Mahābhārata · Adhyāya 12.71
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.71.1
कथं राजा प्रजा रक्षन्नाधिबन्धेन युज्यते ।
धर्मे च नापराध्नोति तन्मे ब्रूहि पितामह ॥ १२.७१.१ ॥
¿Cómo un rey, mientras protege a sus súbditos, no queda atado por las ataduras de la mente y no transgrede el dharma? Dímelo, abuelo.
12.71.2
समासेनैव ते राजन्धर्मान्वक्ष्यामि शाश्वतान् ।
विस्तरेणैव धर्माणां न जात्वन्तमवाप्नुयात् ॥ १२.७१.२ ॥
Oh rey, te diré los dharmas eternos solo en breve, pues nadie podría alcanzar jamás el fin de los dharmas aunque se describieran en detalle.
12.71.3
धर्मनिष्ठाञ्श्रुतवतो देवव्रतसमाहितान् ।
अर्चितान्वासयेथास्त्वं गृहे गुणवतो द्विजान् ॥ १२.७१.३ ॥
Honrando a los brahmanes firmes en el dharma, versados en las escrituras, devotos de Devavrata y dotados de virtud, debes alojarlos en tu casa.
12.71.4
प्रत्युत्थायोपसंगृह्य चरणावभिवाद्य च ।
अथ सर्वाणि कुर्वीथाः कार्याणि सपुरोहितः ॥ १२.७१.४ ॥
Levantándote para recibirlos, acercándote, tomando sus pies y postrándote ante ellos, luego debes cumplir todas las tareas junto con tu sacerdote.
12.71.5
धर्मकार्याणि निर्वर्त्य मङ्गलानि प्रयुज्य च ।
ब्राह्मणान्वाचयेथास्त्वमर्थसिद्धिजयाशिषः ॥ १२.७१.५ ॥
Tras completar los deberes religiosos y realizar los ritos auspiciosos, debes hacer que los brahmanes reciten bendiciones para el éxito de tus propósitos y para la victoria.
12.71.6
आर्जवेन च संपन्नो धृत्या बुद्ध्या च भारत ।
धर्मार्थौ प्रतिगृह्णीयात्कामक्रोधौ च वर्जयेत् ॥ १२.७१.६ ॥
Oh Bhārata, dotado de rectitud, firmeza e inteligencia, uno debe abrazar el dharma y la riqueza, y evitar el deseo y la ira.
12.71.7
कामक्रोधौ पुरस्कृत्य योऽर्थं राजाऽनुतिष्ठति ।
न स धर्मं न चाप्यर्थं प्रतिगृह्णाति बालिशः ॥ १२.७१.७ ॥
El rey que, poniendo el deseo y la ira ante sí, persigue la riqueza, ese necio no alcanza ni el dharma ni la riqueza.
12.71.8
मा स्म लुब्धांश्च मूर्खांश्च कामार्थे च प्रयूयुजः ।
अलुब्धान्बुद्धिसंपन्नान्सर्वकर्मसु योजयेत् ॥ १२.७१.८ ॥
No emplees a los codiciosos ni a los necios en asuntos de deseo y riqueza; asigna a los hombres no codiciosos e inteligentes a todas las tareas.
12.71.9
मूर्खो ह्यधिकृतोऽर्थेषु कार्याणामविशारदः ।
प्रजाः क्लिश्नात्ययोगेन कामक्रोधसमन्वितः ॥ १२.७१.९ ॥
Un necio, nombrado en asuntos de riqueza, inexperto en sus deberes y lleno de deseo e ira, aflige a los súbditos por medios indebidos.
12.71.10
बलिषष्ठेन शुल्केन दण्डेनाथापराधिनाम् ।
शास्त्रानीतेन लिप्सेथा वेतनेन धनागमम् ॥ १२.७१.१० ॥
Procura los ingresos de riqueza mediante el tributo de la sexta parte, los peajes, las multas a los culpables y los salarios fijados según las escrituras.
12.71.11
दापयित्वा करं धर्म्यं राष्ट्रं नीत्या यथाविधि ।
तथैतं कल्पयेद्राजा योगक्षेममतन्द्रितः ॥ १२.७१.११ ॥
Habiendo hecho recaudar del reino el tributo justo con prudencia y según la regla, el rey, sin pereza, debe organizar así el logro y la conservación.
