ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 12.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.69.1
दण्डनीतिश्च राजा च समस्तौ तावुभावपि ।
तत्र किं कुर्वतः सिद्धिस्तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.६९.१ ॥
ଦଣ୍ଡନୀତି ଓ ରାଜା ଉଭୟ ସମାନ। ସେଠାରେ କ'ଣ କଲେ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ? ହେ ପିତାମହ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
12.69.2
माहात्म्यं दण्डनीत्यास्तु साध्यं शब्दैः सहेतुकैः ।
शृणु मे शंसतो राजन्यथावदिह भारत ॥ १२.६९.२ ॥
ଦଣ୍ଡନୀତିର ମହିମା ହେତୁସହିତ ଶବ୍ଦରେ କୁହାଯିବା ଉଚିତ। ହେ ରାଜନ୍, ହେ ଭାରତ, ମୁଁ ଯେପରି କହୁଛି ସେପରି ଏଠାରେ ଯଥାବତ୍ ଶୁଣ।
12.69.3
दण्डनीतिः स्वधर्मेषु चातुर्वर्ण्यं नियच्छति ।
प्रयुक्ता स्वामिना सम्यगधर्मेभ्यो नियच्छति ॥ १२.६९.३ ॥
ଦଣ୍ଡନୀତି ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣକୁ ସେମାନଙ୍କ ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଠିକ୍ ଭାବରେ ପ୍ରୟୋଗ ହେଲେ ଏହା ଅଧର୍ମରୁ ନିବାରଣ କରେ।
12.69.4
चातुर्वर्ण्ये स्वधर्मस्थे मर्यादानामसंकरे ।
दण्डनीतिकृते क्षेमे प्रजानामकुतोभये ॥ १२.६९.४ ॥
ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ଧର୍ମରେ ସ୍ଥିର ରହି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ମିଶ୍ରିତ ନ ହେଲେ, ଦଣ୍ଡନୀତି ଯୋଗୁଁ ପ୍ରଜାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ କେଉଁଠାରୁ ଭୟହୀନତା ହୁଏ।
12.69.5
सोमे प्रयत्नं कुर्वन्ति वयो वर्णा यथाविधि ।
तस्मादेव मनुष्याणां सुखं विद्धि समाहितम् ॥ १२.६९.५ ॥
ବୟସ ଓ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ବିଧି ଅନୁସାରେ ସୋମ (ସୁଖ-ସମୃଦ୍ଧି) ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ତେଣୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସୁଖ ସୁସ୍ଥିର ବୋଲି ଜାଣ।
12.69.6
कालो वा कारणं राज्ञो राजा वा कालकारणम् ।
इति ते संशयो माभूद्राजा कालस्य कारणम् ॥ १२.६९.६ ॥
କାଳ ରାଜାଙ୍କର କାରଣ କି, ନା ରାଜା କାଳର କାରଣ? ତୁମର ଏହି ସନ୍ଦେହ ନ ରହୁ: ରାଜା କାଳର କାରଣ।
12.69.7
दण्डनीत्यां यदा राजा सम्यक्कार्त्स्न्येन वर्तते ।
तदा कृतयुगं नाम कालः श्रेष्ठः प्रवर्तते ॥ १२.६९.७ ॥
ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଦଣ୍ଡନୀତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ କୃତଯୁଗ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଳ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।
12.69.8
भवेत्कृतयुगे धर्मो नाधर्मो विद्यते क्वचित् ।
सर्वेषामेव वर्णानां नाधर्मे रमते मनः ॥ १२.६९.८ ॥
କୃତଯୁଗରେ ଧର୍ମ ରହେ, କେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ମିଳେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମନ ଅଧର୍ମରେ ରମେ ନାହିଁ।
12.69.9
योगक्षेमाः प्रवर्तन्ते प्रजानां नात्र संशयः ।
वैदिकानि च कर्माणि भवन्त्यपि गुणान्युत ॥ १२.६९.९ ॥
ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଯୋଗକ୍ଷେମ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ବୈଦିକ କର୍ମସବୁ ମଧ୍ୟ ଫଳଦାୟୀ ହୁଏ।
12.69.10
ऋतवश्च सुखाः सर्वे भवन्त्युत निरामयाः ।
प्रसीदन्ति नराणां च स्वरवर्णमनांसि च ॥ १२.६९.१० ॥
ସମସ୍ତ ଋତୁ ସୁଖକର ଓ ରୋଗରହିତ ହୁଏ; ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ସ୍ୱର, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ରହେ।
12.69.11
व्याधयो न भवन्त्यत्र नाल्पायुर्दृश्यते नरः ।
विधवा न भवन्त्यत्र नृशंसो नात्र जायते ॥ १२.६९.११ ॥
