Mahābhārata · Adhyāya 12.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.69.1
दण्डनीतिश्च राजा च समस्तौ तावुभावपि ।
तत्र किं कुर्वतः सिद्धिस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.६९.१ ॥
Both the science of punishment and the king are equal. What success comes to one who does what in that case? Grandsire, tell me that.
12.69.2
माहात्म्यं दण्डनीत्यास्तु साध्यं शब्दैः सहेतुकैः ।
शृणु मे शंसतो राजन्यथावदिह भारत ॥ १२.६९.२ ॥
The greatness of the science of punishment is to be declared in words with reasons. Listen to me as I explain it here exactly as it is, O king, O descendant of Bharata.
12.69.3
दण्डनीतिः स्वधर्मेषु चातुर्वर्ण्यं नियच्छति ।
प्रयुक्ता स्वामिना सम्यगधर्मेभ्यो नियच्छति ॥ १२.६९.३ ॥
The science of punishment restrains the four social orders within their own duties; when rightly applied by the master, it restrains them from unrighteousness.
12.69.4
चातुर्वर्ण्ये स्वधर्मस्थे मर्यादानामसंकरे ।
दण्डनीतिकृते क्षेमे प्रजानामकुतोभये ॥ १२.६९.४ ॥
When the four social orders abide in their own duties and boundaries are not confused, safety and freedom from fear from any quarter come to the subjects through the science of punishment.
12.69.5
सोमे प्रयत्नं कुर्वन्ति वयो वर्णा यथाविधि ।
तस्मादेव मनुष्याणां सुखं विद्धि समाहितम् ॥ १२.६९.५ ॥
The stages of life and the social orders make effort, as prescribed, for welfare (soma). Therefore know that the happiness of men is secure.
12.69.6
कालो वा कारणं राज्ञो राजा वा कालकारणम् ।
इति ते संशयो माभूद्राजा कालस्य कारणम् ॥ १२.६९.६ ॥
Is time the cause of the king, or is the king the cause of time? Let this doubt not remain for you: the king is the cause of time.
12.69.7
दण्डनीत्यां यदा राजा सम्यक्कार्त्स्न्येन वर्तते ।
तदा कृतयुगं नाम कालः श्रेष्ठः प्रवर्तते ॥ १२.६९.७ ॥
When a king conducts himself fully and rightly in the science of governance, then the best age, called the Kṛta age, comes into being.
12.69.8
भवेत्कृतयुगे धर्मो नाधर्मो विद्यते क्वचित् ।
सर्वेषामेव वर्णानां नाधर्मे रमते मनः ॥ १२.६९.८ ॥
In the Kṛta age there is dharma; adharma is found nowhere, and the minds of all the classes do not delight in adharma.
12.69.9
योगक्षेमाः प्रवर्तन्ते प्रजानां नात्र संशयः ।
वैदिकानि च कर्माणि भवन्त्यपि गुणान्युत ॥ १२.६९.९ ॥
The welfare and security of the people prevail; there is no doubt of this. Vedic rites too become fruitful.
12.69.10
ऋतवश्च सुखाः सर्वे भवन्त्युत निरामयाः ।
प्रसीदन्ति नराणां च स्वरवर्णमनांसि च ॥ १२.६९.१० ॥
All the seasons become pleasant and free from disease; the voices, complexions and minds of men are gladdened.
12.69.11
व्याधयो न भवन्त्यत्र नाल्पायुर्दृश्यते नरः ।
विधवा न भवन्त्यत्र नृशंसो नात्र जायते ॥ १२.६९.११ ॥
Diseases do not occur here, and no short-lived man is seen; no widows arise here, and no cruel man is born here.
12.69.12
अकृष्टपच्या पृथिवी भवन्त्योषधयस्तथा ।
त्वक्पत्रफलमूलानि वीर्यवन्ति भवन्ति च ॥ १२.६९.१२ ॥
The earth becomes one that yields without ploughing, and so do the herbs; bark, leaves, fruits and roots become potent.
12.69.13
नाधर्मो विद्यते तत्र धर्म एव तु केवलम् ।
इति कार्तयुगानेतान्गुणान्विद्धि युधिष्ठिर ॥ १२.६९.१३ ॥
There is no unrighteousness there; only righteousness exists. Thus, O Yudhiṣṭhira, know these qualities of the Kṛta age.
12.69.14
दण्डनीत्या यदा राजा त्रीनंशाननुवर्तते ।
चतुर्थमंशमुत्सृज्य तदा त्रेता प्रवर्तते ॥ १२.६९.१४ ॥
When the king, through the policy of punishment, follows three parts and gives up the fourth part, then the Tretā age begins.
12.69.15
अधर्मस्य चतुर्थांशस्त्रीनंशाननुवर्तते ।
कृष्टपच्यैव पृथिवी भवन्त्योषधयस्तथा ॥ १२.६९.१५ ॥
The fourth part of unrighteousness follows three parts; then the earth still yields crops by ploughing, and the herbs likewise.
12.69.16
अर्धं त्यक्त्वा यदा राजा नीत्यर्धमनुवर्तते ।
ततस्तु द्वापरं नाम स कालः संप्रवर्तते ॥ १२.६९.१६ ॥
When the king gives up half and follows half by policy, then that time begins under the name of the Dvāpara age.
12.69.17
अशुभस्य यदा त्वर्धं द्वावंशावनुवर्तते ।
कुष्टपच्यैव पृथिवी भवत्यर्धफला तथा ॥ १२.६९.१७ ॥
When half of the evil follows two parts, the earth becomes one that ripens with difficulty and yields only half its fruit.