12.71.12
गोपायितारं दातारं धर्मनित्यमतन्द्रितम् ।
अकामद्वेषसंयुक्तमनुरज्यन्ति मानवाः ॥ १२.७१.१२ ॥
Los hombres se apegan a un rey que protege y da, está siempre firme en el dharma, es incansable y está libre de deseo y odio.
12.71.13
तस्माद्धर्मेण लाभेन लिप्सेथास्त्वं धनागमम् ।
धर्मार्थावध्रुवौ तस्य यो न शास्त्रपरो भवेत् ॥ १२.७१.१३ ॥
Por lo tanto, busca la adquisición de riqueza mediante una ganancia justa. Para quien no se dedica a los śāstras, el dharma y la riqueza son inestables.
12.71.14
अपशास्त्रधनो राजा संचयं नाधिगच्छति ।
अस्थाने चास्य तद्वित्तं सर्वमेव विनश्यति ॥ १२.७१.१४ ॥
El rey cuya riqueza se obtiene por medios contrarios a los śāstras no alcanza la acumulación. Y esa riqueza suya, colocada en un lugar inadecuado, se destruye por completo.
12.71.15
अर्थमूलोऽपि हिंसां च कुरुते स्वयमात्मनः ।
करैरशास्त्रदृष्टैर्हि मोहात्संपीडयन्प्रजाः ॥ १२.७१.१५ ॥
Aunque tiene su fundamento en la riqueza, se causa violencia a sí mismo, pues por ofuscación oprime a sus súbditos con impuestos no avalados por los śāstras.
12.71.16
ऊधश्छिन्द्यात्तु यो धेन्वाः क्षीरार्थी न लभेत्पयः ।
एवं राष्ट्रमयोगेन पीडितं न विवर्धते ॥ १२.७१.१६ ॥
Quien desea leche y corta la ubre de la vaca no obtiene leche. Del mismo modo, un reino oprimido por medios inadecuados no prospera.
12.71.17
यवसोदकमादाय सान्त्वेन विनयेन च ।
यो हि दोग्ध्रीमुपास्ते च स नित्यं विन्दते पयः।
एवं राष्ट्रमुपायेन भुञ्जानो लभते फलम् ॥ १२.७१.१७ ॥
Quien, dando forraje y agua, cuida con suavidad y humildad a la vaca lechera, siempre obtiene leche. Así también, quien disfruta del reino por medios adecuados obtiene su fruto.
12.71.18
अथ राष्ट्रमुपायेन भुज्यमानं सुरक्षितम् ।
जनयत्यतुलां नित्यं कोशवृद्धिं युधिष्ठिर ॥ १२.७१.१८ ॥
Ahora bien, oh Yudhiṣṭhira, un reino disfrutado por medios adecuados y bien protegido produce siempre un incomparable incremento del tesoro.
12.71.19
दोग्ध्री धान्यं हिरण्यं च मही राजा सुरक्षिता ।
नित्यं स्वेभ्यः परेभ्यश्च तृप्ता माता यथा पयः ॥ १२.७१.१९ ॥
La tierra, gobernada por un rey que la protege bien, es una vaca que da grano y oro; como una madre que siempre sacia con leche a los suyos y a los extraños, ella siempre está satisfecha.
12.71.20
मालाकारोपमो राजन्भव माऽऽङ्गारिकोपमः ।
तथायुक्तश्चिरं राज्यं भोक्तुं शक्ष्यसि पालयन् ॥ १२.७१.२० ॥
Oh rey, sé como el hacedor de guirnaldas, no como el carbonero; así, dedicado y protegiendo, podrás disfrutar del reino por mucho tiempo.
12.71.21
परचक्राभियानेन यदि ते स्याद्धनक्षयः ।
अथ साम्नैव लिप्सेथा धनमब्राह्मणेषु यत् ॥ १२.७१.२१ ॥
Si por la invasión de un ejército enemigo sufres pérdida de riquezas, entonces procura por la conciliación sola la riqueza que poseen los no brahmanes.
12.71.22
मा स्म ते ब्राह्मणं दृष्ट्वा धनस्थं प्रचलेन्मनः ।
अन्त्यायामप्यवस्थायां किमु स्फीतस्य भारत ॥ १२.७१.२२ ॥
Que tu mente no se extravíe al ver a un brahmán establecido en la riqueza; ni siquiera en la última necesidad debe ser así, y menos, oh Bhārata, para quien es próspero.
12.71.23
धनानि तेभ्यो दद्यास्त्वं यथाशक्ति यथार्हतः ।
सान्त्वयन्परिरक्षंश्च स्वर्गमाप्स्यसि दुर्जयम् ॥ १२.७१.२३ ॥
Debes darles riquezas según tu capacidad y su mérito; consolándolos y protegiéndolos, alcanzarás el cielo invencible.
12.71.24
एवं धर्म्येण वृत्तेन प्रजास्त्वं परिपालय ।
स्वर्ग्यं पुण्यं यशो नित्यं प्राप्स्यसे कुरुनन्दन ॥ १२.७१.२४ ॥
Así, con conducta conforme al dharma, protege a tus súbditos; oh deleite de los Kurus, siempre obtendrás celestial, meritoria gloria.
12.71.25
धर्मेण व्यवहारेण प्रजाः पालय पाण्डव ।
युधिष्ठिर यथायुक्तो नाधिबन्धेन योक्ष्यसे ॥ १२.७१.२५ ॥
Protege a tus súbditos con dharma y conducta justa, oh hijo de Pāṇḍu, Yudhiṣṭhira. Actúa como corresponde; no los someterás con ataduras opresivas.
12.71.26
एष एव परो धर्मो यद्राजा रक्षति प्रजाः ।
भूतानां हि यदा धर्मो रक्षणं परमा दया ॥ १२.७१.२६ ॥
Este es, en verdad, el dharma supremo: que el rey proteja a sus súbditos. Pues el deber hacia los seres vivos es su protección, y esa es la compasión suprema.
12.71.27
तस्मादेवं परं धर्मं मन्यन्ते धर्मकोविदाः ।
यो राजा रक्षणे युक्तो भूतेषु कुरुते दयाम् ॥ १२.७१.२७ ॥
Por eso los conocedores del dharma consideran este como el dharma supremo: el rey que se dedica a la protección y muestra compasión hacia los seres.
12.71.28
यदह्ना कुरुते पापमरक्षन्भयतः प्रजाः ।
राजा वर्षसहस्रेण तस्यान्तमधिगच्छति ॥ १२.७१.२८ ॥
Si un rey, sin proteger a sus súbditos y por temor, comete una falta aunque sea un solo día, alcanza su fin tras mil años.
12.71.29
यदह्ना कुरुते धर्मं प्रजा धर्मेण पालयन् ।
दशवर्षसहस्राणि तस्य भुङ्क्ते फलं दिवि ॥ १२.७१.२९ ॥
Si un rey, protegiendo a sus súbditos con dharma, practica el dharma aunque sea un solo día, disfruta su fruto en el cielo durante diez mil años.
12.71.30
स्विष्टिः स्वधीतिः सुतपा लोकाञ्जयति यावतः ।
क्षणेन तानवाप्नोति प्रजा धर्मेण पालयन् ॥ १२.७१.३० ॥
Cuantos mundos se conquistan con un buen sacrificio, un buen estudio y una buena austeridad, el rey que protege a sus súbditos con dharma los alcanza en un instante.
12.71.31
एवं धर्मं प्रयत्नेन कौन्तेय परिपालय ।
ततः पुण्यफलं लब्ध्वा नानुबन्धेन योक्ष्यसे ॥ १२.७१.३१ ॥
Así, hijo de Kuntī, protege el dharma con diligencia. Entonces, habiendo obtenido el fruto del mérito, no quedarás atado por el apego.
12.71.32
स्वर्गलोके सुमहतीं श्रियं प्राप्स्यसि पाण्डव ।
असंभवश्च धर्माणामीदृशानामराजसु ॥ १२.७१.३२ ॥
Hijo de Pāṇḍu, en el mundo celestial alcanzarás una gloria muy grande. Tales deberes son imposibles para quienes no son reyes.
12.71.33
तस्माद्राजैव नान्योऽस्ति यो धर्मफलमाप्नुयात् ।
स राज्यं धृतिमान्प्राप्य धर्मेण परिपालय।
इन्द्रं तर्पय सोमेन कामैश्च सुहृदो जनान् ॥ १२.७१.३३ ॥
Por eso, solo el rey puede obtener el fruto del dharma, ningún otro. Tú, firme, habiendo obtenido el reino, protégelo con rectitud. Complace a Indra con soma, y a los amigos y al pueblo con las cosas deseadas.