ଏଠାରେ ବ୍ୟାଧି ହୁଏ ନାହିଁ, ଅଳ୍ପାୟୁ ମନୁଷ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଏଠାରେ ବିଧବା ହୁଏ ନାହିଁ, ନୃଶଂସ ଜନ୍ମ ନିଏ ନାହିଁ।
12.69.12
अकृष्टपच्या पृथिवी भवन्त्योषधयस्तथा ।
त्वक्पत्रफलमूलानि वीर्यवन्ति भवन्ति च ॥ १२.६९.१२ ॥
ବିନା ହଳରେ ପାଚୁଥିବା ପୃଥିବୀ ହୁଏ, ଔଷଧିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି; ଛାଲ, ପତ୍ର, ଫଳ ଓ ମୂଳ ମଧ୍ୟ ବୀର୍ଯ୍ୟବାନ ହୁଏ।
12.69.13
नाधर्मो विद्यते तत्र धर्म एव तु केवलम् ।
इति कार्तयुगानेतान्गुणान्विद्धि युधिष्ठिर ॥ १२.६९.१३ ॥
ସେଠାରେ ଅଧର୍ମ ନଥାଏ, କେବଳ ଧର୍ମ ହିଁ ଥାଏ। ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଏହିପରି କୃତଯୁଗର ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣ।
12.69.14
दण्डनीत्या यदा राजा त्रीनंशाननुवर्तते ।
चतुर्थमंशमुत्सृज्य तदा त्रेता प्रवर्तते ॥ १२.६९.१४ ॥
ରାଜା ଦଣ୍ଡନୀତି ଦ୍ୱାରା ତିନି ଭାଗ ଅନୁସରଣ କରି ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ତ୍ରେତାଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
12.69.15
अधर्मस्य चतुर्थांशस्त्रीनंशाननुवर्तते ।
कृष्टपच्यैव पृथिवी भवन्त्योषधयस्तथा ॥ १२.६९.१५ ॥
ଅଧର୍ମର ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ ତିନି ଭାଗକୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ତେବେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀ ଚାଷରେ ଫଳନ୍ତି, ଔଷଧିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି।
12.69.16
अर्धं त्यक्त्वा यदा राजा नीत्यर्धमनुवर्तते ।
ततस्तु द्वापरं नाम स कालः संप्रवर्तते ॥ १२.६९.१६ ॥
ରାଜା ଅଧା ଛାଡ଼ି ନୀତିରେ ଅଧା ଅନୁସରଣ କଲେ, ସେହି କାଳ ଦ୍ୱାପରଯୁଗ ନାମରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
12.69.17
अशुभस्य यदा त्वर्धं द्वावंशावनुवर्तते ।
कुष्टपच्यैव पृथिवी भवत्यर्धफला तथा ॥ १२.६९.१७ ॥
ଅଶୁଭର ଅଧା ଦୁଇ ଭାଗ ଅନୁସରଣ କଲେ, ପୃଥିବୀ କଷ୍ଟରେ ଫଳନ୍ତି ଓ ଅଧା ଫଳ ଦିଏ।
12.69.18
दण्डनीतिं परित्यज्य यदा कार्त्स्न्येन भूमिपः ।
प्रजाः क्लिश्नात्ययोगेन प्रवर्तेत तदा कलिः ॥ १२.६९.१८ ॥
ରାଜା ଦଣ୍ଡନୀତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରି ଅଯୋଗରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଲେ, ସେତେବେଳେ କଳି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
12.69.19
कलावधर्मो भूयिष्ठो धर्मो भवति न क्वचित् ।
सर्वेषामेव वर्णानां स्वधर्माच्च्यवते मनः ॥ १२.६९.१९ ॥
କଳିଯୁଗରେ ଅଧର୍ମ ଅଧିକ ହୁଏ, ଧର୍ମ କେଉଁଠି ରହେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମନ ନିଜ ସ୍ୱଧର୍ମରୁ ଖସିଯାଏ।
12.69.20
शूद्रा भैक्षेण जीवन्ति ब्राह्मणाः परिचर्यया ।
योगक्षेमस्य नाशश्च वर्तते वर्णसंकरः ॥ १२.६९.२० ॥
ଶୂଦ୍ରମାନେ ଭିକ୍ଷାରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେବାରେ। ଯୋଗକ୍ଷେମ ନଷ୍ଟ ହେବ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣସଙ୍କର ଘଟିବ।
12.69.21
वैदिकानि च कर्माणि भवन्ति विगुणान्युत ।
ऋतवो न सुखाः सर्वे भवन्त्यामयिनस्तथा ॥ १२.६९.२१ ॥
ବୈଦିକ କର୍ମ ମଧ୍ୟ ଦୋଷଯୁକ୍ତ ହେବ। ସମସ୍ତ ଋତୁ ସୁଖକର ରହିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ଲୋକେ ରୋଗୀ ହେବେ।
12.69.22
ह्रसन्त च मनुष्याणां स्वरवर्णमनांस्युत ।
व्याधयश्च भवन्त्यत्र म्रियन्ते चाशतायुषः ॥ १२.६९.२२ ॥
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସ୍ୱର, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମନ କମିଯିବ; ଏଠାରେ ବ୍ୟାଧି ଉଠିବ, ଏବଂ ଲୋକେ ଶହେ ବର୍ଷ ପୂରିବା ପୂର୍ବରୁ ମରିବେ।