12.69.18
दण्डनीतिं परित्यज्य यदा कार्त्स्न्येन भूमिपः ।
प्रजाः क्लिश्नात्ययोगेन प्रवर्तेत तदा कलिः ॥ १२.६९.१८ ॥
When the king, abandoning the policy of punishment entirely, afflicts his subjects through disorder, then Kali arises.
12.69.19
कलावधर्मो भूयिष्ठो धर्मो भवति न क्वचित् ।
सर्वेषामेव वर्णानां स्वधर्माच्च्यवते मनः ॥ १२.६९.१९ ॥
In the Kali age unrighteousness will be most abundant, and righteousness will nowhere remain; the minds of all the social classes will fall away from their own duty.
12.69.20
शूद्रा भैक्षेण जीवन्ति ब्राह्मणाः परिचर्यया ।
योगक्षेमस्य नाशश्च वर्तते वर्णसंकरः ॥ १२.६९.२० ॥
Śūdras will live by begging and brahmins by service; the security of acquisition will be lost, and confusion of the classes will arise.
12.69.21
वैदिकानि च कर्माणि भवन्ति विगुणान्युत ।
ऋतवो न सुखाः सर्वे भवन्त्यामयिनस्तथा ॥ १२.६९.२१ ॥
Vedic rites too will become defective, and the seasons will not all be pleasant; all people will become diseased.
12.69.22
ह्रसन्त च मनुष्याणां स्वरवर्णमनांस्युत ।
व्याधयश्च भवन्त्यत्र म्रियन्ते चाशतायुषः ॥ १२.६९.२२ ॥
The voice, complexion and minds of men will decline; here diseases will arise, and people will die before reaching a hundred years of life.
12.69.23
विधवाश्च भवन्त्यत्र नृशंसा जायते प्रजा ।
क्वचिद्वर्षति पर्जन्यः क्वचित्सस्यं प्ररोहति ॥ १२.६९.२३ ॥
Here women will become widows and offspring will be born cruel; sometimes the rain-cloud will pour, and sometimes the crops will sprout.
12.69.24
रसाः सर्वे क्षयं यान्ति यदा नेच्छति भूमिपः ।
प्रजाः संरक्षितुं सम्यग्दण्डनीतिसमाहितः ॥ १२.६९.२४ ॥
When the king does not wish to protect his subjects properly, and is not steadfast in the science of governance by punishment, then all the essences decay.
12.69.25
राजा कृतयुगस्रष्टा त्रेताया द्वापरस्य च ।
युगस्य च चतुर्थस्य राजा भवति कारणम् ॥ १२.६९.२५ ॥
The king is the creator of the Kṛta age, and of the Tretā and Dvāpara ages; and the king becomes the cause of the fourth age as well.
12.69.26
कृतस्य करणाद्राजा स्वर्गमत्यन्तमश्नुते ।
त्रेतायाः करणाद्राजा स्वर्गं नात्यन्तमश्नुते ॥ १२.६९.२६ ॥
By making the Kṛta age, the king fully attains heaven; by making the Tretā age, the king does not fully attain heaven.
12.69.27
प्रवर्तनाद्द्वापरस्य यथाभागमुपाश्नुते ।
कलेः प्रवर्तनाद्राजा पापमत्यन्तमश्नुते ॥ १२.६९.२७ ॥
By bringing about the Dvāpara age, the king obtains reward in proportion to his share; by bringing about the Kali age, the king fully incurs sin.
12.69.28
ततो वसति दुष्कर्मा नरके शाश्वतीः समाः ।
प्रजानां कल्मषे मग्नोऽकीर्ति पापं च विन्दति ॥ १२.६९.२८ ॥
Then that evil-doing king dwells in hell for countless years; sunk in the stain of his subjects, he obtains infamy and sin.
12.69.29
दण्डनीतिं पुरस्कृत्य क्षत्रियेण विजानता ।
लिप्सितव्यमलभ्यं च लब्धं रक्ष्यं च भारत।
योगक्षेमाः प्रवर्तन्ते प्रजानां नात्र संशयः ॥ १२.६९.२९ ॥
Keeping the policy of punishment before him, the wise kṣatriya should seek what is unattained, and guard what is attained, O Bhārata; the well-being of the subjects proceeds from this, there is no doubt.
12.69.30
लोकस्य सीमन्तकरी मर्यादा लोकपावनी ।
सम्यङ्गीता दण्डनीतिर्यथा माता यथा पिता ॥ १२.६९.३० ॥
The policy of punishment is the boundary that marks the parting of the world and purifies the world; rightly sung, the policy of punishment is like a mother and like a father.
12.69.31
यस्यां भवन्ति भूतानि तद्विद्धि भरतर्षभ ।
एष एव परो धर्मो यद्राजा दण्डनीतिमान् ॥ १२.६९.३१ ॥
Know that in which creatures abide, O bull of the Bharatas: this alone is the supreme dharma, that the king possess the science of punishment.
12.69.32
तस्मात्कौरव्य धर्मेण प्रजाः पालय नीतिमान् ।
एवं वृत्तः प्रजा रक्षन्स्वर्गं जेतासि दुर्जयम् ॥ १२.६९.३२ ॥
Therefore, O Kaurava, wise and righteous, protect your subjects according to dharma. Conducting yourself thus and protecting the people, you will conquer the unconquerable heaven.