ।
दैवोपहतबुद्धीनां ये च वेदैर्विवर्जिताः।
न तेषां शृणुयाद्राजा बुद्धिस्तेषां पराङ्भुखी ॥ १२.६८.८९ ॥
ರಾಜನು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಮತ್ತು ಮೂರ್ಖರ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು. ದೈವದಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಹತವಾದವರನ್ನು, ವೇದಗಳನ್ನು ತೊರೆದವರನ್ನು ರಾಜನು ಕೇಳಬಾರದು; ಅವರ ಬುದ್ಧಿ ವಿಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
12.68.90
स्त्रीप्रधानानि राज्यानि विद्वद्भिर्वर्जितानि च ।
मूर्खामात्याग्नितप्तानि शुष्यन्ते जलबिन्दुवत् ॥ १२.६८.९० ॥
ಸ್ತ್ರೀಯರ ಪ್ರಧಾನ್ಯದ ರಾಜ್ಯಗಳು, ವಿದ್ವಾಂಸರಿಂದ ತ್ಯಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು, ಮೂರ್ಖ ಮಂತ್ರಿಗಳ ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟವು ನೀರಿನ ಹನಿಯಂತೆ ಒಣಗಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ.
12.68.91
विद्वांसः प्रथिता ये च ये चाप्ताः सर्वकर्मसु ।
बुद्धेषु दृष्टकर्माणि तेषां च शृणुयान्नृपः ॥ १२.६८.९१ ॥
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರು, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹರಾದವರು, ಬುದ್ಧಿಯ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಪರೀಕ್ಷಿತರಾದವರ ಮಾತನ್ನು ರಾಜನು ಕೇಳಬೇಕು.
12.68.92
दैवं पुरुषकारं च त्रिवर्गं च समाश्रितः ।
दैवतानि च विप्रांश्च प्रणम्य विजयी भवेत् ॥ १२.६८.९२ ॥
ದೈವವನ್ನೂ ಪುರುಷಪ್ರಯತ್ನವನ್ನೂ ತ್ರಿವರ್ಗವನ್ನೂ ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ದೇವತೆಗಳಿಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ವಿಜಯಿಯಾಗಬೇಕು.