12.69.23
विधवाश्च भवन्त्यत्र नृशंसा जायते प्रजा ।
क्वचिद्वर्षति पर्जन्यः क्वचित्सस्यं प्ररोहति ॥ १२.६९.२३ ॥
ଏଠାରେ ନାରୀମାନେ ବିଧବା ହେବେ, ଏବଂ ସନ୍ତାନ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବରେ ଜନ୍ମିବ। କେଉଁଠି ମେଘ ବର୍ଷିବ, କେଉଁଠି ଶସ୍ୟ ଅଙ୍କୁରିବ।
12.69.24
रसाः सर्वे क्षयं यान्ति यदा नेच्छति भूमिपः ।
प्रजाः संरक्षितुं सम्यग्दण्डनीतिसमाहितः ॥ १२.६९.२४ ॥
ରାଜା ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ଦଣ୍ଡନୀତିରେ ସ୍ଥିର ରହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ରସ କ୍ଷୟ ହୁଏ।
12.69.25
राजा कृतयुगस्रष्टा त्रेताया द्वापरस्य च ।
युगस्य च चतुर्थस्य राजा भवति कारणम् ॥ १२.६९.२५ ॥
ରାଜା କୃତଯୁଗର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା; ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପରର ମଧ୍ୟ ସେ; ଚତୁର୍ଥ ଯୁଗର କାରଣ ମଧ୍ୟ ରାଜା ହିଁ ହୁଏ।
12.69.26
कृतस्य करणाद्राजा स्वर्गमत्यन्तमश्नुते ।
त्रेतायाः करणाद्राजा स्वर्गं नात्यन्तमश्नुते ॥ १२.६९.२६ ॥
କୃତଯୁଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବାରୁ ରାଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି; ତ୍ରେତା ସୃଷ୍ଟି କରିବାରୁ ରାଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତିନି।
12.69.27
प्रवर्तनाद्द्वापरस्य यथाभागमुपाश्नुते ।
कलेः प्रवर्तनाद्राजा पापमत्यन्तमश्नुते ॥ १२.६९.२७ ॥
ଦ୍ୱାପରକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କଲେ ରାଜା ନିଜ ଅଂଶ ଅନୁସାରେ ଫଳ ପାଆନ୍ତି; କଳିକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କଲେ ରାଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାପ ପାଆନ୍ତି।
12.69.28
ततो वसति दुष्कर्मा नरके शाश्वतीः समाः ।
प्रजानां कल्मषे मग्नोऽकीर्ति पापं च विन्दति ॥ १२.६९.२८ ॥
ତା'ପରେ ସେ ଦୁଷ୍କର୍ମୀ ରାଜା ନରକରେ ଚିରକାଳ ବାସ କରନ୍ତି; ପ୍ରଜାଙ୍କ କଲଙ୍କରେ ଡୁବି ଅପକୀର୍ତ୍ତି ଓ ପାପ ପାଆନ୍ତି।
12.69.29
दण्डनीतिं पुरस्कृत्य क्षत्रियेण विजानता ।
लिप्सितव्यमलभ्यं च लब्धं रक्ष्यं च भारत।
योगक्षेमाः प्रवर्तन्ते प्रजानां नात्र संशयः ॥ १२.६९.२९ ॥
ଦଣ୍ଡନୀତିକୁ ଆଗରେ ରଖି ଜ୍ଞାନୀ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଅପ୍ରାପ୍ତକୁ ପାଇବା ଉଚିତ, ପ୍ରାପ୍ତକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଭରତ; ପ୍ରଜାଙ୍କ ଯୋଗକ୍ଷେମ ଚାଲେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
12.69.30
लोकस्य सीमन्तकरी मर्यादा लोकपावनी ।
सम्यङ्गीता दण्डनीतिर्यथा माता यथा पिता ॥ १२.६९.३० ॥
ଦଣ୍ଡନୀତି ଜଗତର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣକାରୀ ଏବଂ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ମର୍ଯ୍ୟାଦା; ସମ୍ୟକ୍ ରୂପେ ଗାଯିତ ଦଣ୍ଡନୀତି ମାତା ଓ ପିତା ପରି।
12.69.31
यस्यां भवन्ति भूतानि तद्विद्धि भरतर्षभ ।
एष एव परो धर्मो यद्राजा दण्डनीतिमान् ॥ १२.६९.३१ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାଠାରେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି ତାହାକୁ ଜାଣ। ଦଣ୍ଡନୀତିଯୁକ୍ତ ରାଜା ହେବା ହିଁ ପରମ ଧର୍ମ।
12.69.32
तस्मात्कौरव्य धर्मेण प्रजाः पालय नीतिमान् ।
एवं वृत्तः प्रजा रक्षन्स्वर्गं जेतासि दुर्जयम् ॥ १२.६९.३२ ॥
ହେ କୌରବ, ଅତଏବ ନୀତିମାନ ହୋଇ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କର। ଏହିପରି ଆଚରଣ କରି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ ତୁମେ ଦୁର୍ଜୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଜିଣିବ।