మహాభారతం · అధ్యాయం 12.68
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.68.1
पार्थिवेन विशेषेण किं कार्यमवशिष्यते ।
कथं रक्ष्यो जनपदः कथं वध्याश्च शत्रवः ॥ १२.६८.१ ॥
రాజుకు ప్రత్యేకంగా ఏ కర్తవ్యం మిగిలి ఉంది? రాజ్యాన్ని ఎలా రక్షించాలి, శత్రువులను ఎలా వధించాలి?
12.68.2
कथं चारान्प्रयुञ्जीत वर्णान्विश्वासयेत्कथम् ।
कथं भृत्यान्कथं दारान्कथं पुत्रांश्च भारत ॥ १२.६८.२ ॥
గూఢచారులను ఎలా నియమించాలి? వర్ణాల వారి విశ్వాసాన్ని ఎలా పొందాలి? సేవకులను, భార్యలను, కుమారులను ఎలా చూడాలి, భారతా?
12.68.3
राजवृत्तं महाराज शृणुष्वावहितोऽखिलम् ।
यत्कार्यं पार्थिवेनादौ पार्थिवप्रकृतेन वा ॥ १२.६८.३ ॥
మహారాజా, రాజు వృత్తాంతాన్ని సమగ్రంగా శ్రద్ధగా విను. రాజు గానీ, రాజు సహజ అమాత్యుడు గానీ మొదట ఏమి చేయాలో.
12.68.4
आत्मा जेयः सदा राज्ञा ततो जेयाश्च शत्रवः ।
अजितात्मा नरपतिर्विजयेत कथं रिपून् ॥ १२.६८.४ ॥
రాజు ఎల్లప్పుడూ తనను తాను జయించాలి; తరువాత శత్రువులను జయించాలి. తనను జయించని నరపతి శత్రువులను ఎలా జయించగలడు?
12.68.5
एतावानात्मविजयः पञ्चवर्गविनिग्रहः ।
जितेन्द्रियो नरपतिर्बाधितुं शक्नुयाद्रिपुन् ॥ १२.६८.५ ॥
ఆత్మ విజయం ఇంతే—ఐదు వర్గాలను నిగ్రహించడం. ఇంద్రియాలను జయించిన నరపతి మాత్రమే శత్రువులను బాధించగలడు.
12.68.6
न्यसेत गुल्मान्दुर्गेषु सन्धौ च कुरुनन्दन ।
नगरोपवने चैव पुरोद्याने तथैव च ॥ १२.६८.६ ॥
కురునందనా, దుర్గాలలో, సంధి ప్రాంతాలలో, నగర ఉపవనంలో, నగర ఉద్యానంలో కూడా గుల్మ దళాలను నియమించాలి.
12.68.7
संस्थानेषु च सर्वेषु पुटेषु नगरस्य च ।
मध्ये च नरशार्दूल तथा राजनिवेशने ॥ १२.६८.७ ॥
నరశ్రేష్ఠుడా, అన్ని స్థానాలలోనూ, నగరంలోని అన్ని భాగాలలోనూ, మధ్యలోనూ, రాజభవనంలోనూ (అలాగే).
12.68.8
प्रणिर्धीश्च ततः कुर्याज्जडान्धबधिराकृतीन् ।
पुंसः परीक्षितान्प्राज्ञान्क्षुत्पिपासाश्रमक्षमान् ॥ १२.६८.८ ॥
తరువాత (రాజు) మూగ, గుడ్డి, చెవిటి వేషంలో ఉండే, పరీక్షించబడిన, తెలివైన, ఆకలి దప్పిక అలసటలను భరించగల గూఢచారులను నియమించాలి.
12.68.9
अमात्येषु च सर्वेषु मित्रेषु त्रिविधेषु च ।
पुत्रेषु च महाराज प्रणिदध्यात्समाहितः ॥ १२.६८.९ ॥
మహారాజా, మంత్రులలోనూ, అందరు మిత్రులలోనూ, మూడు రకాల మిత్రులలోనూ, కుమారులలోనూ జాగ్రత్తగా (గూఢచారులను) నియమించాలి.
12.68.10
पुरे जनपदे चैव तथा सामन्तराजसु ।
यथा न विद्युरन्योन्यं प्रणिधेयास्तथा हि ते ॥ १२.६८.१० ॥
పట్టణంలోనూ, గ్రామీణ ప్రాంతాలలోనూ, అలాగే పొరుగు రాజుల వద్దనూ (గూఢచారులు ఒకరినొకరు గుర్తించకుండా ఉండేలా) నియమించాలి; వారు అలా నియమించబడదగినవారు.
12.68.11
चारांश्च विद्यात्प्रहितान्परेण भरतर्षभ ।
आपणेषु विहारेषु समवायेषु वीथिषु ॥ १२.६८.११ ॥
భరతశ్రేష్ఠుడా, శత్రువు పంపిన గూఢచారులను కూడా గుర్తించాలి—మార్కెట్లలో, విహార స్థలాలలో, సభలలో, వీధులలో.
12.68.12
आरामेषु तथोद्याने पण्डितानां समागमे ।
वेशेषु चत्वरे चैव सभास्वावसथेषु च ॥ १२.६८.१२ ॥
తోటలలోనూ, అలాగే ఉద్యానవనాలలోనూ, పండితుల సమావేశాలలోనూ, వేశ్యాగృహాలలోనూ, కూడళ్లలోనూ, సభలలోనూ, విడిది స్థలాలలోనూ (గూఢచారులను గుర్తించాలి).
12.68.13
एवं विहन्याच्चारेण परचारं विचक्षणः ।
चारे च विहते सर्वं हतं भवति भारत ॥ १२.६८.१३ ॥
ఇలా తెలివైనవాడు చారులతో శత్రువు చారులను నాశనం చేయాలి. చారవ్యవస్థ నశిస్తే సర్వమూ నశిస్తుంది, ఓ భారతా.
12.68.14
यदा तु हीनं नृपतिर्विद्यादात्मानमात्मना ।
अमात्यैः सह संमन्त्र्य कुर्यात्सन्धिं बलीयसा ॥ १२.६८.१४ ॥
రాజు తనను బలవంతుడైన శత్రువు కంటే బలహీనుడని తెలుసుకున్నప్పుడు, మంత్రులతో ఆలోచించి ఆ బలవంతునితో సంధి చేసుకోవాలి.
12.68.15
विद्वांसः क्षत्रिया वैश्या ब्राह्मणाश्च बहुश्रुताः ।
दण्डनीतौ तु निष्पन्ना मन्त्रिणः पृथिवीपते ॥ १२.६८.१५ ॥
ఓ భూపతీ, విద్వాంసులైన క్షత్రియులు, వైశ్యులు, బహుశ్రుతులైన బ్రాహ్మణులు, దండనీతిలో నిపుణులైనవారే మంత్రులు కావాలి.
12.68.16
प्रष्टव्यो ब्राह्मणः पूर्वं नीतिशास्त्रस्य तत्ववित् ।
पश्चात्पृच्छेत भूपालः क्षत्रियं नीतिकोविदम्।
वैश्यशूद्रौ तथा भूयः शास्त्रज्ञौ हितकारिणौ ॥ १२.६८.१६ ॥
రాజు మొదట నీతిశాస్త్ర తత్త్వం తెలిసిన బ్రాహ్మణుని అడగాలి. తరువాత నీతిలో నిపుణుడైన క్షత్రియుని అడగాలి. ఆ తర్వాత శాస్త్రజ్ఞులు, హితులైన వైశ్యులు, శూద్రులను కూడా అడగాలి.
12.68.17
अज्ञायमाने हीनत्वे सन्धिं कुर्यात्परेण वै ।
लिप्सुर्वा कंचिदेवार्थं त्वरमाणो विचक्षणः ॥ १२.६८.१७ ॥
తన బలహీనత తెలియకపోయినా, లేదా ఏదైనా ప్రయోజనాన్ని పొందాలనే కోరికతో త్వరపడే వివేకవంతుడు శత్రువుతో సంధి చేయవచ్చు.
12.68.18
गुणवन्तो महोत्साहा धर्मज्ञाः साधवश्च ये ।
सन्दधीत नृपस्तैश्च राष्ट्रं धर्मेण पालयन् ॥ १२.६८.१८ ॥
గుణవంతులు, మహోత్సాహులు, ధర్మజ్ఞులు, సాధువులు అయినవారితో రాజు మైత్రి చేసి, ధర్మంగా రాజ్యాన్ని పాలించాలి.
12.68.19
उच्छिद्यमानमात्मानं ज्ञात्वा राजा महामतिः ।
पूर्वापकारिणो हन्याल्लोकद्विष्टांश्च सर्वशः ॥ १२.६८.१९ ॥
తనకు నాశనం కలుగుతోందని తెలుసుకున్న మహామతి అయిన రాజు, పూర్వం అపకారం చేసినవారిని, అన్ని విధాలుగా లోకద్వేషులను చంపాలి.
12.68.20
यो नोपकर्तुं शक्नोति नापकर्तुं महीपतिः ।
न शक्यरूपश्चोद्धर्तुमुपेक्ष्यस्तादृशो भवेत् ॥ १२.६८.२० ॥
ఉపకారం చేయలేని, అపకారం చేయలేని రాజు, సులభంగా లొంగదీయలేని, పెకిలించలేని అటువంటి రాజు ఉపేక్షింపదగినవాడు.
12.68.21
यात्रां यायादविज्ञातमनाक्रन्दमनन्तरम् ।
व्यासक्तं च प्रमत्तं च दुर्बलं च विचक्षणः ॥ १२.६८.२१ ॥
విచక్షణుడైన రాజు, తెలియకుండా, ఆర్తనాదం చేయలేని విధంగా, వెంటనే, ఆసక్తితో, అప్రమత్తత లేకుండా, బలహీనుడైన శత్రువుపై దండయాత్ర చేయాలి.
12.68.22
यात्रामाज्ञापयेद्वीरः कल्यः पुष्टबलः सुखी ।
पूर्वं कृत्वा विधानं च यात्रायां नगरे तथा ॥ १२.६८.२२ ॥
ఆరోగ్యవంతుడు, బలవంతమైన సైన్యం కలిగినవాడు, సుఖంగా ఉన్న వీరుడైన రాజు యాత్రకు ఆజ్ఞాపించాలి; యాత్రలోను, నగరంలోను ముందుగా ఏర్పాట్లు చేసి అలా చేయాలి.
12.68.23
न च पश्यो भवेदस्य नृपो यश्चातिवीर्यवान् ।
हीनश्च बलवीर्याभ्यां कर्षयंस्तत्परो वसेत् ॥ १२.६८.२३ ॥
అతిపరాక్రమవంతుడైన రాజుకు దూరదృష్టి లేనివాడు ఉండకూడదు; బలంలోనూ పరాక్రమంలోనూ తక్కువైనా అతడినే లాగుతూ అతనిపైనే దృష్టి నిలిపి ఉండేవాడు అలాగే ఉండాలి.
12.68.24
राष्ट्रं च पीडयेत्तस्य शस्त्राग्निविषमूर्च्छनैः ।
अमात्यवल्लभानां च विवादांस्तस्य कारयेत् ॥ १२.६८.२४ ॥
అతని రాజ్యాన్ని ఆయుధాలు, అగ్ని, విషం, మూర్ఛ కలిగించే ఉపాయాలతో పీడించాలి; అతని మంత్రుల ప్రియులలో అతనికి వివాదాలను కలిగించాలి.
12.68.25
वर्जनीयं सदा युद्धं राज्यकामेन धीमता ।
उपायैस्त्रिभिरादानमर्थस्याह बृहस्पतिः ॥ १२.६८.२५ ॥
రాజ్యాన్ని కోరే బుద్ధిమంతుడు ఎల్లప్పుడూ యుద్ధాన్ని వదలాలి. మూడు ఉపాయాలతో ధనాన్ని పొందాలని బృహస్పతి చెప్పాడు.
12.68.26
सान्त्वेन तु प्रदानेन भेदेन च नराधिप ।
यमर्थं शक्नुयात्प्राप्तुं तेन तुष्येत पण्डितः ॥ १२.६८.२६ ॥
నరాధిపా, సాంత్వనం, దానం, భేదం వల్ల ఏ లక్ష్యాన్ని పొందగలడో, దానితో పండితుడు సంతృప్తి చెందాలి.
12.68.27
आददीत बलिं चापि प्रजाभ्यः कुरुनन्दन ।
षङ्भागममितप्रज्ञस्तासामेवाभिगुप्तये ॥ १२.६८.२७ ॥
కురునందనా, అమిత ప్రజ్ఞుడైనవాడు ప్రజలనుండి ఆరవ భాగం పన్ను తీసుకోవాలి, వారి రక్షణ కోసమే.
12.68.28
दशाधर्मगतेभ्यो यद्वसु बह्वल्पमेव वा ।
तन्नाददीत सहसा पौराणां रक्षणाय वै ॥ १२.६८.२८ ॥
పది రకాల అధర్మంలో పడిన వారి నుండి ధనం ఎక్కువైనా తక్కువైనా, దానిని ఆకస్మికంగా తీసుకోకూడదు; పౌరుల రక్షణ కోసమే ఇది.
12.68.29
यथा पुत्रास्तथा पौरा द्रष्टव्यास्ते न संशयः ।
भक्तिश्चैषु न कर्तव्या व्यवहारप्रदर्शने ॥ १२.६८.२९ ॥
కుమారులవలె పౌరులు కూడా చూడబడాలి; ఇందులో సందేహం లేదు. న్యాయ నిర్ణయంలో వారిపై పక్షపాతం చూపకూడదు.
12.68.30
श्रोतुं चैव न्यसेद्राजा प्राज्ञान्सर्वार्थदर्शिनः ।
व्यवहारेषु सततं तत्र राज्यं प्रतिष्ठितम् ॥ १२.६८.३० ॥
రాజు అన్ని విషయాలను చూడగల ప్రాజ్ఞులను వినడానికి నియమించాలి; వ్యవహారాల్లో రాజ్యం ఎల్లప్పుడూ వారిపైనే నిలుస్తుంది.
12.68.31
आकरे लवणे शुल्के तरे नागबले तथा ।
न्यसेदमात्यान्नृपतिः स्वाप्तान्वा पुरुषान्हितान् ॥ १२.६८.३१ ॥
రాజు గనులు, ఉప్పు, సుంకం, రేవులు, ఏనుగు సైన్యం వంటి చోట్ల తన విశ్వసనీయ అమాత్యులను లేదా హితులైన నమ్మకమైన పురుషులను నియమించాలి.
12.68.32
सम्यग्दण्डधरो नित्यं राजा धर्ममवाप्नुयात् ।
नृपस्य सततं दण्डः सम्यग्धर्मः प्रशस्यते ॥ १२.६८.३२ ॥
ఎల్లప్పుడూ సరిగా దండాన్ని ధరించే రాజు ధర్మాన్ని పొందుతాడు. రాజుకు నిరంతరం సరైన దండమే సమ్యక్ ధర్మమని ప్రశంసించబడింది.
12.68.33
वेदवेदाङ्गवित्प्राज्ञः सुतपस्वी नृपो भवेत् ।
दानशीलश्च सततं यज्ञशीलश्च भारत ॥ १२.६८.३३ ॥
వేదాలు, వేదాంగాలు తెలిసిన, జ్ఞానవంతుడైన, గొప్ప తపస్వి అయిన వాడే రాజు కావాలి. ఓ భారతా, అతడు ఎల్లప్పుడూ దానశీలుడు, యజ్ఞశీలుడు అయి ఉండాలి.
12.68.34
एते गुणाः समस्ताः स्युर्नृपस्य सततं स्थिराः ।
व्यवहारस्य लोपेन कुतः स्वर्गः कुतो यशः ॥ १२.६८.३४ ॥
ఈ గుణాలన్నీ రాజులో ఎల్లప్పుడూ స్థిరంగా ఉండాలి. వ్యవహార (న్యాయపాలన) లోపం వలన స్వర్గం ఎలా లభిస్తుంది, కీర్తి ఎలా లభిస్తుంది?
12.68.35
यदा तु पीडितो राजा भवेद्राज्ञा बलीयसा ।
तदाभिसंश्रयेद्दुर्गं बुद्धिमान्पृथिवीपतिः ॥ १२.६८.३५ ॥
రాజు మరింత బలవంతుడైన రాజు చేత పీడించబడినప్పుడు, బుద్ధిమంతుడైన భూపతి దుర్గాన్ని ఆశ్రయించాలి.
12.68.36
विधावाक्रम्य मित्राणि विधानमुपकल्पयेत् ।
सामभेदान्विरोधार्थं विधानमुपकल्पयेत् ॥ १२.६८.३६ ॥
ఉపాయంలో మిత్రులను సమీపించి ఒక పథకాన్ని రూపొందించాలి. విరోధాన్ని ఎదుర్కోవడానికి సామ, భేద ఉపాయాలతో పథకం వేయాలి.
12.68.37
त्रिधा तु कृत्वा मित्राणि विधानमुपकल्पयेत् ।
घोषान्न्यसेत मार्गेषु ग्रामानुत्थापयेदपि।
प्रवेशयेच्च तान्सर्वाञ्शाखानगरकेष्वपि ॥ १२.६८.३७ ॥
మిత్రులను మూడు విధాలుగా విభజించి ఒక పథకాన్ని రూపొందించాలి. దారులపై గోపాలకుల నివాసాలను ఏర్పాటు చేసి, గ్రామాలను కూడా లేపాలి. వారందరినీ శాఖా నగరాలలోనూ ప్రవేశింపజేయాలి.
12.68.38
ये गुप्ताश्चैव दुर्गाश्च देशास्तेषु प्रवेशयेत् ।
धनिनो बलमुख्यांश्च सान्त्वयित्वा पुनः पुनः ॥ १२.६८.३८ ॥
రక్షితమైన, దుర్గములున్న దేశాలలో వారిని ప్రవేశింపజేయాలి. ధనవంతులను, సైన్యముఖ్యులను మళ్ళీమళ్ళీ సాంత్వనపరచి.
12.68.39
सस्याभिहारं कुर्वीत स्वयमेव नराधिपः ।
असंभवे प्रवेशस्य दाहयेदग्निना भृशम् ॥ १२.६८.३९ ॥
రాజు స్వయంగా పంటలను స్వాధీనం చేసుకోవాలి. ప్రవేశం సాధ్యం కాకపోతే అగ్నితో బాగా దహింపజేయాలి.
12.68.40
क्षेत्रस्थेषु च सस्येषु शत्रोरुपजपेन्नरान् ।
विनाशयेद्वा तत्सर्वं बलेनाथ स्वकेन वै ॥ १२.६८.४० ॥
పొలాలలో ఉన్న పంటల విషయంలో శత్రువు మనుషులను రహస్యంగా ప్రేరేపించాలి. లేదా తన సొంత సైన్యబలంతో అవన్నీ నాశనం చేయాలి.
12.68.41
नदीमार्गेषु च तथा संक्रमानवसादयेत् ।
जलं विस्रावयेत्सर्वमविस्राव्यं च दूषयेत् ॥ १२.६८.४१ ॥
నదీ మార్గాలలోను, రేవులలోను అలాగే చేయాలి. నీరంతా ఇంకిపోయేలా చేయాలి; ఇంకించలేనిదాన్ని కలుషితం చేయాలి.
12.68.42
तदात्वेनायतीभिश्च निवसेद्भूम्यनन्तरम् ।
प्रतिघातं परस्याजौ युद्धकालेऽप्युपस्थिते ॥ १२.६८.४२ ॥
ప్రస్తుత ఉపాయాలతోనూ, భవిష్యత్ ఉపాయాలతోనూ పక్కనే ఉన్న భూమిలో నివసించాలి. యుద్ధకాలం వచ్చినప్పుడు కూడా యుద్ధంలో శత్రువు దెబ్బకు ప్రతిఘాతం చేయాలి.
12.68.43
दुर्गाणां चाभितो राजा मूलच्छेदं प्रकारयेत् ।
सर्वेषां क्षुद्रवृक्षाणां चैत्यवृक्षान्विवर्जयेत् ॥ १२.६८.४३ ॥
రాజు దుర్గాల చుట్టూ ఉన్న వేళ్లను తొలగించాలి; అన్ని చిన్న వృక్షాలను కొట్టించవచ్చు, కానీ చైత్య వృక్షాలను విడిచిపెట్టాలి.
12.68.44
प्रवृद्धानां च वृक्षाणां शाखां प्रच्छेदयेत्तथा ।
चैत्यानां सर्वथा त्याज्यमपि पत्रस्य पातनम् ॥ १२.६८.४४ ॥
పెరిగిన వృక్షాల కొమ్మలను కూడా కొట్టించాలి; కానీ చైత్య వృక్షాల ఆకులను కూడా రాల్చడం పూర్తిగా విడిచిపెట్టాలి.
12.68.45
देवानामाश्रयाश्चैत्या यक्षराक्षसभोगिनाम् ।
पिशाचपन्नगानां च गन्धर्वाप्सरसामपि।
रौद्राणां चैव भूतानां तस्मात्तान्परिवर्जयेत् ॥ १२.६८.४५ ॥
చైత్య వృక్షాలు దేవతలు, యక్షులు, రాక్షసులు, నాగులు, పిశాచులు, పన్నగులు, గంధర్వులు, అప్సరసలు, మరియు భయంకర భూతాల ఆశ్రయాలు; కావున వాటిని విడిచిపెట్టాలి.
12.68.46
श्रूयते हि निकुम्भेन सौदासस्य बलं हतम् ।
महेश्वरगणेशेन वाराणस्यां नराधिप ॥ १२.६८.४६ ॥
ఓ నరాధిపా, వారణాసిలో మహేశ్వరుని గణేశుడు నికుంభుని ద్వారా సౌదాసుని సైన్యాన్ని నాశనం చేసినట్లు వినబడుతోంది.
12.68.47
प्रगण्डीः कारयेत्सम्यगाकाशजननीस्तदा ।
आपूरयेच्च परिखां स्थाणुनक्रझषाकुलाम् ॥ १२.६८.४७ ॥
అప్పుడు అతడు ఆకాశానికి తెరిచిన ప్రగండులను (బురుజులను) సరిగ్గా నిర్మించాలి; స్తంభాలు, మొసళ్ళు, చేపలతో నిండిన కందకాన్ని నింపాలి.
12.68.48
सङ्कटद्वारकाणि स्युरुच्छ्वासार्थं पुरस्य च ।
तेषां च द्वारवद्गुप्तिः कार्या सर्वात्मना भवेत् ॥ १२.६८.४८ ॥
నగరానికి గాలి ప్రసరణ కోసం సన్నని ద్వారాలు ఉండాలి; వాటికి కూడా ప్రధాన ద్వారంలాగే అన్ని విధాలా రక్షణ ఏర్పాటు చేయాలి.
12.68.49
द्वारेषु च गुरूण्येव यन्त्राणि स्थापयेत्सदा ।
आरापयेच्छतघ्नीश्च स्वाधीनानि च कारयेत् ॥ १२.६८.४९ ॥
ద్వారాల వద్ద ఎల్లప్పుడూ బరువైన యంత్రాలను ఉంచాలి; శతఘ్నులను ఎక్కించి, అవి తన అధీనంలో ఉండేలా చేయాలి.
12.68.50
काष्ठानि चाभिहार्याणि तथा कूपांश्च खानयेत् ।
संशोधयेत्तथा कूपान्कृतान्पूर्वपयोर्थिभिः ॥ १२.६८.५० ॥
కట్టెలను కూడా తెప్పించాలి; బావులను తవ్వించాలి; ముందే తవ్విన బావులను నీరు అవసరమైనవారు శుభ్రం చేయించాలి.
12.68.51
तृणच्छन्नानि वेश्मानि पङ्केनाथ प्रलेपयेत् ।
निर्हरेच्च तृणं मासि चैत्रे वह्निभयात्पुरा ॥ १२.६८.५१ ॥
గడ్డితో కప్పబడిన ఇళ్లకు బురదతో పూత వేయాలి; చైత్ర మాసంలో అగ్ని భయం వల్ల ముందుగానే గడ్డిని తొలగించాలి.
12.68.52
नक्तमेव च भक्तानि पाचयेत नराधिपः ।
न दिवा ज्वालयेदग्निं वर्जयित्वाऽऽग्निहोत्रिकम् ॥ १२.६८.५२ ॥
రాజు భోజనాన్ని రాత్రివేళనే వండించాలి; అగ్నిహోత్రాన్ని మినహాయించి పగటిపూట అగ్నిని వెలిగించకూడదు.
12.68.53
यथासंभवशैलानि चैष्टकानि च कारयेत् ।
मृण्मयानि च कुर्वीत ज्ञात्वा देशं बलाबलम् ॥ १२.६८.५३ ॥
వీలైనంత మేరకు రాళ్లను, ఇటుకలను తయారు చేయించాలి; దేశ బలాబలాలు తెలిసి మట్టితో చేసిన వస్తువులనూ చేయించాలి.
12.68.54
कर्मारारिष्टशालासु ज्वलेदग्निः सुरक्षितः ।
गृहाणि च प्रवेश्यान्तर्विधेयः स्याद्धुताशनः ॥ १२.६८.५४ ॥
కమ్మరి శాలలలో అగ్ని బాగా రక్షించబడి వెలిగించాలి; ఇళ్లలోపల కూడా అగ్నిని ఉంచి అది నియంత్రణలో ఉండేలా చేయాలి.
12.68.55
महादण्डश्च तस्य स्याद्यस्याग्निर्वै दिवा भवेत् ।
प्रघोषयेदथैवं च रक्षणार्थं पुरस्य च ॥ १२.६८.५५ ॥
పగటిపూట ఎవరి ఇంట్లో అగ్ని ప్రమాదం జరుగుతుందో, అతనికి పెద్ద దండన ఉండాలి. నగర రక్షణ కోసం ఇలా ప్రకటన చేయించాలి.
12.68.56
भिक्षुकांश्चाक्रिकांश्चैव क्लीबोन्मत्तान्कुशीलवान् ।
बाह्यान्कुर्यान्नरश्रेष्ठ दोषाय स्युर्हि ते शठाः ॥ १२.६८.५६ ॥
నరశ్రేష్ఠా, భిక్షువులు, నటులు, నపుంసకులు, ఉన్మత్తులు, కుశీలవులను నగరం బయట ఉంచాలి; ఆ మోసగాళ్ళు హానికి కారణమవుతారు.
12.68.57
चत्वरेष्वथ तीर्थेषु सभास्वावसथेषु च ।
यथार्थवर्णं प्रणिधिं कुर्यात्सर्वत्र पार्थिवः ॥ १२.६८.५७ ॥
రాజు కూడళ్లలో, తీర్థాలలో, సభలలో, విడిదిగృహాలలో అన్ని చోట్ల నిజమైన రూపంలో ఉండే గూఢచారులను నియమించాలి.
12.68.58
विशालान्राजमार्गांश्च कारयेत नराधिपः ।
प्रपाश्च विपणीश्चैव यथोद्देशं समादिशेत् ॥ १२.६८.५८ ॥
రాజు విశాలమైన రాజమార్గాలను నిర్మించాలి; నీటి చలివేంద్రాలు, మార్కెట్లను తగిన స్థలాలలో ఏర్పాటు చేయమని ఆదేశించాలి.
12.68.59
भाण्डागारायुधागारान्धान्यागारांश्च सर्वशः ।
अश्वागारान्गजागारान्बलाधिकरणानि च ॥ १२.६८.५९ ॥
రాజు సర్వత్రా భాండాగారాలు, ఆయుధాగారాలు, ధాన్యాగారాలు, అశ్వశాలలు, గజశాలలు, సేనా కార్యాలయాలను ఏర్పాటు చేయాలి.
12.68.60
परिखाश्चैव कौरव्य प्रतोलीसङ्कटानि च ।
न जातु कश्चित्पश्येत गुह्यमेतद्युधिष्ठिर ॥ १२.६८.६० ॥
కౌరవ్యా, కందకాలు, నగర ద్వారాలు, ఇరుకు దారులు కూడా నిర్మించాలి; యుధిష్ఠిరా, ఈ రహస్యాన్ని ఎవరూ ఎప్పుడూ చూడకూడదు.
12.68.61
अर्थसंनिचयं कुर्याद्राजा परबलार्दितः ।
तैलं मधु घृतं सस्यमौषधानि च सर्वशः ॥ १२.६८.६१ ॥
శత్రు సైన్యంతో పీడితుడైన రాజు ధనాన్ని, నిల్వలను సమకూర్చాలి—నూనె, తేనె, నెయ్యి, ధాన్యం, అన్ని రకాల ఔషధాలు.
12.68.62
अङ्गारकुशमुञ्जानां पलाशशरवर्णिनाम् ।
यवसेन्धनदिग्धानां कारयेत च संचयान् ॥ १२.६८.६२ ॥
బొగ్గు, కుశ, ముంజ గడ్డి, పలాశ కర్ర, రెల్లు రకాలు, యవ మేత మరియు ఇంధనంతో పూసినవి—ఇలాంటి నిల్వలను కూడా చేయించాలి.
12.68.63
आयुधानां च सर्वेषां शक्त्यृष्टिप्रासचर्मणाम् ।
संचयानेवमादीनां कारयेत नराधिपः ॥ १२.६८.६३ ॥
రాజు అన్ని ఆయుధాలను—శక్తి, ఋష్టి, ప్రాస, డాలులను—మరియు వాటి వంటి ఇతరాలను సమకూర్చాలి.
12.68.64
औषधानि च सर्वाणि मूलानि च फलानि च ।
चतुर्विधांश्च वैद्यान्वै संगृह्णीयाद्विशेषठः ॥ १२.६८.६४ ॥
అన్ని ఔషధాలు, వేర్లు, పండ్లు, మరియు నాలుగు రకాల వైద్యులను ప్రత్యేకంగా సమీకరించాలి.
12.68.65
नटांश्च नर्तकांश्चैव मल्लान्मायाविनस्तथा ।
शोभयेयुः पुरवरं मोदयेयुश्च सर्वशः ॥ १२.६८.६५ ॥
నటులు, నర్తకులు, మల్లయోధులు, మాయావులు కూడా ఈ నగరాన్ని అలంకరించి అన్ని విధాలుగా ఆనందింపజేయాలి.
12.68.66
यतः शङ्का भवेच्चापि भृत्यतोऽथापि मन्त्रितः ।
पौरेभ्यो नृपतेर्वापि स्वाधीनान्कारयेत तान् ॥ १२.६८.६६ ॥
ఎవరివల్ల అనుమానం కలగవచ్చో—సేవకుడి వల్లనైనా, మంత్రివల్లనైనా, పౌరుల వల్లనైనా, లేదా రాజు వల్లనైనా—వారిని తన అధీనంలో ఉంచి పని చేయించాలి.
12.68.67
कृते कर्माणि राजा तान्पूजयेद्धनसंचयैः ।
माननेन यथार्हेण सान्त्वेन विविधेन च ॥ १२.६८.६७ ॥
పనులు పూర్తయ్యాక రాజు వారిని ధనరాశులతో సత్కరించాలి; తగిన గౌరవంతో మరియు వివిధ రకాల సాంత్వనలతో.
12.68.68
निर्वेदयित्वा तु परं हत्वा वा कुरुनन्दन ।
गतानृण्यो भवेद्राजा यथा शास्त्रे निदर्शितम् ॥ १२.६८.६८ ॥
కురునందనా, శత్రువును అలసిపోయేలా చేసి లేదా చంపి రాజు ఋణవిముక్తుడవుతాడు; శాస్త్రంలో చెప్పినట్లుగా.
12.68.69
राज्ञा सप्तैव रक्ष्याणि तानि चैव निबोध मे ।
आत्माऽमात्याश्च कोशाश्च दण्डो मित्राणि चैव हि ॥ १२.६८.६९ ॥
రాజు ఏడు విషయాలను రక్షించాలి; వాటిని నా నుండి తెలుసుకో: తాను, మంత్రులు, కోశం, దండం (సైన్యం), మిత్రులు.
12.68.70
तथा जनपदाश्चैव पुरं च कुरुनन्दन ।
एतत्सप्तात्मकं राज्यं परिपाल्यं प्रयत्नतः ॥ १२.६८.७० ॥
అలాగే, కురునందనా, జనపదాలు మరియు నగరమూ; ఈ ఏడు అంగాలతో కూడిన రాజ్యాన్ని శ్రద్ధగా కాపాడాలి.
12.68.71
षाङ्गुण्यं च त्रिवर्गं च त्रिवर्गपरमं तथा ।
यो वेत्ति पुरुषव्याघ्र स भुङ्क्ते पृथिवीमिमाम् ॥ १२.६८.७१ ॥
షాడ్గుణ్యం, త్రివర్గం, త్రివర్గానికి మించినదానిని తెలిసినవాడు, పురుషవ్యాఘ్రా, ఈ భూమిని అనుభవిస్తాడు.
12.68.72
षाङ्गुण्यमिति यत्प्रोक्तं तन्निबोध युधिष्ठिर ।
सन्धायासनमित्येव यात्रासन्धानमेव च ॥ १२.६८.७२ ॥
షాడ్గుణ్యం అని చెప్పినదాన్ని తెలుసుకో, యుధిష్ఠిరా: సంధి, ఆసనం (తటస్థత), యాత్ర (దండయాత్ర), సంధానం (మైత్రి-ఒప్పందం).
12.68.73
विगृह्यासनमित्येव यात्रां संपरिगृह्य च ।
द्वैधीभावस्तथाऽन्येषां संश्रयोऽथ परस्य च ॥ १२.६८.७३ ॥
యుద్ధం చేసి వేచి ఉండటం, దండయాత్రను చేపట్టడం, ఇతరులలో విభేదం సృష్టించడం, శత్రువు ఆశ్రయాన్ని పొందడం కూడా.
12.68.74
त्रिवर्गश्चापि यः प्रोक्तस्तमिहैकमनाः शृणु ।
क्षयः स्थानं च वृद्धिश्च त्रिवर्गः परमस्तथा ॥ १२.६८.७४ ॥
త్రివర్గం గురించి చెప్పినదాన్ని ఏకాగ్రమనస్కుడవై ఇక్కడ విను: క్షయం, స్థితి, వృద్ధి, అలాగే పరమ త్రివర్గం కూడా.
12.68.75
धर्मश्चार्थश्च कामश्च त्रिवर्गो वै सनातनः ।
मन्त्रश्चैव प्रभावश्च उत्साहश्चैव तान्त्रिकः।
शक्तित्रयं समाख्यातं त्रिवर्गस्य च तत्परम् ॥ १२.६८.७५ ॥
ధర్మం, అర్థం, కామం అనే త్రివర్గం శాశ్వతమైనది. మంత్రం, ప్రభావం, ఉత్సాహం అనే తాంత్రిక శక్తిత్రయం చెప్పబడింది; అది త్రివర్గానికంటే పరమమైనది.
12.68.76
कार्यं च कारणं चैव कर्ता च परिकीर्तितः ।
एतत्परतरं विद्यान्त्रिवर्गादपि भारत।
सर्वेपां च क्षये राजन्यस्त्रिवर्गः सनातनः ॥ १२.६८.७६ ॥
కార్యం, కారణం, కర్త కూడా చెప్పబడ్డారు. భారతా, దీన్ని త్రివర్గం కంటే కూడా పరమమైనదిగా తెలుసుకో. రాజా, అందరూ నశించినా రాజు యొక్క త్రివర్గం శాశ్వతమైనది.
12.68.77
सत्वं रजस्तमश्चैव त्रिवर्गकरणं स्मृतम् ।
तेनात्यन्तविमुक्तश्च मुक्तः पुरुष उच्यते ॥ १२.६८.७७ ॥
సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు అనేవే త్రివర్గాన్ని సృష్టించేవని స్మరించబడ్డాయి. వాటి నుండి పూర్తిగా విముక్తుడైనవాడు ముక్తుడైన పురుషుడని చెప్పబడతాడు.
12.68.78
कार्यस्य सर्वथा नाशो मोक्ष इत्यभिधीयते ।
तेन मोक्षपरश्चैव देवदेवः पितामहः।
तुष्ट्यर्थस्य त्रिवर्गस्य रक्षामाह पितामहः ॥ १२.६८.७८ ॥
కార్యం పూర్తిగా నశించడమే మోక్షం అని చెప్పబడుతుంది. అందువల్ల మోక్షపరుడైన దేవదేవుడు పితామహుడు తృప్తికోసం త్రివర్గ రక్షణను ఉపదేశించాడు.
12.68.79
जगतो लौकिकी यात्रा यत्र नित्यं प्रतिष्ठिता ।
धर्मोऽर्थश्चैव कामश्च सेवितव्याः स्वकालतः ॥ १२.६८.७९ ॥
లోకపు లౌకిక ప్రయాణం ఎక్కడ నిత్యం స్థిరపడి ఉందో, ఆ ధర్మం, అర్థం, కామం తమ తమ కాలానుసారం సేవించదగినవి.
12.68.80
सेवा धर्मस्य कर्तव्या सततं भूरिवत्सरैः ।
पुरुषैर्नरशार्दूल तन्मूलाः सर्वथा क्रियाः ॥ १२.६८.८० ॥
ధర్మ సేవ మనుషులు నిరంతరం, ఎన్నో సంవత్సరాలపాటు చేయాలి. ఓ నరశార్దూలా, అన్ని కార్యాలు పూర్తిగా దానినే మూలంగా కలిగి ఉండాలి.
12.68.81
धर्मेण च महीपालश्चिरं रक्षति मेदिनीम् ।
यः कश्चिद्धार्मिको राजा स विपन्नोऽपि भूपतिः।
अर्थकामविहीनोऽपि चिरं पालयते महीम् ॥ १२.६८.८१ ॥
ధర్మంతో రాజు దీర్ఘకాలం భూమిని రక్షిస్తాడు. ధార్మికుడైన రాజు ఆపదలో పడినా భూపతియే; అర్థకామాలు లేనివాడైనా దీర్ఘకాలం భూమిని పాలిస్తాడు.
12.68.82
अस्मिन्नर्थे हि द्वौ श्लोकौ गीतावङ्गिरसा स्वयम् ।
यादवीपुत्र भद्रं ते श्रोतुमर्हसि तावपि ॥ १२.६८.८२ ॥
ఈ విషయంపై అంగిరసుడు స్వయంగా రెండు శ్లోకాలు గానం చేశాడు. యాదవీ పుత్రా, నీకు శుభం; ఆ రెండింటినీ కూడా వినదగినది.
12.68.83
कृत्वा कार्याणि धर्मेण सम्यक्संपाल्य मेदिनीम् ।
पालयित्वा तथा पौरान्परत्र सुखमेधते ॥ १२.६८.८३ ॥
ధర్మంతో కార్యాలను నిర్వర్తించి, భూమిని బాగా పాలించి, పౌరులను కూడా రక్షించి, పరలోకంలో సుఖంగా అభివృద్ధి చెందుతాడు.
12.68.84
किं तस्य तपसा राज्ञः किंच तस्याध्वरैः कृतैः ।
सुपालिताः प्रजा यस्य सर्वधर्मकृदेव सः ॥ १२.६८.८४ ॥
ప్రజలను బాగా రక్షించి, అన్ని ధర్మాలను ఆచరించే రాజుకు తపస్సుతో గానీ, చేసిన యజ్ఞాలతో గానీ ఏమి అవసరం?
12.68.85
श्लोकाश्चोशनसा गीतास्तान्निबोध युधिष्ठिर ।
दण्डनीतेश्च यन्मूलं त्रिवर्गस्य च भूपते ॥ १२.६८.८५ ॥
యుధిష్ఠిరా, ఉశనసుడు గానం చేసిన ఆ శ్లోకాలను తెలుసుకో. అవి దండనీతికి, త్రివర్గానికి మూలం, ఓ భూపతీ.
12.68.86
भार्गवाङ्गिरसं कर्म षोडशाङ्गं च यद्बलम् ।
विषं माया च दैवं च पौरुषं चात्मसिद्धये ॥ १२.६८.८६ ॥
భృగు, అంగిరసుల చెప్పిన పదహారు అంగాల కర్మము, బలము, విషము, మాయ, దైవము, పౌరుషము - ఇవి తన సిద్ధి కోసం.
12.68.87
प्रागुदक्प्रवणं दुर्गं समासाद्य महीपतिः ।
त्रिवर्गत्रयसंपूर्णमुपादाय तमुद्वहेत् ॥ १२.६८.८७ ॥
తూర్పు ఉత్తర దిశలకు వాలిన దుర్గాన్ని చేరి, త్రివర్గత్రయంతో నిండినదాన్ని స్వీకరించి రాజు దానిని నిర్వహించాలి.
12.68.88
षट्पञ्च च विनिर्जित्य दश चाष्टौ च भूपतिः ।
त्रिवर्गैर्दशभिर्युक्तः सुरैरपि न जीर्यते ॥ १२.६८.८८ ॥
ఆరు, ఐదు, పది, ఎనిమిదిని జయించి, పది త్రివర్గాలతో కూడిన రాజు దేవతలచేత కూడా ఓడించబడడు.
12.68.89
न बुद्धिं परिगृह्णीत स्त्रीणां मूर्खजनस्य च ।
दैवोपहतबुद्धीनां ये च वेदैर्विवर्जिताः।
न तेषां शृणुयाद्राजा बुद्धिस्तेषां पराङ्भुखी ॥ १२.६८.८९ ॥
రాజు స్త్రీల, మూర్ఖుల బుద్ధిని స్వీకరించకూడదు. దైవంచేత బుద్ధి హతమైనవారిని, వేదాలను విడిచినవారిని రాజు వినకూడదు; వారి బుద్ధి విముఖమైనది.
12.68.90
स्त्रीप्रधानानि राज्यानि विद्वद्भिर्वर्जितानि च ।
मूर्खामात्याग्नितप्तानि शुष्यन्ते जलबिन्दुवत् ॥ १२.६८.९० ॥
స్త్రీల ప్రాధాన్యంలో ఉన్న రాజ్యాలు, విద్వాంసులచే విడువబడినవి, మూర్ఖ మంత్రుల అగ్నిచే తపింపబడినవి నీటిబిందువులా ఎండిపోతాయి.
12.68.91
विद्वांसः प्रथिता ये च ये चाप्ताः सर्वकर्मसु ।
बुद्धेषु दृष्टकर्माणि तेषां च शृणुयान्नृपः ॥ १२.६८.९१ ॥
విద్వాంసులుగా ప్రసిద్ధులైనవారు, అన్ని పనులలోనూ విశ్వసనీయులైనవారు, బుద్ధిపూర్వక కార్యాలలో పరీక్షించబడినవారు, వారి మాటను రాజు వినాలి.
12.68.92
दैवं पुरुषकारं च त्रिवर्गं च समाश्रितः ।
दैवतानि च विप्रांश्च प्रणम्य विजयी भवेत् ॥ १२.६८.९२ ॥
దైవాన్ని, పురుషప్రయత్నాన్ని, త్రివర్గాన్ని ఆశ్రయించి, దేవతలకు మరియు బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి విజయవంతుడు కావాలి.